I SA/Sz 1022/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w SzczecinieSzczecin2019-05-16
NSApodatkoweWysokawsa
prawo celneunijny kodeks celnyretrospektywne zaksięgowanie cławznowienie postępowaniapowaga rzeczy osądzonejwady proceduralnenieprawidłowe upoważnieniedecyzja ostatecznakontrola sądowa

WSA w Szczecinie uchylił decyzje organów celnych odmawiające unieważnienia, zmiany lub cofnięcia decyzji o retrospektywnym zaksięgowaniu cła, uznając, że zasada powagi rzeczy osądzonej nie stoi na przeszkodzie rozpoznaniu wniosku spółki o wzruszenie decyzji, która nie była merytorycznie badana pod kątem wadliwości proceduralnych.

Spółka wniosła o unieważnienie decyzji o retrospektywnym zaksięgowaniu cła, powołując się na wadliwe upoważnienie organu I instancji. Organy celne odmówiły, wskazując na zasadę powagi rzeczy osądzonej i przepisy unijnego kodeksu celnego (UKC). WSA w Szczecinie uchylił decyzje organów, uznając, że zasada powagi rzeczy osądzonej nie wyklucza rozpoznania wniosku, gdyż sądy administracyjne nie badały merytorycznie zarzutu wadliwego upoważnienia. Sąd podkreślił, że przepisy UKC pozwalają na wzruszenie decyzji niezgodnych z prawem, a zasada powagi rzeczy osądzonej nie blokuje rozpoznania wniosku, jeśli sąd nie badał konkretnej wady proceduralnej.

Sprawa dotyczyła wniosku spółki E. Sp. z o.o. Sp. k. o unieważnienie, zmianę lub cofnięcie decyzji Dyrektora Izby Celnej z 2014 r. w przedmiocie retrospektywnego zaksięgowania cła i cła antydumpingowego. Spółka argumentowała, że decyzja organu I instancji została wydana przez osobę nieposiadającą odpowiedniego upoważnienia, co stanowiło podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji. Organy administracji skarbowej odmówiły uwzględnienia wniosku, powołując się na zasadę powagi rzeczy osądzonej wynikającą z prawomocnych wyroków WSA i NSA, które oddaliły wcześniejsze skargi spółki, a także na przepisy unijnego kodeksu celnego (UKC), które miały ograniczać możliwość wzruszenia decyzji prawomocnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżone decyzje. Sąd uznał, że organy celne błędnie zinterpretowały przepisy UKC i zasadę powagi rzeczy osądzonej. Podkreślono, że sądy administracyjne w poprzednich postępowaniach nie badały merytorycznie zarzutu wadliwego upoważnienia funkcjonariusza celnego, a jedynie uznały go za spóźniony na etapie skargi kasacyjnej. Sąd stwierdził, że przepisy UKC, w szczególności art. 23 ust. 3, pozwalają na unieważnienie, zmianę lub cofnięcie decyzji niezgodnych z prawem celnym, a zasada powagi rzeczy osądzonej nie stoi na przeszkodzie rozpoznaniu wniosku, jeśli sąd nie rozstrzygnął merytorycznie podnoszonej kwestii wadliwości proceduralnej. Sąd wskazał również, że organy celne błędnie ograniczyły stosowanie art. 23 ust. 3 UKC wyłącznie do decyzji korzystnych, podczas gdy przepis ten ma zastosowanie również do decyzji niekorzystnych wydanych z urzędu. W konsekwencji, WSA uchylił decyzje organów i nakazał ponowne rozpoznanie wniosku spółki.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, zasada powagi rzeczy osądzonej nie stoi na przeszkodzie rozpoznaniu wniosku o wzruszenie decyzji, jeśli sąd w poprzednim postępowaniu nie badał merytorycznie konkretnej wady proceduralnej, która stanowi podstawę wniosku.

Uzasadnienie

Sądy administracyjne w poprzednich postępowaniach nie rozpatrzyły merytorycznie zarzutu dotyczącego podpisania decyzji organu I instancji przez osobę nieuprawnioną. Nawet jeśli zarzut ten został uznany za spóźniony na etapie skargi kasacyjnej, nie oznacza to jego merytorycznej oceny. Dlatego zasada powagi rzeczy osądzonej nie blokuje możliwości rozpoznania wniosku o wzruszenie decyzji w oparciu o tę wadę.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

UKC art. 23 § ust. 3

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny

Pomocnicze

Prawo celne art. 1

Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne

Prawo celne art. 73 § ust. 1

Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne

UKC art. 29

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny

UKC art. 43

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny

UKC art. 44

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny

p.p.s.a. art. 171

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

o.p. art. 240 § § 1 pkt 5

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

PwKAS art. 160

Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej

rozporządzenie delegowane art. 8 § ust. 1

Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 2446/2015 z dnia 28 lipca 2015 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013

rozporządzenie wykonawcze art. 8

Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 2447/2015 z dnia 24 listopada 2015 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania niektórych przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zasada powagi rzeczy osądzonej nie wyklucza rozpoznania wniosku o wzruszenie decyzji, jeśli sąd nie badał merytorycznie podnoszonej wady proceduralnej. Przepisy UKC pozwalają na wzruszenie decyzji niekorzystnych wydanych z urzędu. Sądy administracyjne nie badały merytorycznie zarzutu wadliwego upoważnienia funkcjonariusza celnego.

Odrzucone argumenty

Organy celne argumentowały, że zasada powagi rzeczy osądzonej wyklucza możliwość ponownego rozpoznania sprawy. Organy celne twierdziły, że przepisy UKC ograniczają możliwość wzruszenia decyzji prawomocnych. Organy celne błędnie interpretowały art. 23 ust. 3 UKC, stosując go wyłącznie do decyzji korzystnych.

Godne uwagi sformułowania

zasada powagi rzeczy osądzonej nie badały merytorycznie zarzutu dotyczącego podpisania decyzji organu I instancji przez osobę nieuprawnioną nie stoi na przeszkodzie rozpoznaniu wniosku nie można podzielić zapatrywania organu, że art. 23 ust. 3 w zw. z art. 29 UKC daje mu możliwość unieważnienia, zmiany lub cofnięcia zarówno decyzji wydanych na wniosek, jak i decyzji wydanych bez uprzedniego wniosku zainteresowanej osoby dotyczących jedynie decyzji korzystnych.

Skład orzekający

Joanna Wojciechowska

przewodniczący sprawozdawca

Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka

członek

Bolesław Stachura

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zasady powagi rzeczy osądzonej w kontekście wniosków o wzruszenie decyzji administracyjnych, zwłaszcza gdy sądy nie badały merytorycznie podnoszonych wad proceduralnych. Zakres stosowania przepisów UKC dotyczących trybów nadzwyczajnych wzruszania decyzji, w tym wobec decyzji niekorzystnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyfiki prawa celnego i przepisów UKC, ale jego wnioski dotyczące zasady powagi rzeczy osądzonej mogą mieć szersze zastosowanie w postępowaniu administracyjnym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego – jak zasada powagi rzeczy osądzonej wpływa na możliwość wzruszenia decyzji administracyjnej, gdy sąd nie badał merytorycznie konkretnej wady. Pokazuje to, że nawet prawomocne orzeczenie nie zawsze zamyka drogę do dochodzenia swoich praw, jeśli pewne aspekty nie zostały rozstrzygnięte.

Czy prawomocny wyrok sądu to zawsze koniec drogi? WSA w Szczecinie: Niekoniecznie, jeśli sąd nie zbadał kluczowej wady!

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Sz 1022/18 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2019-05-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-12-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Bolesław Stachura
Joanna Wojciechowska /przewodniczący sprawozdawca/
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka
Symbol z opisem
6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celnych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I GSK 1467/19 - Wyrok NSA z 2023-06-28
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 167
art. 1 art. 73 ust. 1
Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne - tekst jedn.
Dz.U.UE.L 2013 nr 269 poz 1  art. 23 ust. 3 art. 29 art. 43 art. 44
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka, Sędzia WSA Bolesław Stachura, Protokolant starszy sekretarz sądowy Beata Radomska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 maja 2019 r. sprawy ze skargi E. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 7 listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy unieważnienia, zmiany lub cofnięcia decyzji ostatecznej w sprawie retrospektywnego zaksięgowania cła oraz cła antydumpingowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 3 września 2018 r. nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej E. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa z siedzibą w P. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej decyzją z dnia
7 listopada 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy własną
decyzję z dnia 3 września 2018 r. nr [...] odmawiającą unieważnienia, zmiany lub cofnięcia decyzji Dyrektora Izby Celnej w S.
z dnia 31 grudnia 2014 r. nr [...] wydanej wobec E. P. S. z ograniczoną odpowiedzialnością S. K. (dalej: "spółka" bądź "skarżąca") w przedmiocie retrospektywnego zaksięgowania kwoty długu celnego w wysokości [...] zł.
Na podstawie akt sprawy oraz zaskarżonej decyzji ustalono następujący stan prawny i faktyczny sprawy.
Decyzją z dnia 11 lipca 2014 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w S. zaksięgował retrospektywnie kwotę długu celnego w wysokości [...] zł, stanowiącą sumę kwoty cła w wysokości [...] zł oraz kwoty ostatecznego cła antydumpingowego w wysokości [...] zł, należną z tytułu importu tkaniny siatkowej o otwartych oczkach pochodzącej z [...], objętej procedurą dopuszczenia do wolnego obrotu na podstawie zgłoszenia celnego nr [...] z dnia 5 sierpnia 2011 r. Następnie Dyrektor Izby Celnej w S. wydał decyzję z dnia 31 grudnia 2014 r. nr [...], którą utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji.
Decyzja Dyrektora Izby Celnej w S. została poddana kontroli sądowoadministracyjnej zakończonej oddaleniem skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. (wyrok z 18 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 375/15), a następnie oddaleniem skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok 20 października 2017 r., sygn. akt I GSK 1743/15).
Pismem z dnia 2 maja 2018 r. spółka wniosła o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną organu celnego II instancji z 31 grudnia 2014 r.
W uzasadnieniu wniosku spółka powołała się na treść art. 240 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm.) – dalej "o.p." i zawnioskował o wznowienie postępowania celnego z uwagi na ujawnienie nowych, nieznanych dotąd dowodów. Wskazała, że w treści skargi kasacyjnej, a więc po wydaniu decyzji przez organ celny II instancji podniosła zarzut wadliwego upoważnienia pracownika Urzędu Celnego w S., który podpisał w imieniu organu celnego I instancji decyzję z dnia 11 lipca 2014 r. w przedmiocie retrospektywnego zaksięgowania kwoty długu celnego. NSA w wyroku z dnia 20 października 2017 r. wskazał, że zarzut sformułowany dopiero na etapie skargi kasacyjnej był spóźniony w toczącym się postępowaniu, bowiem sąd kasacyjny nie przeprowadza postępowania dowodowego. Spółka podkreśliła, iż nigdy wcześniej nie informowała o tym fakcie ani sądu ani organu, co potwierdza, że okoliczności te nie były organowi znane i nie były przedmiotem oceny organu odwoławczego. Zdaniem spółki, decyzja organu celnego I instancji wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, co wpływa bezpośrednio na jej wadliwość i przesądza o istotności ww. okoliczności. W ocenie spółki, zakończone postępowanie sądowoadministracyjne, nie przekreśliło jej prawa złożenia wniosku.
Pismem z 2 lipca 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej poinformował wnioskodawcę, że w sprawie nie znajdzie zastosowania, wskazany we wniosku, uregulowany w art. 240 § 1 O.p. tryb nadzwyczajny wzruszenia decyzji ostatecznej. Dodatkowo wskazał, że zastosowania w sprawie nie znajdzie też tryb wynikający z art. 23 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z 9 października 2013 r. ustanawiającego unijny kodeks celny (Dz.U.UE.L.2013.269.1 ze zm.), dalej "UKC", bowiem przeciwstawia się temu brzmienie art. 43 UKC oraz stanowiąca odzwierciedlenie tego przepisu norma wynikająca z art. 171 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", traktująca o zasadzie powagi rzeczy osądzonej. Organ poinformował także spółkę, że w przypadku podtrzymania wniosku o wyeliminowanie z obrotu prawnego ostatecznej decyzji z dnia 31 grudnia 2014 r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia 11 lipca 2014 r. wnioskodawca może złożyć wniosek do NSA o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem.
Pismem z dnia 11 lipca 2018 r. spółka podtrzymała swoje stanowisko i wniosła o podjęcie niezwłocznie przez organ stosownych czynności procesowych. W ocenie spółki, art. 171 p.p.s.a. nie stoi na przeszkodzie w merytorycznym rozpoznaniu przez organ jej wniosku.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w dniu 3 sierpnia 2018 r. zgodnie z art. 22 ust. 6 UKC, art. 8 ust. 1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 2446/2015 z dnia 28 lipca 2015 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 w odniesieniu do szczegółowych zasad dotyczących niektórych przepisów unijnego kodeksu celnego (Dz.U.UE.L.2015.343.1 ze zm.), dalej "rozporządzenie delegowane", art. 8 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 2447/2015 z dnia 24 listopada 2015 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania niektórych przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 ustanawiającego unijny kodeks celny (Dz.U.UE.L.2015.343.558 ze zm.), dalej "rozporządzenie wykonawcze", powiadomił spółkę o prawie do bycia wysłuchanym w związku ze złożonym wnioskiem i poinformował o możliwości przestawienia stanowiska spółki w tym zakresie w terminie 30 dni, liczonych od dnia doręczenia ww. powiadomienia. Organ przywołał stosowne przepisy i przedstawił swoje stanowisko odnośnie złożonego wniosku. Organ poinformował, że jeżeli spółka przedstawi swoje stanowisko w ww. okresie na podstawie art. 8 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego to wyda stosowną decyzję. Spółka może też uzupełnić swoje stanowisko, wskazując przy tym termin. Organ poinformował spółkę również o prawie do zapoznania się z aktami sprawy.
Pismem z dnia 14 sierpnia 2018 r. spółka przedstawiła swoje stanowisko w sprawie, podtrzymując złożony wniosek. Spółka powołała się na treść wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 13 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Bd 1034/17.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wydał w dniu 3 września 2018r. na podstawie art. 22 ust. 3 i ust. 7 w zw. z art. 43 UKC, art. 171 p.p.s.a., decyzję nr [...], w której odmówił unieważnienia, zmiany lub cofnięcia decyzji Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia 31 grudnia 2014 r. nr [...]
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił swoją właściwość rzeczową w sprawie, wskazując na art. 160 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U z 2016 r. poz. 1948 ze zm.), dalej "PwKAS". Organ podał, że wniosek spółki oparty został na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 o.p. Organ wyjaśnił, że z dniem 1 maja 2016 r. na terenie Unii Europejskiej obowiązuje UKC i począwszy od tego dnia do postępowań w sprawach celnych zainicjonowanych po tej dacie należy bezpośrednio stosować przepisy UKC.
Zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. z 2018 r. poz. 167), do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepisy art. 12, art. 138a § 4, art. 141-143, art. 168, art. 170 oraz działu IV rozdziałów 2, 5, 6, 9, 10, 11 - z wyłączeniem art. 200, oraz rozdziałów 21-23 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, a do odwołań stosuje się odpowiednio także przepisy art. 140 § 1, art. 162 § 1-3, art. 163 § 2, art. 169 § 1 i 1a, art. 210 § 1 pkt 1-6 i 8 oraz § 2, art. 220, art. 221, art. 222, art. 223, art. 226-229, art. 232, art. 233 § 1 i 2, art. 234 oraz art. 234a tej ustawy. Tym samym brak było możliwości zastosowania art. 240 § 1 o.p. w sprawie.
Organ podał, że podstawą rozpoznania wniosku spółki nie mógł był art. 23 ust. 3 UKC. Organ wskazał, że w stosunku do decyzji, której dotyczy wniosek spółki o wznowienie postępowania zapadł wyrok WSA w S. z dnia 18 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 375/15, oddalający skargę spółki oraz wyrok NSA z dnia 20 października 2017 r. sygn. akt I GSK 1743/15, oddalający skargę kasacyjną spółki. W związku z powyższym organ podał, że art. 43 UKC wyklucza zastosowanie art. 44 i art. 45 UKC. Zdaniem organu, przepis ten jest odzwierciedlenie obowiązującej w polskim porządku prawnym zasady powagi rzeczy osądzonej (art. 171 p.p.s.a.) i uniemożliwia uruchomienie w przedmiotowej sprawie trybu wynikającego z art. 23 ust. 3 UKC. Zakres powagi rzeczy osądzonej, jak i zakres związania prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego odnosi się do tego, co było przedmiotem rozstrzygnięcia w konkretnej, rozpoznawanej sprawie. Organ podał, że dokonana analiza wyroku NSA sygn. akt I GSK 1743/15 wykazała, iż poza stwierdzeniem, że zarzut określony w punkcie 1.2 skargi kasacyjnej (dotyczący naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. oraz art. 145 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 247 § 1 pkt. 1 i pkt 3 o.p. w zw. z art. 143 § 1, § 2 i § 3 o.p., przez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi w sytuacji gdy decyzja Naczelnika Urzędu Celnego została wydana przez osoby, które nie były upoważnione przez organ I instancji do wydawania decyzji w tym zakresie, został uznany za spóźniony. NSA uznał też zarzut ten za niezasadny. Organ, odnosząc się do podniesionej w piśmie z 14 sierpnia 2018 r. kwestii braku merytorycznego rozpatrzenia ww. zarzutu, wskazał, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bada w pełnym zakresie treść zaskarżonego aktu albo czynności lub też bezczynności organu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem. Skoro więc sąd nie jest związany granicami zaskarżenia, to żadna część zaskarżonej decyzji lub aktu nie korzysta z domniemania prawidłowości. Zatem zdaniem organu, skoro w przedmiocie retrospektywnego zaksięgowania kwoty długu celnego zapadł prawomocny wyrok posiadający powagę rzeczy osądzonej brak jest możliwości rozpatrzenia wniosku w trybie wynikającym z art. 23 ust. 3 UKC w zw. z art. 43 UKC oraz art. 171 p.p.s.a. Organ podał również, że art. 23 ust. 3 UKC nie może stanowić podstawy do rozpoznania wniosku spółki, gdyż nie dotyczy możliwości unieważnienia, zmiany lub cofnięcia decyzji niekorzystnej, co wynika z art. 29 UKC. Przepis art. 29 UKC dotyczy jedynie decyzji korzystnych, które mogą być przez organ zweryfikowane tylko z urzędu po spełnieniu przesłanek z art. 27 i art. 28 UKC. Ustawodawca unijny przewiduje możliwość zainicjowania postępowania zmierzającego do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji korzystnej na wniosek jej posiadacza w drugiej wymienionej normie, tj. art. 28 ust. 1 lit.b UKC, wskazując, że w przypadkach innych niż określone w art. 27 decyzja korzystna zostaje cofnięta lub zmieniona na wniosek posiadacza decyzji. Tym samym, w ocenie organu, skoro ustawodawca unijny wśród norm prawnych regulujących kwestię zarządzania decyzjami wydawanymi na wniosek, jak i decyzjami wydawanymi bez uprzedniego wniosku, poza wskazaniem w art. 28 ust. 1 lit.b UKC, nie zawarł zapisów dotyczących inicjowania działań organu na wniosek, to w takiej sytuacji organ nie może przeprowadzić na wniosek postępowania zmierzającego do usunięcia z obrotu prawnego wydanej z urzędu decyzji niekorzystnej. Jak wynika z redakcji przepisów zawartych w art. 23, 27, 28 i 29 UKC, możliwość zastosowania "trybów nadzwyczajnych" (unieważnienia, zmiany lub cofnięcia decyzji) na wniosek posiadacza decyzji ma miejsce tylko wobec decyzji korzystnych. Organ podał, że niedopuszczalna jest sytuacja, w której wadliwa decyzja organu celnego pozostawałaby nadal w obrocie prawnym, jednakże w niniejszej sprawie organ związany jest zapadłymi ww. wyrokami na podstawie art. 171 p.p.s.a. i art. 43 UKC. Organ wskazał, że spółka może ubiegać się o zwrot lub umorzenie należności celnych na podstawie art. 116 UKC. Organ podał, że nie podziela stanowiska WSA w Bydgoszczy zawartego w wyroku o sygn. akt I SA/Bd 1034/17.
Spółka złożyła odwołanie od powyższej decyzji, w którym zarzuciła organowi naruszenie art. 43 UKC, art. 23 ust. 3 UKC w zw. 29 UKC, art. 171 i art. 134 § 1 p.p.s.a. Spółka podtrzymała swoje stanowisko w sprawie.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wydał na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 o.p., art. 5 pkt 3170 i art. 171 p.p.s.a., art. 69 ust. 1 pkt 2 lit.a i art. 73 ust. 1 ustawy Prawo celne, decyzję w dniu 7 listopada 2018 r. nr [...], w której utrzymał własną decyzję z dnia 3 września 2018 r. Organ II instancji wskazał, że rozpoznanie sprawy nastąpiło na podstawie przepisów UKC. W przepisach UKC oraz wydanych na jego podstawie przepisach (wykonawczych i delegowanych) zawarte zostały regulacje, które wprowadziły szereg nowych zasad dotyczących postępowania w sprawach celnych, w tym szczególnie odnoszące się do postępowań prowadzonych w pierwszej instancji, natomiast zgodnie z art. 44 ust. 4 UKC procedury odwoławcze zostały pozostawione do uregulowania państwom członkowskim. Stosownie do art. 73 ust. 1 ustawy Prawo celne do postępowań w sprawach celnych stosuje się odpowiednio wymienione przepisy o.p., w tym art. 233 w zw. z art. 127 o.p. Istota niniejszej sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia czy możliwe jest prowadzenie postępowania w celu wzruszenia decyzji ostatecznej nr [...] z dnia 31 grudnia 2014 r. w przedmiocie retrospektywnego zaksięgowania długu celnego, która to decyzja była poddana kontroli sądowej w dwóch instancjach, zakończonej prawomocnym wyrokiem WSA w S. o sygn. akt I SA/Sz 375/15. Przepisy UKC obok zwykłego trybu prowadzenia postępowania, którego przedmiotem jest rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy celnej przewidują również nadzwyczajny tryb prowadzenia postępowania, który umożliwia przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym. W pkt 23 (dopisek Sądu powinno być 22) preambuły do UKC, wyrażone zostało, że w odniesieniu do decyzji dotyczących stosowania przepisów prawa celnego należy przewidzieć możliwość ich unieważnienia, zmiany, chyba że postanowiono inaczej, lub jej cofnięcia, jeżeli nie jest zgodna z przepisami prawa celnego lub ich interpretacją. Wyrazem realizacji powyższego motywu są przepisy art. 23 ust. 3, art. 27, art. 28 i art. 29 UKC, które całościowo i spójnie regulują tryby nadzwyczajne, które nie wymagają doregulowania przez ustawodawcę krajowego i z tego też względu art. 73 ust. 1 ustawy Prawo celne nie zawiera odesłania do przepisów o.p., regulujących nadzwyczajne tryby wzruszania decyzji ostatecznych. Tym samym w sprawie nie może znaleźć zastosowania art. 240 § 1 pkt 5 o.p. oraz art. 247 § 1 pkt 1 o.p. Spółka w piśmie z dnia 11 lipca 2017 r. wniosła o wzruszenie decyzji na podstawie art. 23 ust. 3 UKC.
Organ podał, że sformułowana w art. 23 ust. 3 UKC przesłanka wzruszenia decyzji, tj. niezgodność decyzji z przepisami prawa celnego niewątpliwie podlega ograniczeniu w jej stosowaniu w sytuacji, gdy decyzja była przedmiotem kontroli sądowej, która to kontrola jest sprawowana właśnie w oparciu o kryterium zgodności decyzji z prawem. Jednocześnie kluczowe jest w tym względzie zastrzeżenie zawarte w art. 23 ust. 3 UKC, że organy celne wydając decyzję o uchyleniu, zmianie lub cofnięciu decyzji nie mogą naruszać przepisów obowiązujących w innych dziedzinach, określających przypadki, w których decyzje są wadliwe lub nieważne. Organ wskazał, że UKC przewiduje dwustopniowy tryb odwoławczy. W pierwszej kolejności można odwołać się do organów celnych wyznaczonych przez państwo członkowskie (art. 44 ust. 1 pkt 1 UKC), a następnie do niezależnego organu wyższej instancji, którym może być organ sądowy lub wyspecjalizowany organ równorzędny, zgodnie z przepisami obowiązującymi w poszczególnych państwach członkowskich. W Polsce przepisami regulującymi tryb zaskarżenia ostatecznej decyzji wydanej przez organ celny są przepisy p.p.s.a., w tym art. 170 i art. 171 p.p.s.a. Zasada powagi rzeczy osądzonej funkcjonuje również na gruncie prawa wspólnotowego. ETS wielokrotnie przypominał, że dla zapewnienia stabilności prawa i stosunków prawnych, jak też prawidłowego administrowania wymiarem sprawiedliwości istotne jest, aby orzeczenia sądowe, które stały się prawomocne po wyczerpaniu przysługujących środków odwoławczych lub po upływie przewidzianych dla tych środków terminów, były niepodważalne (wyroki z dnia 20 września 2003 r. w sprawie C-224/01; z 16 marca 2006. w sprawie C-234/04; z dnia 03.09.2009 r. w sprawie C-2/08). Prawo wspólnotowe nie zobowiązuje zatem sądu krajowego do zaprzestania stosowania krajowych przepisów proceduralnych nadających prawomocność danemu orzeczeniu, nawet jeżeli umożliwiłoby to usunięcie naruszenia prawa wspólnotowego, które wynika z tego orzeczenia (wyrok z dnia 16 marca 2006 r. w sprawie C-234/04). Z braku uregulowań wspólnotowych w tym zakresie tryb wykonania zasady powagi rzeczy osądzonej należy do wewnętrznego porządku prawnego państw członkowskich na mocy zasady ich autonomii proceduralnej (wyrok z dnia 3 września 2009 r. w sprawie C-2/08). Zawarte w art. 171 p.p.s.a. sformułowanie "co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia" nawiązuje do dwu podstawowych zasad konstrukcji postępowania sądowoadministracyjnego, a mianowicie zasady niezwiązania sądu administracyjnego granicami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.) i zasady kontroli wszystkich aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach sprawy administracyjnej, której dotyczy skarga (art. 135 p.p.s.a.). Zgodnie z pierwszą z tych zasad sąd administracyjny pierwszej instancji - stosownie do postanowień art. 134 § 1 p.p.s.a. - może i powinien zarówno na etapie rozpoznawania skargi, jak i orzekania o jej zasadności wyjść poza granice skargi wyznaczone przez zawarte w skardze konkretne podstawy zaskarżenia, nie przekraczając jednocześnie granic rozpoznania określonych w art. 1 § 2 u.s.a. W związku z powyższym ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny obejmuje również ocenę czy nie zachodzą przesłanki nieważności, tj. czy występują kwalifikowane wady wyliczone w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, skutkujące tym, że w przypadku ich wystąpienia sąd zgodnie z art. 145 §1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdza nieważność decyzji w całości. Oddalenie przez sąd administracyjny skargi na niezgodność decyzji z prawem zamyka organowi drogę do stwierdzenia nieważności decyzji, ze względu na związanie go oceną prawną zawartą w wyroku sądu w odniesieniu do przedmiotu rozstrzygnięcia sądowego. Próba stwierdzenia nieważności decyzji rozpoznawanej już wcześniej przez sąd, który oddalił skargę na niezgodność tej decyzji z prawem stanowi w odniesieniu do przedmiotu rozstrzygnięcia sądowego niedopuszczalną ingerencję organu w prawomocne orzeczenie sądu. W niniejszej sprawie, zgodnie z treścią wniosku spółki, przesłanką do wzruszenia ostatecznej decyzji z dnia 31 grudnia 2014 r., utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji z dnia 11 lipca 2014 r. jest podpisanie tej ostatniej decyzji przez funkcjonariusza celnego nie posiadającego upoważnienia organu, co jak podkreśliła spółka pociąga za sobą nieważność wydanego aktu i jest kwalifikowane w orzecznictwie sądowym jako naruszenie przepisów o właściwości, ale także jako rażące naruszenie prawa, przy czym spółka aprobuje dominujący pogląd o naruszeniu przepisów o właściwości stanowiących podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji. Zarówno przesłanka rażącego naruszenia prawa, jak i naruszenie przepisów o właściwości to kwalifikowane wady stanowiące podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 247 § 1 pkt 1 i pkt 3 o.p., które miały zastosowanie do postępowania w sprawach celnych na dzień, w którym wydano zaskarżoną decyzję. WSA w S. wydając wyrok o oddaleniu skargi jednocześnie orzekł o zgodności decyzji z prawem. Strona skorzystała z przysługującej możliwości obrony, wnosząc skargę kasacyjną, w której podniosła zarzut naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 247 § 1 pkt 1 i pkt 3 o.p. w związku z wydaniem decyzji przez nieupoważnionego przez organ funkcjonariusza celnego. NSA nie uwzględnił powyższego zarzutu stwierdzając, że nawet przy wskazaniu naruszenia art. 134 p.p.s.a. należy go uznać za spóźniony, gdyż NSA w ramach kontroli instancyjnej nie może podjąć się ustalenia stanu faktycznego sprawy, który polegałby na ustaleniu okoliczności dotyczących wydania decyzji przez osoby, które nie były do tego upoważnione. W konsekwencji prawomocne stało się orzeczenie WSA w S. o sygn. akt I SA/Sz 375/15, oddalające skargę na decyzję nr [...] z dnia 31 grudnia 2014 r. organ podkreślił, że przy zgłoszeniu w toku sądowej kontroli zarzutu związanego z okolicznością, która aktualnie stanowi podstawę żądania wzruszenia decyzji w trybie nadzwyczajnym. NSA uznał zarzut wywiedziony z okoliczności stanowiącej podstawę żądania stwierdzenia nieważności za niezasadny, co prawda ze względów formalnych, niemniej jednak zarzut ten został oceniony, a w związku z tym objęty jest powagą rzeczy osądzonej. Prawomocny wyrok sądu oddalający skargę oznacza, że kontrolowana przez sąd decyzja nie jest prawnie wadliwa w zakresie ocenionych przez sąd przesłanek, co wywiera skutki na ewentualne wszystkie przyszłe postępowania administracyjne w sprawie, a więc także te które miałyby na celu poddanie ponownej kontroli zgodności decyzji z prawem. Przepis który stwarza ewentualne podstawy do kontroli wydanej w postępowaniu celnym decyzji, tj. art. 23 ust. 3 UKC, jak wskazano doznaje istotnego ograniczenia w jego stosowaniu jeżeli wydana w trybie zwykłym decyzja była poddana kontroli sądowej, która zgodnie z art. 44 ust.2 lit.b UKC jest traktowana jako drugi etap szeroko pojętego w UKC odwołania. Zdaniem organu, zgodnie z art. 43 UKC przy uwzględnieniu art. 170 i 171 p.p.s.a. prawomocny wyrok WSA w S. o sygn. akt I SA/Sz 375/15 oddalający skargę na ostateczną decyzję z dnia 31 grudnia 2014 r. wyłącza możliwość skontrolowania tej decyzji w trybie nadzwyczajnym i w związku z tym uzasadniona jest odmowa unieważnienia, cofnięcia lub zmiany decyzji będącej przedmiotem rozpoznawanego odwołania. Spółka zarzuciła błędne zastosowanie art. 43 UKC i niezastosowanie art. 23 ust.3 UKC. Organ, ustosunkowując się do ww. zarzutów wskazał, że prawodawca unijny regulując tryby wzruszania decyzji ostatecznych realizował cel wyrażony w art. 1 akapit drugi pkt 22 i częściowo pkt 15 preambuły do UKC, który sprowadza się do jednolitego stosowania UKC na całym obszarze celnym Unii Europejskiej. Ze względu na tak uniwersalny charakter tych przepisów, przy jednoczesnym zastrzeżeniu, że państwa członkowskie wewnętrznie regulują postępowania odwoławcze, zarówno na etapie wniesienia odwołania do organu, jak i niezależnego organu wyższej instancji, uregulowanie zawarte w art. 43, według organu, musi być odczytywane z uwzględnieniem specyfiki postępowania odwoławczego uregulowanego w polskim porządku prawnym. Polskie sądy administracyjne, rozpoznając skargę od ostatecznej decyzji wydanej w postępowaniu administracyjnym dokonują oceny zgodności tej decyzji z przepisami, która następnie jest wyrażona w wyroku, niemniej jednak decyzją dotyczącą stosowania przepisów prawa celnego pozostaje decyzja wydana przez organ celny. Z tych względów przepis art. 43 UKC należy wykładać w ten sposób, że decyzja ostateczna oceniona przez sąd nie może być poddawana ponownej kontroli w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy celne w celu unieważnienia, cofnięcia lub zmiany decyzji. Organ podał, że art. 43 UKC, analogicznie jak art. 23 ust. 3 UKC, odnosi się do tego samego celu, tj. unieważnienia, cofnięcia lub zmiany decyzji dotyczącej stosowania przepisów prawa celnego. Zatem wynikający z art. 43 UKC zakaz stosowania art. 44 i 45 oznacza, że po prawomocnym wyroku sądu oddalającym skargę na ostateczną decyzję w postępowaniu celnym wyłączona jest możliwość merytorycznego żądania poddania kontroli takiej decyzji. Za słusznością powyższego stanowiska przemawia wskazywany już wyżej zawarty w treści art. 23 ust. 3 UKC warunek, że decyzja może być wzruszona, o ile nie sprzeciwiają się temu przepisy obowiązujące w innych dziedzinach określających przypadki, w których decyzje są wadliwe lub nieważne. Takimi przepisami w opinii organu, są art. 170 i 171 p.p.s.a. wyrażające zasadę powagi rzeczy osądzonej, która sprzeciwia się możliwości dwutorowego prowadzenia postępowań (sądowoadministracyjnego i nadzwyczajnego) dotyczącego tej samej decyzji ostatecznej, odnoszących się do tożsamej sprawy. Organ podał, że spółka w skardze kasacyjnej od ww. wyroku WSA w S. podniosła zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 247 § 1 pkt 1 i pkt 3 o.p. w zw. z art. 143 § 1 o.p. i art. 143 § 2 pkt 3 o.p. i art. 143 § 3 o.p. w zw. z art. 69 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo celne, przez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi, w sytuacji gdy decyzja organu pierwszej instancji została wydana przez osobę, która nie była upoważniona przez organ pierwszej instancji do wydania decyzji w tym zakresie i tym samym w pierwszej instancji decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości i w konsekwencji decyzję w drugiej instancji wydano z rażącym naruszeniem przepisów prawa. NSA wyrokiem z dnia 20 października 2017 r. sygn. akt I GSK 1743/15 oddalił skargę kasacyjną a ustosunkowując się do ww. zarzutu stwierdził, że jest niezasadny. W punkcie wyjścia oceny powyższego zarzutu NSA zwrócił uwagę, że omawiany zarzut został sformułowany dopiero na etapie skargi kasacyjnej i w związku z tym zarzutem skarżąca wniosła o przeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a. dowodu z dokumentów, tj. karty zakresu obowiązków i uprawnień Kierownika Referatu Przeznaczeń Celnych i Obsługi Przedsiębiorców oraz Regulaminu organizacyjnego Urzędu Celnego w S.. NSA podał, że w ramach kontroli instancyjnej nie może podejmować się ustalenia stanu faktycznego sprawy, który polegałby na ustaleniu okoliczności dotyczących wydania decyzji przez osoby które nie były do tego upoważnione przez organ pierwszej instancji Z powyższych względów podniesienie ww. zarzutu na etapie postępowania kasacyjnego, nawet przy wskazaniu naruszenia art. 134 p.p.s.a. uznał za spóźnione. Organ podał, że zarzut ten został oddalony ze względów formalnych, nie mniej jednak został poddany ocenie w kontroli sądowej, a zatem na podstawie art. 171 p.p.s.a. korzysta z powagi rzeczy osadzonej. Skutkiem zasady mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia jest to, że przesądzenie we wcześniejszym wyroku pewnych kwestii oznacza, że w dalszym postępowaniu ta kwestia nie może być już w ogóle badana. Zachodzi tu zatem ograniczenie dowodzenia faktów objętych prawomocnym orzeczeniem, a nie tylko ograniczenie poszczególnego środka dowodowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 12 lipca 2012 r. o sygn. akt V CKN 1110/00). Konsekwencją faktu, że prawomocny wyrok korzysta z powagi rzeczy osadzonej jest to, że nie można skutecznie w dalszym postępowaniu zarówno administracyjnym, jak i sądowoadministracyjnym w tym samym przedmiocie i między tymi samymi stronami skutecznie domagać się ponownego badania kwestii już prawomocnie rozstrzygniętych. Tym samym wniosek spółki, w ocenie organu, nie może wywołać postępowania, które stanie się drogą prawną do sanowania zaniechań odwołania, a następnie skargi do WSA w przedmiocie decyzji wymiarowej. Zdaniem spółki, skarżoną decyzją organ naruszył również art. 134 § 1 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy przepis ten dotyczy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, a nie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Dokumenty obejmujące zakres upoważnienia funkcjonariusza Urzędu Celnego w S. zostały dołączone dopiero do skargi kasacyjnej. Oczywistym jest zatem, że mimo, iż z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. WSA w S. miał obowiązek zbadać całą sprawę, to nie mógł zbadać kwestii ww. umocowania, skoro w aktach sprawy w ogóle nie było takich dokumentów (organ nie ma obowiązku przedkładać do akt sprawy takich dokumentów). Ustosunkowując się do powyższego organ wskazał, że spółka nie może czynić zarzutu naruszenia przez organ art. 134 § 1 p.p.s.a., gdyż adresatem tej normy jest sąd, a nie organ celny. Przesłanka braku upoważnienia funkcjonariusza, który podpisał decyzję w I instancji w skardze kasacyjnej została powiązana z art. 134 p.p.s.a. i NSA, oceniając ten zarzut zwrócił na to uwagę, mimo tego stwierdził, że podniesienie zarzutu związanego z ww. okolicznością na etapie postępowania kasacyjnego, nawet przy wskazaniu art. 134 p.p.s.a. uznał za spóźnione. Zdaniem spółki, art. 23 ust. 3 UKC umożliwia organowi wzruszenie decyzji korzystnych i niekorzystnych. Organ wskazał, że art. 23 ust. 3 w zw. z art. 29 UKC daje organowi możliwość unieważnienia, zmiany lub cofnięcia zarówno decyzji wydanych na wniosek, jak i decyzji wydanych przez organy celne bez uprzedniego wniosku zainteresowanej osoby, jednak przepis ten może być stosowany na wniosek strony dotyczący jedynie decyzji korzystnych przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w art. 28 ust. 1 lit.a UKC. Organ zwrócił uwagę, że NSA w wyroku z dnia 13 września 2017 r. sygn. akt I GSK 721/17 podał, iż unijny prawodawca regulując tryby wzruszania decyzji ostatecznych rozróżnił przy tym przesłanki wzruszenia decyzji korzystnych i niekorzystnych dla strony i fakt ten musi być uwzględniany w procesie wykładni celów unijnego uregulowania instytucji nadzwyczajnego wzruszania decyzji. Przepis art. 27 UKC przewiduje unieważnienie decyzji korzystnej tylko wskutek działań organów celnych podjętych z urzędu, co wprost wynika z treści tego przepisu, że: "organy celne unieważniają decyzję korzystną". W ocenie organu, nie ma zatem możliwości unieważnienia ww. decyzji na wniosek strony. Możliwość zainicjowania nadzwyczajnego postępowania w celu wzruszenia decyzji ostatecznej na wniosek strony, ale wyłącznie korzystnej została przewidziana w art. 28 ust. 1 lit.b UKC, w którym jest mowa, że w przypadkach innych niż określone w art. 27 decyzja korzystna zostaje cofnięta lub zmieniona na wniosek posiadacza decyzji. W sytuacji, gdy unijny prawodawca wśród trybów wzruszania decyzji ostatecznych poza wskazaniem w art. 28 ust.1 lit.b UKC nie przewidział innych przypadków inicjowania nadzwyczajnych trybów wzruszania decyzji na wniosek, to w takiej sytuacji organ nie może przeprowadzić na wniosek postępowania zmierzającego do usunięcia z obrotu prawnego wydanej z urzędu decyzji niekorzystnej. Odnośnie przywołanego przez spółkę wyroku WSA w Bydgoszczy o sygn. akt I SA/Bd 1034/17, organ wskazał, że wyrok jest nieprawomocny oraz podał, że się z nim nie zgadza.
Spółka złożyła skargę do WSA w S. na powyższą decyzję i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji z dnia 3 września 2018 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Zarzuciła organowi naruszenie:
1. art. 43 UKC, przez jego zastosowanie przez organ, w sytuacji gdy przepis ten nie ma zastosowania w niniejszym postępowaniu, albowiem przedmiotowe postępowanie dotyczy unieważnienia, zmiany lub cofnięcia decyzji wydanej przez organ administracji publicznej (celnej), a nie decyzji (orzeczenia), wydanego przez organ sądowy, a ponadto organ administracji publicznej (celnej) - Dyrektor Izby Celnej w S. nie działał w tej sprawie jako organ sądowy, a w konsekwencji organ nie zastosował art. 23 ust. 3 UKC;
2. art. 171 p.p.s.a., przez jego zastosowanie przez organ, w sytuacji gdy w przedmiotowej sprawie - z uwagi na podniesiony przez skarżącego zarzut - brak jest istnienia powagi rzeczy osądzonej, mimo toczącego się wcześniej postępowania sądowoadministracyjnego;
3. art. 134 § 1 p.p.s.a., przez jego niewłaściwe zastosowanie przez organ, w sytuacji gdy przepis ten dotyczy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, a nie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, a dokumenty, obejmujące zakres upoważnienia pracownika Urzędu Celnego w S. zostały dołączone do skargi kasacyjnej skarżącego, a wcześniej tych dokumentów nie było w aktach sprawy, rozpoznawanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w S.;
4. art. 23 ust. 3 UKC, przez jego błędną wykładnię przez organ i uznanie, że przepis ten dotyczy wyłącznie decyzji korzystnych, a nie decyzji niekorzystnych, w sytuacji gdy przepis ten obejmuje zarówno decyzje korzystne, jak i decyzje niekorzystne;
5. art. 23 ust. 3 w zw. z art. 29 UKC, przez uznanie przez organ, że przedmiotowe postępowanie zostało zainicjowane przez skarżącego na jego wniosek, w sytuacji gdy przedłożone przez skarżącego pisma wraz z załącznikami winny stanowić dla organu podstawę do wszczęcia postępowania z urzędu, aby zapobiec pozostawieniu w obrocie prawnym rażąco wadliwej decyzji administracyjnej.
Spółka podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, co następuje:
Spór w sprawie dotyczy możliwości weryfikacji przez organ decyzji ostatecznej z dnia 31 grudnia 2014 r. w przedmiocie retrospektywnego zaksięgowania długu celnego, która to decyzja była poddana kontroli sądowej w dwóch instancjach, zakończonej prawomocnym wyrokiem WSA w S. o sygn. akt I SA/Sz 375/15.
Na wstępie należy wskazać, że od 1 marca 2017 r. zmieniła się w Polsce struktura organizacyjna organów administracji publicznej.
Zgodnie z art. 212 PwKAS, w sprawach unieważnienia, zmiany lub cofnięcia decyzji wydanych na podstawie przepisów prawa celnego właściwe są organy, które stały się właściwe w takich sprawach po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. po 1 marca 2017 r.
W miejsce urzędów celnych powołano urzędy celno-skarbowe, zaś izby celne - weszły w skład izby administracji skarbowej.
Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy Prawo celne, organem celnym, stosownie do swojej właściwości, jest:
1) naczelnik urzędu celno-skarbowego - jako organ pierwszej instancji;
2) dyrektor izby administracji skarbowej - jako:
a) organ odwoławczy od decyzji naczelnika urzędu celno-skarbowego,
b) organ pierwszej instancji w sprawach określonych w przepisach prawa celnego oraz przepisach odrębnych,
c) organ odwoławczy od decyzji wydanych przez ten organ w pierwszej instancji, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Zdaniem Sądu, wobec braku odpowiednika przepisu art. 248 § 2 o.p. w ustawie Prawo celne (art. 70 dotyczy innych kwestii) i ustawie z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1948 ze zm.- art. 25 dotyczy określenia zadań dyrektora izby administracji skarbowej, lecz nie wymienia tego rodzaju spraw) należało przyjąć, że w niniejszej sprawie właściwym do rozpoznania wniosku spółki był Dyrektor Izby Administracji Skarbowej na podstawie art. 23 ust. 3 UKC.
Stosownie do art. 23 ust. 3 UKC, nie naruszając przepisów obowiązujących w innych dziedzinach, określających przypadki, w których decyzje są wadliwe lub nieważne, organy celne, które wydały daną decyzję, mogą w każdej chwili ją unieważnić, zmienić lub cofnąć, jeżeli nie jest ona zgodna z przepisami prawa celnego.
Z uwagi na to, że w dniu złożenia wniosku przez spółkę nie istniały już organy celne w postaci - Naczelnika Urzędu Celnego w S. oraz Dyrektora Izby Celnej w S., należało przyjąć właściwość w tym zakresie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.
W ocenie Sądu, powołany przez organ przepis art. 160 ust. 4 i 5 PwKAS, nie mógł być podstawą wskazującą właściwość Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w niniejszej sprawie, z uwagi, iż dotyczy on innych zagadnień.
Z dniem 1 maja 2016 r. wszedł w życie UKC, którego przepisy nie zawierają przepisów przejściowych regulujących kwestie stosowania określonych norm prawnych do zdarzeń, które miały miejsce przed ich wejściem w życie. Sąd podzielił stanowisko organu, że zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) należy przyjąć, że aktualnie obowiązujące przepisy proceduralne mają zastosowanie do wszystkich postępowań zawisłych w momencie ich wejścia w życie, w odróżnieniu od przepisów materialnych, które są interpretowane w ten sposób, że nie obowiązują w stosunku do sytuacji powstałych przed ich wejściem w życie. W UKC oraz wydanych na jego podstawie przepisach (wykonawczych i delegowanych) zawarte zostały regulacje, które wprowadziły szereg nowych zasad dotyczących postępowania w sprawach celnych, w tym szczególnie odnoszące się do postępowań prowadzonych w pierwszej instancji, natomiast zgodnie z art. 44 ust. 4 UKC procedury odwoławcze zostały pozostawione do uregulowania państwom członkowskim. Pomocniczość krajowych regulacji podkreśla art. 1 ustawy Prawo celne, zgodnie z którym ustawa reguluje w zakresie uzupełniającym przepisy prawa unijnego.
Koncepcja zawarta w art. 73 ust. 1 ustawy Prawo celne polega na znacznym ograniczeniu stosowania przepisów o.p. do postępowania celnego. Konieczność ograniczenia stosowania przepisów o.p. wynika zarówno z ustanowienia "na poziomie" prawa unijnego (UKC i akty wykonawcze) szczegółowych regulacji procesowych, które z uwagi na dyrektywę jednolitego stosowania na całym obszarze celnym Unii (art. 1 UKC) stosowane są bezpośrednio i z pierwszeństwem przed sprzecznymi z nimi regulacjami ustawy krajowej (art. 91 ust. 3 Konstytucji RP), jak i z poglądów TSUE. TSUE konsekwentnie stoi na stanowisku jednolitego stosowania prawa celnego na obszarze celnym UE, nawet gdyby miało to prowadzić do ograniczenia autonomii proceduralnej państw członkowskich. Zasady unijnego prawa celnego opisano w preambule do UKC, w tym w pkt 20, 21, 22, 24-27, 32 i 58. Odnoszą się one do takich zasad ogólnych jak zasada legalizmu, zapewnienie czynnego udziału strony w postępowaniu, czy zaufania do organów celnych.
W art. 5 pkt 39 UKC wprowadzono definicję decyzji, którą jest każdy akt wydany przez organy celne odnoszący się do przepisów prawa celnego zawierający orzeczenie w konkretnej sprawie, który pociąga za sobą skutki prawne dla zainteresowanej osoby lub zainteresowanych osób. Termin "decyzja" w UKC używany jest w szerszym znaczeniu niż w o.p., mieszczą się w tym pojęciu także postanowienia, akceptacje czy zgody.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 UKC, organy celne oznaczają administracje celne państw członkowskich odpowiedzialne za stosowanie przepisów prawa celnego oraz wszelkie inne organy upoważnione na mocy prawa krajowego do stosowania niektórych przepisów prawa celnego.
Przepisy UKC dzielą decyzje na:
1. decyzje na wniosek albo z urzędu, tj. bez uprzedniego wniosku;
2. decyzje korzystne albo niekorzystne dla osoby.
Decyzje wydane zarówno na wniosek, jak i z urzędu są przy tym decyzjami korzystnymi albo niekorzystnymi dla osoby.
Pojęcie decyzji korzystnej:
- wydanej na wniosek- jest decyzją w pełni uwzględniającą wniosek;
- wydanej z urzędu.
Nie można wykluczyć decyzji korzystnej wydanej z urzędu. Przepisy UKC nie przewidują szczególnej formy dla tych decyzji, ani szczególnych wymogów co do jej zawartości. Na gruncie o.p. przykładem takiej decyzji jest decyzja określająca zobowiązanie podatkowe w wysokości niższej niż zadeklarowana przez podatnika.
Pojęcie decyzji "niekorzystnej":
- wydanej na wniosek- decyzja wydana na wniosek nie w pełni go uwzględniająca jest decyzja niekorzystną;
- wydana z urzędu.
Zdecydowana większość decyzji wydawanych z urzędu będzie decyzjami niekorzystnymi (por. uzasadnienie do ustawy z dnia 22 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy - Prawo celne oraz niektórych innych ustaw. Sejm VIII kadencji, druk nr 513).
Tryb wydawania decyzji na wniosek reguluje art. 22 UKC. Tryb wydawania decyzji z urzędu reguluje art. 29 UKC.
Zgodnie z wolą ustawodawcy unijnego świadomie pominięto w przepisach UKC konieczność odrębnego wydawania przez organ aktu administracyjnego wszczynającego postępowanie. W większości przypadków postępowań wszczęcie zainicjowane będzie wnioskiem osoby, natomiast w przypadku inicjatywy organu będzie to konkretne przewidziane w przepisach prawa materialnego zdarzenie, czy też efekt działania organu lub osoby. Brak formalnego wszczęcia postępowania jest rezultatem takiego ukształtowania przepisów UKC (art. 22 - 37), które różnicują procedurę wydawania decyzji ze względu na to, czy są one wydawane na wniosek osoby, czy też są podejmowane z urzędu oraz od tego, czy są to decyzje korzystne czy też niekorzystne dla osoby. Takie ukształtowanie procedury powoduje jej odformalizowanie przez wyeliminowanie tych aktów, które powodują jedynie pozorne i niesłużące szybkości procedowania czynności urzędowe (por. Marzenna Kałka "Postępowanie celne w unijnym kodeksie celnym Praktyczne Vademecum" Oficyna Wydawnicza "UNIMEX", Wrocław 2017, rozdział III- tryb wydawania decyzji z urzędu, podrozdział 1- rozpoczęcie procedury postępowania celnego, str.47).
W myśl art. 73 ust. 1 ustawy Prawo celne, do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepisy art. 12, art. 141-143, art. 168, art. 170 oraz działu IV rozdziałów 2, 5, 6, 9, 10, 11 - z wyłączeniem art. 200 oraz rozdziałów 21-23 ustawy Ordynacja podatkowa, do odwołań stosuje się odpowiednio także przepisy art. 140 § 1, art. 162 § 1-3, art. § 2, art. 169 § 1 i la, art. 210 § 1 pkt 1-6 i 8 oraz § 2, art. 220-223, art. 226-229, art. 232, art. 233 § 1 i 2, art. 234 oraz art. 234a tej ustawy.
Powyższe oznacza, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o.p. i Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące nadzwyczajnych trybów wzruszenia decyzji.
Stosownie do art. 44 ust. 1 UKC, każda osoba ma prawo do odwołania się od wydanej przez organy celne decyzji w zakresie stosowania przepisów prawa celnego, dotyczącej jej bezpośrednio i indywidualnie. Przepis ten wprowadza i gwarantuje zasadę dwuinstancyjności postępowania celnego.
Tryby przewidziane w art. 23 ust. 3 oraz art. 27 i art. 28 UKC są trybami nadzwyczajnymi, które pozwalają na wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organu celnego w trybie innym niż odwoławczy. Wymienione przepisy UKC pozwalają organom celnym unieważnić, zmienić i cofnąć swoje decyzje (korzystne i niekorzystne, wydawana na wniosek i z urzędu) obarczone wadami i przy spełnieniu przesłanek prawem przewidzianych. Ustawodawca unijny dla trybów przewidzianych w UKC posłużył się przy określeniu przesłanek, pojęciami ogólnymi, bardzo pojemnymi (niezgodność z przepisami prawa celnego) lub też posłużył się bardziej konkretnymi o węższym zakresie pojęciami (niekompletne lub nieprawidłowe dane). W przypadku trybów nadzwyczajnych uregulowanych w UKC (art. 23 ust. 3, art. 27 i art. 28) mamy do czynienia z materią kodeksową, która nie wymaga doregulowania przez ustawodawcę krajowego. Jest to całościowa logiczna i spójna konstrukcja prawna, dzięki której można unieważnić, cofnąć lub zmienić każdą decyzję organów celnych, jeśli nie jest zgodna z przepisami prawa celnego. Możliwość zastosowania trybów nadzwyczajnych z UKC nie jest ograniczona żadnym terminem. Przewidziana w art. 27 UKC procedura unieważnienia korzystnych decyzji może być zastosowana tylko w ściśle określonych sytuacjach. Unieważnienie decyzji może dotyczyć zarówno decyzji korzystnych jak również niekorzystnych. Działanie organu celnego w tym zakresie może nastąpić z urzędu lub na wniosek (por. M. Kałka, jak wyżej, rozdział V- tryby nadzwyczajne, podrozdział 1- unieważnienie decyzji, str.111 i 112).
Tryb cofnięcia lub zmiany decyzji zawarty jest w art. 28 UKC i może być stosowany jedynie w innych ściśle wymienionych przypadkach niż określonych w art. 27 UKC (tj. dotyczące unieważnienia).
Zdaniem Sądu, zarówno art. 23 ust. 3 UKC jak i art. 29 UKC ma zastosowanie również do decyzji niekorzystnych. Podkreślić należy, że art. 29 UKC ma zastosowanie do decyzji wydawanych przez organ z urzędu i ustawodawca unijny nie zastrzegł, iż należy stosować go wyłącznie do decyzji korzystnych. Należy pamiętać, że większość decyzji wydawanych przez organ z urzędu jest decyzjami niekorzystnymi. Skoro na podstawie art. 29 UKC organ może zastosować tryb z art. 23 ust. 3 UKC do decyzji wydawanych z urzędu oznacza to, że może on być stosowany również do decyzji niekorzystnych.
Sąd nie podzielił stanowiska organu, że art. 23 ust. 3 w zw. z art. 29 UKC daje mu możliwość unieważnienia, zmiany lub cofnięcia zarówno decyzji wydanych na wniosek, jak i decyzji wydanych bez uprzedniego wniosku zainteresowanej osoby dotyczących jedynie decyzji korzystnych.
W ocenie Sądu, stanowisko organu w sposób nieuprawniony zawęża zakres stosowania art. 29 UKC. Prawidłowe zastosowanie przepisów wymaga od organu za każdym razem przeanalizowania sprawy pod względem tego, czy decyzja, która ma być unieważniona jest decyzją korzystną dla strony. Przykładowo organ w decyzji ustalającej stronie dług celny (decyzja niekorzystna, bo ustalająca stawkę cła w sposób odmienny niż zrobiła to strona w zgłoszeniu) pomyli się i ustali dług celny w sposób nieprawidłowy w kwocie niższej niż powinien (i wyższej niż w zgłoszeniu). To organ może unieważnić taką decyzję niekorzystną z urzędu, ale tylko pod warunkiem spełnienia przesłanek z art. 27 ust. 1 UKC, gdyż "pierwotna" decyzja będzie teraz decyzją korzystną dla strony. Również w sytuacji organ w decyzji ustalającej stronie dług celny (decyzja niekorzystna, bo ustalająca stawkę cła w sposób odmienny niż zrobiła to strona w zgłoszeniu) pomyli się i ustali dług celny w sposób nieprawidłowy w kwocie wyższej niż powinien (i wyższej niż w zgłoszeniu) to organ może unieważnić taką decyzję niekorzystną z urzędu. Decyzja nowowydana (ustalająca dług celny w kwocie niższej niż w poprzedniej decyzji) tak jak decyzja "pierwotna" będzie decyzją niekorzystną z punktu widzenia strony. W stosunku do decyzji nowowydanej nie muszą być spełnione przesłanki z art. 27 ust.1 UKC. Nie można jednak wykluczyć sytuacji, że strona, która nie skorzystała z przysługującego jej odwołania, w terminie późniejszym złoży wniosek o unieważnienie decyzji "pierwotnej". Organ winien taki wniosek rozpoznać i wydać stosowne orzeczenie, gdyż brak rozpoznania sprawy w terminie określonymi przepisami UKC naraża organ na odpowiedzialność z uwagi na pozostawanie w bezczynności.
Bezsporne jest, że decyzja Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia 31 grudnia 2014 r. jest decyzją niekorzystną wydaną z urzędu.
W ocenie Sądu, art. 23 ust. 3 UKC ma zastosowanie także do decyzji niekorzystnych wydanych z urzędu w związku z odesłaniem zawartym w art. 29 UKC.
Gdyby uznać rozumowanie organu za prawidłowe, to sprzeczna z przepisami prawa celnego niekorzystna decyzja wydana z urzędu, nie podlegałaby eliminacji z obrotu prawnego. Taka sytuacja mogłaby doprowadzić do pozostawienie w obrocie prawnym decyzji niezgodnej z przepisami prawa celnego. Byłoby to sprzeczne z pkt 22 preambuły do UKC, w którym przewidziano możliwość unieważnienia, zmiany lub cofnięcia każdej decyzji niezgodnej z przepisami prawa celnego oraz pkt 26 zgodnie, z którym w celu zapewnienia równowagi pomiędzy obowiązkiem organów celnych zapewnienia prawidłowego stosowania przepisów prawa celnego a prawem przedsiębiorców do sprawiedliwego traktowania należy nadać organom celnym szerokie uprawnienia w zakresie kontroli, a przedsiębiorcom zapewnić prawo do odwołania się. Założeniem regulacji unijnych jest kompleksowe unormowanie przypadków wzruszania ostatecznych decyzji określających wysokość długu celnego. W każdej zatem sytuacji wadliwości wydanej decyzji powinna istnieć możliwość jej unieważniania, cofnięcia lub zmiany. W rezultacie organ nie mógł odmówić zastosowania art. 23 ust. 3 UKC z tego powodu, że dotyczy on decyzji korzystnych. Zdaniem Sądu, przepis ten dotyczy również decyzji niekorzystnych. Nie można też podzielić zapatrywania organu, że strona nie może zainicjować zmiany decyzji niekorzystnej. Odwoływanie się przez organ w zaskarżonej decyzji dla uzasadnienie swoich racji do art. 28 ust. 1 lit.b UKC, jest nieuprawnione, gdyż zastrzeżony w tym przepisie wymóg złożenia wniosku przez posiadacza decyzji, oznacza tylko, że organ nie może sam, z urzędu wzruszyć decyzji. Regulację tę należy odczytywać w kontekście ograniczenia przez ustawodawcę unijnego możliwości ingerencji w prawa nabyte osoby, na korzyść której organ wcześniej orzekał. Decyzje niekorzystne mają zupełnie inny charakter i chociażby z tego względu regulacji tej nie można wprost odnieść do tych decyzji. Akceptacja poglądu organu w tym względzie prowadziłaby do tego, że w przypadku decyzji niekorzystnej wydanej z urzędu, podjętej niezgodnie z przepisami prawa celnego, strona nie mogłaby wystąpić z wnioskiem o jej wzruszenie, co mogłoby doprowadzić do pozostawienie w obrocie prawnym wadliwej decyzji.
Sąd podzielił, w tym zakresie stanowisko WSA w Bydgoszczy zawarte w wyroku z dnia 10 kwietnia 2018 r. o sygn. akt I SA/Bd 127/18.
Odnośnie kwestii związania organu prawomocnym wyrokiem WSA w S. o sygn. akt I SA/Sz 375/15, zdaniem Sądu, nie stoi on na przeszkodzie rozpoznaniu wniosku spółki.
Podkreślić należy, że zarówno WSA w S., jak i NSA nie rozpatrywały merytorycznie zarzutu dotyczącego podpisania decyzji organu I instancji przez osobę nieuprawnioną.
Gdyby postępowanie w sprawie toczyło się na podstawie przepisów o.p., zastosowanie miałaby art. 249 § 1 pkt 2 o.p., na podstawie którego organ zobowiązany byłby wydać decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję, chyba że żądanie oparte jest na przepisie art. 247 § 1 pkt 4 o.p., tj. dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną (art. 249 § 2 – podaje przesłankę negatywną, tj. upływ czasu)
W Kpa brak jest odpowiednika tego przepisu (art. 156 § 1 – wymienia podstawy stwierdzenia nieważności, zaś § 2 – przesłankę negatywną, tj. upływ czasu)
W orzecznictwie na gruncie przepisów Kpa powstała wątpliwość czy można wzruszać decyzję ostateczną, gdy skarga na nią została oddalona przez sąd administracyjny.
NSA podjął w dniu 7 grudnia 2009 r. uchwałę o sygn. akt I OPS 6/09, w której wskazał, że żądanie stwierdzenia nieważności decyzji od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania (art. 157 § 3 Kpa) wówczas, gdy w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania organ administracji publicznej ustali wystąpienie - z uwagi na wydany uprzednio wyrok sądu - przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym. W pozostałych przypadkach organ administracji publicznej obowiązany jest rozpoznać żądanie co do istoty stosując art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 Kpa.
Zdaniem Sądu, pogląd ten zachowuje swą aktualność, pomimo zmiany stanu prawnego (por. wyroki NSA: z 4 lipca 2014 r. o sygn. akt I OSK 2996/12; z 24 lipca 2014 r. o sygn. akt I OSK 1552/13; z 6 marca 2015 r. o sygn. akt II OSK 1896/13).
W motywach tej uchwały NSA wyjaśnił, że w razie oddalenia skargi prawomocnym wyrokiem, ustalenie, czy żądanie strony stwierdzenia nieważności decyzji poddanej ocenie sądu powinno zostać załatwione przez organ administracji publicznej rozstrzygnięciem podjętym na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 Kpa, czy też decyzją o odmowie wszczęcia postępowania (art. 157 § 3 Kpa), wymaga zbadania co było przedmiotem rozstrzygnięcia. Niezbędne jest zatem stwierdzenie, czy oddalenie skargi nastąpiło w wyniku rozważenia przez sąd administracyjny także okoliczności odpowiadających wskazanym w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji przesłankom kwalifikującym do jej wzruszenia (art. 156 § 1 Kpa). Jeśli tak, wydany wyrok zamknie organowi administracji drogę do uruchomienia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż wniesione żądanie wkraczałoby w zakres oceny objętej powagą rzeczy osądzonej. Możliwa jest wszakże i taka sytuacja, w której występujący z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji wskaże okoliczności, które nie były objęte orzeczeniem sądu, np. fakt uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy inną decyzją ostateczną albo zwróci uwagę na fakt oddalenia skargi z powodu braku legitymacji skarżącego. Uwarunkowany względami obiektywnymi brak wiedzy sądu o istotnych dla wyniku postępowania okolicznościach sprawy spowoduje, że poza zakresem kontroli sądowej objętej powagą rzeczy osądzonej znajdzie się to, na co powoła się wnoszący żądanie. W takim wypadku, prawomocny wyrok oddalający skargę na decyzję nie byłby przeszkodą dla przeprowadzenia postępowania w celu merytorycznego rozpoznania złożonego do organu administracji żądania. Z uwagi na fakt, że sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi (art.134 § 1 p.p.s.a.) to niezależnie od jej zarzutów powinien zawsze skontrolować, czy w procesie stosowania prawa przez organy administracji publicznej nie doszło do naruszenia prawa przewidzianego w art.145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Punktem odniesienia tych ustaleń w czasie jest data wydania decyzji ostatecznej, kończącej postępowanie administracyjne objęte kontrolą sądową. W judykaturze i piśmiennictwie przeważa pogląd, iż sąd dokonuje oceny zgodności zaskarżonej decyzji z prawem na podstawie stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu administracyjnym na dzień jej wydania oraz z uwzględnieniem stanu prawnego wówczas obowiązującego. Jeżeli przy rozpoznaniu skargi sąd administracyjny dojdzie do przekonania, że w chwili wydania zaskarżonej decyzji nie naruszyła ona prawa w rozumieniu powołanego wyżej przepisu, to wówczas skargę oddala. Wyrok oddalający skargę jest rezultatem jej nieuwzględnienia wobec niewystępowania wad prawnych, uzasadniających uchylenie decyzji albo stwierdzenie jej nieważności. Jego istotną treścią zatem jest ustalenie, że w chwili wydania zaskarżonej decyzji ostatecznej nie była ona prawnie wadliwa z punktu widzenia ustanowionych kryteriów kontroli legalności decyzji administracyjnych. Taki wyrok zamyka organom administracji publicznej możliwość korzystania z nadzwyczajnych postępowań, właściwych dla uchylenia decyzji ostatecznych wadliwych, ale tylko wówczas, gdy przyczyny tej wadliwości mogły być zbadane przez sąd administracyjny w toku rozpoznania skargi. Po wyroku oddalającym skargę, niedopuszczalne więc byłoby stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, albowiem sąd z urzędu powinien ustalić, czy występują okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności w myśl art. 156 § 1 Kpa. Żadna z okoliczności wymienionych w tym przepisie (pkt 1-7) nie zmienia swej wartości prawnej z upływem czasu. Jeżeli nie występowały przyczyny nieważności w chwili wydania decyzji, to nie powstaną one również po jej wydaniu, a więc wszystkie mogą być ujawnione w postępowaniu przed sądem administracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 9 października 2018 r. o sygn. akt II OSK 2448/16; wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 lutego 2019 r. o sygn. akt VII SA/Wa 1711/18).
Z uwagi na to, że w niniejszym postępowaniu dotyczącego trybu nadzwyczajnego nie mają zastosowania przepisy o.p., zaś sądy administracyjne w wyrokach nie rozstrzygnęły kwestii nieważności postępowania podniesionej przez spółkę dopiero na etapie postępowania kasacyjnego (WSA nie miał podstaw do kwestionowania prawidłowości podpisania przez daną osobę decyzji organu I instancji, zaś NSA stwierdził, że zarzut ten jest spóźniony ), w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie brak jest związania organu na podstawie art. 170 i art. 171 p.p.s.a. ww. wyrokiem WSA. Tym samym organ winien rozpoznać wniosek spółki.
Zdaniem Sądu, rozpoznaniu wniosku spółki nie stoi na przeszkodzie, także art. 43 UKC. Odnosi się on bowiem do innej sytuacji niż zaistniała w sprawie.
Wskazać należy, że art. 44 UKC reguluje postępowanie odwoławcze w sposób ogólny zawierający reguły dopasowane do różnych organów i procedur występujących w UE.
Stosownie do art. 44 ust.1 UKC, każda osoba ma prawo do odwołania się od wydanej przez organy celne decyzji w zakresie stosowania przepisów prawa celnego, dotyczącej jej bezpośrednio i indywidualnie.
Prawo do wniesienia odwołania ma również osoba, która wystąpiła do organów celnych z wnioskiem o wydanie decyzji i której nie wydano decyzji na podstawie tego wniosku w terminie określonym w art. 22 ust. 3.
Na podstawie art. 44 ust. 2 UKC, z prawa do odwołania korzysta się co najmniej:
a) w pierwszej kolejności - na etapie wniesienia odwołania do organów celnych lub organu sądowego lub innego organu wyznaczonego w tym celu przez państwa członkowskie;
b) w dalszej kolejności - na etapie wniesienia odwołania do niezależnego organu wyższej instancji, którym może być organ sądowy lub wyspecjalizowany organ równorzędny, zgodnie z przepisami obowiązującymi w poszczególnych państwach członkowskich.
Powyższe oznacza, że ustawodawca unijny przewidział dwuinstancyjne postępowanie celne, których doprecyzowanie pozostawił ustawodawcy krajowemu (art. 5 ust. 2 lit.a UKC, art. 44 ust. 4 UKC). Przepisy krajowe muszą być jednak zgodne z UKC, a także z wymogami i istotnymi zasadami prawa Unii (wyrok TSUE z dnia 10 grudnia 2015 r., sygn. akt C-427/14).
W rozumieniu art. 44 ust. 2 lit.a UKC, na gruncie prawa polskiego od decyzji organu I instancji - naczelnika urzędu celno-skarbowego przysługuje odwołanie do organu II instancji - dyrektora izby administracji skarbowej (art. 220 o.p. w zw. z art. 73 ust. 1 ustawy Prawo celne).
W rozumieniu art. 44 ust. 2 lit.b UKC, na gruncie prawa polskiego od decyzji organu II instancji służy skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego stosownie do art. 53 § 1 p.p.s.a.
Przepisy art. 44 UKC są częściowo wzorowane na art. 243 poprzednio obowiązującego wspólnotowego kodeksu celnego (rozporządzenie Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające wspólnotowy kodeks celny- Dz.U.UE.L.1992.302.1).
Podkreślić należy, że art. 43 UKC nosi tytuł - "Decyzje podejmowane przez organ sądowy" i zgodnie z nim art. 44 nie stosuje się do odwołań składanych w celu unieważnienia, cofnięcia lub zmiany decyzji dotyczącej stosowania przepisów prawa celnego wydanej przez organ sądowy lub przez organy celne działające jako organy sądowe.
Zdaniem Sądu, w przypadku gdyby sąd wydał decyzję w przedmiocie unieważnienia, cofnięcia lub zmiany decyzji celnej to od takiej decyzji nie przysługiwałoby stronie odwołanie. Decyzją w rozumieniu art. 5 ust. 39 UKC jest każdy akt wydany przez organ celny dotyczący przepisów prawa celnego i wywierający skutki prawne dla danej osoby. Organem celnym zgodnie z art. 5 ust.1 UKC jest organ administracyjny stosujący przepisy prawa celnego oraz inny organ upoważniony na mocy prawa krajowego do stosowania niektórych przepisów prawa celnego. Takim organem celnym mógłby być sąd, gdyby rozpoznawał daną sprawę merytorycznie. W polskim systemie prawnym zbliżona procedura występuje na gruncie odwołań od decyzji Z. U. S., gdzie sąd cywilny w wyroku nie uchyla wadliwej decyzji organu rentowego, lecz dokonuje jej zmiany. Wskazać należy, że art. 5 UKC nie zawiera definicji odwołania, zaś w polskim systemie prawnym jest to środek o charakterze dewolutywnym (termin prawny - dewolucja to przeniesienie na żądanie strony kompetencji do rozstrzygnięcia sprawy z jednego organu administracyjnego na inny, zwykle nadrzędny - Słownik Wyrazów Obcych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995). Według Słownika Języka Polskiego PWN, pod red. M. Szymczaka, tom II L-P, Wydawnictwo PWN Warszawa 1996, odwołanie jako termin prawny to zwrócenie się osoby nie akceptującej decyzji władz (sądowych, administracyjnych, dyscyplinarnych) do wyższej instancji o ponowne rozpatrzenie sprawy i zmianę lub uchylenie wydanej decyzji.
Nie można wykluczyć, że tłumaczenie polskie UKC nie jest prawidłowe lub zawiera pojęcia nieścisłe, organ nie przedstawił jednak porównania tego przepisu z innymi wersjami językowymi UKC, zwłaszcza wersją niemiecką.
Zaznaczyć należy też, że organ I instancji, rozpoznając sprawę powinien ściśle w sentencji orzeczenia wskazać, którego z trybów UCK, odmawia zastosowania. Wniosek strony, zwłaszcza, że pochodzi od zawodowego pełnomocnika winien też jasno wskazać, o jaki tryb nadzwyczajny z art. 23 ust. 3 UKC chodzi. Wobec braku precyzyjnego określenia trybu przez stronę, organ, kierując się zasadą, że nie nazwa pisma, lecz jego treść zawiera określenie istoty żądania strony, winien przeprowadzić postępowania w kierunku żądania unieważnienia decyzji. W niniejszej sprawie organ odmówił unieważnienia, zmiany lub cofnięcia przedmiotowej decyzji, czyli wskazał w sentencji 3 tryby nadzwyczajne, zaś w uzasadnieniu wyjaśnił, dlaczego nie może zastosować przepisów UKC o unieważnieniu decyzji. Tak sformułowana sentencja powodowałaby konieczność analizy przez organ w uzasadnieniu decyzji przepisów dotyczących wszystkich ww. trybów.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględni ww. wskazania Sądu i dokonana rozpoznania wniosku spółki o unieważnienie przedmiotowej decyzji w oparciu o przepisy UKC, w miarę potrzeby posiłkując się innymi wersjami językowymi tych przepisów.
Przytoczone orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.
Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 134 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Na rzecz skarżącej zasądzono od organu kwotę [...]zł, na którą składa się wpis w wysokości [...] zł, wynagrodzenie pełnomocnika- [...] zł i opłata skarbowa od pełnomocnictwa- [...] zł.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI