I SA/BK 279/22

I SA/Bk 279/22 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2022-09-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Andrzej Melezini /przewodniczący/
Marcin Kojło /sprawozdawca/
Paweł Janusz Lewkowicz
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 423
art. 28 ust. 1-3b,
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3 ust. 1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło (spr.), sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 września 2022 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję
Uzasadnienie
J. S. (dalej również jako "skarżący") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie należności z tytułu składek wynikających z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. Inspektorat w E. z [...] października 2020 r. nr [...] o przeniesieniu odpowiedzialności po zmarłym M. S. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał na swoją trudną sytuację finansową oraz zdrowotną.
Decyzją z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] Prezes ZUS odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek. Na skutek wniosku skarżącego
o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...], organ utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji.
Prezes ZUS uznał, że nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, o której mowa
w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., dalej u.s.u.s.). W ocenie organu, przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Wobec faktu, że wniosek dotyczy zaległości, za które skarżący odpowiada na podstawie decyzji o odpowiedzialności, przesłanki o których mowa
w pkt 2, 4 i 4b nie mają zastosowania do zadłużenia skarżącego. Nie zachodzi też przesłanka określona w art. 28 ust. 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że ogłoszono upadłość o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe. Nie zachodzi ponadto przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – skarżący nie prowadził działalności gospodarczej; jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, skarżący uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego, ponadto jest właścicielem nieruchomości; nabył 1/6 części spadku, którego stan czynny wynosił 117.500,00 zł. Nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż wobec zaległości objętych niniejszym wnioskiem o umorzenie nie wszczęto do dnia dzisiejszego postępowania egzekucyjnego.
Organ nie znalazł również podstaw do wnioskowanego umorzenia w oparciu
o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz zapisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy
i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365).
Organ stwierdził, że zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego skarżącego nie potwierdza wystąpienia przesłanki wskazanej w pkt 2 rozporządzenia. Powstanie zadłużenia nie było bowiem wynikiem klęski żywiołowej lub jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia. Za takie zdarzenie nie może być uznane powstanie odpowiedzialności za długi spadkowe, jak również określenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zakresu odpowiedzialności, gdyż takie działanie organu wynika z przepisów prawa (art. 100 oraz art. 97 § 1, art. 98 § 1 i 2 ustawy Ordynacja podatkowa art. 31 i 32 u.s.u.s.).
W odniesieniu do przesłanki dotyczącej stanu zdrowia, Prezes ZUS wskazał, że jej wystąpienie uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości.
Skarżący powołał się na problemy ze zdrowiem: problemy z sercem (wszczepione by passy, dwie zastawki i kardiowerter), stopa cukrzycowa
i zaawansowana miażdżyca. Ze względu na posiadane schorzenia skarżący jest uprawniony do pobierania renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy (od [...] grudnia 2017 r. bezterminowo).
W ocenie organu, problemy natury zdrowotnej - a także wydatki związane
z leczeniem - są dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Podniesione przez skarżącego okoliczności dotyczące sytuacji zdrowotnej miałyby zastosowanie wówczas gdyby pozbawiały możliwości pozyskiwania dochodu. W przypadku skarżącego przesłanka ta nie zachodzi, ponieważ w dalszym ciągu aktywnie zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa rolnego, uzyskując dochody z produkcji rolnej.
Organ stwierdził ponadto, że bardzo ograniczone możliwości płatnicze skarżącego, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja skarżącego ma charakter trwały. Zakład Ubezpieczeń Społecznych upatruje szansę na wyegzekwowanie całości należności w przyszłości.
Zdaniem organu, skarżący nie udowodnił, że ze względu na stan majątkowy
i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych.
Z przedstawionych do akt sprawy dokumentów oraz informacji wynika, że skarżący pobiera rentę z KRUS w wysokości 152,21 zł miesięcznie. Dodatkowo osiąga dochód z produkcji rolnej - wg oświadczenia - w wysokości 4.000,00 zł miesięcznie. Żona skarżącego uzyskuje natomiast dochód w wysokości 3.833,77 zł (jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w firmie S., gdzie podstawa składek na ubezpieczenia społeczne wyniosła od stycznia do marca 2022 r. - 5.300,00 zł, tj. ok. 3.850,00 zł netto).
Prezes ZUS zwrócił uwagę, że dokonując rozeznania sytuacji finansowej płatnika organ każdorazowo zobligowany jest do analizy dochodów osiąganych w rodzinie na podstawie minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, dla konkretnej liczby osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Wykazany przez stronę dochód kształtuje się na poziomie wyższym od ustalonego minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego, który za IV kwartał 2021 r. został ustalony w wysokości 2.260,08 zł.
Zdaniem organu, sytuacja finansowa skarżącego nie nosi znamion ubóstwa. Skarżący otrzymuje rentę z KRUS, wprawdzie w wysokości uniemożliwiającej jakąkolwiek egzystencję, jednakże posiada dodatkowe środki finansowe z produkcji rolnej.
W ocenie organu nie bez znaczenia również fakt, że spadek po zmarłym M. S. oprócz skarżącego nabyli: T. N., S. S., J. M. oraz K. M. Na tej podstawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekł, że jako spadkobiercy po zmarłym płatniku, wyżej wskazani - solidarnie odpowiadają za powstałe zaległości z tytułu składek. Solidarny charakter odpowiedzialności oznacza, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego
z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek dłużników zwalnia pozostałych. Aż do zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy solidarnie pozostają zobowiązani.
Organ nie znalazł zatem podstaw do zrezygnowania z dochodzenia należności publicznoprawnych.
Organ uznał, że podjęcie decyzji o umorzeniu zadłużenia z tytułu składek byłoby przedwczesne i nieuzasadnione.
Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżący złożył skargę do sądu,
w której zarzucił naruszenie:
1) art. 107 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego poprzez niezawarcie w treści uzasadnień decyzji jakichkolwiek rozważań, czy potencjalnie wszczęta wobec osoby skarżącego egzekucja należności będzie skuteczna, z jakich praw majątkowych o jakiej potencjalnej wartości może być prowadzona egzekucja
i jakie są prognozy jej efektywności oraz w jakiej kwocie ZUS będzie mógł uzyskać zaspokojenie egzekwowanej należności, a nadto brak zawarcia w treści decyzji jakichkolwiek rozważań jak będą się kształtować wydatki egzekucyjne w tym braku zestawienia tych kwot ze sobą, co spowodowało zupełnie dowolne przyjęcie, iż wobec mojej osoby nie zachodzi przesłanka całkowita nieściągalność zobowiązania, a nadto że potencjalne postępowanie egzekucyjne nie doprowadzi do ruiny finansowej i życiowej rodziny skarżącego;
2) art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., poprzez dowolne uznanie wbrew zgromadzonemu materiałowi dowodowemu w sprawie, iż sytuacja zdrowotna i dochodowa rodziny skarżącego nie uzasadnia umorzenia należności, przy jednoczesnym ustaleniu przez organ, iż dochód rodziny w znacznej wysokości przeznaczany jest na bieżące jej potrzeby i koszty leczenia skarżącego,
co wykluczało przyjęcie, iż w przypadku konieczności uregulowania składek dobrowolnie, czy też w ramach postępowania egzekucyjnego rodzina nie będzie pozbawiona środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, a nadto, przyjęcie
iż stan zdrowia skarżącego, który ostatecznie skutkował amputacją kończyny dolnej
i powstaniem całkowitej niezdolności do jakiejkolwiek pracy nie tylko w rolnictwie nie wyczerpuje pojęcia "przewlekłej choroby" uniemożliwiającej uzyskania dochodu, co doprowadziło w konsekwencji do niezasadnej odmowy umorzenia należności;
- art. 7 w zw. z art. 15 k.p.a. poprzez pominięcie przy rozpoznawaniu sprawy tego czy wysokość posiadanego przez rodzinę dochodu, stan majątkowy oraz trwała niezdolność do pracy skarżącego nie dają podstaw do choćby częściowego umorzenia przez ZUS należności objętej wnioskiem.
Skarżący wniósł o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach.
Skarżący wniósł o dopuszczenie na potrzeby postępowania sądowo-administracyjnego dowodu z dokumentacji medycznej powstałej po dniu [...] kwietnia 2022 r. w celu wykazania, iż aktualnie po amputacji kończyny ze względu na stan zdrowia skarżący nie posiada jakiejkolwiek zdolności zarobkowych również poza działalnością rolniczą.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Podczas rozprawy w dniu 23 września 2022 r. sąd postanowił dopuścić dowód z dokumentacji medycznej załączonej do skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa
w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia
i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228,
z późn. zm.);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
W myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s., Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Realizując powyższą delegację Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w przywołanym rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. przewidział w § 3 ust. 1, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Kontrolując zaskarżoną decyzję przez pryzmat przytoczonych podstaw materialnoprawnych należy wskazać, że nie budzi najmniejszych wątpliwości
w orzecznictwie, że umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 u.s.u.s. oparte jest na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego. W orzecznictwie wskazuje się, że to uznanie ma miejsce wyłącznie wówczas, gdy zachodzą przesłanki umożliwiające zastosowanie instytucji umorzenia należności z tytułu składek, a gdy takie przesłanki nie zachodzą, organ jest zobowiązany do odmowy umorzenia. W sprawie niniejszej organ dokonał analizy poszczególnych przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ stwierdził, że nie zaistniała żadna
z przesłanek określonych w tym przepisie.
W ocenie sądu, w świetle dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, szczegółowo zreferowanych wcześniej, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 pkt 1-5 u.s.u.s., uzasadniające umorzenie zaległych składek. Argumenty w tym zakresie nie podlegają dyskusji, nie są też kwestionowane w skardze.
Sąd uznał natomiast, że organ niedostatecznie ocenił przesłankę całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Otóż organ - z faktu nie prowadzenia wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego wyciągnął wniosek, że nie można stwierdzić, iż w tym postępowaniu nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Tymczasem w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest ugruntowany już pogląd, że organ w trakcie postępowania dotyczącego umorzenia zaległości, może samodzielnie ocenić przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku zobowiązanego. Dokonując samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny (zob. np. wyrok WSA w Krakowie z dnia z dnia 16 grudnia 2021 r. sygn. I SA/Kr 1287/21 i przywołane tam orzecznictwo oraz wyrok NSA z dnia 18 maja 2022 r. sygn. I GSK 1489/21).
Okoliczność ta powinna zostać dokładnie zbadana. Nie czyni temu zadość ustalenie składników majątku skarżącego. Organ pominął bowiem analizę czy majątek ten nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej skarżącego i jego rodziny.
W to miejsce organ stwierdził tylko, że "nie można jednoznacznie stwierdzić,
że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż wobec zaległości objętych niniejszym wnioskiem o umorzenie nie wszczęto do dnia dzisiejszego postępowania egzekucyjnego".
Po drugie, sąd uznał, że organ pobieżnie i sztampowo ocenił przesłanki umorzenia zawarte w rozporządzeniu, a zwłaszcza sytuację zdrowotną, ale też majątkową skarżącego.
Przedstawiając swoją sytuację zdrowotną skarżący wskazał na problemy
z sercem (wszczepione by passy, dwie zastawki i kardiowerter), stopę cukrzycową
i zaawansowaną miażdżyca. Z akt wynika, że skarżący jest uprawniony do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy od [...]ł grudnia 2017 r. bezterminowo.
Z przedstawionych dokumentów oraz informacji wynika, że skarżący pobiera z tego tytułu 152,21 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżący oświadczył, że osiąga dochód
z produkcji rolnej w wysokości 4.000 zł miesięcznie, a żona uzyskuje dochód
w wysokości 3.833,77 zł (umowa o pracę). Deklarowane miesięczne koszty utrzymani rodziny skarżącego sięgają 7.400 zł, w tym zobowiązania kredytowe.
W kontekście dołączonej do skargi dokumentacji lekarskiej (amputacja kończyny dolnej lewej na poziomie goleni) wielce prawdopodobne staje się jednak, że skarżący pozbawiony będzie możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, których dochodzi ZUS. Przebieg choroby i jej skutek sprawia, że musi ulec weryfikacji ocena zawarta w decyzji, że skarżący "w dalszym ciągu aktywnie zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa rolnego, uzyskując dochody
z produkcji rolnej", zarówno w odniesieniu do przesłanki przewlekłej choroby pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności ZUS, ale też w kwestii tego, czy w takiej sytuacji opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym drugim przypadku zdezaktualizować się mogą argumenty organu o poziomie dochodu rodziny skarżącego przewyższający minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego.
Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r. III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r. II GSK 345/06;
z 21 maja 2009 r. II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego
i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26.01. 2010 r. II GSK 349/09).
Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy
w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Charakter uznaniowy decyzji, a z takim mamy do czynienia w niniejszej sprawie, wymaga zatem przeprowadzenia analizy sytuacji materialnej zobowiązanego, oczywiście z uwzględnieniem zaspokojenia podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie nie można oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej oraz skutków choroby cukrzycowej jakich doznał skarżący.
Reasumując powyższe sąd uznał, że organ nie rozważył możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając z nieuzasadnionych powodów prymat interesowi publicznemu. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga natomiast, by interes społeczny i słuszny interes obywatela zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną
z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego.
Sąd zwraca też uwagę, że w wyroku z dnia 21 maja 2009 r. w sprawie sygn. akt II GSK 1045/08 NSA stwierdził, że "ubezpieczenie społeczne jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokajaniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek
w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny".
Sąd wyjaśnia również, że znaczenia w tej sprawie nie ma argumentacja organu że spadek po zmarłym M. S. oprócz skarżącego nabyły też inne osoby. W analizowanym przypadku rzeczą organu jest przeanalizowanie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego w kontekście przesłanek udzielenia wnioskowanej ulgi. Możliwość żądania zapłaty zaległości od pozostałych spadkobierców (czy też tylko od kilku z nich) oraz okoliczność, że zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek dłużników zwalnia pozostałych, nie może być argumentem przemawiającym za odmową uwzględnienia wniosku skarżącego.
Zdaniem sądu odmowa umorzenia należności z tytułu zaległych składek
z powołaniem się na uznaniowy charakter decyzji jest w tym wypadku przedwczesna i narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, uwzględniając przedstawione powyżej wywody, powinien raz jeszcze szczegółowo przeanalizować stan faktyczny sprawy. Ocena przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji.
Z powyższych względów, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy
z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.