I SA/Rz 987/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w RzeszowieRzeszów2013-03-19
NSArolnictwoŚredniawsa
płatności rolnewsparcie UEkontrolanormy rolnedopłatyAgencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwarolnictwopowierzchniasankcje

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę rolnika na decyzje Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dotyczące przyznania płatności rolnych, uznając prawidłowość kontroli i nałożonych sankcji za naruszenie norm.

Rolnik J.S. zaskarżył decyzje Dyrektora Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odmawiające przyznania lub pomniejszające płatności rolne za rok 2011 (płatności bezpośrednie, ONW, rolnośrodowiskowe). Podstawą decyzji były kontrole wykazujące niezgodności w zadeklarowanych powierzchniach i naruszenia norm dobrej kultury rolnej. Sąd administracyjny, po analizie materiału dowodowego, uznał kontrole za prawidłowo przeprowadzone, a ustalenia organów za zgodne z prawem, oddalając skargę.

Sprawa dotyczyła skargi rolnika J.S. na decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, które utrzymały w mocy decyzje organu pierwszej instancji odmawiające przyznania lub pomniejszające płatności rolne za rok 2011. Rolnik domagał się przyznania jednolitej płatności obszarowej, uzupełniającej płatności obszarowej, pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich (ONW) oraz płatności rolnośrodowiskowej. Kontrole przeprowadzone przez Agencję wykazały niezgodności w zadeklarowanych powierzchniach gruntów rolnych, zawyżenia i zaniżenia powierzchni, a także naruszenia norm dobrej kultury rolnej (m.in. nieutrzymywanie gruntów w odpowiednim stanie, zadrzewienia, zachwaszczenie). W konsekwencji Agencja odmówiła przyznania części płatności i nałożyła sankcje finansowe. Rolnik zarzucił błędy w ustaleniach faktycznych, nieprawidłowe przeprowadzenie kontroli oraz pominięcie jego zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę, uznając kontrole za prawidłowo przeprowadzone i zgodne z prawem, a ustalenia organów za miarodajne. Sąd podkreślił, że kontrole dokumentują stan faktyczny w danym roku kalendarzowym i nie można ich kwestionować jedynie na podstawie wyników kontroli z lat poprzednich. Uznano, że stwierdzone rozbieżności powierzchniowe i naruszenia norm uzasadniały odmowę przyznania płatności lub ich pomniejszenie, a także nałożenie sankcji zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, kontrole zostały przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami, a ich ustalenia, udokumentowane protokołami i zdjęciami, są wiarygodne i stanowią podstawę do wydania decyzji.

Uzasadnienie

Sąd ocenił, że procedury kontrolne były zgodne z prawem wspólnotowym i krajowym, a rolnik był informowany o kontrolach i miał możliwość uczestniczenia w nich lub zgłaszania zastrzeżeń. Ustalenia kontrolne odzwierciedlają stan faktyczny w danym roku i nie mogą być podważane jedynie na podstawie danych z lat poprzednich.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

u.p.w.s.b. art. 7 § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa, jeżeli m.in. wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy.

Rozp. 1122/2009 art. 58

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009

Określa sankcje w przypadku przekroczenia dopuszczalnej różnicy między powierzchnią zadeklarowaną a zatwierdzoną, w tym odmowę pomocy obszarowej.

Rozp. 65/2011 art. 16 § ust. 5 akapit pierwszy

Rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011

Określa zasady pomniejszania płatności w przypadku stwierdzenia nieprzestrzegania norm i wymogów.

Pomocnicze

Rozp. 1122/2009 art. 71 § ust. 5 i 6

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009

Reguluje zasady obniżania płatności w przypadku powtarzających się niezgodności oraz sumowania procentów obniżek.

Dz. U. z 2010 r. nr 39 poz. 211 art. 4

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm

Określa wymogi dotyczące utrzymania gruntów rolnych, w tym zakaz porośnięcia drzewami i krzewami z wyjątkami.

Dz. U. z 2009 r. Nr 40, poz. 326 art. 17

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2009 roku w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Reguluje zasady przyznawania płatności uzupełniającej i sankcje.

Rozp. 1122/2009 art. 26

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009

Reguluje organizację przeprowadzania kontroli na miejscu w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Rozp. 1122/2009 art. 27

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009

Przewiduje możliwość zawiadomienia rolnika o przeprowadzanej kontroli.

Rozp. 1122/2009 art. 11 § ust. 2

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009

Określa termin składania wniosków o płatność (do 15 maja).

Rozp. 1122/2009 art. 22

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009

Stanowi, że wniosek złożony po 25 dniach od terminu jest niedopuszczalny.

Rozp. 65/2011 art. 8 § ust. 1

Rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011

Przewiduje, że wnioski o płatności obszarowe składa się zgodnie z terminami określonymi w art. 11 ust. 2 rozporządzenia nr 1122/2009.

Dz.U. nr 33 poz.262 art. 27 § ust. 3

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem rozwoju obszarów wiejskich za lata 2007 - 2013

Reguluje odmowę wypłaty pomocy z danego wariantu programu rolnośrodowiskowego w przypadku ponownego wystąpienia nieprawidłowości.

p.u.s.a. art. 1 § § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Określa zakres kontroli sądu administracyjnego (kontrola zgodności z prawem).

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna do oddalenia skargi.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Prawidłowość przeprowadzenia kontroli przez Agencję. Zgodność ustaleń kontrolnych z prawem. Uzasadnienie odmowy przyznania lub pomniejszenia płatności i nałożenia sankcji na podstawie stwierdzonych naruszeń.

Odrzucone argumenty

Zarzuty rolnika o błędach w ustaleniach faktycznych i nieprawidłowościach kontroli. Argumentacja rolnika oparta na wynikach kontroli z lat poprzednich. Żądanie uwzględnienia korekty wniosku złożonej po terminie.

Godne uwagi sformułowania

Sąd Administracyjny dokonuje kontroli zgodności z prawem wydanego aktu administracyjnego. Kontrole te zostały przeprowadzone zgodnie z wymogami wskazanymi w tych przepisach. Dane zebrane przez pracowników w czasie kontroli na gruncie są wiarygodne i miarodajne. Nie można kwestionować ustaleń jedynie na podstawie wyników kontroli za poprzednie lata kalendarzowe.

Skład orzekający

Jarosław Szaro

sprawozdawca

Kazimierz Włoch

przewodniczący

Małgorzata Niedobylska

członek

Jarosław Szaro

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Potwierdzenie prawidłowości procedur kontrolnych Agencji ARiMR, zasad stosowania sankcji za naruszenie norm rolnych i rozbieżności powierzchniowych, a także znaczenia terminowości składania wniosków i korekt."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznych przepisów dotyczących płatności rolnych w ramach UE i krajowych regulacji, a także konkretnych ustaleń faktycznych w sprawie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje typowe problemy rolników związane z kontrolami dopłat unijnych, naruszeniem norm i terminowością. Jest to istotne dla prawników specjalizujących się w prawie rolnym i administracyjnym.

Rolnik przegrywa walkę o unijne dopłaty: Sąd potwierdza prawidłowość kontroli ARiMR.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Rz 987/12 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2013-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-10-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jarosław Szaro /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
II GSK 1404/13 - Wyrok NSA z 2014-10-31
II GZ 513/12 - Postanowienie NSA z 2013-01-15
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2008 nr 170 poz 1051
art. 7 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Kazimierz Włoch Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska SO del. Jarosław Szaro /spr./ Protokolant ref. st. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 marca 2013 r. spraw ze skarg J. S. na decyzje Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - z dnia [...] sierpnia 2012r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2011 rok, - z dnia [...] sierpnia 2012r. nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2011 rok, - z dnia [...] sierpnia 2012r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2011 - oddala skargi -
Uzasadnienie
I SA/Rz 987/12
UZASADNIENIE
Zaskarżonymi decyzjami z dnia [...] sierpnia 2012 r. i 21 sierpnia 2012 r., o nr [...], [...] i [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzje z dnia [...] maja 2012 r., nr [...], [...] i [...] w sprawie przyznania J.S.:
- płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2011 r.,
* pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2011 r. ,
* płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2011.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że w dniu 16 i 18 maja 2011 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wpłynęły następujące wnioski J.S.:
* o przyznanie płatności na 2011 rok, w tym jednolitej płatności obszarowej oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych. We wniosku zadeklarowano działki rolne do przyznania jednolitej płatności obszarowej o łącznej powierzchni 61,73 ha oraz do uzupełniającej płatności obszarowej o łącznej pow. 17,74 ha,
* o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2011 rok, w którym ostatecznie zadeklarowano działki rolne o łącznej powierzchni 9,20 ha,
- o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, w którym po złożeniu wyjaśnień ostatecznie zadeklarowano realizację: 1) Pakietu nr 2 Rolnictwo ekologiczne, wariant: nr 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) na powierzchni 2,57 ha; 2) Pakietu nr 5 — Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000 wariant: nr 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków na powierzchni 4,39 ha. W toku postępowania dołączono oświadczenie o świadomej rezygnacji z kontynuacji zobowiązania rolnośrodowiskowego dotyczącego pakietów nr: 2.4 i 3.1 na działce nr [...] i związanej z tym konieczności zwrotu środków finansowych z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych pobranych za rok 2010.
W dniu 29.09.2011 r. przeprowadzono w gospodarstwie wnioskodawcy kontrolę na miejscu, która dotyczyła przestrzegania wymogów w obszarze B -zdrowie publiczne, zdrowie roślin oraz przestrzegania minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin. Kontrola ta nie wykazała żadnych niezgodności.
Po przeprowadzeniu w dniach od 6 do 21 października 2011 r. kontroli na miejscu w zakresie kwalifikowalności powierzchni stwierdzono na poszczególnych działkach rolnych zawyżenie i zaniżenie powierzchni. Kontrola ta wykazała ponadto, że powierzchnia użytkowana rolniczo przez producenta rolnego w przypadku jednolitej płatności obszarowej wynosi 51,26 ha, a w przypadku uzupełniającej płatności obszarowej - 4,83 ha.
Kontrola na miejscu, przeprowadzona od 6 do 12 października 2011 r. w zakresie wzajemnej zgodności dotyczyła natomiast realizacji działań naprawczych oraz przestrzegania norm w 2011 roku. Stwierdzono, że do dnia kontroli producent rolny nie zrealizował działań naprawczych nakazanych w decyzji z dnia [...].05.2011 r. nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2010. W toku tej kontroli wykazano także naruszenie:
• normy N.01.1, która oznacza, iż grunt orny nie jest wykorzystywany do uprawy roślin lub nie jest ugorowany na działkach rolnych o łącznej powierzchni 5,79 ha,
• normy N.03.1, która oznacza, że rolnik nie przeprowadził na gruntach ugorowanych koszenia lub innych zabiegów uprawowych w terminie, na działkach rolnych o łącznej powierzchni 11,12 ha,
• normy N.04.1, która oznacza, że rolnik nie przeprowadził na łąkach lub pastwiskach wymaganego koszenia i usuwania okrywy roślinnej w terminie lub nie były na nich wypasane zwierzęta na działkach rolnych o łącznej powierzchni 0,71 ha,
• normy N.11.2, która oznacza, iż wieloletnie plantacje są trwale zachwaszczone na powierzchni 0,29 ha.
Uwzględniając wyniki z przeprowadzonych kontroli na miejscu w gospodarstwie producenta rolnego, Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wydał następujące rozstrzygnięcia. Decyzją z dnia [...] maja 2012 roku nr [...] odmówił przyznania J.S. na 2011 rok jednolitej płatności obszarowej ponieważ wyliczona procentowa różnica między powierzchnią działek zadeklarowanych we wniosku a powierzchnią stwierdzoną w czasie kontroli na miejscu wyniosła 20,4253%. Odmówiono także przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych, nakładając jednocześnie sankcje w wysokości 3512,89 zł, ponieważ wyliczona procentowa różnica pomiędzy powierzchnią działek zadeklarowaną a stwierdzoną, w przypadku uzupełniającej płatności obszarowej wyniosła 265,22%.
W odniesieniu do pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2011 rok, decyzją z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] przyznano J.S. płatności ONW na 2011 rok w wysokości 1 252,20 zł. Kwota przyznanej płatności została zmniejszona ze względu na stwierdzoną różnicę pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną, która wyniosła 16,0151%.
Decyzją z dnia [...] maja 2012 r., nr [...], organ I instancji przyznał także płatności z tytułu realizowanego wariantu nr 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków na obszarach Natura 2000 do powierzchni 3,68 ha w kwocie 2724,66 zł. Odmówił natomiast przyznania płatności do pakietu: Rolnictwo ekologiczne wariant nr 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania). Dla tego pakietu zastosowano następujące zmniejszenia:
-za nieprowadzenie produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby wysokość płatności uległa zmniejszeniu o 100 % - w zakresie działki rolnej DA i DB;
-za nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów wysokość płatności uległa zmniejszeniu o 100 % - w zakresie działki rolnej DA;
-ze względu na drugie wystąpienie nieprawidłowości E7 dla wariantu 2.10, która wystąpiła w roku gospodarczym 2010, płatność za ten wariant w roku 2011 nie została przyznana. Płatność za ten wariant nie zostanie także przyznana w 2012 r., zgodnie z § 27 ust 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm.
W przypadku realizowanego pakietu 5.1. przyznana początkowo kwota 5041,60 zł. została pomniejszona o kwotę 1945,40 zł. ze względu na stwierdzoną różnicę pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a stwierdzoną oraz o kwotę 371,54 zł z powodu nieprzestrzegania minimalnych norm oraz wymogów. Procentowa różnica między powierzchnią gruntów zadeklarowanych we wniosku w ramach w/w wariantu a powierzchnią stwierdzoną w kontroli administracyjnej wyniosła 19,29%.
Nie zgadzając się z powyższymi rozstrzygnięciami, J.S. złożył odwołania, w których zarzucił popełnienie błędów w ustaleniach faktycznych poprzez dokonanie nieprawidłowych ustaleń w toku kontroli, pominięcie zarzutów do ustaleń kontrolnych a także zignorowanie okoliczności, iż toczy się postępowanie w tym samym zakresie, dotyczące dopłat za 2010 r. Odwołujący wskazał, że kontrola z dnia 29.09.2011 r. została przeprowadzona bez jego udziału. Organ pominął także ustalenia dokonane w toku kontroli z 2010 r. Zarzuty te odwołujący podniósł także w odwołaniach od decyzji dotyczących pozostałych dopłat. Ponadto, J.S. zakwestionował ustalenia dokonane podczas kontroli na miejscu, dotyczące działek AK, AKK, AO, AT, AY, B, BBV, BV i BW, BH, CBB, CP, CF, Dl, DJ, DŁ, EM, EN, EP i AOOI.
W odniesieniu do decyzji w sprawie przyznania płatności ONW J.S. wskazał dodatkowo, że decyzja jest dla niego niezrozumiała ponieważ nie wyjaśnia dlaczego przyznano kwotę o takiej a nie innej wysokości. Opisane w decyzji zarzuty, dotyczące nieprzestrzegania norm dobrej kultury rolnej nie dotyczą w przeważającej części działek zgłoszonych do ww. dopłat. W ocenie odwołującego, dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy znaczenie będzie miało poprawne ustalenie powierzchni kwalifikowanych działek nr [...] (BBV, BV) i [...] (ER) w L. oraz działki nr [...] (BH) w D. W odwołaniu zakwestionowano także ustalenia dokonane podczas kontroli na miejscu dotyczące działek rolnych : BBV, BV i BW, BH.
W odwołaniu od decyzji o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej odwołujący podniósł, że wniosek w przedmiotowej sprawie został sporządzony na podstawie wniosku z 2010 r., który został błędnie skorygowany w zakresie dotyczącym działki nr [...] z powodu błędnych informacji Agencji. Jednak błąd ten został naprawiony i ostatecznie wniosek na 2010 r. dotyczył działki nr [...] w B. AO - o pow. 15,89 ha. W odniesieniu do wniosku na 2011 r., przed wydaniem zaskarżonej decyzji dokonano korekty ww. wniosku i podano, że dotyczy on dopłaty na 2011 r. - AO JPO-TUZ.RŚ - 15,89 ha. W ocenie odwołującego, w sprawie istotne znaczenie ma ustalenie powierzchni kwalifikowanych działek nr AK, AT, CF, DA, DB.
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie uwzględnił wniesionych odwołań i utrzymał zaskarżone decyzje w mocy.
W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2008 r., Nr 170, poz. 1051 ze zm.), rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa jeżeli między innymi wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności. Na podstawie § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm (Dz. U. z 2010 r. nr 39 poz. 211.), grunty rolne nie powinny być porośnięte drzewami i krzewami z wyjątkami określonymi w pkt 1-2. Organ prowadzący postępowanie przy weryfikowaniu wniosku ma obowiązek zbadać, czy zadeklarowane grunty spełniają wymogi określone w powyższych przepisach. Podczas kontroli na miejscu przeprowadzonej od 6 do 21 października 2011 r. ustalono, iż powierzchnia użytkowana rolniczo w przypadku jednolitej płatności obszarowej wynosi 51,26 ha, zaś w przypadku uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych - 4,83 ha. Na pozostałej część zadeklarowanej powierzchni działek rolnych stwierdzono zadrzewienia i zakrzaczenia, uniemożliwiające prowadzenie działalności rolniczej, które nie mieszczą się w kategoriach wyjątków, określonych we wspomnianym § 4 pkt 1-2 rozporządzenia w sprawie minimalnych norm. Organ II instancji, po analizie protokołu z kontroli na miejscu oraz dokumentacji fotograficznej stwierdził, że powierzchnia wykluczona z wniosku nie była użytkowana w celu rolniczym, na co wskazują widoczne na fotografiach obszary zadrzewione i zakrzaczone.
Organ II instancji wskazał, iż podstawą naliczenia sankcji w niniejszej sprawie jest art. 58 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 2009 Nr 316, poz. 65 ze zm.), zwane dalej rozporządzeniem nr 1122/2009. Zgodnie z tym przepisem, jeśli w odniesieniu do danej grupy upraw, obszar zadeklarowany przekracza obszar zatwierdzony ponad 20%, nie przyznaje się żadnej pomocy obszarowej. Skoro J.S. zadeklarował do jednolitej płatności obszarowej działki rolne o łącznej powierzchni 61,73 ha a obszar zatwierdzony to 51,26 ha, różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a zatwierdzoną wyniosła 10,47 ha, tj. 20,4253 %. W związku z powyższym odmowę przyznania jednolitej płatności obszarowej oraz nienaliczenie sankcji z tytułu nie przestrzegania norm i wymogów należy uznać za prawidłowe.
W przypadku uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni gruntów ornych producent rolny zadeklarował na działce rolnej CŁ1 pszenicę ozimą (0,10 ha) a na działkach rolnych DNI i AOOI mieszankę roślin motylkowych z trawami. Jednak uprawy tych roślin nie stwierdzono podczas kontroli na miejscu. Ustalono natomiast, iż powierzchnia upraw deklarowanych na działkach rolnych DH1 i DI1 jest mniejsza od deklarowanej we wniosku i wynosi odpowiednio: 0,26 ha oraz 0,35 ha. J.S. zadeklarował do uzupełniającej płatności obszarowej działki rolne o łącznej powierzchni 17,64 ha, obszar zatwierdzony wyniósł 4,83 ha. Różnica pomiędzy ww. powierzchniami wyniosła 12,81 ha, tj. 265,22%. Skoro różnica ta przekracza 50 %, zgodnie z § 17 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2009 roku w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ( Dz. U. z 2009 r. Nr 40, poz. 326 z późn. zm.) w związku z art. 58 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, płatności należało odmówić a na rolnika nałożyć sankcje, odpowiadające różnicy między obszarem zadeklarowanym a zatwierdzonym. Kwota ta została obliczona zgodnie z art. 5b rozporządzenia Komisji (WE) nr 885/2006, ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFGR i EFRROW (Dz. Urz. UE L z 2006 r. Nr 171, poz. 90, ze zm.).
W odniesieniu do płatności ONW organ II instancji, po ponownej analizie protokołów z kontroli na miejscu oraz dokumentacji fotograficznej stwierdził, iż powierzchnia wykluczona z wniosku nie była użytkowana w celu rolniczym. Wskazano, że ze względu na stwierdzone nieprawidłowości, wobec producenta rolnego zastosowane zostały sankcje wynikające z art. 16 ust. 5 akapit pierwszy rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r., ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L z 2011 r. Nr 25, poz. 8 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem nr 65/2011. Przepis ten stanowi, iż pomoc oblicza się na podstawie zatwierdzonego obszaru, pomniejszonego o podwójną różnicę, którą stwierdzono, jeżeli różnica ta przekracza albo 3% albo 2 hektary, ale nie więcej niż 20% zatwierdzonego obszaru. J.S. zadeklarował do płatności ONW: strefę ze specyficznymi utrudnieniami o łącznej pow. 9,20 ha. Obszar zatwierdzony wyniósł 7,93 ha, a więc różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a zatwierdzoną wyniosła 1,27 ha, tj. 16,0151 %. Zatem kwota płatności ONW w wysokości 1422,96 zł. została pomniejszona w wyniku stwierdzenia nieprzestrzegania norm oraz wymogów, w szczególności normy N.01.1, N.03.1, N.04.1 i N.11.2.
Obniżka kwoty płatności z zasady stanowi 3% całkowitej kwoty. Jednak zgodnie z art. 71 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., w przypadku stwierdzenia powtarzającej się niezgodności (naruszenie normy N.01.1 i N.03.1.) odsetek obniżenia całkowitej kwoty płatności zostaje pomnożony przez trzy. Odsetek obniżenia względem niezgodności stwierdzonej w 2010 roku wynosił 3%, a więc w niniejszej sprawie, po przemnożeniu odsetka trzykrotnie należało ustalić wysokość sankcji w 2011 r. na poziomie 9% ze względu na naruszenie normy N.01.1 i N.03.1. Za naruszenie normy N.04.1 i N.11.2. organ I instancji ustalił procent obniżki na 3 %.
W związku z powyższym, na podstawie art. 71 ust. 6 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 który stanowi, że w razie stwierdzenia powtarzającej się niezgodności (naruszenie normy N.01.1 i N.03.1.) oraz innej niezgodności (naruszenie normy N.04.1 i N.11.2 ), sumuje się procenty wynikające z obniżek, suma obniżki w niniejszej sprawie wyniosła 12%.
W odniesieniu do przyznania płatności rolnośrodowiskowej organ II instancji stwierdził, po ponownej analizie protokołów z kontroli na miejscu oraz dokumentacji fotograficznej że powierzchnia wykluczona z wniosku istotnie nie była użytkowana w celu rolniczym.
Organ II instancji wskazał, że różnica powierzchni pomiędzy powierzchnią deklarowaną a stwierdzoną na miejscu w odniesieniu do Pakietu: Rolnictwo ekologiczne Wariant 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) wyniosła 17,89 %, przy czym powierzchnia deklarowana to 2,57 ha a powierzchnia stwierdzona - 2,18 ha. Ponieważ różnica ta mieści się w przedziale pomiędzy 3% - 20% stąd powierzchnię zatwierdzoną zmniejszono o podwójną stwierdzoną różnicę tj. 1,40 ha. W związku z treścią § 27 ust. 1 pkt 1, ust 2 i ust. 3 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 dla pakietu Rolnictwo ekologiczne wariant nr 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) zastosowano następujące zmniejszenia:
1) o 20 % w stosunku do działki rolnej o oznaczeniu literowym "DA" ze względu na brak wykonywania co roku zabiegów uprawowych lub pielęgnacyjnych na plantacji (kod błędu E3).
2) o 100 % w stosunku do działki rolnej o oznaczeniu literowym: "DA" i "DB". Z powodu prowadzenia produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowania należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby (kod błędu E6).
3) o 100 % w stosunku do działki rolnej o oznaczeniu literowym: "DA" gdyż nie utrzymywano minimalnej obsady drzew lub krzewów (kod błędu E7).
Ponadto w kontroli na miejscu dotyczącej roku 2010 został stwierdzony kod błędu: E7 Nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew lub krzewów na działce o oznaczeniu literowym: "AK". Na podstawie w/w błędu wykluczono z płatności działkę rolną o oznaczeniu literowym "AK" w decyzji na rok 2010, nr [...] z dnia [...].05.2011 r. W związku z ponownym wystąpieniem nieprawidłowości oznaczonej kodem E7, płatność dla pakietu Rolnictwo ekologiczne i w jego ramach wariantu nr 2.10 została odmówiona.
W dalszej kolejności organ II instancji wskazał, że różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną a powierzchnią stwierdzoną na miejscu w odniesieniu do Pakietu 5: Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000 Wariant 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków wyniosła 19,29 %, przy czym powierzchnia deklarowana to 4,39 ha a powierzchnia stwierdzona - 3,68 ha. Różnica ta mieści się w przedziale pomiędzy 3% - 20% stąd powierzchnię zatwierdzoną zmniejszono o podwójną stwierdzoną różnicę tj. 32,26 ha. Kwota płatności rolnośrodowiskowej została pomniejszona w wyniku stwierdzenia nieprzestrzegania norm oraz wymogów (podstawowych wymagań) w odniesieniu do całego gospodarstwa, w szczególności normy N.01.1, N.03.1, N.04.1 i N.11.2 na powierzchni działek rolnych wskazanych powyżej w decyzji.
Z powodu wystąpienia niezgodności (z powodu naruszenia norm N.01.1 i N.03.1) odsetek obniżenia całkowitej płatności w 2010 r. wynosił 3%. W niniejszej sprawie, w wyniku powtarzającej się niezgodności odsetek ten należało pomnożyć trzykrotnie. Skoro wystąpiła zarówno powtarzająca się niezgodność, jak i inna niezgodność (naruszenie normy N.04.1 i N.11.) należało zsumować obniżkę do 12%.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu wskazano, iż przepisy prawa nie nakładają obowiązku uczestnictwa rolnika w kontroli na miejscu, przeprowadzanej w jego gospodarstwie rolnym. Z protokołów kontrolnych wynika, że J.S. został o nich powiadomiony telefonicznie zaś w protokole z zakresu wzajemnej zgodności widnieje podpis odwołującego, jako osoby obecnej przy kontroli. Fakt, iż toczy się postępowanie o przyznanie płatności na 2010 rok nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie. Protokół z kontroli na miejscu z 2010 r. nie może stanowić dowodu na kolejny rok, ponieważ weryfikacja przestrzegania norm na dany rok wnioskowania, może odbywać się wyłącznie w roku kalendarzowym, którego dotyczy wniosek.
Organ II instancji podniósł, że w decyzji dotyczącej płatności ONW określono poszczególne działki zadeklarowane przez odwołującego do płatności ONW, powierzchnie deklarowaną, powierzchnię udowodnioną oraz stwierdzoną pomiędzy nimi różnicę. Sprecyzowano procent zawyżenia i wysokość sankcji wynikających z nieprzestrzegania norm oraz wymogów, wskazano kwotę przyznanej płatności - 1252,20 zł oraz kwotę nałożonych sankcji - 841,32 zł. Wyjaśniono także działania prowadzące do uzyskania tych kwot. Organ II instancji ustosunkował się do twierdzenia, iż zarzuty dotyczące nieprzestrzegania norm dotyczyły działek niezgłoszonych do płatności ONW. Podniósł, że zgodnie z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm (Dz. U. z 2010 r. Nr 39, poz. 211) wszystkie grunty rolne muszą być utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności. Sankcje za nieprzestrzeganie norm DKR naliczane są dla deklarowanych w danym roku wszystkich gruntów rolnych, zarówno do działek położonych na obszarach ONW, jak i do działek nie znajdujących się na tych obszarach.
Organ II instancji wskazał także, że we wniosku z dnia 16.05.2011 r. J.S. nie wnioskował o płatność rolnośrodowiskową w odniesieniu do działki rolnej AO, położonej na działce nr [...] dlatego też nie może zostać przyznana. Ponadto, pełnomocnik odwołującego wyjaśniła, że rezygnuje z realizacji pakietu nr 2.4 i 3.1. na działce nr [...], co oznacza skuteczną wobec odwołującego rezygnację z zobowiązań rolnośrodowiskowych, powstałych w 2010 r. dotyczących działki nr [...]. Korekta wniosku z dnia 18.04.2012 r. nie jest wiążąca, gdyż została złożona z przekroczeniem terminu, o którym mowa w art. 23 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009.
W odniesieniu do zarzutów dotyczących działki rolnej AK i AKK, położonych na działce nr 3032 organ wskazał, że odwołujący zadeklarował działkę rolną na AK JPO/RŚ o pow. 0,16 ha i AKK JPO o pow. 0,034 ha. Rolnik wskazał, iż na obu znajduje się sad jabłoniowy. Podczas ww. kontroli w zakresie kwalifikowalności powierzchni jednoznacznie stwierdzono, iż na działce rolnej AK powierzchnia faktycznie użytkowana wynosi 0,28 ha i rośnie na niej jabłoń, natomiast na działce rolnej AKK powierzchnia stanowi 0,17 ha i znajduje się na niej ugór zielony.
W zakresie działek rolnych AO i AOO położonych na działce nr [...] producent rolny zadeklarował działkę rolną AO JPO-TUZ/RŚ o pow. 4,00 ha (łąka trwała) oraz AOO JPO o pow. 11,89 ha (mieszanka roślin motylkowatych z trawami). Kontrola w zakresie kwalifikowalności powierzchni wykazała, że na działce rolnej AO powierzchnia faktycznie użytkowana wynosi 4,36 ha i znajduje się na niej łąka trwała, natomiast na działce rolnej AOO powierzchnia faktycznie użytkowana stanowi 11,07 ha i znajduje się na niej ugór zielony.
We wniosku producent rolny zadeklarował działkę rolną AT JPO/RŚ o pow. 4,39 ha (mieszanka traw wieloletnich), znajdującą się na działce nr [...] i [...]. Podczas ww. kontroli stwierdzono, iż na działce rolnej AT powierzchnia faktycznie użytkowana wynosi 3,68 ha i znajduje się na niej łąka trwała, natomiast na pozostałej części działki rolnej znajdują się zadrzewienia i zakrzaczenia.
Kontrola w zakresie działki rolnej AY położonej na działce nr [...] wykazała, że na działce tej powierzchnia faktycznie użytkowana wynosi 0,48 ha i znajduje się na niej ugór, natomiast na pozostałej części działki rolnej znajdują się zadrzewienia i zakrzaczenia, wbrew wskazanej we wniosku powierzchni 0,90 ha (ugór zielony).
Odnosząc się działki rolnej B położonej na działce nr [...] należy wskazać, iż we wniosku zadeklarowano powierzchnię 0,35 ha (mieszanka traw). Podczas ww. kontroli jednoznacznie stwierdzono, iż powierzchnia faktycznie użytkowana wynosi 0,28 ha i znajduje się na niej łąka, natomiast na pozostałej części działki rolnej znajdują się zadrzewienia i zakrzaczenia.
Analizując zarzuty dotyczące działek rolnych BBV, BV i BW położonych na działce nr [...] wskazano, iż producent rolny zadeklarował działkę rolną BBV JPO/RŚ o pow. 0,70 ha (mieszanka traw), działkę rolną BV JPO/RŚ o pow. 2,55 ha (mieszanka traw wieloletnich) oraz działkę rolną BW JPO/RŚ o pow. 0,25 ha (mieszanka traw wieloletnich). W trakcie ww. kontroli na miejscu nie stwierdzono nieprawidłowości na działce rolnej BW. W przypadku działki rolnej BV ujawniono, iż powierzchnia faktycznie użytkowana stanowi 2,33 ha a na pozostałej części są zadrzewienia. W przypadku działki rolnej BBV stwierdzono, iż powierzchnia tej działki wynosi - 0,59 ha.
Odnośnie działki rolnej BH JPO/RŚ producent rolny zadeklarował powierzchnię 2,31 ha (mieszanka traw) natomiast ww. kontrola wykazała, że powierzchnia użytkowana rolniczo na tej działce wynosi 1,74 ha, zaś na pozostałej części znajdują się zadrzewienia - młodnik.
We wniosku producent rolny zadeklarował działkę rolną CBB JPO-Z o pow. 2,00 ha (zagajnik). W trakcie kontroli na miejscu stwierdzono brak możliwości pomiaru przedmiotowej działki rolnej, gdyż znajdują się na niej zadrzewienia (modrzew, olcha) oraz zakrzaczenia. Stwierdzono więc, że producent rolny na tej działce rolnej nie uprawia zagajnika o krótkiej rotacji (działka jest zadrzewiona) w związku z powyższym działka ta nie kwalifikuje się do JPO.
W zakresie działek rolnych, położonych na działkach ewidencyjnych nr [...], [...] i [...] producent rolny zadeklarował działkę rolną CP JPO/RŚ o pow. 0,10 ha oraz CF JPO/RŚ o pow. 2,02 ha (w obu przypadkach sad jabłkowy). W trakcie kontroli na miejscu nie stwierdzono nieprawidłowości na działce rolnej CP. W przypadku działki rolnej CF ustalono, że powierzchnia faktycznie użytkowana stanowi 1,88 ha, w tym powierzchnia sadu mieszanego wynosi 1,56 ha a na pozostałej części znajduje się teren rekultywacyjny.
W przypadku działki DA powierzchnia deklarowana to 0,19 ha natomiast powierzchnia stwierdzona w kontroli na miejscu wyniosła 0,14 ha. Na działce znajdują się tereny wyłączone z produkcji rolniczej (wieloletnie odłogi porośnięte samosiewami krzewów i drzew leśnych). Wykryto także pozostałość starego sadu (dwa drzewa jabłoni), w którym nie prowadzono zabiegów uprawowych na plantacji.
Odwołujący nie prowadził produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, przy zachowaniu należnej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby.
Kontrolując ustalenia dotyczące działki rolnej Dl, położonej na działce nr [...] wskazano, że we wniosku zadeklarowano działkę rolną Dl JPO/RŚo pow. 0,48 ha natomiast w trakcie kontroli na miejscu stwierdzono, iż powierzchnia użytkowana rolniczo na tej działce rolnej wynosi 0,35 ha. Na pozostałej części zasadzone są drzewa (modrzew, dąb, brzoza, olcha).
W odniesieniu do zarzutów dotyczących działek rolnych DJ ( nr [...] - 0,90 ha), DŁ (nr [...] - 0,94 ha), EM (nr [...] - 1,00 ha), EN (nr [...] - 0,40 ha), EP (nr [...]-0,41 ha), ER (nr [...] - 0,52 ha), EL (nr [...]-0,18 ha), EC (nr [...] - 0,27 ha), EF (nr [...] - 0,41 ha), EE (nr [...] - 0,12 ha) i El (nr [...] - 0,11 ha) należy zaznaczyć, iż powierzchnia stwierdzona podczas kontroli na miejscu wszystkich powyżej wskazanych działek rolnych była mniejsza od zadeklarowanej przez producenta rolnego we wniosku o przyznanie płatności na 2011 rok. W przypadku działki rolnej DŁ stwierdzono, iż powierzchnia 0,61 ha jest niespójna. W przypadku pozostałych działek ustalono, iż powierzchnia ich wynosi: DJ -0,27 ha, EM - 0,33 ha, EN - 0,25 ha, EP - 0,00 ha, ER - 0,21 ha, EL - 0,04 ha, EF - 0,16 ha. Działkami nie spełniającymi warunku minimalnej powierzchni działki rolnej tj. 0,10 ha są następujące działki rolne: EC, EE, i El. Na pozostałej części wszystkich wskazanych powyżej działek rolnych stwierdzono zakrzaczenia, zadrzewienia a nawet las.
Co do działek rolnych AOOI ( nr [...] -11,89 ha) i DNI (nr [...] = 0,68 ha) należy zaznaczyć, iż odwołujący zadeklarował ww. działki rolne do uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych i wskazał na nich uprawę mieszanki roślin motylkowatych z trawami. Podczas przeprowadzonej kontroli na miejscu stwierdzono, że na całej powierzchni tych działek znajduje się ugór, który nie kwalifikuje się do uzupełniającej płatności obszarowej.
Powyższe decyzje J.S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie i wniósł o ich uchylenie zaskarżonych oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu wskazał, że swoje wnioski złożone w dniu 18.05.2011 r. oparł na dokumentacji otrzymanej od Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, ortofotomapach oraz danych ustalonych podczas kontroli z czerwca 2010 r. Na tej podstawie wnioskował o przyznanie dopłat w odniesieniu do tych działek, które według ustaleń kontroli z 2010r. zostały zakwalifikowane jako spełniające wymogi przyznania dopłat. Skarżący podniósł, że nie doręczono mu raportów z kontroli przeprowadzonej w 2011 r. oraz zdjęć. Pominięto także jego żądanie o przeprowadzenie ponownej kontroli. W zaskarżonych decyzjach nie ustosunkowano się do zarzutów podniesionych w odwołaniach.
W dalszej kolejności skarżący wskazał na niezgodności pomiędzy ustaleniami kontrolnymi przeprowadzonymi w 2010 i 2011 r. W odniesieniu do działki nr [...] w 2010 r. ustalono, że na pow. 16 arów znajduje się sad a na pow. 34 arów są trawy na gruntach ornych natomiast w 2011 r. wykazano nieprawidłowości na pow. 0,28 ha. Na działce nr [...] w B. w 2011 r. stwierdzono nieprawidłowości na pow. 4,36 ha zaś w 2010 r. ustalono, że pow. wynosi 15,79 ha, przy czym na pow. 0,342 ha nie ma koszenia, co jest zgodne z planem działalności rolnośrodowiskowej. W toku kontroli z 2010 r. ustalono, że na działkach nr [...] i [...] w B. znajduje się wieloletnia mieszanka traw dlatego, zdaniem skarżącego za nielogiczne należy uznać ustalenie z 2011 r., że na obszarze tym występuje zadrzewienie i zakrzaczenie. Podobna sytuacja wystąpiła w odniesieniu do działek nr [...] w DS., nr [...] w B., nr [...] i nr [...] w L., nr [...] w D. i nr [...], nr [...] i nr [...] w B., obręb R.
Skarżący poddał także w wątpliwość ustaloną przez organ różnicę w wysokości 20,4253% wskazując, że w sprawie mogły zaistnieć różnice nieprzekraczające 2-3% powierzchni. W ocenie skarżącego błędnie wyliczono, iż różnica pomiędzy zadeklarowaną przez rolnika pow. - 61,73 ha obszaru do jednolitej płatności obszarowej a stwierdzoną 5,75 ha wynosi 265,22%.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie miał na uwadze, co następuje:
Skargi nie są uzasadnione.
Sad Administracyjny dokonuje kontroli zgodności z prawem wydanego aktu administracyjnego (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), co oznacza, że nie prowadzi postępowania dowodowego i nie czyni własnych ustaleń faktycznych, a jedynie ocenia sposób procedowania organów administracji pod względem jego zgodności z prawem procesowym, jak także dokonuje oceny prawidłowości rozstrzygnięcia z uwzględnieniem zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego.
Taki zakres kognicji sądu administracyjnego określony powołanym powyżej przepisem powoduje, że w niniejszej sprawie Sąd Administracyjny z jednej strony jest zobowiązany do dokonania kontroli prawidłowości postępowania organów z przepisami regulującymi zakres i sposób prowadzenia kontroli (w tym kontroli na gruncie), zaś z drugiej strony normami ustanawiającymi sankcje wobec beneficjenta z tytułu stwierdzonych na gruncie nieprawidłowości.
W przedmiotowej sprawie organy administracji wydały decyzje sankcyjne w związku z wszystkimi rodzajami płatności, jakich domagał się rolnik, a wiec w zakresie płatności bezpośrednich, płatności ONW oraz płatności rolnośrodowiskowych, wszystkie za rok 2011 r.
Wszystkie decyzje zostały poprzedzone dokonaniem kontroli na gruncie. Kontrole te zostały przeprowadzone przez kontrolerów posiadających stosowne uprawnienia, jak również umocowanych prawidłowo do przeprowadzenia takich kontroli.
I tak w dniu 29.09.2011 r. została przeprowadzona kontrola w zakresie wzajemnej zgodności, obejmująca kontrolę zasadniczą oraz kontrolę w zakresie zarządzania oraz przestrzegania minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów ochrony roślin (WB i RW). Rolnik uczestniczył w tej kontroli. Nie stwierdzono niezgodności.
W okresie od 06.10.2011 r. do 21.10.2011 r. przeprowadzono kontrolę w zakresie wzajemnej zgodności, weryfikującą realizację działań naprawczych oraz kontrolę "100 euro". O kontroli tej rolnik był zawiadomiony telefonicznie 04.10.2011 r. W trakcie tej kontroli wykryto szereg niespełnień norm (kod GR 5).
W okresie od 06.10.2011 r. do 21.10.2011 r. przeprowadzono kolejną kontrolę obejmującą kontrolę zasadniczą, kontrolę norm dobrej kultury rolnej (DKR), kontrolę wymogów WA, wymogów WB i wymogów RW. O kontroli tej rolnik został telefonicznie powiadomiony w dniu 4.10.2011 r. przez pracownika Agencji – P.W. Kontrolę przeprowadzili pracownicy Agencji P.W. i Ł.Z. W wyniku tej kontroli stwierdzono niezgodności w zakresie przestrzegania minimalnych norm dobrej kultury rolnej, zaś nie stwierdzono uchybień w zakresie przestrzegania wymogów w obszarze A - Środowisko oraz w zakresie B - zdrowie publiczne, zdrowie roślin. Kontroli w zakresie stosowania nawozów i środków ochrony roślin nie przeprowadzono. Rolnik uczestniczył w kontroli i podpisał jej protokół.
W dniu 21.10.2011 r. została przeprowadzona kontrola w zakresie kwalifikowalności powierzchni, o której rolnik został powiadomiony telefonicznie w dniu 04.10.2011 r. Została przeprowadzona przez powołanych powyżej pracowników Agencji. W jej trakcie ujawniono cały szereg błędów w zakresie kwalifikowalności powierzchni, obejmujących m.in. wadliwe zadeklarowanie powierzchni działki, wadliwe zadeklarowanie upraw, polegające na tym, że stwierdzona uprawa należy do innej grupy upraw niż zadeklarowana. Rolnik nie podpisał tego protokołu kontroli.
W końcu została przeprowadzona kontrola programu rolnośrodowiskowego. O tej kontroli rolnik został powiadomiony 4.10.2011 r. Rolnik podpisał raport z przeprowadzonych czynności kontrolnych jako osoba obecna przy kontroli. W trakcie kontroli programu rolnośrodowiskowego stwierdzono szereg nieprawidłowości, co ujawniono w protokole.
Do protokołów z poszczególnych kontroli zostały dołączone mapki obrazujące wnioski wyciągnięte przez kontrolujących w czasie kontroli w zakresie granic poszczególnych działek, jak także areału upraw poszczególnych roślin. Dołączono także zdjęcia obrazujące stan upraw na poszczególnych kontrolowanych działkach. Zdjęcia załączono bądź to w formie wydruków, bądź to na płycie CD.
Dokumentacja kontroli przeprowadzonych na gruncie skarżącego jest obszerna, lecz także kompletna i obrazuje fakty ujawnione w trakcie kontroli, na których organa administracji oparły się przy wydawaniu decyzji w zakresie poszczególnych płatności.
W pierwszej kolejności należy zatem dokonać oceny przeprowadzonych czynności kontrolnych, opisanych powyżej, pod względem ich zgodności z prawem procesowym, w szczególności regulującym sposób i zakres prowadzenia kontroli.
Odnośnie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego podstawowym aktem prawa wspólnotowego jest rozporządzenie Komisji( WE) nr 1122/2009. Rozporządzenie to w art. 26 i następnym reguluje w sposób szczegółowy organizację przeprowadzania kontroli na miejscu w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Przewiduje ona możliwość (nie obowiązek zawiadomienia rolnika o przeprowadzanej kontroli - art. 27 rozporządzenia.). Pomimo takiego ujęcia tej kwestii rolnik był o każdej prowadzonej kontroli zawiadamiany i w części z nich uczestniczył, jak wynika z protokołów kontroli.
Przedmiotowe kontrole zostały przeprowadzone zgodnie z wymogami wskazanymi w tych przepisach zarówno w zakresie kontroli, jej sposobu przeprowadzenia, osób kontrolujących, formy ich udokumentowania.
W zakresie pozostałych płatności - innych niż bezpośrednie (ONW i programy rolnośrodowiskowe - art. 36 lit. a ppkt. I. II. III., IV rozporządzenia nr 1698/2005), dodatkowe wymogi w zakresie prowadzenia kontroli są zawarte w rozporządzeniu Komisji nr 65/2011 Przepisy tego rozporządzenia odnoszą się jednak w dużej mierze do uregulowań zawartych w rozporządzeniu nr 1122 /2009. Również w tym zakresie Sąd Administracyjny nie dostrzega naruszenia przepisów regulujących przeprowadzanie na miejscu kontroli w zakresie płatności ONW i rolnośrodowiskowych.
Odnieść się tym miejscu należy do spornej kwestii złożenia przez rolnika wniosku o płatności rolnośrodowiskowe w zakresie pakietów rolnośrodowiskowych w wariantach 2.4 i 3.1 , które zostały przez rolnika zadeklarowane do płatności za rok 2012 i z którego to tytułu rolnik otrzymał wsparcie. W tym zakresie należy dokonać odtworzenia postawy skarżącego odnośnie domagania się przez niego takiej płatności. We wniosku z dnia 16 maja 20011 roku rolnik złożył deklaracje pakietów rolnośrodowiskowych według wariantu 2.1 i 5.1, a nie zadeklarował natomiast wariantów 2.4 i 3.1. Agencja, mając na uwadze obowiązujące w tym zakresie unormowania prawne, wprowadzające sankcje za brak kontynuowania programu rolnośrodowiskowego, w dniu 08.07.2011 r. wezwała rolnika do uzupełnienia braków formalnych w tym zakresie, z uwagi na brak kontynuowania deklaracji tychże pakietów. W odpowiedzi z dnia 19.07.2011 r. rolnik złożył nową deklarację i zadeklarował kontynuowanie pakietu 2.4 na powierzchni 4,39 ha. To skutkowało kolejnym wezwaniem Agencji (10.08.1022r.) celem wyjaśnienia przyczyn zwiększenia powierzchni tego pakietu (2.4) i braku deklaracji pakietu 3.1. W rezultacie w dniu 19.08.2011 r. pełnomocnik rolnika złożył pismo, że świadom wynikających z tego konsekwencji i rozumiejąc konieczność zwrotu środków, rezygnuje z płatności w wariantach 2.4 i 3.1. Jednocześnie złożył deklaracje dla płatności rolnośrodowiskowej według wariantu 2.1 i 5.1 - na innych działkach.
W dniu 26.05.2012 roku rolnik złożył korektę i zadeklarował ponownie program rolnośrodowiskowy w wariancie 2.4 i 3.1, wnosząc o stosowne płatności.
Przepis art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011 przewiduje, że wnioski o płatności obszarowe składa się zgodnie z terminami określonymi w art. 11 ust. 2 rozporządzenia nr 1122/2009. Przepis ten z kolei przewiduje złożenie wniosku do 15 maja roku, za który rolnik ubiega się o płatność. Jednocześnie do wniosku stosuje się przepisy art. 22 i 23 tegoż rozporządzenia, przy czym art. 22 stanowi, że wniosek złożony 25 dni po tej dacie jest niedopuszczalny. Niedopuszczalne jest również uzupełnienie wniosku z przekroczeniem 25 - dniowego terminu. Zatem w tym zakresie organy słusznie uznały, że złożony w 2012 roku wniosek nie może wywołać korzystnych dla rolnika skutków prawnych.
Nie mogą być również w sposób skuteczny kwestionowane ustalenia, wynikające z przeprowadzonych powyżej kontroli i opisane w protokołach kontroli. Należy w tym zakresie uwzględnić fakt, czego zresztą nie kwestionuje skarżący, że kontrole są przeprowadzane w związku ze złożonymi za każdy rok wnioskami o przyznanie wsparcia w różnych zakresach, wynikających z różnych aktów prawnych. Przyznanie wsparcia w poszczególnych jego rodzajach uzależnione jest od spełnienia specyficznych wymogów w każdym roku odrębnie, czy też prowadzeniem określonego rodzaju działalności rolniczej na określonej działce, rozumianej bądź to jako działka ewidencyjna, bądź to referencyjna, przy czym w tym drugim przypadku, obszar takiej działki może się zmieniać w zależności od rodzaju i sposobu prowadzenia określonej uprawy. Również w przypadku działek ewidencyjnych może dojść do zmiany poszczególnych upraw w zależności od części działki, na jakiej dana uprawa zostanie obsadzona. Także indywidualny charakter, charakterystyczny dla konkretnego roku będą miały okoliczności, powodujące konieczność obniżenia lub odmowy przyznania wsparcia, związaną z brakiem utrzymania upraw bądź szeroko rozumianych gruntów w tzw. dobrej kulturze rolnej. Można przykładowo wskazać, że poziom zakrzaczenia czy zadrzewienia działki, mający wpływ na ocenę kwalifikowalności jej powierzchni będzie mógł mieć inne wartości w poszczególnych latach i to zarówno poprzez zmniejszenie tej powierzchni (w sytuacji zwiększenia zakrzaczeń), jak i zwiększenia powierzchni (w przypadku wykarczowania zadrzewień i zakrzaczeń). Również utrzymanie minimalnego poziomu upraw roślin czy tez np.: drzew czy krzewów na danej działce może kształtować się różnie w kolejnych latach. Dlatego też stan gruntów rolnych oceniany podczas przeprowadzanych kontroli w zakresie, o którym wyżej była mowa, przy opisywaniu przeprowadzonych kontroli musi być oceniany z uwzględnieniem danych zebranych za dany rok kalendarzowy, w ramach dopłat za ten rok.
Kontrole te są przy tym dokumentowane zarówno poprzez sporządzanie stosownych szkiców na mapach, czy też mapach lotniczych, jak również poprzez sporządzenie zdjęć dokumentujących ujawniony na gruncie stan faktyczny. Co istotne, ukazują one stan bieżący nieruchomości a nie jej utrzymanie w roku poprzednim czy też jeszcze w latach poprzednich. Te zatem uzyskane dane muszą być uznane za wiążące i miarodajne.
Kwestionowane mogą być tylko poprzez porównanie ich z innymi równoczesnymi danymi zebranymi w tym samym czasie lub chociażby roku kalendarzowym, co może przyczynić się do wykazania, że dane zebrane przez pracowników w czasie kontroli na gruncie są nieprawdziwe lub nieprawidłowe.
W przedmiotowej sprawie skarżący, pomimo przesłania mu protokołów kontroli i umożliwienia mu składania do nich zastrzeżeń nie wykazał, poza powoływaniem się na wyniki kontroli za poprzednie lata kalendarzowe, aby dane ujawnione przez kontrolujących w danym roku nie odpowiadały prawdzie. Umożliwiono mu przy tym zapoznanie się z dokumentacją pokontrolną z czego, jak wynika z notatki służbowej nie skorzystał. Nie wziął też udziału w części kontroli pomimo tego, że każdorazowo był o nich zawiadamiany.
Organ II instancji szczegółowo w swojej decyzji wskazał, jakie uchybienia w zakresie istniejących wymogów i norm występują na poszczególnych działkach, jak też jakie uchybienia w zakresie powierzchni na działkach tych stwierdzono w czasie przeprowadzonych kontroli. Wskazanie to opiera się na protokołach z przeprowadzonych kontroli, zarówno w zakresie wzajemnej zgodności, jak i kwalifikowalności powierzchni. W protokołach tych przy każdej działce referencyjnej wskazano numery fotografii wykonanej na niej, z uwzględnieniem stanu, w jakim się znajduje i przykładowo (tak jak czyni to skarżący w skardze) dla działki AT są to zdjęcia o numerach 2015 - 2023, na których to zdjęciach są widoczne zakrzaczenia i zadrzewienia, tak jak jest to opisane w protokole kontroli. Odnośnie tej działki, co istotne, kontrolujący stwierdzili, że działka ta jest zakrzaczona i zadrzewiona jedynie częściowo.
Brak jest podstaw by zakwestionować sposób sporządzenia tak wykonanej dokumentacji z kontroli, a to z kolei musi skutkować odmową uznania zarzutów skarżącego, nie przedstawiającego własnej dokumentacji odnośnie kontrolowanych działek, stanowiącej zaprzeczenie dokumentacji przeprowadzonej przez Agencję.
Odnośnie płatności obszarowych należy dalej wskazać, że nie jest prawdą, że nie zgłaszał on do uzyskania płatności uzupełniającej działki o powierzchni 11,89 ha, oznaczonej numerem referencyjnym A001. Jak wynika z wniosku rolnika, działka ta została zgłoszona do płatności UPO z deklaracją, iż występuje na niej mieszanka roślin motylkowatych z trawami.
W tym zakresie ustalenia kontroli również nie zostały przez rolnika skutecznie zakwestionowane i nie przedstawił on kontrdowodów wskazujących, że kontrolujący w protokole podali nieprawdę.
Należy przy tym wskazać, że Agencja odpowiedziała skarżącemu na zgłaszane przez niego zarzuty do prowadzonych kontroli i wynikających z nich ustaleń.
Dlatego też sposób przeprowadzenia kontroli i dokumentowania tych czynności nie narusza prawa procesowego w związku z czym, nie mogą one zostać skutecznie zakwestionowane, jak także nie mogą stać się przedmiotem skutecznego zarzutu naruszenia prawa procesowego.
Ustalone w zakresie płatności bezpośrednich zarówno jednolitych, jak i uzupełniających, fakty i dokonane obliczenia stopnia braku zgodności powierzchni deklarowanych z uprawami rzeczywiście stwierdzonymi na gruncie, doprowadziły organa do słusznego wniosku o przekroczeniu przez rolnika stopnia błędu w złożonych wnioskach, który skutkuje pozbawieniem go w całości dopłaty bezpośrednich w ramach systemów płatności jednolitej.
Faktem jest, że stwierdzona rozbieżność nieznacznie przekracza poziom 20% jednak okoliczność ta nie ma żadnego znaczenia dla prawidłowości wydanych przez organa rozstrzygnięć.
Trafne jest również rozstrzygnięcie w zakresie płatności uzupełniającej, gdyż słusznie wydające decyzje organy obliczyły powierzchnię, od której powinno się liczyć wielkość stwierdzonego uchybienia, gdyż podane w skardze wielkości nie mogą stanowić podstawy tychże obliczeń z uwagi na fakt, iż działka A001 w rzeczywistości została zgłoszona do płatności UPO, wbrew temu co aktualnie twierdzi skarżący.
W tym zakresie organy prawidłowo zastosowały przepisy, na które powołały się w decyzji, a to art. 58 rozporządzenia 1122/2009, który stanowi, że różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną przez rolnika a powierzchnią stwierdzoną w trakcie kontroli w zależności od wielkości rozbieżności, będzie skutkowała sankcjami polegającymi na obniżeniu bądź nawet odmowie pomocy, czy nałożeniu dodatkowej płatności od rolnika.
Podobnie należy ocenić zasadność zarzutów dotyczących decyzji w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.
W tym zakresie przedmiotowa decyzja również opiera się na dokonanej na gruncie kontroli i ujawnionych w jej trakcie faktach.
Z przeprowadzonych kontroli wynika, co zostało w sposób szczegółowy wykazane w decyzjach, że na kontrolowanych działkach, zgłoszonych do tego rodzaju pomocy, ujawniono błędy o kodzie dr13+ co oznacza, że w wyniku pomiarów na gruncie ujawniono dla części działek powierzchnię mniejszą niż zadeklarowana we wniosku. Kontrolujący w trakcie wykonywanych czynności wskazali, że działki te są zadrzewione lub zakrzaczone jedynie na części swojej powierzchni i wykazali to stosownymi fotografiami ( np.: 2220 i następne, odnośnie działki BH).Ogólna stwierdzona powierzchnia działek była mniejsza o 16,01 % niż zadeklarowana, co skutkuje, na mocy art. 16 ust. 5 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 pomniejszeniem płatności o kwotę przypadającą na dwukrotną różnicę przypadającą na powierzchnię, pomiędzy wartością zadeklarowaną a stwierdzoną. W tym konkretnym przypadku to suma 670,56 złotych.
Jednocześnie z przeprowadzonych kontroli w zakresie wzajemnej zgodności wynika, że ujawniono również uchybienia w zakresie zgodności z wymogami dobrej kultury rolnej. W tej części, na skutek unormowań opisanych w decyzji powoduje to dalsze obniżenie płatności o kwotę 170,76 złotych. Również w tym zakresie, ustalenia organów znajdują potwierdzenie w ustaleniach zawartych w protokole z przeprowadzonej kontroli. Nie polega więc na prawdzie zarzut, że w przedmiotowych decyzjach organy nie wskazały, na jakiej podstawie obniżono rolnikowi płatność o kwotę ponad 800 złotych.
W tej części organy w sposób prawidłowy i szczegółowy wykazały przyczynę oraz wartość obniżenia przyznanej pomocy. Obniżenia te nie naruszają przepisów prawa.
Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skarżącego odnośnie zmniejszeń płatności związanych z programami rolnośrodowiskowymi zgłoszonymi przez J.S.
Powyżej omówiono już problematykę złożenia przez niego wniosku o płatności związane z pakietami 2.1 i 3.4 i przedstawiono argumenty przemawiające za brakiem możliwości rozpoznania jego wniosku w tym zakresie.
Aktualnie w pozostałej części należy odnieść się do jego twierdzeń związanych z przeprowadzoną kontrolą. Również w tym zakresie Sąd stoi na stanowisku, że brak jest podstaw do zakwestionowania prawidłowości dokonanych kontroli na miejscu. Z protokołu kontroli rolnośrodowiskowej wynikają wszystkie fakty, na których oparli się następnie wydający decyzję. Wykazano w nich powierzchnię zadeklarowaną dla poszczególnych wariantów programów rolnośrodowiskowych i ustalenia w zakresie kontroli tej powierzchni, w szczególności odnośnie stwierdzonych błędów dr 13 + i dr 13 -. Ustalenia te w zakresie wariantu 2.10 -uprawy sadownicze i jagodowe nie zostały skutecznie przez rolnika podważone, gdyż nie przedstawił on przeciwdowodów mogących świadczyć o błędności pomiarów dokonanych przez kontrolujących. Nie jest przy tym prawdą, że kontrola była prowadzona pod nieobecność rolnika skoro podpisał on protokół z tej kontroli.
W zakresie płatności rolnośrodowiskowej co do wariantu 2.10 zasadnicze znaczenie co do odmowy przyznania płatności w tym wariancie nie mają przy tym ustalenia co do wielkości działek objętych tym programem , ale ustalenia co do zaistniałego błędu E7 czyli braku określonej ilości nasadzeń występujących na działce , gdzie ma być prowadzony program rolnośrodowiskowy. W tym zakresie, jak wynika z protokołu kontroli wykazano ,że na działce DA nie utrzymywano minimalnej obsady drzew i krzewów, gdyż ujawniono na niej jedynie 2 drzewa owocowe jabłoni. Ten rodzaj błędu został ujawniony po raz drugi, gdyż jak wynika z dokumentów kontrolnych za rok 2010 ujawniono w tym roku ten rodzaj błędu, co spowodowało konieczność odmowy wypłaty pomocy z tego wariantu programu rolnośrodowiskowego z uwagi na treść przepisu § 27 ust.3 rozporządzenia MRiRW z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania " Program rolnośrodowiskowy" objętego programem rozwoju obszarów wiejskich za lata 2007 - 2013 (Dz.U. nr 33 poz.262 z zm.).
Ta okoliczność również stwierdzona została w protokołach kontroli i rolnik nie wykazał, aby nie polegała na prawdzie. Tak jak w pozostałych przypadkach zostały również dołączone fotografie obrazujące stan stwierdzony na gruncie.
Skarga rolnika zawiera jedynie polemikę z tymi ustaleniami. Nie jest dla sądu przekonująca wobec konkretnych i rzeczowych ustaleń zawartych w protokołach kontroli.
Nie stwierdził w końcu Sąd naruszenia prawa procesowego, ani też materialnego odnośnie płatności w związku z prowadzonym na terenie działki referencyjnej AT programem wg wariantu 5.1 - ochrona siedlisk lęgowych ptaków-Natura 2000 . W tym zakresie kontrolujący również wykazali wielkość działki stwierdzoną na gruncie na podstawie przeprowadzonych pomiarów. Różnice tych pomiarów z pomiarami z lat ubiegłych w związku z istniejącym dynamicznym procesem wzrostu roślinności wpływającym na wielkość tychże pomiarów nie mogą same w sobie świadczyć o ich błędności, zwłaszcza w sytuacji gdy w protokole kontroli za rok późniejszy wykazuje się na zakrzaczenia i zadrzewienia na części działki nie uznanej do dopłaty.
Odnośnie tego wariantu należy jeszcze wskazać na ujawnienie w trakcie kontroli braków w zakresie utrzymywania dobrej kultury rolnej , co spowodowało w myśl powołanych przez Agencje przepisów kolejne obniżenie wysokości płatności związanej z tym programem pomocowym. W tym zakresie organ II instancji szczegółowo wykazał przyczyny dokonania dalszej obniżki płatności.
Dlatego też również decyzja odnośnie tej płatności musiała być uznana za podjętą na podstawie dowodów przeprowadzonych zgodnie z przepisami prawa , jak też nie naruszającą prawa materialnego czyli norm regulujących sankcje za naruszenie wymagań związanych z prowadzeniem działalności rolnośrodowiskowej.
Mając powyższe na uwadze Sąd skargi oddalił na podstawie art. 151 ppsa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI