I SA/Rz 96/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Rzeszowie odrzucił skargę o wznowienie postępowania, uznając, że udział sędziego powołanego w wadliwej procedurze nie stanowi podstawy do wznowienia, a wyrok pilotażowy ETPCz nie może być podstawą analogicznie do orzeczeń TSUE.
Skarżąca wniosła o wznowienie postępowania, argumentując, że w składzie orzekającym brał udział sędzia powołany w wadliwej procedurze, a także powołując się na wyrok pilotażowy ETPCz w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce. Sąd odrzucił skargę, stwierdzając, że udział sędziego powołanego przez Prezydenta RP, nawet w wadliwej procedurze, nie czyni go osobą nieuprawnioną do orzekania. Ponadto, sąd uznał, że wyrok pilotażowy ETPCz, w przeciwieństwie do orzeczeń TSUE, nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania na podstawie art. 272 § 3 p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozpoznał skargę K.B. o wznowienie postępowania sądowego, które zakończyło się prawomocnym wyrokiem WSA z dnia 2 grudnia 2021 r. (sygn. I SA/Rz 543/21) oddalającym skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie podatku od towarów i usług. Skarżąca jako podstawę wznowienia wskazała art. 271 p.p.s.a., podnosząc zarzut nieważności z powodu udziału w składzie sądu osoby nieuprawnionej – sędziego powołanego w procedurze z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z 2017 r. Dodatkowo, powołała się na art. 272 § 3 p.p.s.a. w związku z wyrokiem pilotażowym ETPCz w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce, który stwierdził systemowe naruszenie prawa do rzetelnego procesu w Polsce. Sąd odrzucił skargę. W pierwszej kolejności sąd nie uwzględnił wniosków o wystąpienie z pytaniami prejudycjalnymi do TSUE, uznając, że pojęcie osoby nieuprawnionej wynika z prawa krajowego, a TSUE nie uznał sędziego powołanego przez Prezydenta za nieuprawnionego. Sąd stwierdził, że wskazanie na udział sędziego powołanego w wadliwej procedurze mieści się w ramach art. 271 pkt 1 p.p.s.a., jednak przesłanki te nie zostały zrealizowane. Sąd podzielił pogląd NSA, że sędzia sądu administracyjnego jest sędzią Rzeczypospolitej Polskiej i europejskim, nawet jeśli procedura powołania była wadliwa, a akt powołania przez Prezydenta RP szanuje te uchybienia. Nie stwierdzono również podstaw do wyłączenia sędziego z mocy ustawy. Sąd podkreślił, że badanie niezawisłości i bezstronności sędziego w kontekście wadliwości procedury powołania nie mieści się w ramach art. 271 pkt 1 p.p.s.a. Odnosząc się do art. 272 § 3 p.p.s.a., sąd uznał, że wyrok pilotażowy ETPCz nie może być podstawą wznowienia postępowania analogicznie do orzeczeń TSUE. Podkreślono, że nowelizacja p.p.s.a. rozszerzyła krąg uprawnionych do wznowienia jedynie w odniesieniu do orzeczeń TSUE, nie obejmując orzeczeń ETPCz. Procedura wyroku pilotażowego ETPCz, w przeciwieństwie do art. 267 TFUE, nie jest procedurą traktatową, a jej zastosowanie per analogiam do orzeczeń ETPCz budzi wątpliwości. Skoro skarżąca nie była uczestnikiem postępowania przed ETPCz, przesłanka z art. 272 § 3 p.p.s.a. nie została spełniona. W konsekwencji, sąd uznał, że okoliczności faktyczne wskazane w skardze nie wyczerpują przesłanek z art. 271 pkt 1 i art. 272 § 3 p.p.s.a., a tym samym wznowienie jest niedopuszczalne i skargę należało odrzucić.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, udział sędziego powołanego przez Prezydenta RP, nawet jeśli procedura powołania była wadliwa, nie czyni go osobą nieuprawnioną do orzekania w rozumieniu art. 271 pkt 1 p.p.s.a.
Uzasadnienie
Sąd podzielił pogląd NSA, że sędzia sądu administracyjnego jest sędzią Rzeczypospolitej Polskiej i europejskim, nawet jeśli procedura powołania była wadliwa. Akt powołania przez Prezydenta RP szanuje te uchybienia. Ponadto, badanie niezawisłości i bezstronności sędziego w kontekście wadliwości procedury powołania nie mieści się w ramach art. 271 pkt 1 p.p.s.a.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (9)
Główne
p.p.s.a. art. 271
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 272
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 273
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 18 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 280 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 281
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 272 § ust. 2a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ustawa z dnia 25 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 5a § § 1
Dz.U. 2023 poz 1634
Argumenty
Skuteczne argumenty
Udział sędziego powołanego w wadliwej procedurze nie czyni go osobą nieuprawnioną do orzekania. Wyrok pilotażowy ETPCz nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania na podstawie art. 272 § 3 p.p.s.a. analogicznie do orzeczeń TSUE.
Odrzucone argumenty
Udział sędziego powołanego w wadliwej procedurze stanowi podstawę do wznowienia postępowania z powodu udziału osoby nieuprawnionej. Wyrok pilotażowy ETPCz stanowi podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 272 § 3 p.p.s.a.
Godne uwagi sformułowania
sędzia sądu administracyjnego jest sędzią Rzeczypospolitej Polskiej i sędzią europejskim, także wówczas, gdy procedura poprzedzająca jego powołanie mogła być dotknięta wadami akt powołania przez Prezydenta RP szanuje te uchybienia procedura wyroku pilotażowego nie jest procedurą traktatową
Skład orzekający
Jarosław Szaro
sprawozdawca
Tomasz Smoleń
przewodniczący
Małgorzata Niedobylska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wznowienia postępowania w kontekście wadliwości procedury powołania sędziów oraz orzeczeń ETPCz."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z polskim systemem prawnym i orzecznictwem ETPCz oraz TSUE.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii praworządności, niezależności sądownictwa i wpływu orzeczeń trybunałów międzynarodowych na polskie postępowania sądowe, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie.
“Czy wadliwie powołany sędzia może podważyć prawomocny wyrok? WSA w Rzeszowie odpowiada.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Rz 96/24 - Postanowienie WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-05-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jarosław Szaro /sprawozdawca/
Tomasz Smoleń /przewodniczący/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Sygn. powiązane
I FSK 1369/24 - Postanowienie NSA z 2025-03-19
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 271, art. 272, art. 273, art. 281, art. 282, art 18 § 1, art. 272 ust. 2a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Tomasz Smoleń, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2024 r. skargi K.B. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 grudnia 2021 r. I SA/Rz 543/21 w sprawie ze skargi K.B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 18 maja 2021 r., nr 1801-IOV-2.4103.92.2019 w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2015 roku p o s t a n a w i a odrzucić skargę.
Uzasadnienie
I SA/Rz 96/24
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 2 grudnia 2021 r. sygn. I SA/Rz 543/21 oddalił skargę K.B.(Skarżącej) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia {...} maja 2021 r. nr {...}w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2015 r. Sąd nie podzielił stanowiska Skarżącej o naruszeniu przepisów postępowania oraz prawa materialnego w sprawie. Wyrok został wydany w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Piotr Popek. Wyrok jest prawomocny.
W dniu 16 lutego 2024 r. wpłynęła do Sądu skarga Skarżącej o wznowienie postępowania sądowego zakończonego ww. wyrokiem.
Odnośnie do podstawy wznowienia, o której mowa w przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Skarżąca wskazała na przepis art. 271 p.p.s.a. podnosząc zarzut nieważności, albowiem w składzie sądu, który wydał prawomocny wyrok w sprawie Skarżącej tj. wyrok WSA w Rzeszowie z 2 grudnia 2021 r. sygn. I SA/Rz 543/21 uczestniczyła osoba nieuprawiona, tj. Sędzia WSA Jacek Boratyn. Ponadto jako podstawę wznowienia postępowania Skarżąca podała przepis art. 272 § 3 p.p.s.a. z powodu wydania w dniu 23 listopada 2023 r. przez Europejski Trybunał Praw Człowieka wyroku pilotażowego w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21), z którego wynika, że udział w wydaniu wyroku osoby, która została wybrana w procedurze powoływania sędziów z udziałem Krajowej Rady Sądownictwo, ukształtowanej na mocy ustawy zmieniającej z 2017 r., nie gwarantuje jednostce prawa do rzetelnego procesu, wynikającego z art. 6 ust. 1 i art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm., dalej: Konwencja), zakresie prawa człowieka do niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą.
Skarżąca podała, że KRS uchwałą z dnia 14 października 2020 r. nr 782/2020 przedstawiła Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej wniosek o powołanie Jacka Boratyna do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego. W dniu 18 marca 2021 r. został on powołany do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i złożył wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ślubowanie. Sędzia uczestniczył w składzie sądu wydającego wyrok w sprawie sygn. I SA/Rz 543/21. Skarżąca uzasadniała, że z przywołanego wyroku ETPCz wynika, że Polska łamie systemowo prawa człowieka w postaci prawa do rzetelnego procesu, gwarantowanego przez art. 6 §1 Konwencji. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest skład KRS. Co więcej, ewentualne odwołanie od uchwały KRS jest rozpatrywane przez Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego, która nie ma statusu niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, jak wymaga tego prawo. Tryb powołanie, względnie promocji sędziów na wyższe stanowiska z udziałem tego organu był wadliwy.
Jednocześnie Skarżąca podniosła, że test niezawisłości i bezstronności sędziego, uregulowany w art. 5a § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, nie jest środkiem, który pozwoliłby stronie na wyeliminowanie systemowego naruszenia prawa do rzetelnego procesu sądowego i skutecznej ochrony sądowej. W jego ramach nie jest możliwe skuteczne zadbanie, czy wady o charakterze systemowym powinny doprowadzić do wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy.
Zdaniem skarżącej w sprawie zaszła przesłanka nieważności, gdyż w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona, a nadto z treści ww. wyroku ETPCz wynika, że sprawa powinna zostać rozpoznana na nowo z poszanowaniem prawa do rzetelnego procesu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 Konwencji.
Jako moment, w którym Skarżąca dowiedziała się o podstawie wznowienia należy uznać dzień wydania wyroku przez ETPCz w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21), tj. 23 listopada 2023 r. Wyrok ten ma charakter pilotażowy i potwierdza, iż w Polsce istnieje systemowy problem co do zagwarantowania stronom prawa do rzetelnego procesu sądowego.
Wywodząc powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 grudnia 2021 r. sygn. I SA/Rz 543/21 oraz decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia {...} maja 2021 r. nr {...}w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2015 r.
Ponadto Skarżąca wniosła o skierowanie na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej następującego pytania prejudycjalnego: czy art. 2 i 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1-3 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 47 Karty Prawa Podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że Sąd nie stanowi "sądu ustanowionego na mocy ustawy", jeżeli sędzia zasiadający w składzie orzekającym tego sądu został powołany w wyniku procedury, w której:
a) nie zasięgnięto opinii organu samorządu sędziowskiego,
b) kandydaci na to stanowisko zostali powołani na podstawie uchwały organu takiego jak KRS, który to organ nie jest organem niezależnym i nie zasiadają w niej przedstawiciele środowiska sędziowskiego powołani w jej skład niezależnie od władzy wykonawczej i ustawodawczej,
c) kandydaci w konkursie nie mogli zaskarżyć postępowania nominacyjnego do sądu spełniającego prawa Unii, gdyż Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego nie spełnia kryterium określonych w art. 2 i 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej oraz art. 6 ust 1-3 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 47 Karty Praw podstawowych Unii Europejskiej,
w efekcie czego jednostka może nabrać wątpliwości systemowych co do niezawisłości i bezstronności sędziego oraz zapewnienia jej wymaganego poziomu skutecznej ochrony sądowej.
Następnie w piśmie procesowym z dnia 13 maja 2024 r. Skarżąca wniosła o skierowanie pytania prejudycjalnego: czy art. 2 i 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 47 Karty Prawa Podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że jednostce nie zostało zapewnione prawo do niezależnego bezstronnego sądu, ustawionego ustawą, jeśli:
a) w składzie sądu orzekającego uczestniczy osoba, która została powołana na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego na wniosek KRS, ukształtowanej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, której sposób funkcjonowania w świetle kryteriów sformułowanych w wyroku C-585/18 A.K. prowadzi do ukonstytuowania organu, który nie jest sądem w rozumieniu art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych
Wolności, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie ETPCz (wyroki z 22 lipca 2021 r., Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19; 8 listopada 2017 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/79 i 57511/79; 3 lutego 2022 r., Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20 oraz z 23 listopada 2023 r. Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21) oraz TSUE (wyroki: w sprawie C-585/18 i in., pkt 134; w sprawie C-824/18, pkt 123; w sprawie C-791/19, pkt 98; w sprawie C-487/19, pkt 148),
ewentualnie
b) osoba, która została powołana na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego na wniosek KRS, wadliwie utworzonej i wadliwie działającej, biernie
akceptuje nieprawidłowości procedury powołania na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego, mimo posiadanie wiedzy o orzeczeniach wydanych przez Europejski Trybunał Człowieka oraz TSUE, w efekcie taka osoba nie korzysta z domniemania bezstronności i niezawisłości, albowiem osoba ta świadomie narusza prawo Unii Europejskiej oraz prawo międzynarodowe?
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Skarga podlega odrzuceniu.
W pierwszej kolejności Sąd odniesie się od nie uwzględnienia wniosków skarżącej o wystąpienie z pytaniami prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W ocenie sądu brak jest ku temu podstaw. Pojęcie osoby nieuprawnionej do orzekania jest pojęciem wynikającym z prawa krajowego i zostało już zdekodowane w judykatach wydanych przez NSA. Sam TSUE w wydanych dotychczas wyrokach nie uznał sędziego powołanego przez Prezydenta za osobę " nieuprawniona " do orzekania. Dlatego też sąd nie miał wątpliwości, których zaistnienie jest podstawą do wystąpienia z pytaniami prejudycjalnymi do TSUE.
Przepis art. 280 § 1 P.p.s.a. stanowi, że Sąd bada na posiedzeniu niejawnym czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Przez to ostatnie pojęcie należy zrozumieć zbadanie czy składający skargę o wznowienie postępowania jako jej podstawę wskazał którąś z przyczyn wymienionych w art. 271, art. 272 czy w końcu art. 273 P.p.s.a.. Chodzi tutaj o zbadanie czy któraś z tych przesłanek została w sposób formalny wymieniona w skardze.
W sprawie niniejszej Skarżąca wskazał jako przyczynę wznowienia udział w składzie orzekającym sędziego nieuprawnionego, który został powołany na stanowisko Sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa wyłonionej po uprzednim skróceniu w sposób niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej kadencji legalnie działającej Rady. Przywołała także wyrok ETPCz w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce z 23 listopada 2023 r.
Takie wskazanie mieści się w ramach podstawy określonej w art. 271 pkt 1 P.p.s.a. która obejmuje takie sytuacje wznowienia postępowania z powodu nieważności, gdy w składzie Sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał Sędzia wyłączony na mocy ustawy. Nie zachodziła zatem podstawa do skorzystania z instytucji przewidzianej w art. 280 § 1 P.p.s.a.
Przepis art. 281 P.p.s.a. stanowi, że na rozprawie Sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia, jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia, to odrzuca skargę o wznowienie. Chodzi tutaj o takie rozważenie okoliczności sprawy, gdzie należy stwierdzić czy okoliczności faktyczne podane przez składającego skargę o wznowienie mieszczą się w ramach podstawy wznowienia zawartej w powołanych przepisach art. 271 do art. 273 P.p.s.a.
Ponieważ w niniejszej sprawie Skarżący jako pierwszą podstawę wznowienia wskazał na przesłankę mogącą mieścić się w podstawie art. 271 pkt 1 P.p.s.a. należało rozważyć czy w składzie Sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo orzekał Sędzia wyłączony na mocy ustawy. Przesłanki zawarte w tej podstawie nie zostały zrealizowane.
Skład orzekający w pełni podziela pogląd zawarty w wyroku NSA z 25 maja 2023 r. sygn. III FSK 1592/22, który stwierdził że "sędzia sądu administracyjnego jest sędzią Rzeczypospolitej Polskiej i sędzią europejskim, także wówczas, gdy procedura poprzedzająca jego powołanie mogła być dotknięta wadami". Trzeba bowiem wskazać, że sędzia sądu administracyjnego nie może być osobą nieuprawnioną, o której mowa w art. 271 pkt 1 P.p.s.a. skoro przeszedł pozytywnie procedurę powołania na urząd sędziego. Nawet gdyby w toku powoływania na urząd sędziego doszło do uchybień przepisom rangi podkonstytucyjnej to akt powołania przez Prezydenta RP szanuje te uchybienia (por. postanowienie NSA z 23 sierpnia 2019 r., I OZ 712/19).
Bazując na przedstawionych poglądach Sąd uznał, że wskazywany we wniosku sędzia WSA Jacek Boratyn nie może być uznany za osobę nieuprawnioną do orzekania, a tym samym nie zaktualizowała się ta przesłanka wskazana przez skarżącego.
Nie może być również mowy o zaistnieniu podstawy do wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy. Instytucja wyłączenia sędziego z urzędu została przewidziana w art. 18 § 1 P.p.s.a., gdzie w punktach od 1 do 7 enumeratywnie wymieniono wszystkie sytuacje, kiedy sędzia jest z mocy samej ustawy wyłączony od orzekania. Żadna z tych przyczyn w sprawie niniejszej nie zaistniała.
Należy jeszcze wskazać że w ramach podstaw wznowienia postępowania przewidzianych przepisem art. 271 pkt 1 P.p.s.a. nie mieści się badanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. Tryb badania spełnienia tych przesłanek został przewidziany w art. 5a ustawy z dnia 25 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Nie zaistniała również ustawowa przesłanka wznowienia określona w art. 272 § 3 ppsa. Zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego. Sytuacja opisana w tej podstawie wznowienia w ocenie sądu zaistnieje wówczas, gdy osoba będąca stroną przez organem międzynarodowym uzyska korzystne dla niej rozstrzygnięcie i ma ono wpływ na zapadłe rozstrzygnięcie sądu administracyjnego.
Analizując przepis art. 272 § 3 P.p.s.a. w ujęciu systemowym czyli w odniesieniu do innych regulacji zawartych w tej ustawie odnośnie dopuszczalności wznowienia postępowania z uwagi na orzeczenie organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Polskę należy jednak zauważyć odrębności pomiędzy konsekwencjami wydania orzeczenia przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE ), a Europejski Trybunał Praw Człowieka. Przepis art. 272 § 3 P.p.s.a. stanowił początkowo przesłankę do wznowienia postępowania sądowo administracyjnego w odniesieniu do orzeczeń obydwóch tych Wysokich Trybunałów. W odniesieniu do obydwóch uznawano przesłankę konieczności doręczenia wyroku Trybunału stronie, co z kolei było rozumiane tak, że tylko osoba, która uzyskała korzystny dla siebie wyrok któregoś z tych trybunałów miała uprawnienie do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Jednak takie rozumienie tego przepisu z uwzględnieniem roli jaką pełni Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w systemie organów Unii, a zwłaszcza jego rola przy stosowaniu prawa Unii określona w art.267 TFUE ( Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Publ. Dz.U.2004.90.864/2 z dnia 2004.04.30 ), na mocy którego to przepisu jest on jedynym organem do dokonywania wiążącej wykładni Traktatów i aktów przyjętych przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii spowodowało podjęcie przez NSA uchwały w składzie 7-miu sędziów w dniu z dnia 16 października 2017 r. I FPS 1/17, w której stwierdzono , że podstawą wznowienia postępowania, o której mowa w art. 272 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369) może być orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wydane w trybie pytania prejudycjalnego, nawet jeżeli to orzeczenie nie zostało doręczone stronie wnoszącej skargę o wznowienie postępowania.
Uchwała ta odnosiła się jednak tylko i wyłącznie do orzeczeń TSUE, nie mieściły się w jej zakresie przedmiotowym orzeczenia ETPCz. NSA w składzie poszerzonym szeroko odwołując się do zasad prawa Unijnego przyjął, że dla zabezpieczenia skutecznego stosowania prawa Unii przepis art. 272 § 3 P.p.s.a. musi być rozumiany w ten sposób, że prawo do wniesienia skargi o wznowienia posiada nie tylko osoba będąca uczestnikiem postępowania przez TSUE , ale każda znajdująca się w takiej samej sytuacji prawnej i faktycznej. Argumentacja ta została jednak w całości wyprowadzona z prawa Unijnego, nie zaś szerzej – europejskiego.
Z uchwały tej w ocenie sądu wynikało więc po pierwsze, że rozumienie przepisu art. 272§ 3 P.p.s.a. , sprowadzające się do przyjęcia, że uprawnionym do wniesienia skargi na jego podstawie jest tylko uczestnik postępowania przed organem międzynarodowym jest prawidłowe, jednak, po drugie z uwagi na rolę jaką pełni TSUE w systemie organów Unii powinna mieć takie prawo także inna osoba, jeśli znajduje się w sytuacji objętej orzeczeniem TSUE.
Zasada ta została wprowadzona do porządku prawnego poprzez nowelizację P.p.s.a. na podstawie ustawy z dnia z dnia 18 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U.2021.54 z dnia 2021.01.11.)
Wprowadziła ona przepis ust. 2a do art. 272 P.p.s.a., który stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy zostało wydane orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które ma wpływ na treść wydanego orzeczenia. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia publikacji sentencji orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Ustawodawca rozszerzył zatem krąg podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi o wznowienie postępowania i aktualnie uprawnieni są wszyscy, co do których treść orzeczenia TSUE ma wpływ na wydane w jego sprawie orzeczenie.
Trzeba jednak podkreślić, że ustawodawca zmieniając P.p.s.a. zmianę swoją ograniczył jedynie do TSUE. Nie obejmuje ona swoim zakresem przedmiotowym orzeczeń wydanych przez ETPCz. W jego przypadku podstawą złożenia wniosku może być dalej tylko i wyłącznie przepis art. 272 § 3 P.p.s.a.
Brak jest przy tym, zdaniem sądu I instancji podstaw do stosowania analogicznie przepisu art. 272 § 2a P.p.s.a. do orzeczeń ETPCz, jak także brak jest podstaw do stosowania zasady określonej w uchwale NSA. Inne są bowiem kompetencje ETPCz, jak także inny jest charakter jego orzeczeń. Mają one charakter rozstrzygania spraw pomiędzy państwami ( art. 33 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Rzym.1950.11.04. Dz.U.1993.61.284 z dnia 1993.07.10 ), czy też spraw każdej osoby, organizacji pozarządowej lub grupy jednostek, która uważa, że stała się ofiarą naruszenia przez jedną z Wysokich Układających się Stron praw zawartych w Konwencji lub jej protokołach ( art. 34 Konwencji ). Rozstrzygnięcie ma zatem charakter jednostkowy. Taki charakter tego rozstrzygnięcia pozwala na jego odmienną ocenę w aspekcie prawa do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego.
Oceny takiej nie zmienia fakt, iż orzeczenia na jakie powoływała się strona ma charakter wyroku pilotażowego ( w nomenklaturze ETPCz ). Jak bowiem wynika z treści przepisu art. 272 § 3 P.p.s.a. podstawą wznowienia mogą być orzeczenia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Takie brzmienie tego przepisu musi być wykładane w ten sposób, że po pierwsze sam fakt działania organu odbywa się na podstawie takiej umowy. Są nią uregulowane wszelkie elementy " konstrukcyjne" organu, a po drugie rozstrzygnięcie swoje wydaje na podstawie uprawnień przyznanych mu przez taką właśnie umowę międzynarodową. Po pierwsze zatem Państwo Polskie zaakceptowało w umowie fakt powstania takiego organu, a po drugie nadało mu odpowiednie kompetencje do wydawania wiążących rozstrzygnięć. Natomiast procedura wyroku pilotażowego nie jest procedurą traktatową, a jedynie procedurą wprowadzoną przez sam Trybunał, który "mając na uwadze Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz jej Protokoły, ustanowił Regulamin ( Dz.U.1993.61.284/1 ). Art.61 ust. 1 tego regulaminu przewiduje, że Trybunał może wszcząć procedurę wyroku pilotażowego i wydać wyrok pilotażowy, gdy okoliczności faktyczne skargi wskazują na istnienie w zainteresowanej Układającej się Stronie problemu strukturalnego lub systemowego bądź innej podobnej dysfunkcji, która spowodowała lub może spowodować podobne skargi. Jednocześnie Regulamin w § 61 ust.8 stanowi, że w przypadku niezastosowania się przez zainteresowaną Układającą się Stronę do sentencji wyroku pilotażowego, Trybunał podejmuje rozpatrywanie skarg odroczonych zgodnie z ustępem 6.
Uregulowanie instytucji wyroku pilotażowego w Regulaminie ETPCz budzi zatem wątpliwości sądu I instancji co do tego, czy procedura tam przewidziana i zastosowana w sprawie na która powołuje się skarżący może być traktowana w aspekcie art. 272 § 3 P.p.s.a. analogicznie do traktatowych uprawnień TSUE zawartych w art. 267 TFUE.
Powyżej przedstawiona argumentacja w ocenie sądu nie pozwala zatem, z uwzględnieniem wyjątkowego charakteru instytucji wzruszania prawomocnych orzeczeń sądowych zastosować per analogiam zasady przyjętej przez NSA w powołanej powyżej uchwale do wyroków zapadłych przed ETPCz.
W sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca nie była uczestnikiem postępowania przed ETPCz, a zatem nie mamy do czynienia z zaistnieniem przesłanki określonej w art. 272 § 3 P.p.s.a.
Z uwagi na powyższe wskazane argumenty Sąd uznał, że okoliczności faktyczne wskazane w skardze nie wyczerpują przesłanki z art. 271 pkt 1 i art. 272 § 3 P.p.s.a., a tym samym wznowienie jest niedopuszczalne i zgodnie z art. 281 P.p.s.a., skargę o wznowienie należało odrzucić.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI