I SA/Rz 92/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w RzeszowieRzeszów2023-12-05
NSArolnictwoŚredniawsa
płatności bezpośrednieONWARiMRzwrot środkówsztuczne warunkidegresywnośćwsparcie UErolnictwo

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę spółki na decyzje o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności zaliczkowych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi za 2020 rok.

Spółka M. Sp. z o.o. zaskarżyła decyzje Dyrektora ARiMR nakazujące zwrot nienależnie pobranych płatności zaliczkowych za 2020 rok, argumentując, że nie stworzyła sztucznych warunków do ich uzyskania i że organy błędnie zastosowały przepisy. Sąd administracyjny uznał jednak, że postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności jest odrębne od postępowania o przyznanie płatności, a kwestie te zostały już rozstrzygnięte ostatecznymi decyzjami odmawiającymi przyznania środków. W związku z tym, sąd oddalił skargę, uznając decyzje organów za zgodne z prawem.

Przedmiotem sprawy były skargi M. Sp. z o.o. na decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARiMR, które utrzymały w mocy decyzje organu I instancji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności zaliczkowych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi (ONW) za 2020 rok. Organy uznały, że spółka stworzyła sztuczne warunki w celu obejścia przepisów o degresywności płatności, co skutkowało odmową przyznania środków i koniecznością zwrotu wypłaconych zaliczek. Spółka zarzucała organom naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym błędne zastosowanie przepisów dotyczących sztucznych warunków i obowiązku zwrotu płatności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargi, podkreślając, że postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności jest odrębnym postępowaniem, w którym nie bada się ponownie przesłanek przyznania płatności. Sąd stwierdził, że kwestia odmowy przyznania płatności została już rozstrzygnięta ostatecznymi decyzjami, które nie zostały uchylone, a postępowanie dotyczące zwrotu środków było prowadzone prawidłowo. Sąd uznał, że wartość nienależnie pobranych płatności przekraczała 100 euro, co wykluczało odstąpienie od ich zwrotu, a także, że nie zaszły przesłanki do odstąpienia od zwrotu wynikające z pomyłki organu, której rolnik nie mógł wykryć. Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego ani procesowego, które miałoby wpływ na rozstrzygnięcie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, w którym nie bada się już podstaw do przyznania płatności, gdyż zostały one rozstrzygnięte ostatecznymi decyzjami.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że postępowanie w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, na podstawie którego organ ustala w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Przedmiotem badania w tym postępowaniu jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków, a nie ponowna ocena podstaw do przyznania płatności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (6)

Główne

ustawa o Agencji art. 29 § 1

Ustawa o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

Przepis reguluje zwrot środków publicznych pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości.

Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa art. 29 § 1

Podstawa prawna do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Pomocnicze

rozporządzenie nr 1306/2013 art. 60

Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1306/2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej

Dotyczy sztucznego tworzenia warunków w celu obejścia przepisów prawa.

rozporządzenie nr 809/2014 art. 7 § 3

Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013

Określa przesłanki, pod którymi nie stosuje się obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności (pomyłka władzy, której rolnik nie mógł wykryć).

rozporządzenie nr 2988/95 art. 3 § 1

Rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich

Określa 4-letni okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności.

ustawa o wspieraniu art. 38 a § 1 i 2

Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Dotyczy płatności dla obszarów z ograniczeniami lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW).

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności jest odrębnym postępowaniem, w którym nie bada się ponownie przesłanek przyznania płatności. Ostateczne decyzje odmawiające przyznania płatności z powodu stworzenia sztucznych warunków stanowią podstawę do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Wartość nienależnie pobranych płatności przekraczała 100 euro, co wykluczało odstąpienie od ich zwrotu. Nie zaszły przesłanki do odstąpienia od zwrotu wynikające z pomyłki organu, której rolnik nie mógł wykryć.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego odnoszące się do odmowy przyznania płatności ze względu na stworzenie sztucznych warunków. Zarzuty dotyczące braku zbadania przesłanek wynikających z art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014. Zarzuty dotyczące błędnej wykładni przepisów skutkującej odmową przyznania płatności zamiast ich zmniejszenia. Zarzuty dotyczące braku podstaw do wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranej płatności.

Godne uwagi sformułowania

Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym. Kontrola ta nie może obejmować okoliczności, które legły u podstaw odmowy przyznania skarżącej płatności. Powstanie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynikało bowiem wyłącznie z przyczyn leżących po stronie spółki, która nie dopełniła warunków, od których spełnienia uzależnione było uzyskanie płatności.

Skład orzekający

Grzegorz Panek

przewodniczący sprawozdawca

Małgorzata Niedobylska

członek

Piotr Popek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ugruntowanie zasady odrębności postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności od postępowania o ich przyznanie."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z płatnościami rolnymi i tworzeniem sztucznych warunków.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii związanych z funduszami unijnymi i potencjalnymi nadużyciami, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie rolnym i administracyjnym.

Sztuczne warunki do unijnych dopłat: sąd potwierdza obowiązek zwrotu środków.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Rz 92/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-12-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-02-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Grzegorz Panek /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Niedobylska
Piotr Popek
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 461/24 - Postanowienie NSA z 2025-10-22
I GZ 94/23 - Postanowienie NSA z 2023-04-28
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1505
art. 29 ust. 1
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Piotr Popek, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2023 r. spraw ze skarg M. Sp. z o.o. z siedzibą w R. na decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 29 listopada 2022 r. - nr 9009-2022-139 w przedmiocie kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2020 rok - nr 9009-2022-001876 w przedmiocie kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi ograniczeniami (ONW) za 2020 rok oddala skargi.
Uzasadnienie
Przedmiotem skarg M. spółka z o.o. z siedzibą w R. (dalej: spółka/skarżąca) są decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie (dalej: Dyrektor ARiMR/organ odwoławczy) z dnia 29 listopada 2023 r. nr 9009-2022-139, nr 9009-2022-001876, utrzymujące w mocy decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. (dalej: Kierownik BP ARiMR/organ I instancji) odpowiednio z dnia [...] sierpnia 2022 r., nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności zaliczkowych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2020 r. oraz z dnia [...] sierpnia 2022 r., nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności zaliczkowych dla obszarów z ograniczeniami lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW).
Zaskarżone rozstrzygnięcia zostały oparte o następujące okoliczności faktyczne i prawne:
W dniu 26 maja 2020 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. wpłynęły wnioski spółki o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności dla obszarów z ograniczeniami lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW).
W dniu 26 października 2020 r. dokonano wypłaty zaliczkowo na rzecz spółki kwoty [..],75 zł tytułem płatności bezpośrednich i w dniu 17 listopada 2020 r. kwotę [..],56 zł tytułem płatności dla obszarów z ograniczeniami lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW).
W trakcie prowadzonych postępowań w sprawie przyznania wnioskowanych płatności organ I instancji ustalił, że M. spółka z o.o. powstała w dniu 25 lipca 2008 r. posiada dwóch wspólników: A. O. i M. O. (prezes zarządu). Wg danych z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS), M. O. i A. O. widnieją w zarządzie spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, które uzyskały odrębne wpisy do ewidencji producentów (M. Sp. z o.o., N. Sp. z o.o., E. Sp. z o.o. B. Sp. z o. o ) i wnioskują o płatności do gruntów będących ich własnością. Istotny jest również fakt, że głównymi udziałowcami i prezesami zarządu spółek: M. Sp. z o.o., N. Sp. z o.o., E. Sp. z o.o. B. Sp. z o.o., jest A. O. bądź M. O., przez co mają oni istotny wpływ na ich działalność. We wszystkich tych spółkach występował taki sam schemat własnościowo-zarządczy. Zdaniem organu, A. O. celowo dokonała zmniejszenia areału swojego gospodarstwa przez wydzierżawienie gruntów m. in. spółce M. Sp. z o.o. Tym samym dokonała podziału jednego gospodarstwa na mniejsze w taki sposób, aby ominąć limity przyznawanych płatności. Pozwoliło to A. O. na uzyskanie wyższych płatności, niż w przypadku złożenia jednego wniosku do całości swojego gospodarstwa, do którego osiągnęła już pułap, jeśli chodzi o zastosowanie degresywności na poziomie gospodarstwa. Zdaniem organu, ustalony stan faktyczny jednoznacznie wskazuje na istnienie bezpośrednich więzi pomiędzy podmiotami ubiegającymi się o takie same płatności i daje podstawy do ustalenia, że doszło do koordynacji działań podejmowanych w ramach powiązanych ze sobą podmiotów i ich zmowy w dążeniu do uzyskania korzyści w postaci płatności w wysokości wyższej niż przysługiwałaby, gdyby o płatność ubiegał się wyłącznie właściciel gruntów. W oparciu o te ustalenia organ I instancji stwierdził, że istnieją wątpliwości, co do rzeczywistego charakteru powstania M. Sp. z o.o., jednocześnie potwierdzając, że od samego początku gospodarstwo miało na celu uzyskiwanie dochodu jedynie z dopłat, gdyż strona miała zamiar wykonania jedynie minimum czynności.
Wobec powyższego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. uznał, że miało miejsce sztuczne działanie w celu obejścia przepisów prawa w rozumieniu art.60 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U.UE.L.2013.347.549 z dnia 20.12.2013r. – dalej: rozporządzenie nr 1306/2013), dlatego Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. odmówił decyzjami z dnia:
- z dnia [...] marca 2022 r., nr [...] przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2020 r.,
- z dnia [...] marca 2022 r., nr [...] przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW).
Decyzje te zostały utrzymane w mocy decyzjami Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 22 lipca 2022 r. nr [...], nr [...]. Decyzje te zostały zaskarżona przez spółkę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 13 grudnia 2022 r. sygn. akt I SA/Rz 603/22, oddalił skargi spółki.
W związku z odmową przyznania powyższych płatności organ uznał, że spółka:
1. w ramach systemów wsparcia bezpośredniego utraciła uprawnienie do uzyskania płatności zaliczkowej w kwocie [..],75 zł, która została przekazana na rachunek bankowy w dniu 26 października 2020 r.
2. w ramach płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) utraciła uprawnienie do uzyskania płatności zaliczkowej w kwocie [..],56 zł, która została przekazana na rachunek bankowy w dniu 17 listopada 2020 r.
Dlatego też Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności zaliczkowych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności ONW.
Decyzjami z dnia [...] sierpnia 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. ustalił skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności zaliczkowych:
1. w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości [..],75 zł,
2. dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) w wysokości [..],56 zł,
Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMiR rozpoznając odwołania wniesione od wskazanych decyzji powołał się na regulację zawartą w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2019 r., poz. 1505 - dalej ustawa o Agencji). Dalej stwierdził, że przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków z wymienionych w tym przypisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków ma miejsce niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną wypłacone (np. w formie płatności zaliczkowych) zaś po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego okazało się, że płatności do których rolnik jest uprawniony będą mniejsze niż wynikałoby to ze złożonego wniosku. Tak więc środki przyznane na podstawie decyzji administracyjnej w połączeniu z płatnościami zaliczkowymi nie są płatnościami do których rolnik był uprawniony.
Organ II instancji podkreśli, że decyzje z dnia 30 sierpnia 2022 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności zaliczkowych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i ONW opierały się na rozstrzygnięciach w sprawach zakończonych ostatecznymi decyzjami Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z dnia 24 marca 2022 r., w sprawie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW).
Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMiR uznał, że w każdym przypadku stwierdzenia wypłaty nienależnych lub nadmiernych płatności rodzajowo określonych środków publicznych w tym również z tytułu zaliczek na poczet płatności bezpośrednich i na poczet płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) należy dochodzić zwrotu tych płatności, co jest zgodne art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o Agencji. Wskazany przepis nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata, co miało miejsce w rozpatrywanych sprawach.
Zdaniem organu odwoławczego płatności przekazane w ramach zaliczki na rachunek spółki w dniu 26 października 2020 r. w kwocie [..],75 zł (na poczet płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego) oraz w dniu 17 listopada 2020 r. w kwocie [..],56 zł, zł (na poczet płatności ONW) stanową różnicę w rozstrzygnięciach zawartych w ostatecznych decyzjach i należy je potraktować jako nienależnie pobrane płatności.
Organ II instancji wskazał, że zgodnie z regulacją art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.227, dalej rozporządzenie nr 809/2014), obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie znajduje zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek:
- płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy,
- błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika.
Ponadto w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.
W przedmiotowych sprawach organ stwierdził, że nie został spełniony w/w warunek tj. łącznego wystąpienia wymienionych powyżej przesłanek, ponieważ nie można uznać, że płatności zostały dokonana na skutek pomyłki ARiMR, gdyż:
1. płatności wypłacone w dniu 26 października 2020 r. w wysokości [..],75 zł jako zaliczka na poczet płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego nie wynikły z pomyłki organu bowiem płatność zaliczkowa została zrealizowana na mocy art. 46 ust. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego,
2. płatności wypłacone w dniu 17 listopada 2020 r. w wysokości [..],56 zł, zł jako zaliczka na poczet płatności ONW nie wynikły z pomyłki organu bowiem płatność zaliczkowa została zrealizowana na mocy art. 38 a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2021 r., poz. 2137, dalej ustawa o wspieraniu).
Jak podał organ odwoławczy w przypadku płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego bezpośrednich, na kwotę nienależnie pobranych płatności składa się kwota płatności w wysokości: [..],75 zł w tym do jednolitej płatności obszarowej w wysokości [..].10 zł, płatności za zazielenienie w wysokości [..],47 zł oraz płatności redystrybucyjnej w kwocie [..],18 zł. Stwierdził, że każda z ww. kwot przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Dlatego też skarżąca zobowiązana jest do zwrotu nienależnie wypłaconych należności przyznanych tytułem zaliczki na poczet płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2020.
Na kwotę nienależnie pobranych płatności w przypadku płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) składa się kwota w wysokości: [..],56 zł. Kwota ta przekracza kwotę stanowiącej równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia delegowanego komisji (UE) NR 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro ( Dz. Urz. UE L255 z 28.08.2014 r., str. 18 ze zm.). Dlatego też spółka zobowiązana jest do zwrotu nienależnie wypłaconych należności przyznanych tytułem zaliczki na poczet płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2020.
Odnosząc się do złożonych przez spółkę odwołań, organ II instancji stwierdził, że nie zawierają one żadnych wyjaśnień i argumentów mogących mieć wpływ na wynik przedmiotowych rozstrzygnięć, a tym samym nie zasługują na uwzględnienie.
Skarżąca nie przedstawia żadnych argumentów przemawiających za nieuzasadnionym ustaleniem kwoty nienależnie pobranych płatności we wskazanych decyzjach. Ponadto w trakcie ponownej analizy akt spraw nie stwierdzono uchybień mających wpływ na rozstrzygnięcie wskazane w zaskarżonych decyzjach.
Organ odwoławczy podkreślił, że celem postępowania prowadzonego na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jest zbadanie: czy doszło do przyznania i wypłaty rolnikowi środków pochodzących z funduszy unijnych lub krajowych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, czy istnieje obowiązek ich zwrotu, oraz czy nie wystąpiły przesłanki wykluczające taki zwrot. W sytuacji, gdy organ dysponuje decyzjami odmawiającymi przyznania płatności, to brak jest racjonalnych podstaw do ponownego prowadzenia postępowania w tym zakresie. W takim przypadku, w razie niedokonania zwrotu nienależnie pobranej płatności, organ jest zobowiązany do wszczęcia z urzędu i przeprowadzenia postępowania w sprawach ustalenia zwrotu nienależnie pobranych płatności, z uwzględnieniem decyzji rozstrzygających o odmowie przyznania płatności rolnych.
Odnosząc się do zarzutu błędnego przyjęcia, że w okolicznościach rozpoznawanych spraw doszło do stworzenia sztucznych warunków dla uzyskania nienależnych płatności organ odwoławczy stwierdził, że zarzuty te merytorycznie dotyczą innych postępowań, bo postępowań w przedmiocie przyznania płatności na rok 2020. Niniejsze postępowania dotyczą ustalenia czy i w jakiej wysokości doszło do nienależnego pobrania przez spółkę płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i ONW, a nie rozstrzygnięcia w zakresie przedmiotu przyznania bądź odmowy przyznania tych płatności w roku 2020. Kwestia odmowy przyznania omawianych płatności na rok 2020, co w konsekwencji spowodowało konieczność wszczęcia niniejszego postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, została szeroko uzasadniona spółce zarówno w decyzjach o przyznaniu płatności organu I instancji z dnia 24 marca 2022 r. a następnie przez organ II instancji w decyzjach z dnia 22 lipca 2022 r. Reasumując wymienione w odwołaniach od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z dnia 30 sierpnia 2022 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności zaliczkowych, zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego należy uznać za bezzasadne.
Zdaniem organu II instancji argumenty, na które powołuje się spółka w odwołaniu nie mogą zostać uznane za zasadne, w obliczu faktów zawartych w aktach spraw oraz ustaleń dokonanych na etapie weryfikacji odwołań. Analiza akt spraw potwierdza, że w niniejszych sprawach organ I instancji nie naruszył przepisów prawa materialnego oraz procesowego, zatem nie można przyjąć jako zasadne stanowisko skarżącej zawarte w odwołaniach.
Jednocześnie organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowych sprawach nie nastąpiło przedawnienie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego o którym mowa w art. 3 ust 1 rozporządzenia Rady (WE, Eurotom) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. ze zm.), zgodnie z którym, okres przedawnienia wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1.
Spółka skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargi na opisane na wstępie decyzje Dyrektora POR ARiMR w Rzeszowie z dnia 29 listopada 2022 r., wnosząc o ich uchylenie, uchylenie decyzji organu I instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Zaskarżonym decyzjom zarzucono naruszenie:
1) prawa procesowego, tj. :
- art. 7 w związku z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niezbadanie przez organ I i II instancji przesłanek wynikających z art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014), co skutkowało błędnym ustaleniem w zakresie w zakresie obowiązku zwrotu przez skarżącą wypłaconych jej zaliczek,
- art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez uznanie przez organ I instancji i II instancji, że skarżąca mogła wykryć błąd na etapie składania wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich oraz ONW za 2020 r., polegający na tym, że ARiMR w sposób całkowicie dowolny stwierdzi, że producent rolny (jakim jest skarżąca) stworzył sztuczne warunki do otrzymania płatności bezpośrednich oraz ONW,
- art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak prowadzonego postępowania dowodowego przez organ I i II instancji w zakresie ustalenia, że do wypłaty na rzecz skarżącej zaliczek w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz ONW za 2020 r. doszło na skutek błędu organów administracji, który to błąd nie mógł być przez skarżącą w żaden sposób ustalony, ponieważ skarżąca otrzymywała dopłaty w ramach wsparcia bezpośredniego i ONW jako producent rolny od 2017 r.,
- art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezbadanie przez organy I i II instancji żadnych przesłanek wynikających z normy prawnej zawartej w art. 64 ust. 2 lit. a-f rozporządzenia nr 1306/2013 co skutkowało tym, że całe postępowanie przeprowadzone przez organy obu instancji prowadzone było w oparciu o fakt rzekomego stworzenia przez skarżącą w sprawie sztucznych warunków, podczas gdy to postępowanie o ustalenie kwoty do zwrotu prowadzone na podstawie art. 29 ustawy o Agencji wymaga zbadania:
• czy skarżąca aplikując o przyznanie płatności bezpośrednich i ONW działała w dobrej czy też w złej wierze,
• czy skarżąca prowadziła działalność rolniczą na wskazanych działkach rolnych,
• czy skarżąca aplikując o przyznanie płatności realizowała cele Wspólnej Polityki Rolnej - czy też tych celów nie realizowała,
• czy było możliwe wykrycie przez skarżąca faktu, że ARiMR przyznając skarżącej płatności w roku 2020 dokona w sposób całkowicie dowolny zmiany oceny i ustaleń tego samego/takiego samego stanu faktycznego w porównaniu do lat poprzednich podczas, których płatności te były przyznawanej skarżącej,
• czy skarżąca występując o przyznanie płatności w 2020 r. do ARiMR - mogła przewidzieć, że nastąpi kilka lat później całkowicie dla niej niezrozumiała zmiana stanowiska organu administracji i czy z tego powodu to tylko i wyłącznie skarżąca ma ponieść skutki finansowe i całe ryzyko prowadzenia postępowania administracyjnego,
• czy na dzień powstania skarżącej, spółka miała wiedzę lub mogła ją mieć o tym, że od 2015 r. Unia Europejska wprowadzi przepisy prawne, w których uzależni wielkość dopłat do wielkości gospodarstw rolnych beneficjentów - przepisy o zastosowaniu modulacji i stawek degresywnych,
- art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak zbadania w sprawie przesłanek wynikających z przepisów prawa materialnego, to jest art. 64 ust 2 rozporządzenia 1306/2013, co skutkowało przeprowadzeniem postępowania z naruszeniem procedury administracyjnej a konieczność weryfikacji wszelkich przesłanek pozwalających na niestosowanie kar administracyjnych w stosunku do skarżącej jest obowiązkiem organu - czemu w niniejszej organy ARiMR nie sprostały - co miało skutek w postaci wydania decyzji nakładających na skarżącą zwrot płatności zaliczkowych z tytułu płatności bezpośrednich oraz ONW.
2) prawa materialnego odnośnie decyzji dotyczącej zwrotu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego:
- art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312 z 23.12.1995 r.) oraz art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE L 347 z 20.12.2013 r.) w zw. z art. 18 ust. 6 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014 r.) - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że działanie skarżącej N. Sp. z o. o. w zakresie wniosku objętego postępowaniem o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2020 miało na celu stworzenie sztucznych warunków sprzecznych z celami tego systemu wsparcia, podczas gdy N. Sp. z o. o. w pełni realizowała swoje uprawnienia jako rolnika w zakresie możliwości ubiegania się o płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2020, a w konsekwencji poprzez ustalenie kwoty nienależnie pobranej zaliczkowo płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego,
- art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady WE/1698 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. U.E L 312/1 z 23.12.1995 r.) oraz art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE L 347 z 20.12.2013 r.) poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że stwierdzenie stworzenia sztucznych warunków skutkuje odmową przyznania płatności objętych wnioskami w całości, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że stwierdzenie, że w danej sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków winno skutkować zastosowaniem zmniejszenia płatności o kwotę wynikającą ze stworzenia sztucznych warunków, nie zaś odmową przyznania płatności a w konsekwencji poprzez uznanie całości pobranych płatności za nienależnie pobrane,
- art. 54 i art. 55 rozporządzenia nr 1306/2013 w związku z art. 11 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. U. UE L 255 z 28 sierpnia 2014 r.) w związku z art. 10 ust. 1 i 1, art. 29 ust. 1a, 2 , art. 2 i art. 7 ustawy o Agencji poprzez ustalenie kwoty nienależnie pobranej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości [..],75 zł, podczas gdy N. Sp. z o. o. w pełni realizowała swoje uprawnienia jako rolnika w zakresie możliwości ubiegania się o płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2020,
- art. 44 ust. 1-3 ustawy o wspieraniu w związku z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L 340 z 23.12.1995 r.) w zw. z art. 47 § 1, art. 51 § 1 i § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540) poprzez wydanie decyzji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przy braku podstaw do jej wydania,
3) prawa materialnego odnośnie decyzji dotyczącej zwrotu płatności ONW:
- art. 41 ust. 1 i 2 o wspieraniu w związku z art. 7 ust. 1-3 rozporządzenia nr 809/2014 - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że M. Sp. z o. o. stworzyła sztuczne warunki uprawniające do przyznania płatności podczas gdy spółka w pełni realizowała swoje jako rolnika w zakresie możliwości ubiegania się o płatność z tytułu ONW,
- art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji - poprzez ustalenie, że kwota [..],56 zł jest kwotą nienależnie pobranych płatności przez skarżąca wypłaconych na poczet płatności z tytułu ONW za 2020 r., mimo że organy obydwu instancji nie ustaliły i nie udowodniły okoliczności stanowiących przejaw stworzenia przez skarżącą w sposób sztuczny warunków wymaganych do otrzymania płatności z tytułu działania ONW a przez to uzasadniających przyjęcie, że kwota wypłacona jest kwotą nienależnie pobraną,
- art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o wspieraniu, poprzez przyjęcie, że w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do stworzenia sztucznych warunków dla uzyskania nienależnych płatności, mimo tego, że organ w niniejszej sprawie nie zebrał materiału dowodowego uzasadniającego przyjęcie takiej konkluzji,
- art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania Strona 5 z 21 6 rozporządzenia Rady WE/1698 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. U.E L 312/1 z 23.12.1995 r.) oraz art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 - poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że stwierdzenie stworzenia sztucznych warunków skutkuje odmową przyznania płatności objętych wnioskami w całości, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że stwierdzenie, że w danej sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków winno skutkować zastosowaniem zmniejszenia płatności o kwotę wynikającą ze stworzenia sztucznych warunków, nie zaś odmową przyznania płatności a w konsekwencji poprzez uznanie całości pobranych płatności za nienależnie pobrane,
- art. 54 i art. 55 rozporządzenia nr 1306/2013 w związku z art. 11 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. U. UE L 255 z 28 sierpnia 2014 r.) w związku z art. 10 ust. 1, art. 29 ust. 1a, art. 2 i art. 7 ustawy o Agencji poprzez ustalenie kwoty nienależnie pobranej płatności zaliczkowych dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) w wysokości [..],56 złotych, podczas gdy M. Sp. z o. o. w pełni realizowała swoje uprawnienia jako rolnika w zakresie możliwości ubiegania się o płatność w ramach systemów wsparcia zaliczkowych dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2020,
- art. 44 ust. 1-3 ustawy o wspieraniu w związku z art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L 340 z 23.12.1995 r.) w związku z art. 47 § 1, art. 51 § 1 i § 3 Ordynacji podatkowej - poprzez wydanie decyzji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności zaliczkowych dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) przy braku podstaw do jej wydania,
- art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 w związku z art. 31 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 - poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżąca spółka w ramach objętych obecnym postępowaniem płatności zaliczkowych dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) uzyskała płatności zaliczkowe objęte obecnym postępowaniem w formie korzyści, podczas gdy środki w postaci niniejszych płatności z uwagi na cele programu objętego wnioskiem skarżącej były co najwyżej rekompensatami zmniejszającymi straty skarżącej jakie powstały z uwagi na przeznaczenie jej gruntów na cele programu objętego obecnym postępowaniem, z uwagi na co w sprawie nie może być mowy o uzyskaniu przez skarżącą jakichkolwiek korzyści, a tym samym o nakazaniu jej zwrotu przyznanych płatności zaliczkowych na podstawie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.
W uzasadnieniach skarg spółka rozwinęła argumentację o braku podstaw do przyjęcia stworzenia przez nią sztucznych warunków do uzyskania wnioskowanych przez nią płatności, a co za tym idzie braku podstaw do wydania decyzji zobowiązujących ją do ich zwrotu.
Zarzuty powyższe spółka poparła też w piśmie procesowym z dnia 29 listopada 2023 r. Spółka wniosła też o dopuszczenie dowodów z dokumentów dołączonych do skargi.
W odpowiedzi na skargi Dyrektor POR ARiMR w Rzeszowie wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Badając zgodność z prawem zaskarżonych decyzji, nie tylko pod kątem zasadności zarzutów skargi, której treścią Sąd nie jest związany, z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. - dalej p.p.s.a.) Sąd nie stwierdził podstaw do wyeliminowania zaskarżonych rozstrzygnięć z obrotu prawnego. Decyzje te odpowiadają bowiem prawu, a wydający ją organ nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego czy przepisów postępowania, zwłaszcza takiego, które miałoby wpływ na rozstrzygnięcie tej sprawy.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie były decyzje w przedmiocie ustalenia skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i ONW za 2020 r. Kwoty płatności zostały skarżącej wypłacone zaliczkowo, lecz następnie wydane zostały ostateczne decyzje odmawiające ich przyznania.
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i ONW za 2020 r. zostały odmówione ze względu na stworzenie tzw. sztucznych warunków, a rozstrzygnięcia w tym przedmiocie mają charakter ostateczny, bowiem decyzje Kierownika BP ARiMR z dnia 24 marca 2022 r., odmawiające przyznania płatności z tego powodu, zostały utrzymane w mocy decyzjami Dyrektora POR ARiMR w Rzeszowie z dnia 22 lipca 2022 r.
Stanowisko organów znalazło też aprobatę w rozstrzygnięciu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 13 grudnia 2022 r. sygn. I SA/Rz 603/22 oddalił skargi na ww. decyzje ostateczne. Wprawdzie spółka zaskarżyła ten wyrok skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego i sprawa nie została dotąd rozstrzygnięta, jednak decyzja ostateczna ma przymiot wykonalności i nie ma przeszkód prawnych do tego, by prowadzić postępowanie i wydać decyzję w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych płatności. Postępowanie to jest postępowaniem odrębnym w stosunku do postępowania w sprawie przyznania płatności i w jego trakcie kwestie związane z przesłankami przyznania czy odmowy przyznania płatności nie podlegają już badaniu.
Podstawą prawną decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności był przepis art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji. Zgodnie z tym przepisem środki publiczne:
1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,
2) krajowe, przeznaczone na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa albo regulaminu naboru wniosków o przyznanie pomocy finansowej lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków lub w postanowieniach umów o przyznaniu pomocy finansowej. Ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, o których mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 29 ust.1c), a właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, o których mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej z tych środków publicznych przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej (art. 29 ust. 2).
Jak wyżej wskazano, w ostatecznych decyzjach odmawiających przyznania płatności za 2020 r. stwierdzono, że podmioty zarządzające spółką stworzyły sztuczne warunki do uzyskania płatności, polegające na rozproszeniu gruntów mogących stanowić zorganizowaną całość, należących i zarządzanych pośrednio lub bezpośrednio przez te same osoby, z wykorzystaniem nowo utworzonych lub istniejących już podmiotów zależnych (m.in. M. Sp. z o.o.), w celu obejścia przepisów o degresywności płatności w ramach płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i ONW.
Istniała zatem postawa do uznania wypłaconych zaliczkowo środków za pobrane nienależnie.
Odnosząc się do zawartych w skargach zarzutów naruszenia przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego należy wskazać, że postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, na podstawie którego organ ustala w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Przedmiotem badania w tym postępowaniu jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Celem postępowania prowadzonego na podstawie powyższego przepisu jest zatem zbadanie:
1) czy doszło do ustalenia i wypłaty rolnikowi środków pochodzących z wymienionych funduszy unijnych lub krajowych nienależnie lub w nadmiernej wysokości,
2) czy istnieje obowiązek ich zwrotu,
3) czy nie wystąpiły przesłanki wykluczające taki zwrot.
Spółka, kwestionując legalność zaskarżonych decyzji, co do zasady skoncentrowała się na argumentach zmierzających do podważenia zgodności z prawem decyzji odmawiających jej przyznania płatności (zaprzeczyła stworzeniu przez siebie sztucznych warunków do przyznania płatności), a jedynie marginalnie odniosła się do samego ustalenia obowiązku i wysokości przypadających do zwrotu środków. Odnośnie do badania legalności zaskarżonych decyzji, stwierdzić należy, że wbrew sugestiom ze strony skarżącej, wyrażonym poprzez zakres i przedmiot sformułowanych zarzutów skargi, kontrola ta nie może obejmować okoliczności, które legły u podstaw odmowy przyznania skarżącej wnioskowanych przez nią płatności. Orzekając w przedmiocie oceny zgodności z prawem decyzji ustalającej spółce kwoty nienależnie pobranych płatności Sąd był związany granicami sprawy, na której gruncie została ona wydana. Te zaś nie obejmowały okoliczności, które stały za odmową przyznania skarżącej płatności za 2020 r. Kwestia dotycząca spełnienia przez spółkę przesłanek uzyskania tych płatności została już bowiem rozstrzygnięta ostatecznymi w administracyjnym toku instancji decyzjami, poddanymi odrębnej kontroli sądowej.
W postępowaniu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności organy administracji nie dokonują już ponownej oceny podstaw do przyznania płatności na rzecz beneficjenta. Postępowanie w zakresie przyznania płatności jest bowiem postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach natury faktycznej i prawnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 listopada 2019 r. I GSK 1493/18 i I GSK 1526/18, z dnia 28 czerwca 2019 r. I GSK 192/18 i I GSK 1523/18).
Z tego więc względu Sąd nie był uprawniony do ich ponownej oceny, dlatego podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego odnoszące się do odmowy przyznania płatności ze względu na stworzenie tzw. sztucznych warunków płatności, w tym w szczególności zarzuty błędnego zastosowania przepisów art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988 i art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 oraz zarzuty naruszenia przepisów procesowych, polegające na braku wyjaśnienia w niniejszej sprawie przesłanek odnoszących się do tych okoliczności nie mogą odnieść zamierzonego rezultatu. Z tych samych względów, jako nie odnoszące się do przedmiotu niniejszego postępowania, Sąd potraktował dowody z dokumentów dołączonych do skargi. Dokumenty z podstępowania karnego (postanowienie prokuratora, postanowienie sądu w sprawie karnej), w którym przesłanką odpowiedzialności są inne znamiona niż w postępowaniu administracyjnym, nie mają znaczenia dla ustaleń w postępowaniu dotyczącym zwrotu nienależnych płatności. Jedynie ustalenia prawomocnego wyroku skazującego wiążą sąd administracyjny (art. 11 p.p.s.a). Podobnie jeśli chodzi o dokumenty dołączone do pisma procesowego z dnia 29 listopada 2023 r., nie mogą być one uznane za istotne dla rozstrzygnięcia, bo w niniejszej sprawie nie ma znaczenia charakter dopłat, czy są one uznawane za korzyści czy stanowią jedynie rekompensatę poniesionych przez rolnika kosztów. Na ocenę niniejszej sprawy nie mogą też wpływać orzeczenia tut. Sądu powołane w skardze, a dotyczące wprawdzie podmiotów powiązanych z osobami zarządzającymi spółką M., lecz podjęte w odmiennych okolicznościach faktycznych, w sprawach o przyznanie płatności, a nie o zwrocie nienależnie pobranych płatności.
W niniejszym postępowaniu brak było też podstaw do badania, czy wnioskodawca w momencie składania wniosku o płatność był w dobrej wierze, czy znał okoliczności faktyczne i prawne, związane z przyznawaniem pomocy. Organ nie ma obowiązku pouczać beneficjentów o warunkach płatności i okolicznościach, powodujących ustanie prawa do płatności.
W odniesieniu do zagadnień związanych bezpośrednio z decyzjami w przedmiocie ustalenia spółce nienależnie pobranych płatności stwierdzić należy, że objęta nimi materia definiowana jest przez dwa zdarzenia, które sprowadzają się do wypłaty skarżącej płatności oraz odmowy ich przyznania w ramach prowadzonych w tym przedmiocie postępowań. Wystąpienie obu tych zdarzeń, na gruncie okoliczności niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości. Stanowisko w tym przedmiocie, wyrażone w zaskarżonych decyzjach, jest prawidłowe i jako takie nie może być zasadnie kwestionowane. Niezasadne są zatem zarzuty naruszenia art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji.
Również brak jest podstaw do podważenia zgodności z prawem ocen rozstrzygających sprawę organów, odnośnie tego, że w sprawie nie zaszły okoliczności, z uwagi na które zasadnym byłoby odstąpienie od ustalenia kwot nienależnie pobranych przez spółkę płatności. Ich wartość przekraczała w każdym roku kwotę 100 euro, do której to wartości odstąpienie to byłoby możliwe.
Wbrew zarzutom skargi organ rozważał przesłanki, o których mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2004. W okolicznościach niniejszej sprawy nie można jednak mówić o wystąpieniu okoliczności, o których mowa w tym przepisie, w szczególności, aby płatność została dokonana na skutek pomyłki organów, której rolnik nie mógł wykryć. Powstanie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynikało bowiem wyłącznie z przyczyn leżących po stronie spółki, która nie dopełniła warunków, od których spełnienia uzależnione było uzyskanie płatności. W dacie wypłaty zaliczek tytułem płatności organ kierował się danymi zawartymi w jej wnioskach złożonych za 2020 r., a za rzetelność danych we wniosku o przyznanie każdej płatności odpowiada występujący z nim rolnik. To, że spółka M. nie spełniła innych warunków przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i ONW zostało stwierdzone dopiero w toku postępowania w sprawie przyznania tych płatności, wówczas bowiem ujawniono stworzenie m. in. z udziałem skarżącej, sztucznych warunków do uzyskania płatności. Zauważyć należy, że organy nie miały obowiązku czynienia ustaleń odnośnie do przesłanek wynikających z art. 64 ust. 2 lit. a-f rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013. Przepis ten dotyczy bowiem kar administracyjnych, których w niniejszej sprawie organ nie nakładał, nie było więc obowiązku analizowania przypadków odstąpienia od ich nakładania. Natomiast procedura odzyskiwania nienależnie pobranych płatności została uregulowana w przepisach ustawy o Agencji i przepisach szczególnych dotyczących warunków przyznania płatności. Ta procedura, w ocenie Sądu, została zastosowana w sposób prawidłowy.
W analizowanym przypadku nie doszło także do upływu terminu przedawnienia w odniesieniu do obowiązku zwrotu kwot nienależnie pobranych płatności, o których to terminach mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE. L. z 1995 r. Nr 312, str. 1).
Sąd uznał za prawidłowe postępowanie organów w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, zgodne z nałożonym na organy obowiązkiem odzyskiwania nienależnych płatności, o którym mowa art. 29 ust.1 ustawy o Agencji, dlatego podniesione w tym zakresie zarzuty skargi są bezpodstawne. Wbrew zarzutom skargi nie zostały przy tym naruszone przepisy postępowania administracyjnego.
W związku z powyższym brak jest podstaw do zakwestionowania legalności zaskarżonych decyzji, dlatego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI