I SA/RZ 875/20

I SA/Rz 875/20 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2021-04-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-12-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Grzegorz Panek
Jarosław Szaro /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Popek
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 1026/21 - Wyrok NSA z 2025-03-05
Skarżony organ
Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy~Zarząd Województwa
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 818
art. 24 ust.9 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014- 2020 - t.j.
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 320 art.2 pkt 36
Rozporządzenie  Parlamentu Europejskiego i Rady NR 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące  Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego  na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące  Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu  Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Piotr Popek, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi A.T. na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty ze środków europejskich pobranych na podstawie umowy o dofinansowanie projektu wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem oddala skargę.
Uzasadnienie
A.T., prowadząca działalność gospodarczą pod firmą "A" A.T. w [...] (dalej: skarżąca/beneficjentka) poddała kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Zarządu Województwa [...] w [...] z [...] października 2020 r. nr [...]. Utrzymano nią w mocy decyzję Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w [...] z [...] sierpnia 2020 r. nr [...], którą zobowiązano skarżącą do zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, wykorzystanych z naruszeniem procedur, w kwocie 380.899,13 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków tj. od 10 lipca 2019 r. do dnia zapłaty, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji.
Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynika, że 1 lipca 2019 r. skarżąca zawarła z Województwem [...] – Wojewódzkim Urzędem Pracy w [...] (dalej: Instytucja Pośrednicząca) umowę o dofinansowanie projektu pn. Utworzenie nowych miejsc wychowywania przedszkolnego w Przedszkolu "A" w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2014-2020, Działania 9.1 – Rozwój edukacji przedszkolnej. Realizacja projektu została zaplanowana na okres 14 miesięcy, od 1 maja 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. Głównym celem projektu było zwiększenie dostępności wychowania przedszkolnego dla 30 dzieci w wieku 2,5 – 6 lat. Miał ona zostać zrealizowany poprzez utworzenie nowej grupy wychowania przedszkolnego w [...] (20 miejsc) i [...] (10 miejsc), w istniejących OWP dla grupy z rozszerzonym programem językowym i muzycznym. Na realizację zadań przyznano ze środków europejskich dofinansowanie w wysokości 380.899,13 zł; środki w całości wypłacono 10 lipca 2019 r. Pierwsza kwota do rozliczenia (17.500 zł, określone ryczałtowo) została zgłoszona we wniosku o płatność z 14 października 2019 r., dotycząca okresu od 1 lipca do 30 września 2019 r.; wniosek dotyczył oddziału placówki w [...]. Z uwagi na stwierdzone braki wezwano beneficjentkę do jego uzupełnienia. Poprawiony wniosek złożono 24 stycznia 2020 r. Jednak przedłożone dokumenty nie potwierdzały, że w ww. placówkach utworzono wymaganą liczbę miejsc. W związku z tym beneficjentkę wezwano do przedłożenia dokumentów poświadczających spełnienie kryterium dostępu nr 2, pod rygorem rozwiązania umowy. W piśmie z 20 lutego 2020 r. pełnomocnik beneficjentki przedłożył wyjaśnienie w kwestii nowoutworzonych miejsc przedszkolnych oraz zgłosił wniosek o zmianę miejsca realizacji projektu. Instytucja Pośrednicząca nie zgodziła się na zmianę umowy, ponieważ nie zgłaszano wcześniej trudności z jej wykonaniem w miejscowości [...], a przedkładano dokumenty mające potwierdzać wykonywanie umowy w lej lokalizacji oraz wnioskowano o rozliczenie tej części zadania.
W ocenie Instytucji Pośredniczącej beneficjentka nie zrealizowała założeń projektowych i nie utworzyła 30 nowych miejsc przedszkolnych. Nie spełniła zatem obligatoryjnego kryterium nr 2 (kryterium specyficzne dostępu dla działania 9.1 o treści "Projekt zakłada tworzenie nowych miejsc wychowania przedszkolnego a liczba utworzonych w ramach udzielonego wsparcia nowych miejsc wychowania przedszkolnego odpowiada faktycznemu i prognozowanemu w perspektywie 3-letniej zapotrzebowaniu na usługi edukacji przedszkolnej na terenie gminy/miasta, na których są one tworzone, jednocześnie wnioskodawca zobowiązał się do utrzymania utworzonych miejsc wychowania przedszkolnego przez co najmniej 2 lata od daty zakończenia realizacji projektu"), co stanowiło podstawę do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia, po czym wezwano stronę do zwrotu wypłaconych środków. Środków tych nie zwrócono. Wobec tego wszczęto postępowanie w sprawie wykorzystania środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich niezgodnie z przeznaczeniem.
Organ podkreślił, że zapisy z dokumentacji konkursowej znalazły odzwierciedlenie w treści wniosku o dofinansowanie, stanowiącego załącznik do umowy. Głównym celem projektu było zwiększenie dostępności wychowania przedszkolnego dla 30 dzieci w wieku 2,5 - 6 lat, a miał ona zostać zrealizowany poprzez utworzenie 20 nowych miejsc przedszkolnych w [...] i 10 nowych miejsc w [...] dla grupy z rozszerzonym programem językowym i muzycznym. Miejsca te miały być utworzone w istniejących oddziałach. Z regulaminu konkursu wynikało, że wsparcie miało skutkować zwiększeniem liczby miejsc przedszkolnych podlegających pod konkretny organ prowadzący na terenie danej gminy/miasta w stosunku do danych z roku poprzedzającego rok rozpoczęcia realizacji projektu.
Ustalono, że przystępując do realizacji projektu beneficjentka dysponowała 20 miejscami przedszkolnymi w placówce [...] przy ul. [...], a w Oddziale w [...] 30 miejscami przedszkolnymi, w tym 20 utworzonymi w ramach projektu RPO WP w okresie 2018-2019 r. (powstałymi w ramach realizacji umowy nr [...] realizowanej od 1 kwietnia 2018 r. do 30 czerwca 2019 r.) i dodatkowo 20 miejscami żłobkowymi utworzonymi w ramach Projektu pn. Rozwój Opieki Żłobkowej w Gminie [...] (umowa nr [...], realizowanego w latach 2018-2020 r.). Nowych miejsc nie utworzono w ramach realizacji umowy z 1 lipca 2019 r. W przedszkolu w [...] wykazywana jest 1 grupa przedszkolna (20 miejsc powstałych w ramach umowy o dofinansowanie nr [...]). Skoro zatem beneficjentka za rok szkolny 2018/2019 posiadał 30 miejsc przedszkolnych, w tym 20 miejsc utworzonych w ramach projektu nr [...], to w roku szkolnym 2019/2020 powinna dysponować 50 miejscami przedszkolnymi, w tym 20 miejscami z projektu nr [...] i 20 miejscami nowoutworzonymi w ramach projektu nr [...]. Ponadto z pisma Powiatowej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej w [...] wynikało, że pomieszczenia przedszkola w [...] spełniają wymogi dla 48 dzieci. Beneficjentka nie mogła zatem utworzyć 20 nowych miejsc przedszkolnych, ponieważ nie pozwalały jej na to warunki lokalowe w oddziale w [...].
Jeżeli chodzi natomiast o oddział w [...] przy ul. [...], to zauważono, że zgodnie z założeniami projektowymi umowy nr [...] beneficjentka w okresie realizacji (od 1 maja 2019 r. do 30 czerwca 2020 r.) zobowiązała się do utworzenia w istniejącym przedszkolu w [...] nowej grupy wychowania przedszkolnego (10 nowych miejsc przedszkolnych). Podnoszony przez stronę zabieg, polegający na likwidacji z dniem 31 sierpnia 2019 r. 20 miejsc przedszkolnych (po zakończeniu okresu trwałości projektu pn. Utworzenie nowych miejsc przedszkolnych w Niepublicznym Przedszkolu Muzycznym Polsko - Angielskim "A") i utworzenie nowych 10 miejsc w dniu 1 września 2019 r. (w ramach projektu Utworzenie nowych miejsc wychowywania przedszkolnego w Przedszkolu "A"), nie skutkował zwiększeniem o 10 liczby miejsc przedszkolnych podlegających pod organ prowadzący w stosunku do roku poprzedzającego rok rozpoczęcia realizacji projektu. Został oceniony jako próba obejścia wymogu utworzenia nowych miejsc przedszkolnych. Wymóg utworzenia nowych 10 miejsc nie został zatem spełniony, a należało go odnosić do danych z roku poprzedzającego rok rozpoczęcia realizacji projektu. Rokiem tym był okres 2018/2019. Ponadto budynek w [...] przy ul. [...] spełniał wymogi w zakresie higienicznym tylko dla 25 dzieci, przez co zwiększenie liczby dzieci do 40 nie mogłoby nastąpić.
W świetle powyższego uznano, że beneficjentka nie utworzyła wymaganej liczby nowych miejsc przedszkolnych i nie zrealizowała projektu. Poczynione ustalenia uniemożliwiły zatwierdzenie kwoty wykazanej we wniosku o płatność za okres od 1 lipca do 30 września 2019 r. Wydatki w kwocie 380.899,13 zł uznane za niekwalifikowalne wypełniły dyspozycje art. 207 ust. 1 pkt 2 i art. 184 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, a stwierdzone naruszenie odpowiadało pojęciu nieprawidłowości określonemu w art. 2 pkt 36 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. Wobec tego, stosownie do art. 207 ust. 9 ustawy o finansach publicznych, wydano decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki oraz sposób zwrotu środków.
W odwołaniu beneficjentka zarzuciła błędne ustalenie, że wykorzystała środki niezgodnie z przeznaczeniem (z naruszeniem procedur) oraz brak ustalenia, w jaki sposób naruszenie przez nią procedur wpłynęło na możliwość chociażby potencjalnej szkody dla budżetu ogólnego UE. Nie zgodziła się z ustalenie, że nie osiągnęła celu projektu. Zaznaczyła, że potencjalne niezrealizowanie kryterium 2 odbyło się z przyczyn od niej niezależnych, ale na etapie formułowania wniosku miała podstawy przypuszczać, że spełni wszystkie kryteria pozwalające prawidłowo wydatkować uzyskane dofinansowanie. Uważa, że bezzasadnie nie uwzględniono jej wniosku o zmianę lokalizacji wykonania umowy, a zbyt późno poinformowano ją o stwierdzonych nieprawidłowościach, przez co przez długi czas wydatkowała jeszcze otrzymane środki na cele określone w umowie.
Opisaną na wstępie decyzją Zarząd Województwa [...] utrzymał decyzję organu I instancji w mocy, podzielając w całości poczynione ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną.
Organ odwoławczy podniósł, że realizacja projektu miała skutkować zwiększeniem liczby miejsc przedszkolnych, zgodnie z wymaganiami kryterium dostępu nr 2. Zwiększenie dostępności dotyczyło wychowania przedszkolnego dla 30 dzieci w wieku 2,5 - 6 lat. Cel miał zostać zrealizowany poprzez utworzenie nowej grupy wychowania przedszkolnego w [...] (20 miejsc) i [...] (10 miejsc). Na dzień 1 maja 2019 r. beneficjentka dysponowała 20 miejscami przedszkolnymi w placówce w [...] przy ul. [...], utworzonych w ramach realizacji umowy nr [...] z [...] grudnia 2016 r.; dwuletni okres trwałości trwał do 31 sierpnia 2019 r. Natomiast Oddział w [...] 1 maja 2019 r. dysponował 30 miejscami, utworzonymi w ramach realizacji umowy nr [...] z [...] marca 2018 r. W roku szkolnym 2018/2019, liczba miejsc przedszkolnych w przedszkolu mieszczącym się pod adresem [...][...] wynosiła 30 miejsc. Zgodnie natomiast treścią pkt 4.3.19 Regulaminu konkursu zamkniętego nr [...] (którego dotyczy sprawa), wsparcie skutkować powinno zwiększeniem liczby miejsc przedszkolnych podlegających pod konkretny organ prowadzący na terenie danej gminy/miasta w stosunku do danych z roku poprzedzającego rok rozpoczęcia realizacji projektu. W [...] powinno zatem łącznie być 50 miejsc, a w [...] 30.
Beneficjentka w roku szkolnym 2018/2019 posiadała w placówce w [...] 30 miejsc przedszkolnych, w tym 20 utworzonych w ramach projektu nr [...]. W roku szkolnym 2019/2020 powinna dysponować 50 miejscami przedszkolnymi, przy uwzględnieniu 20 z projektu nr [...]. Ponieważ pojemność sanitarna obiektu w [...] liczyła 48 miejsc, nie było możliwe zrealizowanie obecnego projektu poprzez utworzenie w tej lokalizacji 20 dodatkowych miejsc. Z kolei w placówce w [...] przy ul. [...] nie mogło przebywać więcej niż 25 dzieci, choć z arkuszu organizacji pracy wynikało, że w placówce tej jest 40 miejsc. Likwidacja z dniem 31 sierpnia 2019 r. 20 miejsc i utworzenie nowych 10 w dniu 1 września 2019 r. nie zostało uznane za spełnienie wymagań projektu, ponieważ punktem odniesienia był stan z roku poprzedzającego rok rozpoczęcia realizacji projektu tj. do roku 2018.
W ocenie organu beneficjentka na etapie przygotowania dokumentacji konkursowej błędnie założyła, że możliwe będzie osiągnięcie celów projektu we wskazanych przez siebie lokalach przedszkolnych. Nie pozwalały na to warunki lokalowe. Ponieważ cele umowy nie zostały osiągnięte, umowa została rozwiązana w dniu 15 kwietnia 2020 r. Przedłożone przez Beneficjenta dokumenty nie potwierdziły utworzenia wymaganej liczby miejsc wychowania przedszkolnego. Opisane naruszenia stanowiły podstawę uruchomienia procedury zwrotu kwoty dofinansowania, o której mowa w przepisach art. 207 ustawy o finansach publicznych. Kwota dofinansowania do zwrotu stanowi nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. Beneficjentka nie realizowała projektu zgodnie z założeniami konkursu nr [...].
Odnośnie kwestii nieuwzględnienia wniosku o zmianę lokalizacji realizacji projektu podano, że beneficjentka składając wnioski o płatność przez 9 miesięcy nie zgłaszała nieprawidłowości w realizacji projektu. Wnioskowała o rozliczenie kwoty ryczałtowej potwierdzającej utworzenie miejsc przedszkolnych. Wniosek w tej kwestii złożono dopiero w marcu 2020 r. (3 miesiące przed końcem realizacji projektu). Nie mógł on zostać jednak uwzględniony na tym etapie realizacji projektu, ponieważ niemożliwa byłaby realizacja w nowej lokalizacji zaplanowanego wsparcia we wskazanym okresie realizacji projektu, tj. do czerwca 2020 r.
W skardze, domagając się uchylenia wydanych w sprawie decyzji i orzeczenia o kosztach postępowania, zarzucono naruszenie:
1) art. 207 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 184 ustawy o finansach publicznych oraz art. 2 pkt 36 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. poprzez błędne uznanie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że beneficjentka wykorzystała środki europejskie z naruszeniem procedur, jak również poprzez brak stwierdzenia w zaskarżonej decyzji, czy i w jaki sposób naruszenie procedur wpłynęło na możliwość chociażby potencjalnej szkody dla budżetu ogólnego UE,
2) art. 77 § 1, 80 i art. 107 § K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na wynik sprawy, w szczególności nieuwzględnienie, że potencjalne niezrealizowanie kryterium dostępu odbyło się z przyczyn obiektywnych, niezależnych od beneficjentki, a na etapie konstruowania wniosku miała prawo sądzić, że spełnia wszystkie kryteria pozwalające jej na prawidłowe wydatkowanie uzyskanych w przyszłości kwot, jak też poprzez całkowicie bezzasadne i pozbawione racjonalności nieuwzględnienie wniosku beneficjenta o zmianę lokalizacji umowy,
3) § 3 ust 4 umowy o dofinansowanie w zw. z § 8 ust. 1 w zw. z § 22 ust. 2 Ogólnych Warunków Realizacji Projektu rozliczanego w oparciu o uproszczone metody rozliczeń, współfinasowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2014-2020, poprzez nieuzasadnione nieinformowanie jej o możliwych nieprawidłowościach w realizacji projektu oraz nieuzasadniony braki zgody na zmianę lokalizacji miejsca realizacji projektu, co skutkowało rozwiązaniem umowy i koniecznością zwrotu całości przyznanego dofinansowania.
W ocenie skarżącej Instytucja Pośrednicząca pozostawała w zwłoce z poinformowaniem jej o stwierdzonych nieprawidłowościach oraz bezzasadnie odmówiła zmiany miejsca lokalizacji placówek. Doprowadziło do przedwczesnego rozwiązania umowy, bez szansy na naprawienie ewentualnych błędów. O zgodę na zmianę lokalizacji występowała już wcześniej i ją otrzymywała. Wyjaśniła, że po otrzymaniu środków rozpoczęto prace adaptacyjne w placówce w [...] (malowanie ścian, wykonanie instalacji elektrycznej, zakup 10 lamp, docieplenie pomieszczeń). Planowano rozbudować istniejący obiekt, ale okazało się to niemożliwe ze względów proceduralnych. Ze względów proceduralnych nie udało się rozszerzyć bazy miejscowej w zaadoptowanym na ten cel poddaszu. Po raz pierwszy o nieprawidłowościach we wniosku o płatność dowiedziała się 15 stycznia 2020 r. i od razu rozpoczęła poszukiwania nowego lokalu celem kontynuowania projektu. Już w lutym 2020 r. przedstawiła organowi propozycję zmiany lokalizacji, która spotkała się z nieuzasadnioną odmową. Zmian w projekcie można było dokonywać do miesiąca przed planowanym zakończeniem realizacji projektu. Gdyby zatem uzyskała stosowną informację w październiku 2019 r., to już na przełomie października i listopada mogłaby zweryfikować ewentualne błędy po swojej stronie i dokonać ewentualnego aneksowania umowy w zakresie zmiany lokalizacji, co pozwoliłoby wypełnić jej kryterium dostępu nr 2. Zaprzestałaby również już w tamtym czasie wydatkowania środków. Tymczasem działając w przekonaniu, że wniosek o płatność z 14 października 2019 r. był poprawny wydatkowała przyznane środki na kadrę, zajęcia dodatkowe itp., zgodnie z podpisaną umową.
Jeżeli chodzi o obiekt w [...], to skarżąca stoi na stanowisko, że mogła zlikwidować 20 miejsc z projektu [...], którego okres trwałości zakończył się 31 sierpnia 2019 r. Z kolei odnośnie lokalu w [...], to decyzja Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej dotyczy liczby możliwej do stworzenia w tym miejscu, a nie liczby utworzonych na ten dzień miejsc. Decyzją ta nie wskazuje zatem, ile miejsc zostało utworzonych, ale ile można utworzyć. Uważa, że wykazała utworzenie 20 miejsc w placówce w [...]. Niezależnie od tego wskazała, że w czerwcu 2020 r. uzyskała zaświadczenie o wpisie do ewidencji niepublicznych szkół i placówek oświatowych oraz decyzje Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w zakresie spełnienia wymagań higienicznych dla 14 dzieci w miejscowości [...] (gmina [...]).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie.
W piśmie z 7 kwietnia 2021 r. pełnomocnik skarżącej podniósł, że koszty związane z realizacja wniosku zostały przez mocodawczynię poniesione, a otrzymane środki w całości wydatkowane na zadania objęte projektem (zakup wyposażenia, adaptację pomieszczeń w [...], [...] i [...], wynagrodzenie personelu). Wypowiedzenie umowy i wezwanie do zwrotu środków oznacza, że beneficjentka została nakłoniona do wydatków, których być może nie zdecydowałaby się ponieść bez wsparcia ze środków unijnych. Ponadto gdyby przyjmowała dzieci do placówki za pełną odpłatnością, a nie po stawkach obniżonych, to mogłaby w tym czasie uzyskać dodatkowy dochód w wysokości około 300.000 zł, podczas gdy w tym czasie od 30 dzieci pobierano obniżone czesne w kwocie 180 zł, zamiast 820 zł. Po tym, jak powzięła informacje o niemożności realizacji projektu w dotychczasowych lokalizacjach, podjęła niezwłocznie starania o pozyskanie nowej lokalizacji, która spełniałaby kryteria projektu. Działania te podejmowano w czasie ograniczeń związanych z COVID-19. Gdyby otrzymała zgodę na zmianę lokalizacji wystarczające byłoby wówczas tylko przeniesienie wyposażenia do innej placówki. W piśmie tym przedstawiono także ocenę współpracy z osobami nadzorującymi po stronie organu realizację projektu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje:
Skarga nie jest uzasadniona. Organ nie naruszył prawa wydając zaskarżoną decyzję o zwrocie środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, wykorzystanych z naruszeniem procedur.
Organ w tym zakresie prawidłowo ocenił zgromadzony materiał dowodowy i na podstawie tych ustaleń uznał, że doszło do powstania nieprawidłowości w rozumieniu art.2 pkt 36 Rozporządzenia 1303/2013.
Ocenę prawidłowości procedowania sprawy przez organ należy rozpocząć od przedstawienia celów projektu, na realizację którego środki w formie ryczałtowej pobrała skarżąca B.T. Jak wynika w tym zakresie z umowy podpisanej przez Instytucje Pośredniczącą – Wojewódzki Urząd Pracy w [...] i B.T. ( § 4 pkt 4 i 6 umowy ) beneficjent zobowiązał się do utworzenia 20 miejsc przedszkolnych w ramach prowadzonej adaptacji w ośrodku przedszkolnym w [...] i 10 miejsc wychowania przedszkolnego w ośrodku w [...].
W obu tych miejscach, jak trafnie ustalił organ skarżąca, osoba posiadająca stosowne doświadczenie w prowadzeniu tego typu placówek, posiadała już placówki wychowania przedszkolnego, w których prowadzone były zajęcia dla 30 dzieci, w ośrodku w [...] i 20 dzieci w ośrodku w [...].
Jednocześnie dla obu tych ośrodków posiadał stosowne decyzje Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] o zatwierdzeniu zakładu przedszkolnego dla ośrodka w [...] dla 48 dzieci i dla ośrodka w [...] dla 25 dzieci.
Jak dalej ustaliły to organy skarżąca przedstawiła informacje, że na rok szkolny 2019/2020 dysponuje w ośrodku w [...] 40 miejscami (w tym 20 nowoutworzonych), zaś w ośrodku w [...] 30 miejscami (w tym 10 nowoutworzonych).
Dane te zostały zweryfikowane przez organy, które w oparciu o posiadane przez siebie dokumenty dokonały oceny prawidłowości przedstawionych danych w aspekcie osiągnięcia celów projektu.
W szczególności odnośnie ośrodka zlokalizowanego w [...] ustaliły w oparciu o dokumentacje innego projektu, w ramach którego B.T. uzyskała dofinansowanie, że w ośrodku w [...] istniało już 30 miejsc wychowania przedszkolnego w trakcie roku 2018/2019r. To ustalenie spowodowało weryfikację przez organy danych przedstawionych przez beneficjentkę odnośnie nowopowstałych miejsc w tym ośrodku. Jak bowiem słusznie wskazały to organy w sytuacji, gdy do roku 2019 w ośrodku tym istniało 30 miejsc przedszkolnych ( a taka ich liczba wynika z przedstawionych przez sama skarżącą dokumentów w ramach innego konkursu) to prawidłowa liczba miejsc po powstaniu miejsc nowoutworzonych w tym ośrodku to 50. Czyli tylko zgłoszenie 50 miejsc na rok szkolny 2019/2020 spełniłoby limit miejsc do którego stworzenia ( 20 nowych ) zobowiązała się B.T. w podpisanej umowie z Instytucja Pośredniczącą.
Do powstania takiej liczby miejsc w tym ośrodku nie doszło. Skarżąca by móc prowadzić zajęcia w ramach wychowania przedszkolnego musi posiadać zgodę Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego zatwierdzająca dane pomieszczenia na użytek tego typu działalności i pozwolenie to musi określać maksymalna ilość dzieci , które mogą w tym ośrodku z takiej formy zajęć opiekuńczo- dydaktycznych korzystać.
Jak wynika z pism Państwowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w [...] placówka w [...] posiadała wyposażenie dla pobytu 48 dzieci, zaś placówka w [...] dla 25 dzieci.
Skarżąca w trakcie postępowania prowadzonego przez Instytucje Pośrednicząca nie przedstawiła żadnych innych dokumentów w tym zakresie.
Uzyskanie zgody Inspekcji sanitarnej w zakresie dopuszczenia pomieszczeń do użytku dzieci, i zatwierdzenia zakładu żywienia zbiorowego, w tym dzieci stanowią nieodzowny warunek do uznania, że zostały stworzone nowe miejsca opieki nad dziećmi w wieku przedszkolnym czy młodszymi. Bez uzyskania takich zgód organ nie może uznać, że miejsca takie powstały. Utworzenie miejsca opieki musi bowiem być czynnością dokonana nie tylko w sposób faktyczny ale także realizujący wszelkie, związane z tym obowiązki prawne. Nie byłoby dopuszczalnym uwzględnienie jako utworzonego miejsca, miejsca takiego, które nie jest formalnie zatwierdzone przez uprawnione do tego organy państwa.
Wskazując na tę okoliczność organy słusznie uznały, że nie doszło do powstania nowych miejsc opieki nad dziećmi przedszkolnymi ( opieki żłobkowej).
Odnosząc bowiem limit 20 miejsc nowoutworzonych w ośrodku w [...] i 10 miejsc nowoutworzonych w ośrodku w [...] należy wskazać, że beneficjentka nie dysponowała stosownymi zgodami, zatwierdzeniami inspektora Inspekcji sanitarnoepidemiologicznej dla takiego limitu osób. Dla ośrodka w [...] zgoda ta obejmowała 48 dzieci, podczas gdy powinno tam być ( po utworzeniu nowych ) 50 miejsc, zaś dla ośrodka w [...] 25 miejsc, podczas gdy powinno ich być 30.
Brak stosownych decyzji powiatowego inspektora sanitarnego , świadczy o słuszności stanowiska organów, że do utworzenia nowych miejsc, do czego zobowiązała się skarżąca w istocie nie doszło. Każde miejsce musi bowiem taka zgodę posiadać. Oczywiście nie byłoby konieczności uzyskania nowej zgody, gdyby dotychczas zatwierdzony przez Inspekcję limit obejmował taka ilość podopiecznych dzieci, która powinna zostać przyjęta do przedszkola po powstaniu nowych miejsc ( czyli odpowiednio 50 i 30 ), jednak w przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie zachodzi.
Słusznie przy tym wywodzi organ, ze nie są trafne argumenty skarżącej podnoszone odnośnie ośrodka w [...], że po okresie trwałości projektu poprzednio utworzone miejsca opieki ( w liczbie 20 ) zostaną zlikwidowane i w ich" miejsce" utworzone zostaną miejsca w ramach aktualnie realizowanego projektu. Taka argumentacja jest bowiem niedopuszczalna. Przez pojęcie miejsca nowoutworzonego, jak słusznie zauważa organ należy rozumieć miejsce nowoutworzone w stosunku do takiej liczby miejsc jaka istniała w danym ośrodku ( czy lokalizacji ) przed realizacja umowy konkursowej .
Nie będzie miało przy tym znaczenia czy już istniejące miejsca były utworzone w ramach wcześniejszego konkursu projektów finansowanych z udziałem środków europejskich czy też zostały utworzone bez udziału pomocy finansowej państwa. Jeżeli miejsca takie istniały, to miejscem nowoutworzonym jest tylko miejsce ponad już istnieje w danej placówce. Stanowisko organów jest w tym zakresie trafne i nie może być skutecznie kwestionowane.
Każde inne rozumienie tego pojęcie prowadziło by zaprzeczenia istoty konkursu i niezgodnego z procedurami wydawania środków publicznych ( w tym unijnych ), które przecież skierowane są na zwiększenie dostępności opieki żłobkowo- przedszkolnej na terenie danej gminy. Cel taki można zaś osiągnąć tylko w takiej sytuacji, gdy liczba miejsc jest efektywnie zwiększana, nie zaś wtedy, kiedy istniejące miejsca są zastępowane po ich likwidacji miejscami określonymi w aktualnie prowadzonym konkursie.
Sąd nie stwierdził zatem naruszenia prawa w tym zakresie, w jakim organy uznały, że skarżąca nie zrealizowała celów konkursu i nie utworzyła w dwóch miejscach ([...] i [...]) nowych miejsc opieki przedszkolnej.
Nie występują również żadne okoliczności mogące uwolnić ją od ponoszenia odpowiedzialności w postaci obowiązku zwrotu otrzymanych środków.
Każdy beneficjent otrzymujący dofinansowanie na realizacje projektów w ramach konkursów z dofinansowaniem unijnym zobowiązuje się do realizacji celów wskazanych przez niego w projekcie i postępowania zgodnie z przepisami prawa, w szczególności realizacja taka musi nastąpić zgodnie z wymogami ustawowymi, jak też wynikającymi z przepisów konkursowych. Skarżąca jest osobą doświadczoną, brała już udział w innych tego typu konkursach i otrzymywała już dofinansowanie do prowadzonych placówek w związku z utworzeniem nowych miejsc opieki nad dziećmi. Znane są jej zatem wymogi stawiane beneficjentom konkursów, w tym wymogi w zakresie zwrotu środków przypadku braku realizacji celów projektu.
W przedmiotowej sprawie nie potrafiła ona wykazać stworzenia w miejscach, gdzie miało to być realizowane dodatkowych miejsc opieki nad dziećmi. Podawane przez nią w skardze okoliczności, które miały być tego przyczyną nie mogą przesądzać o braku jej odpowiedzialności. Są to bowiem okoliczności typowe, które każdy przedsiębiorca podejmujący działanie inwestycyjne, zwłaszcza z dofinansowaniem środków publicznych musi brać pod uwagę. Nie jest bowiem niczym szczególnym konieczność uzyskiwania pozwoleń z zakresu praw budowlanego na realizację robót budowlanych. Przezorny przedsiębiorca planując zatem budowę czy rozbudowę posiadanego budynku powinien w sposób prawidłowy rozeznać jakiego rodzaju akt w zakresie prawa budowlanego będzie potrzebny dla wykonania danego typu robót budowlanych. Czy będzie w tym zakresie wystarczające zgłoszenie takich prac, czy konieczne będzie wydanie przez organy stosownych pozwoleń.
W szczególności dotyczy to prac mających być realizowanymi w oparciu o finansowanie pomocowe.
Jak to wskazano w skardze prace adaptacyjne rozpoczęto w lipcu 2019 r. i skarżąca pobierała środki na podstawie wniosków z tego miesiąca, które zostały wypłacone. Wypłata tych środków przez instytucję pośredniczącą w żaden sposób nie zatwierdzała prawidłowości prowadzenia prac adaptacyjno-remontowych przez skarżącą. To nie instytucja pośrednicząca decyduje czy prace te prowadzone są zgodnie z prawem.Za ten element projektu odpowiada w pełni beneficjent.
Instytucja ta weryfikując pierwszy wniosek z załączonym planem zajęć nabrała co do niego wątpliwości i przeprowadziła czynności dowodowe wzywając beneficjentkę do przedłożenia stosownych dokumentów. Wniosek ten był procedowany przez, jak to podaje skarga 93 dni ( wobec ustawowego 90-cio dniowego terminu na zatwierdzenie płatności ). W trakcie weryfikacji instytucja stwierdziła, że niektóre dane nie są prawdziwe ( ilość miejsc już istniejących ). Konsekwencja była odmowa zatwierdzenia finansowania. Przekroczenie terminu o 3 dni nie pozostaje w związku z sytuacja skarżącej i nie zmienia jej w istotny sposób.
Podjęte później działania skarżącej mające na celu zmianę lokalizacji realizacji poszczególnych projektów również nie mogą uchylać jej odpowiedzialności w zakresie zwrotu środków.
Skarżąca pobrała bowiem środki i wydatkowała je w sytuacji gdy w dotychczasowych lokalizacjach nie mogła dokonać utworzenia nowych miejsc opieki.
Podjęte przez Nią działania, słusznie zostały uznane przez instytucję pośrednicząca jako nie mogące zostać zaakceptowanymi z uwagi na krótki okres czasu pozostały do końca terminu realizacji prac. Organ może wyrazić zgodę na zmianę lokalizacji jednak nie jest to jego obowiązkiem i beneficjent nie może żądać uwolnienia go od odpowiedzialności z tej przyczyny, że organ nie wyraził takiej zgody. Zgodnie bowiem z postepowaniem konkursowym jego uczestnik zobowiązuje się do realizacji konkretnego projektu, w konkretnym miejscu, z udziałem określonych osób i zmiana miejsca realizacji określonego celu, jakkolwiek dopuszczalna powinna mieć swoje uzasadnienie, najczęściej w przyczynach niezależnych od beneficjenta i społecznie akceptowalnych.
Organ nie musi zatem takiej zgody udzielić, zaś beneficjent nie ma wobec niego skutecznego prawa do otrzymania takiej zgody. Organ w tym przypadku podał przyczyny odmowy i jego postępowania ( jako nacechowane chęcią ochrony środków publicznych) nie narusza prawa.
Nie jest skutecznym argumentem powołanie się na udzielone w innych konkursach zgody w takim zakresie ( zmiana realizacji projektu ). Każda sytuacja związana z realizacja projektu jest bowiem odmienna i organ każdorazowo podejmuje decyzję w realiach danej sprawy.
W przedmiotowej sprawie powołał się na nielojalne zachowanie beneficjenta i ta ocena znajduje oparcie w dokumentach sprawy.
Nie doszło również w tym zakresie do naruszenia prawa.
W tych okolicznościach organ był zobowiązany do dochodzenia zwrotu środków nienależnie pobranych – wykorzystanych z naruszeniem procedur.
Przepis art. 2 pkt 36 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 ( Dz.U.UE.L.2013.347.320 ) stanowi, że "nieprawidłowość" oznacza każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem.
Przez naruszenie procedur o którym mowa w tym przepisie należy rozumieć takie działanie beneficjenta otrzymującego środki z funduszy unijnych, które nie realizuje zgodnie z przyjętymi na niego zobowiązaniami i przepisami prawa celów, do realizacji których zobowiązał się otrzymując środki publiczne na podstawie podpisanej umowy. Jeżeli zatem beneficjent nie wykonuje działań, do wykonania których się zobowiązał, nie realizuje celów projektu, to takie działanie jest działaniem niezgodnym z procedurami wskazanymi w tym przepisie. Działanie z nimi zgodne oznacza bowiem realizację projektu.
Szkoda, o której mowa w tym przepisie to szkoda rzeczywista lub szkoda potencjalna. W przedmiotowej sprawie, jak słusznie wskazały to organy zaistniała szkoda rzeczywista. Beneficjentka w formie ryczałtowej otrzymała cześć dofinansowania na realizację projektu, jednak cel projektu nie został osiągnięty. Nie doszło do utworzenia nowych miejsc opieki przedszkolnej nad dziećmi. Powstanie realnej szkody w budżecie unii w takiej sytuacji nie może budzić wątpliwości. Zostały wyasygnowane środki na realizacje zadania, które nie zostało zrealizowane. Tak wydane środki tworzą szkodę w budżecie Unii. Zaistnienie nieprawidłowości w rozumieniu wskazanego przepisu nie budzi wątpliwości.
W tej sytuacji instytucja pośrednicząca musiała podjąć działania mające na celu uzyskanie zwrotu środków w myśl art. 24 ust.9 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz.U.2020.818 t.j. ). Przepis ten nakłada na Instytucje pośredniczącą obowiązek nie zatwierdzenia wniosku o płatność w przypadku zaistnienia nieprawidłowości, a w sytuacji gdy płatność została dokonana do podjęcia działań w celu odzyskania przekazanych środków.
Takie działania zostały przez tę instytucje w oparciu o powyższe ustalenia faktyczne wdrożone.
Mając to na uwadze sąd oddalił skargę w myśl art. 151 ppsa.