I SA/Rz 646/23

I SA/Rz 646/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-02-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Małgorzata Niedobylska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GZ 97/24 - Postanowienie NSA z 2024-04-09
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1775
art. 37 ust. 4, art. 5, art. 7 ust. 1, art 8 ust. 3 pkt 3
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2422
art. 27 ust. 1i 2
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j.)
Dz.U.UE.L 2003 nr 270 poz 1 art. 44 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art 2c
Rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w  ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr  1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr  2358/71 i (WE) nr 2529/2001
Dz.U.UE.L 2014 nr 181 poz 48 art. 19 ust. 1, art. 9 ust. 3a
Rozporzadzenie Delegowane Komisji UE Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013  w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych  mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 487 art. 31 ust. 2
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich  przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005
Dz.U. 2015 poz 364
§ 2 ust. 1-3
Rozporzadzenie ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w spra
Dz.U. 2015 poz 415
§ 12 ust. 10 i 11
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant sekr. sąd. Karolina Gołąbek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2025 r. spraw ze skarg S. T. na decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 16 października 2023 r. - nr 9009-2023-002115 w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022 rok - nr 9009-2023-002117 w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2022 rok - nr 9009-2023-002118 w przedmiocie płatności rolno-środowisko-klimatycznej (PROW 2014-2020) na 2022 rok oddala skargi.
Uzasadnienie
Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie (dalej: Dyrektor ARiMR/organ odwoławczy) decyzjami z 16 października 2023r. nr 9009-2023-002115, nr 9009-2023-002117 i 9009-2023-002118 utrzymał w mocy decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej: Kierownik ARiMR/organ I instancji) z dnia 24 kwietnia 2023r.:
- nr 0179-2023-004932 w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022r.,
- nr 0176-2023-004933 w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2022r.
- nr 0176-2023-004934 w sprawie przyznania płatności rolno- środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 (dalej: płatność RŚK) na 2022r.
na rzecz S.T. (dalej: beneficjentka/skarżąca).
Powyższe decyzje zostały wydane w związku z wnioskiem beneficjentki z 7 kwietnia 2022 r. o przyznanie jednolitych płatności obszarowych, płatności ONW oraz płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2022 rok. Do przyznania ww. płatności bezpośrednich beneficjentka zadeklarowała działki rolne (główne) A, B ,C, D, E, F, G, H oraz I o łącznej powierzchni wynoszącej 5,48 ha, a do płatności ONW typu z ograniczeniami naturalnymi strefa II zadeklarowała powierzchnię 5,09 ha (dz. rolne B, C, E, F, G, H, I). Ponadto we wniosku beneficjentka zadeklarowała w pierwszym roku 5-letniego zobowiązania realizację pakietu 5 -Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000 i w jego ramach realizację:
- wariantu 5.3 - Murawy - na działce rolnej F1 o powierzchni 0,92 ha - sposób użytkowania kośny.
- wariantu 5.4 - Półnaturalne łąki wilgotne - na działce rolnej I1 o powierzchni 0,97 ha - sposób użytkowania kośny.
- wariantu 5.5. - Półnaturalne łąki świeże - na działkach rolnych C1,H1,E1,G1,B1,A2 o łącznej powierzchni 3,39 ha - sposób użytkowania kośny.
Wnioskodawczyni wskazała też, że ubiega się o płatność z pakietu 9 - Retencjonowanie wody.
Wnioskowane działki rolne zostały poddane kontroli na miejscu w zakresie kwalifikowalności powierzchni (w ramach działania rolno-środowiskowo- klimatycznego) metodą inspekcji terenowej, która odbyła się w dniach 24 do 28 listopada 2022 r. W wyniku tej kontroli stwierdzono następujące nieprawidłowości:
1. W odniesieniu do płatności bezpośrednich stwierdzono przedeklarowanie powierzchni uprawnionej do płatności łącznie o 0,54ha, zatem powierzchnia kwalifikująca się do płatności wyniosła 4,94ha.
2. W odniesieniu do płatności ONW stwierdzono przedeklarowanie powierzchni uprawnionej do płatności łącznie o 0,51ha, zatem powierzchnia kwalifikująca się do płatności wyniosła 4,58ha.
3. W odniesieniu do płatności RŚK stwierdzono przedeklarowanie powierzchni uprawnionej do płatności: w wariancie 5.3 Murawy o 0,18 ha, w wariancie 5.4 Półnaturalne łąki wilgotne o 0,06ha i w wariancie 5.5 Półnaturalne łąki świeże o 0,28 ha.
Wykluczenia ww. części obszarów działek nastąpiło z uwagi na brak użytkowania rolnego – brak zadeklarowanych trwałych użytków zielonych (TUZ).
Ponadto w ramach kontroli wymogów stwierdzono nieprawidłowości na działce rolnej H1, zadeklarowanej w wariancie 5.5 - Półnaturalne łąki świeże - brak przestrzegania wymogu w zakresie kodu nieprawidłowości R_5_5_11 oznaczającym, że rolnik nie przestrzega wymogu pozostawienia 15-20% powierzchni niekoszonej - w niniejszej sprawie cała powierzchnia działki rolnej została w 2022 r. wykoszona.
Ustalono również powierzchnię maksymalnego kwalifikowanego obszaru (MKO) dla działki ewidencyjnej o numerze [...] (działka rolna I1 o powierzchni 0,97 ha) - stwierdzono, że powierzchnia MKO wynosi 0,91 ha.
Z kontroli na miejscu został sporządzony raport w zakresie kwalifikowalności powierzchni, a ponadto w dniach 3 i 7 lutego 2023 r. uzupełniono dokumentację fotograficzną w terenie na działkach rolnych D1 i F1.
Beneficjentka nie wniosła zastrzeżeń do raportu z kontroli.
Ww. decyzjami z 24 kwietnia 2023r. organ I instancji przyznał beneficjentce:
1) w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022r.:
• jednolitą płatność obszarową w wysokości [...] zł wynikającą z pomniejszenia płatności o [...] zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności
• płatność za zazielenienie w wysokości [...] zł
• płatność redystrybucyjną w wysokości [...] zł wynikającą z pomniejszenia płatności o [...] zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności
2) płatność dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) strefa II na 2022 r. w wysokości [...] zł wynikającą z pomniejszenia płatności o [...] zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności
3) płatność RŚK w ramach wariantów:
- 5.4 - Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości [...] zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę [...] zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia.
- 5.5 - Półnaturalne łąki świeże w wysokości [...] zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę [...] zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia.
Organ przyznał również kwotę przeznaczoną na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu sporządzenia dokumentacji przyrodniczej w kwocie [...] zł oraz odmówił przyznania płatności w ramach: wariantu 5.3 - Murawy oraz pakietu 9.1 - Retencjonowanie wód.
Ponadto powyższą decyzją Kierownik ARiMR ustalił beneficjentce obszar gruntów objęty zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym w ramach realizacji wariantu:
• 5.4 - Półnaturalne łąki wilgotne podjęte w dniu 15 marca 2022 r. na powierzchnię 0,91 ha,
• 5.5 - Półnaturalne łąki świeże podjęte w dniu 15 marca 2022 r. na powierzchnię 3,11 ha.
• 5.3 - Murawy podjęte w dniu 15 marca 2022 r. na powierzchnię 0,74 ha.
W odwołaniu od w/w decyzji wnioskodawczyni zarzuciła liczne naruszenia przepisów i wniosła o uwzględnienie wniosku z 2022 r. w całości w sprawie przyznania wnioskowanych wszystkich płatności i odstąpienie od nałożonych kar i sankcji.
Dyrektor Podkarpackiego Oddziału ARiMR po ponownym przeanalizowaniu spraw, ww. decyzjami z 16 października 2023r. utrzymał w mocy decyzje organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał treść przepisów dotyczących warunków przyznawania poszczególnych płatności i uznał, że oględziny działek referencyjnych wykazały nieprawidłowości, tj. zadrzewienia i zakrzaczenia części działek, dlatego obszary te zostały wykluczone z płatności. Brak jest przy tym podstaw do stwierdzenia, iż pomiary zostały wykonane w sposób nieprawidłowy lub nierzetelny, zaś powierzchnia stwierdzona została błędnie wyznaczona, a obszar błędnie wykluczony. Zdaniem organu odwoławczego, kompleksowa analiza poszczególnych elementów dokumentacji pokontrolnej prowadzi do wniosku, że przedmiotowy materiał jest spójny, tzn. że stan działki ukazany na fotografiach (uwzględniając miejsca, z których wykonano zdjęcia, zaznaczone na załącznikach graficznych) koreluje do obrazu uwidocznionego na ortofotomapie. Ponadto weryfikacja działek podczas oględzin w gospodarstwie beneficjentki przeprowadzona została w oparciu o jej wskazania w materiale graficznym dołączonym do wniosku o przyznanie płatności, zaś czynności kontrolne na działkach rolnych przeprowadzone zostały homologowanym urządzeniem przez upoważnionych inspektorów terenowych. Z tych względów organ uznał za bezzasadne zarzuty odwołania względem raportu z kontroli, zaznaczając, że brak jest dowodów mogących skutecznie zakwestionować prawidłowość przeprowadzenia ustaleń poczynionych podczas kontroli na miejscu. Dodał, że organy nie mają obowiązku powiadamiania o zamiarze przeprowadzenia kontroli i zagwarantowania stronie uczestnictwa w czynnościach kontrolnych. Przeprowadzenie kontroli bez udziału strony nie dyskredytuje jednak jej wyników. W myśl art. 25 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69 ze zm. – dalej: rozporządzenie nr 809/24) kontrole na miejscu mogą zostać zapowiedziane, pod warunkiem, że nie koliduje to z ich celem lub skutecznością. Zapowiedzenie kontroli następuje z wyprzedzeniem ściśle ograniczonym do niezbędnego minimum i nie przekracza 14 dni. Przepis ten znalazł odpowiednik w art. 37 ust. 4 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 1775 – dalej: ustawa o płatnościach), zgodnie z którym czynności kontrolne mogą być wykonywane podczas nieobecności rolnika, także wówczas, gdy rolnik został zawiadomiony o kontroli zgodnie z art. 25 rozporządzenia nr 809/2014. Takie brzmienie przepisu wskazuje, że organ nie ma obowiązku powiadamiania o zamiarze przeprowadzenia kontroli. Zasadą mają być raczej kontrole niezapowiedziane, a wcześniejsze powiadomienie rolnika o kontroli ma być wyjątkiem. Ani powiadomienie o kontroli, ani obecność rolnika przy kontroli nie jest warunkiem ważności jej wyników. Istotne znaczenie ma doręczenie raportu z czynności kontrolnych, co do ustaleń którego rolnik może w określonym terminie zgłosić umotywowane zastrzeżenia (art. 37 ust. 6 i ust. 7 ustawy o płatnościach) - czego odwołująca nie uczyniła. Raport z kontroli został wysłany przesyłką poleconą w dniu 7 lutego 2023 r. O terminie kontroli powiadomiony zaś został S.T., który wówczas był pełnomocnikiem beneficjentki.
Organ odwoławczy uznał za bezpodstawne zarzuty naruszenia przepisów postępowania wskazując, że niektóre z zasad postępowania określone w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, w przypadku postępowań dotyczących przyznania płatności, uległy znacznemu ograniczeniu. Stosownie do art.27 ust.1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. 2022, poz. 2422 ze zm. - dalej: ustawa o wspieraniu obszarów wiejskich), w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. W myśl art. 27 ust. 2 tej ustawy strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Natomiast zgodnie z art. 34 ust. 2 ww. ustawy, do postępowań w sprawach o przyznanie pomocy w ramach działań i poddziałań, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1, 3 lit. b, pkt 4, 5, 6 lit. d, pkt 7, 13 i 14, prowadzonych przez agencję płatniczą i podmioty wdrażające nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyjątkiem przepisów dotyczących właściwości miejscowej organów, wyłączenia pracowników organu, doręczeń i wezwań, udostępniania akt, skarg i wniosków, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Przepisy art. 27 ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Ustawodawca w omawianej kategorii spraw uczynił wyjątek od tzw. zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 Kpa, a rozwijanej w dalszych przepisach m.in. art. 77 Kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
W przypadku pomocy finansowej z tytułu płatności bezpośrednich, płatności ONW i rolno-środowiskowo-klimatycznej obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym, chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz w innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak jak tego wymaga art. 7 Kpa. Ograniczeniu uległa również realizacja zasad: informowania stron i innych uczestników postępowania (art. 9 Kpa) oraz czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 Kpa). W przypadku pierwszej z zasad ograniczenie to polega na zobowiązaniu organu do udzielania stronom niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania - i to wyłącznie na żądanie stron, a nie z urzędu. Natomiast w przypadku drugiej z zasad organ został zobligowany do zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania jedynie w sytuacji, gdy strona wyraziła takie żądanie. Takie rozłożenie ciężaru w postępowaniu dowodowym powoduje, że organ nie jest zobowiązany do podjęcia wszechstronnych czynności dowodowych w celu załatwienia sprawy, ani też z własnej inicjatywy pouczania strony czy też informowania o przysługujących jej prawach. Organ odwoławczy zaznaczył, że beneficjentka nie występowała do organów z żądaniem udzielenia pouczeń. Ponadto to strona winna wykazać się inicjatywą dowodową w postępowaniu, to na niej spoczywał ciężar udowodnienia warunku kwalifikowalności deklarowanych działek, z czego jako wnioskodawczyni się nie wywiązała. Natomiast błędy i zaniechania wnioskodawcy nie mogą obciążać organu.
Zdaniem Dyrektora ARiMR w Rzeszowie kontrola została przeprowadzona przez uprawnionych kontrolerów, zgodnie z obowiązującymi w tej materii przepisami prawa, a sporządzony protokół z czynności kontrolnych nie budzi zastrzeżeń, co do jego rzetelności i prawidłowości ustaleń. Ustalenia z kontroli udokumentowane zostały obszerną dokumentacją fotograficzną, obejmującą ponumerowane zdjęcia z odniesieniami na mapie do poszczególnych działek z oznaczeniem miejsca i kierunku ich wykonania. Z kolei przedstawione szkice obrazują kontrolowane działki i są możliwe do zweryfikowania przez porównanie z załącznikami graficznymi do wniosku o płatności.
Powierzchnie wszystkich działek zadeklarowanych we wniosku ustalone są w oparciu o system informacji geograficznej, o którym mowa w art. 70 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. L 347 z 20.12.2013 r., s. 549 ze zm. – dalej: rozporządzenie nr 1306/2013), zaś zarzut odnośnie naruszenia ww. przepisu przez fakt, że w poprzednim roku gospodarczym Kierownik Biura Powiatowego w [...] do tych samych działek przyznał w pełni płatności nie wykluczając żadnej powierzchni z uwagi na zakrzaczenia, należy uznać za bezpodstawny. Wnioski o płatności obszarowe maja charakter jednoroczny i w każdym roku weryfikowana jest w kontroli administracyjnej powierzchnia zadeklarowanych działek, zaś ortofotomapy zaimportowane do systemu informatycznego są uaktualniane w cyklu trzyletnim i aktualizowane na podstawie zdjęć satelitarnych, wykonanych kontroli w terenie, informacji o zmianach w sposobie użytkowania gruntu zasygnalizowane przez rolnika na materiale graficznym załączonym do wniosku, informacji pozyskanych z państwowego rejestru ewidencji gruntów i budynków (np. przeprowadzone scalenia gruntów, podziały działek, modernizacje). Z powyższego wynika, że powierzchnia kwalifikująca się do płatności jest ustalana corocznie na podstawie dostępnego materiału sprawy, a rolnik w ramach składanego wniosku powinien każdorazowo sprawdzić, czy wszystkie działki zgłaszane w ubiegłym roku (lub kilka lat wcześniej) będą przez niego uprawiane, czy ich stan się nie zmienił - co miało miejsce w niniejszych sprawach.
Organ odwoławczy powołując się na wyniki kontroli na gruncie stwierdził, że wykluczone z płatności grunty były w części nieużytkowane rolniczo, tzn. występowały na nich zakrzaczenia i zadrzewienia, na działkach występowały samosiejki sosny o wysokości 1-2m, co świadczyło o braku przeprowadzenia zabiegu koszenia co najmniej od kilku lat. Odnośnie podnoszonej kwestii dopuszczalnej ilości 100 sztuk drzew na 1 ha uprawy organ wskazał, że dopuszcza się udział pow. 100 drzew/ha lecz tylko na terenach przyrodniczych, które nie są użytkiem rolnym, lecz stanowią miejsce występowania siedlisk przyrodniczych lub gatunków ptaków wymienionych w rozporządzeniu rolno-środowiskowo-klimatycznym, których obecność uprawnia do przyznania płatności w ramach wybranych wariantów siedliskowych: 4.2./5.2., 4.3./5.3., 4.6./5.6. lub wariantów chroniących siedliska lęgowe ptaków: 4.8., 4.9., 4.10., 4.11.; przy czym grunty te muszą być utrzymane w tzw. dobrej kulturze rolnej, co oznacza, że musi być na nich prowadzona działalność rolnicza, choćby w minimalnym stopniu. W niniejszej sprawie takiej działalności na wykluczonych obszarach nie stwierdzono. Zdaniem organu, słusznie został wykluczony z płatności pas pod konarami dużych rozłożystych drzew rosnących w granicy działki, gdyż nie ma tam możliwości prowadzenia działalności rolniczej.
Organ zauważył też, że do obszaru przyrodniczego nie przysługuje jednolita płatność obszarowa, ani płatność ONW, więc w sprawie dotyczącej tych płatności dokumentowanie "stanu runi wokół samosiejek" byłoby nieprzydatne i zbędne.
Z kolei w odniesieniu do płatności RŚK, przepisy dopuszczają w wariancie 5.3 (tereny przyrodnicze) udział pow. 100 drzew/ha, ale na obszarach z prowadzoną działalnością rolniczą - której to nie stwierdzono na działce. Rolnik powołuje się na konsultację z ekspertem przyrodniczym, który zakwalifikował działkę do programu, dokonał jej kontroli i zakazał koszenia i usuwania jakiejkolwiek roślinności, która stanowiła TUZ, lecz w obliczu ustalonego w kontroli na miejscu stanu faktycznego działki jest to twierdzenie wątpliwe i również żądanie strony o dokumentowanie "stanu runi wokół samosiejek" byłoby nieprzydatne i zbędne.
Z podanych względów Dyrektor ARiMR uznał decyzje organu I instancji za prawidłowe i utrzymał je w mocy.
Na powyższe decyzje beneficjentka złożyła skargę do tut. Sądu, zarzucając naruszenie szeregu przepisów, m.in. art.156 § 2, art. 145 § 1 pkt 1, art.138 § 1 pkt 1, z art. 6, art. 7, art.8, art.10, art.73, art. 75 § 1, art.77, art.81a kpa, art.107 § 1 pkt 6 i § 3 i art. 9 kpa, art. 87 ust.1 Konstytucji, art.35 § 1 i § 3, art. 36, art. 37, art.27 ust.1 pkt 1 i ust.3 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich.
Podniosła, że organ odwoławczy zamiast utrzymać w mocy, powinien stwierdzić nieważność zaskarżonych decyzji lub wznowić postępowania ze względu na to, że dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne okazały się fałszywe, a organ nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu prawnego i faktycznego sprawy, nie uwzględnił wniosków, spostrzeżeń, wyjaśnień czy żądań strony.
Zarzuciła, że uniemożliwiono jej wypowiedzenie się co do zabranych dowodów, materiałów, sporządzania z nich notatek, przedstawienia dokumentów mających znaczenie dla sprawy, przedstawienie opinii biegłych przeprowadzonej z oględzin, w szczególności Planu Rolnośrodowiskowego, z treści których wynika, że na deklarowanych powierzchniach porastają trwałe użytki zielone TUZ, co zostało potwierdzone przez eksperta przyrodniczego, jak i inspektorów terenowych. Dodała, że sprawa nie została załatwiona w ściśle zakreślonym maksymalnie dwu miesięcznym terminie od dnia otrzymania odwołania i nie zawiadomiono strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy. Jej zdaniem organy oparły się na błędnej kontroli, nie próbując nawet zweryfikować jej ustaleń. Dowód w postaci raportu z czynności kontrolnych, który nie zawiera podstawy prawnej do jej przeprowadzenia, nie jest dokumentem urzędowym. Rzekome zakrzaczenia nie znajdują się w granicach ewidencyjnych działek, a tylko przylegających jak: pasy zadrzewień, zadrzewienia liniowe, zadrzewienia śródpolne, zagajniki o krótkiej rotacji, strefy buforowe, na których mogą porastać drzewa i krzewy, kępy drzew, żywopłoty, elementy krajobrazu ukształtowanego w sposób naturalny podlegające ochronie prawnej stanowiące obszary proekologiczne pożądanego dla ochrony środowiska i klimatu, które stanowią MPO. O zadrzewieniu można mówić gdy występują skupiska drzew o powierzchni ponad 100 m2, czego nie potwierdza materiał dowodowy, a chwastem jest roślinność niepożądana z punktu widzenia danej uprawy lecz organ nie podał w decyzjach ani jednego gatunku chwastu występującego rzekomo na powierzchniach wykluczonych.
Zarzuciła, że organ I instancji uznał okoliczności faktyczne za udowodnione, mimo że strona nie miała możności wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, a ponadto pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do przebiegu linii granicznych, stanu faktycznego przez uznanie, że fotografie przedstawiają zakrzaczenia, zadrzewienia czy zachwaszczenia, gdy w rzeczywistości przedstawiają krajobraz rolniczy okryty śniegiem pozostawiający wątpliwości co faktycznie znajduje się pod okrywą śnieżną, gdzie są granice działek. Skarżąca zwróciła uwagę , że od 2020 r. w obiegu prawnym na terenie całego kraju obowiązuje Instrukcja realizacji kontroli w zakresie kwalifikowalności powierzchni zatwierdzona przez organy centralne ARIMR, oparta na kilkunastu aktach normatywnych prawa krajowego i wspólnotowego. Kontrola na przedmiotowych gruntach została przeprowadzona niezgodnie z jej zapisami, tym samym organ rażąco błędnie ustalił stan faktyczny odnośnie kwalifikowalności powierzchni - w instrukcji nie ma pojęcia zakrzaczenia, dlatego nie może stanowić podstawy do zmniejszania powierzchni MPO. Odliczenia powierzchni deklarowanych we wniosku pakietów 5.4 i 5.5 nie przekraczają 0,1 ha a więc błędnie ustalono MPO. Dla pakietu 5.3 i działki F1 również błędnie ustalono MPO, ponieważ zgodnie z art.5 pkt 26a ustawy o ochronie przyrody, drzewem jest roślina wieloletnia o wykształconej koronie, a przedstawione na fotografiach samosiejki sosny działki F1 są roślinami kilkuletnimi o nie wykształconej koronie, a więc stan faktyczny jest taki że na powierzchni działki F1, ani innych powierzchniach zgłoszonych do dopłat nie występują zadrzewienia czy zakrzaczenia - potwierdza to w swojej ekspertyzie siedliskowej biegły. Na sfotografowanych powierzchniach nie występują nawet kępy drzew, ponieważ są to obszary od 0,01 ha i należy je traktować zgodnie z Instrukcją jako pojedyncze drzewa, a nie skupiska drzew.
Ponadto uzasadnienie faktyczne decyzji nie zawiera wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, w szczególności brak jest szczegółowego odniesienia się do przeprowadzonej kontroli jej celu i powodu, zebranego materiału dowodowego w postaci szkiców i fotografii, do których organ się nie odnosi, nie wyjaśniając stronie czego mają dowodzić i jakich wymogów prawnych strona nie dotrzymała, a przede wszystkim z jakiego powodu nie zakwalifikowano deklarowanych powierzchni, w sytuacji gdy jak przedstawiają nawet fotografie ARIMR grunty skarżącej stanowią TUZ, do których to obszarów przysługują dopłaty powierzchniowe, ONW czy PRSK. Dodała, że uzasadnienie decyzji organów obu instancji w przedmiocie nieprawidłowości jest bardzo lakoniczne i brak uzasadnienia w zakresie zastosowania art. 10 § 2 kpa przez organy, co stanowi niezastosowanie zasady dwuinstancyjności postępowania.
Skarżąca zarzuciła też naruszenie prawa materialnego tj. m.in.:
- art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1-3 w zw. z art.2 i art.7 Konstytucji RP w zw. z art. 6 i art. 44 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 6 i art.7 kpa, przez faktyczne naruszenie prawa majątkowego skarżącej, tj. prawa do uzyskania dopłat zgodnie ze złożonym wnioskiem z 2022 r.,
- art. 44 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 2 c Rozporządzenia Rady (WE) NR 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r., ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia(EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94,(WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/200l(Dz.U. L 270 z 21.10.2003, str. 1), polegające na bezzasadnej odmowie przyznania płatności do kwalifikujących się gruntów rolnych gospodarstwa utrzymywanego w dobrej kulturze rolnej zgodnie z planem RŚK służącemu zachowaniu krajobrazu i ochronie przyrody.
Organ na zdjęciach przypisuje stronie powierzchnie zakrzaczeń, a nie jest w stanie wykazać w sposób nie budzący wątpliwości czym są, czy należą do strony i jak faktycznie przebiegają linie graniczne w terenie - wyznaczone na szkicach, a to budzi wątpliwości czy przedstawiane przez organ zakrzaczenia należą faktycznie do strony, tym bardziej, że organ nie przedstawia podstawy prawnej zakrzaczenia tzn. nie potrafi w uzasadnieniu prawnym i faktycznym wyjaśnić tego pojęcia w sposób nie budzący wątpliwości, a przecież ta nieprawidłowość stanowi podstawę odliczeń powierzchni zgodnie z raportem pokontrolnym sporządzonym przez uprawnionych inspektorów terenowych. Strona nie wie co jest zakrzaczeniem, a organ nie wyjaśnia tego stronie, pomimo jej wniosku i nie wyjaśnia w decyzjach dlaczego uznał to twierdzenie inspektorów za wiarygodne, a nie uwierzył stronie, że na terenie odliczonym nie występują zakrzaczenia.
- art. 1 pkt 2 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich w zw. z art. 2 pkt 2 Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) nr. 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r., uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności, polegające na braku wskazania w decyzjach naruszenia prawa wspólnotowego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania beneficjenta.
- art. 9 pkt 2, pkt 3 w zw. z art.10 Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r., uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 polegające na odmowie płatności i nałożeniu kar w sytuacji kiedy wyłączony obszar kwalifikuje się do płatności.
- art. 12 pkt 2 a i b w zw. z art. 13 pkt 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, polegające na uniemożliwieniu dopuszczenia dowodu Planu RŚK sporządzonego przez doradcę rolniczego i eksperta przyrodniczego Powiatowego Oddziału Doradztwa Rolniczego w [...], a który wnosi wątpliwości co do ustalenia stanu faktycznego przez organ.
- § 2 pkt 1 ppkt 1, pkt 2, pkt 3, pkt 4, pkt 5 rozporządzenia w sprawie płatności ONW, polegające na odmowie przyznania płatności w sytuacji kiedy beneficjentka prowadzi działalność rolniczą na powierzchniach deklarowanych we wniosku o płatności, do których przysługują dopłaty.
Zdaniem skarżącej, organ nałożył sankcje na działkę H1 w sytuacji kiedy pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, bo nie sposób ustalić czy powierzchnia znajdująca się pod pokrywą śniegu była skoszona, a organ nie posiada dowodu w postaci fotografii powierzchni w okresie wegetacji z 2022 r., po rzekomym jej wykoszeniu. Wątpliwości te powinny być rozpatrzone na korzyść strony.
Zarzuciła rażące naruszenie zasad:
- że na organie spoczywa obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy (obowiązek dążenia do prawdy obiektywnej), a organ ustala okoliczności mające znaczenie dla sprawy oraz przeprowadza potrzebne w tym celu dowody (art. 7 kpa), postępowanie zaś organ powinien prowadzić w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej (art. 8 § 1 kpa),
- że organ ma obowiązek zgromadzić kompletny materiał dowodowy i to na nim spoczywa obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący (art. 7 oraz art. 77 § 1 kpa).
- że organ ma obowiązek należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego,
- że organ zobowiązany jest zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 kpa) oraz poprzez błędne uznanie, iż zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 kpa,
- że wymierzając karę administracyjną organ nie rozważył warunków osobistych strony, a w szczególności nie zbadał jaka jest jej sytuacja majątkowa i rodzinna oraz zdolności zarobkowe i realne możliwości uiszczenia kary pieniężnej w wysokości ustalonej w decyzjach administracyjnych oraz naruszeniu zasady indywidualizacji kary, określającej, iż jej wymiar należało wyważyć w oparciu o wszystkie znajdujące zastosowanie w sprawie przesłanki opisane w art. 189d kpa.
W odpowiedziach na skargi Dyrektor ARiMR w Rzeszowie wniósł o ich oddalenie.
W piśmie procesowym z 6 stycznia 2025r. skarżąca zarzuciła również naruszenie:
- § 5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 sierpnia 2015 r. w sprawie warunków i trybu przeprowadzania czynności kontrolnych w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, w zw. z art. 53 ust.1 lit. d rozporządzenia nr 809/2014, w zw. z art. 76 §1, art. 6 kpa, w zw. z art. 10 a ust. 1 i ust. 1a pkt 1 i pkt 2 ustawy o ARIMR, w zw. zart.4 ust.1. lit. h rozporządzenia nr 1307/2013, w zw. z art. 72 ust.1 pkt b IV i pkt c Rozporządzenia nr 809/2014, w zw. art. 16 ust. 3 akapit trzeci rozporządzenia nr 65/2011, w zw. z art. 2 ust. 23 w zw. z art. 35 rozporządzenia nr 640/2014, polegające na pominięciu przez organ dokumentu urzędowego Raportu z kontroli na miejscu 2022/2023 r., który zatwierdził kwalifikujące się hektary zgodnie z wnioskiem beneficjentki na obszarze 5.18 ha, w którym organ potwierdził występowanie na tym obszarze trwałych użytków zielonych, nie stwierdzając żadnych nieprawidłowości opisywanych przez organ w zaskarżonych decyzjach.
- art. 107 § 1 pkt 4 i pkt 6, w zw. z art. 10 a ust.1 a pkt 1 ustawy o ARIMR, w zw. z art. 6, art.8 kpa polegające na braku powołania podstawy prawnej w zaskarżonych decyzjach uprawniającej organ do przypisywania stronie rzekomych nieprawidłowości, niezgodności jakimi mają być rzekome zakrzaczenia, zadrzewienia, zachwaszczenia i bezprawnym odliczaniu obszarów kwalifikujących się do płatności. W szczególności brak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podania podstawy prawnej czym są zakrzaczenia, zadrzewienia i jaka rzekomo obca roślinność występuje na gruntach skarżącej.
- § 1 pkt 1 ppkt 1, ppkt 2 b rozporządzenia Ministra Rolnictwa i rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r., w sprawie szczegółowych warunków uznawania gruntów za kwalifikujące się hektary, w zw. z art. 26 ust. 4 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. poz. 412 – dalej: ustawa o Planie Strategicznym) w zw. z art. 6 kpa, i art. 10a ust. 1a pkt 1 ustawy o ARIMR, polegające na bezpodstawnym odliczeniu użytków rolnych gospodarstwa wykorzystywanych do prowadzenia działalności rolniczej będących użytkami rolnymi objętymi zobowiązaniami rolno-środowiskowo- klimatycznymi w ramach Pakietu 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000
- art. 51 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1698/2005, w zw. z art. 28 b ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, w zw. z art. 6 kpa, polegające na nałożeniu sankcji w wysokości 170,44 zł w ramach PRSK dla działki H1, w sytuacji gdy kwota sankcji za rzekome wykoszenie całości działki nie przekracza 100 Euro, a więc nie powinna zostać nałożona
- § 6 ust.1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r., w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno- środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 – dalej: rozporządzenie RŚK), w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 23 lit. a i lit. b rozporządzenia nr 640/2014, w zw. z art. 6 kpa, polegające na tym, że w czasie realizacji programu organ zmienił obszary wyznaczone Planem RŚK, potwierdzone kontrolą ARIMR, które nie mogą ulegać zmianie w trakcie jego realizacji
- § 5 ust. 1 pkt 1 i ust.2 rozporządzenia RŚK, w zw. z art. 6 kpa i art. 10a ust.1a pkt1 ustawy o ARiMR, polegające na bezpodstawnym odliczeniu użytków rolnych, obszarów siedlisk przyrodniczych będącymi obszarami przyrodniczymi zatwierdzonymi, zadeklarowanymi we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolno- środowiskowo-klimatycznej.
- art.73 § 1, § 1 a, § 2, w zw. z art. 10 § 1, w zw. z art. 28 kpa w zw. z art. 66 ust.1 pkt 4 ustawy o Planie Strategicznym w zw. z art. 10 a ust. 1 a pkt 1 i pkt 4 ustawy o ARIMR, polegające na nieudostępnieniu stronie akt sprawy na jej żądanie czym organ uniemożliwił sporządzenie notatek, kopii lub odpisów, nie zapewnił czynnego udziału stronie w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji uniemożliwił wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
- art. 65 ust.1, ust.4 lit. b, w zw. z art.66 ust.1 lit.c w zw. z lit.e, w zw. z art. 70 ust.1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, w zw. z art. 10 ust. 1, ust.2, ust.7 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2022/1173 z dnia 31 maja 2022 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli we wspólnej polityce rolnej, w zw. z art. 6, art. 76 § 1, art. 81 a kpa, w zw. z art. 10a ust.1a pkt1 i pkt 2 ustawy o ARIMR, polegające na nieuwzględnieniu przez organ dowodu - wyników monitoringu satelitarnego, który zapewnia wykrywanie obecności obszarów niekwalifikujących się, ma zastosowanie do wszystkich wniosków o przyznanie pomocy i jest wykorzystywany do obserwacji, śledzenia i oceny działalności rolniczej i praktyk rolniczych, a który potwierdza prowadzenie działalności rolniczej na obszarach oznaczonych we wniosku, na których znajdują się deklarowane trwałe użytki zielone.
- § 4 ust. 4 lit. a, lit. b, lit. c rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r., w sprawie szczegółowych warunków uznawania gruntów za kwalifikujące się hektary, w zw. z art. 2 ust.1 pkt 5 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r., o ochronie gruntów rolnych i leśnych, w zw. z § 9 ust.1 pkt 1f, h rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków, w zw. z art.9 ust.2 rozporządzenia 640/2014 w zw. z art. 45 ust.5 rozporządzenia 639/2014, w zw. z art. 6 kpa, w zw. z art. 10a ust.1 a pkt 1 ustawy o ARiMR, polegające na nie uwzględnieniu przepisów prawa, które grunty zadrzewione pod rowami stanowią proekologiczne strefy buforowe, pasy przeciwwietrzne, pasy zadrzewień, zadrzewienia śródpolne, czy rozproszone drzewa znajdujące się na użytkach rolnych do 100 szt./ha stanowią kwalifikujące się hektary, grunt w dobrej kulturze rolnej. Strona podkreśla, że nie występują na jej gruntach przypisywane jej nieprawidłowości, niemniej gdyby uznano, że występują, to stanowią kwalifikujące się hektary.
- art. 6 w zw. z art. 8, art.11, w zw. z art. 73 § 1 w zw. z 10 § 1, w zw. z art. 81 a kpa w zw. z art. 10 a ust.1 a pkt 1 ustawy o ARiMR, polegające na tym, że organ nie działa na podstawie przepisów prawa, nie rozstrzyga wątpliwości na korzyść strony, nie stoi na straży praworządności oraz nie pogłębia zaufania do organów Państwa swoim postępowaniem, polegającym na tym, że organ w sposób niezgodny ze stanem faktycznym, prawnym odlicza obszary, na których znajdują się faktycznie trwałe użytki zielone w dobrej kulturze rolnej, co sam potwierdził w Raporcie z kontroli, a w zaskarżonych decyzjach konfabuluje o rzekomych nieprawidłowościach w postaci zakrzaczeń, zadrzewień, gdzie pojęcie zakrzaczenia nie występuje w obiegu prawnym, a zadrzewienia nawet gdyby występowały na gruntach skarżącej stanowią kwalifikujące się hektary. Organ sporządził dokumenty w tym zaskarżone decyzje, które nie obrazują stanu faktycznego sprawy, pomija wszelkie dowody korzystne dla skarżącej, nie uwzględnia wątpliwości na korzyść strony, nie udostępnia akt sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492; ze zm.) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów wykazała, że zaskarżone decyzje nie naruszają prawa.
Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy powierzchni uprawnionej do płatności bezpośrednich, ONW i RŚK na 2022r., ponieważ - zdaniem skarżącej - organy nie wykazały podstaw do zakwestionowania części powierzchni zadeklarowanej przez nią jako uprawnioną do płatności, co miało wpływ na pomniejszenie płatności przyznanych za 2022 r.
Materialnoprawną podstawą przyznanych płatności były m.in. przepisy ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1775; ze zm.- dalej: ustawa o płatnościach). W myśl art. 7 ust. 1 tej ustawy, płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności, oraz; łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha.
Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa i płatności związane do powierzchni upraw, dalej: "płatności obszarowe", są przyznawane do powierzchni działki rolnej:
1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013;
2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie łych płatności;
3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha;
4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
Ponadto płatność za zazielenianie przysługuje rolnikowi, który spełnia minimalne wymagania do otrzymania płatności bezpośrednich i zgodnie z art. 43 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 jeżeli przestrzega praktyk korzystnych dla klimatu i środowiska, polegających na dywersyfikacji upraw, utrzymywaniu trwałych użytków zielonych oraz utrzymywaniu obszarów proekologicznych lub praktyk równoważnych. W myśl art. 14 ust. 1 ustawy o płatnościach, płatność dodatkowa jest przyznawana rolnikowi, jeżeli łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym dla tego rolnika do jednolitej płatności obszarowej jest większa niż 3 ha.
W niniejszej sprawie beneficjentka wnioskowała o przyznanie płatności bezpośrednich do łącznej powierzchni wynoszącej 5,48 ha, obejmującej dziewięć działek rolnych. Podczas kontroli administracyjnej sprawy z uwzględnieniem wyników pokontrolnych z przeprowadzonej inspekcji terenowej, po wykluczeniu łącznej powierzchni 0,54 ha z działek rolnych: A (0,01 ha), B (0,10 ha), D (0,02 ha), E (0,06 ha), F (0,18 ha), G (0,02 ha), H (0,09 ha), I (0,06 ha) jako niekwalifikujących się do przyznania płatności ustalono, że powierzchnia kwalifikująca się do przyznania ww. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022 r. była o 0,54 ha mniejsza niż deklaracja z wniosku w ramach jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenianie oraz płatności dodatkowej. Powodem wykluczenia były zakrzaczenia i zadrzewienia, uniemożliwiające prowadzenie działalności rolniczej, a na działce rolnej D wykluczono teren zajęty pod blaszany garaż i drewnianą altankę.
Po wykluczeniu powierzchni 0,54 ha, łączna powierzchnia działek w gospodarstwie beneficjentki kwalifikująca się do przyznania jednolitej płatności obszarowej wyniosła 4,94 ha, co oznacza przedeklarowanie powierzchni o 10,93 %. W związku z tym, stosownie do art.19 ust.1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014 r. str. 48 ze zm.) – dalej: rozporządzenie Komisji (UE) nr 640/2014), pomoc oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego, pomniejszonego o 1,5-krotność stwierdzonej różnicy.
Wbrew zarzutom skarg, w zaskarżonej decyzji wskazano prawidłowe podstawy prawne oraz szczegółowy sposób wyliczenia jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie oraz płatności redystrybucyjnej.
Materialnoprawne przesłanki przyznania płatności ONW na rok 2022 wynikają m.in. z przepisów ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. 2022, poz. 2422 ze zm. - dalej: ustawa o wspieraniu obszarów wiejskich), a także z przepisów wykonawczych. Stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r. poz. 364 ze zm. - dalej: rozporządzenie ONW), płatność ONW przysługuje rolnikowi, jeżeli:
- spełnia on warunki określone w art. 31 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz.Urz.UE.L 347 z 20.12.2013, str. 487, ze zm. - dalej: rozporządzenie (UE) nr 1305/2013), tj. zobowiązał się do kontynuowania działalności rolniczej na obszarach ONW i jest rolnikiem aktywnym zawodowo,
- łączna powierzchnia użytków rolnych, położonych na obszarach ONW, na których jest prowadzona działalność rolnicza, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha,
- został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
Zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia ONW, płatność ONW jest przyznawana do użytków rolnych:
1) na których jest:
a) położona działka rolna w rozumieniu art. 67 ust. 4 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.Urz.UE.L 347 z 20.12.2013, str. 549, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1306/2013", o powierzchni co najmniej 0,1 ha, zwana dalej "działką rolną";
b) prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013;
2) położonych na obszarach ONW.
Przy czym zgodnie z art.4 ust.1 lit c) rozporządzenia nr 1307/2013 "działalność rolnicza" oznacza:
(i) produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich;
(ii) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub
(iii) prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy.
Natomiast zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia ONW, płatność przysługuje do powierzchni użytków rolnych będących w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 75 ha, a w przypadku rolnika realizującego 5-letnie zobowiązanie, do powierzchni użytków rolnych, wynoszącej nie więcej niż 300 ha.
W przypadku gdy na działce rolnej występują drzewa, płatność ONW może być przyznana do użytków rolnych, na których jest położona ta działka, jeżeli spełnia ona wymagania określone w art. 9 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 640/2014, a liczba drzew na hektar tych użytków nie przekracza maksymalnego zagęszczenia określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (§ 2 ust. 5 rozporządzenia ONW).
Beneficjentka wnioskowała o przyznanie płatności ONW do łącznej powierzchni wynoszącej 5,09 ha, obejmującej sześć działek rolnych. Podczas kontroli administracyjnej z uwzględnieniem wyników pokontrolnych z przeprowadzonej inspekcji terenowej, po wykluczeniu łącznej powierzchni 0.51 ha z działek rolnych: B (0,10 ha), E (0,06 ha), F (0,18 ha), G (0.02 ha), H (0,09 ha), I (0,06 ha) jako niekwalifikujących się do przyznania płatności ustalono, że powierzchnia kwalifikująca się do przyznania ww. płatności ONW na 2022 rok była o 0,51 ha mniejsza niż deklaracja z wniosku w ramach ONW. Powodem wykluczenia tej powierzchni z płatności były zakrzaczenia i zadrzewienia. W związku z przedeklarowaniem powierzchni o 11,14 %, zastosowanie znalazł art. 19a ust. 1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014, zgodnie z którym jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną (kwalifikowaną) we wniosku, a powierzchnią stwierdzoną przekracza 3% lub 2 ha, wówczas pomoc oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego, pomniejszonego o 1,5-krotność stwierdzonej różnicy.
Z kolei podstawą materialną przyznania płatności RŚK na 2022r. były m.in. przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne " objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na łata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 415 ze zm. – dalej: rozporządzenie RŚK).
Zgodnie z § 2 ust 1 tego rozporządzenia, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną przyznaje się rolnikowi lub zarządcy, o których mowa w art. 28 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1305/2013", jeżeli:
1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";
2) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne, o którym mowa w art. 28 ust. 3 rozporządzenia nr 1305/2013 lub art. 7 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 807/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i wprowadzającego przepisy przejściowe (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014, str. 1), w ramach określonego pakietu albo jego wariantu, zwane dalej "zobowiązaniem rolno-środowiskowo- klimatycznym";
3) spełnia warunki przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.
Zgodnie z § 5 ust. 1 ww. rozporządzenia, zobowiązanie rolno-środowiskowo- klimatyczne obejmuje użytki rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013, zwane dalej "użytkami rolnymi", lub obszar gruntów niebędących użytkami rolnymi, na których występują typy siedlisk przyrodniczych lub siedliska lęgowe ptaków wymienione w ust. 3 pkt 1 lit. b, c lub f lub w pkt 3 załącznika nr 4 do rozporządzenia, zwanych dalej "obszarami przyrodniczymi" zadeklarowane we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach danego pakietu lub danego wariantu, spełniające warunki przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, objęte obszarem zatwierdzonym w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 640/2014" i zwierzęta ras lokalnych.
W myśl § 15 ust. 3 rozporządzenia RŚK, przy ustalaniu wysokości płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej przysługującej do gruntów uwzględnia się powierzchnię działek rolnych, nie większą jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa odpowiednio w art. 5 ust. 2 lit. b rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
W odniesieniu do płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (RŚK), beneficjentka wnioskowała o przyznanie tej płatności do wariantów: 5.3 Murawy na pow. 0,92 ha, 5.4 Półnaturalne łąki wilgotne na pow. 0,97 ha, 5.5 - Pólnaturalne łąki świeże na pow. 3,39 ha. Podczas kontroli administracyjnej z uwzględnieniem wyników pokontrolnych z przeprowadzonej inspekcji terenowej, wykluczono powierzchnię 0,18 ha w wariancie 5.3., powierzchnię 0,06 ha wariancie 5.4 i powierzchnię 0,28 ha w wariancie 5.5 ha jako niekwalifikujących się do przyznania płatności.
Powodem wykluczenia były zadrzewienia i zakrzewienia na działkach oznaczonych jako F1 (na której realizowano wariant 5.3), I (wariant 5.4), C1, H1, E1, G1, B1 i A2 (wariant 5.5) .
Z uwagi na to, że w wariancie 5.3 Murawy, przekroczenie powierzchni zadeklarowanej we wniosku wynosiło 24,32 %, to na podstawie art. 19 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014, z tytułu tego wariantu płatności oraz refundacji kosztów transakcyjnych nie przyznano. Zgodnie bowiem z powołanym przepisem, jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną (kwalifikowaną) we wniosku, a powierzchnią stwierdzoną przekracza 20%, płatność nie przysługuje.
W wariancie 5.4 - Półnaturalne łąki wilgotne, realizowanym na działce rolnej I, różnica między powierzchnią działek rolnych zadeklarowanych (0,97ha), a powierzchnią stwierdzoną w czasie kontroli administracyjnej z uwzględnieniem kontroli na miejscu (0,91ha) wynosiła 6,59 % (0,06ha), a zatem zasadnie pomniejszono płatność zgodnie z art. 19 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 640/2014, który stanowi, że w przypadku, gdy powierzchnia zadeklarowana (kwalifikowana) we wniosku przekracza powierzchnię stwierdzoną, a różnica ta wynosi więcej niż 3% lub dwa hektary, ale nie więcej niż 20% obszaru stwierdzonego, pomoc przyznaje się do powierzchni stwierdzonej pomniejszonej o dwukrotność stwierdzonej różnicy.
Z kolei w wariancie 5.5. Półnaturalne łąki świeże, realizowanym na działkach rolnych C1, H1, E1, G1, B1 i A2 stwierdzono różnicę między powierzchnią działek rolnych zadeklarowanych (3,39 ha), a powierzchnią stwierdzoną w czasie kontroli administracyjnej z uwzględnieniem kontroli na miejscu (3,11 ha) wynosi 9,00 % (0,28 ha), dlatego zgodnie z ww. art. 19 ust.1 rozporządzenia (UE) nr 640/2014, pomoc przyznano do powierzchni stwierdzonej pomniejszonej o dwukrotność stwierdzonej różnicy.
Ponadto w ramach kontroli wymogów stwierdzono nieprawidłowości na działce rolnej zadeklarowanej w wariancie 5.5 (przy deklarowanym użytkowaniu kośnym) – polegające na braku przestrzegania na działce rolnej H1 wymogu oznaczonego kodem nieprawidłowości R_5_5_ll oznaczającym, że rolnik nie przestrzega wymogu pozostawienia 15-20% powierzchni niekoszonej - w niniejszej sprawie cała powierzchnia działki rolnej została w 2022 r. wykoszona.
Organ odwoławczy zasadnie wskazał, że zgodnie z § 33 ust. 3 rozporządzenia RŚK, jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika lub zarządcę wymogów w ramach poszczególnych pakietów lub ich wariantów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 2-6, płatność rolno- środowiskowo-klimatyczna w części dotyczącej danego pakietu lub jego wariantu przysługuje w danym roku w wysokości zmniejszonej o kwotę stanowiącą iloczyn: 1) iloczynu: a) współczynnika dotkliwości danego uchybienia i b) współczynnika trwałości danego uchybienia- określonych w załączniku nr 8 do rozporządzenia oraz 2) kwoty stanowiącej iloczyn: a) wysokości płatności, jaka przysługiwałaby w ramach danego pakietu lub wariantu, gdyby rolnik lub zarządca przestrzegał tych wymogów, oraz b) procentowego stosunku powierzchni obszaru, na którym stwierdzono to uchybienie, do powierzchni obszaru, na którym powinny być przestrzegane te wymogi w ramach danego pakietu lub jego wariantu. Wskazana zatem została podstawa prawną wyliczenia zmniejszenia płatności z tego tytułu o 6%.
Wnioskowana zaś płatność z tytułu Wariantu 9.1 - Retencjonowanie wody, zasadnie nie została przyznana wobec niespełnienia warunków do jej przyznania, określonych w przepisie § 12 ust. 10 i 11 rozporządzenia RŚK. Płatność ta jest przyznawana do powierzchni trwałych użytków zielonych lub obszarów przyrodniczych zalanych lub podtopionych, która jest położona na działkach rolnych, na których realizowane jest zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne w ramach pakietu 4 albo 5 lub 8 i objętych obszarem zatwierdzonym o zwartym obszarze w gospodarstwie rolnym wynoszącym co najmniej 0,1 ha, a warunek wystąpienia na danej powierzchni zalania lub podtopienia uznaje się za spełniony, jeżeli potwierdzą to dane udostępnione ARiMR przez Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa Państwowego Instytutu Badawczego. Niesporne jest, że w niniejszej sprawie Instytut Nawożenia i Gleboznawstwa nie potwierdził zalania lub podtopienia spełniającego warunki opisane w ww. przepisach, dlatego też płatność rolno-środowiskowo- klimatyczna do wariantu 9.1- Retencjonowanie wody została odmówiona.
W ocenie Sądu, przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie i wydane decyzje nie naruszają prawa.
Nietrafne są zarzuty naruszenia przepisów postępowania, ponieważ organy wyjaśniły stan faktyczny w zakresie umożliwiającym podjęcie rozstrzygnięcia.
Dowodem stwierdzonych nieprawidłowości jest raport z kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie beneficjentki w dniach 24-28 listopada 2022 r., który zawiera opis stanu zaistniałego na gruncie, a także szkice i dokumentacja fotograficzna. Raport z czynności kontrolnych jest dokumentem urzędowym sporządzanym w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w zakresie ich działania (art. 76 § 1 i 2 k.p.a.) i stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Dokumentacja zdjęciowa jest bardzo obszerna, zawiera fotografie terenu kontrolowanych działek, ze szczególnym uwzględnieniem istniejących na nich nieprawidłowości, tj. zadrzewień i zakrzaczeń, przy czym fotografie zostały wykonane z różnych miejsc, wskazanych w protokole i zaznaczonych na szkicach, tak aby w sposób najbardziej wierny odzwierciedlić stan stwierdzony na gruncie.
Z dowodów tych wyraźnie wynika, że na części ww. działek nie zachowano TUZ, a wykluczone obszary zadrzewień i zakrzaczeń mają charakter zwarty, uniemożliwiający prowadzenie na tym terenie działalności rolniczej, w szczególności w zakresie deklarowanych działań. Na zdjęciach widoczne są drzewa i krzewy w zwartych skupiskach. Trzeba przy tym dodać, że beneficjentka nie wnosiła do raportu z kontroli żadnych zastrzeżeń, a zakwestionowała powyższe ustalenia dopiero po wydaniu decyzji przyznających płatności w pomniejszonej wysokości. Skarżąca nie przedstawiła przy tym żadnych dowodów na potwierdzenie swoich twierdzeń, w szczególności mogących zanegować ustalenia kontrolerów. Nie mogą być uznane za dowody prowadzenia działalności rolniczej na wykluczonym obszarze przedłożone oświadczenia skarżącej (jej pełnomocnika) i fotografie, które zostały wykonane w 2023r., a więc obrazujące stan działek w tym właśnie okresie, a nie w 2022r., którego dotyczą płatności. Fakt, że kontrolowane działki były wcześniej użytkowane rolniczo i były uwzględnione do płatności za lata ubiegłe w pełnym zadeklarowanym zakresie nie oznacza, że w chwili kontroli ich stan nie uległ zmianie. Zarastanie obszarów zakrzewionych i zadrzewionych jest naturalnym procesem, który musi pozostawać pod kontrolą osoby starającej się o płatności rolne i wymaga odpowiednich zabiegów. Korzystanie z dopłat rolniczych ma charakter dobrowolny, lecz w razie ubiegania się o nie beneficjent powinien spełnić wymagania przewidziane dla danej płatności. W niniejszej sprawie organy wykazały, że powierzchnia uprawniona do płatności jest mniejsza niż zadeklarowana, bo na wyłączonych obszarach nie da się prowadzić działalności rolniczej, a ustalenia te zostały prawidłowo udokumentowane. Stwierdzenia zawarte w raporcie z kontroli są spójne z załączoną dokumentacją fotograficzną. Trzeba przy tym dodać, że występowanie w czasie kontroli niewielkiej pokrywy śnieżnej na kontrolowanych działkach nie podważa jej rezultatów, bo nie miało wpływu ani na wyniki pomiarów, ani na stwierdzenie występowania zakrzaczeń i zadrzewień, które wystawały ponad okrywę śnieżną.
Odnosząc się do zarzutów skargi w tym zakresie Sąd stwierdza, że udział beneficjenta w kontroli nie jest obowiązkowy, a organy Agencji nie mają nawet obowiązku informowania o zamiarze przeprowadzenia kontroli. Jak słusznie wskazał Dyrektor ARiMR, kontrole na miejscu mogą zostać zapowiedziane, pod warunkiem, że nie koliduje to z ich celem lub skutecznością (art. 25 rozporządzenia nr 809/2014), a czynności kontrolne mogą być wykonywane podczas nieobecności rolnika, także wówczas, gdy rolnik został zawiadomiony o kontroli zgodnie z art. 25 rozporządzenia nr 809/2014 (art. 37 ust. 4 ustawy o płatnościach). Takie brzmienie ww. przepisów wskazuje, że organ nie ma obowiązku powiadamiania o zamiarze przeprowadzenia kontroli.
W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącej został telefonicznie zawiadomiony o terminie kontroli i był podczas niej obecny. Raport z kontroli, wraz z dokumentacją zdjęciową został mu doręczony pocztą, a skarżąca, jak wyżej stwierdzono, nie zgłaszała zastrzeżeń do zawartych tam ustaleń. Beneficjentka została pouczona o prawie do wniesienia zastrzeżeń w terminie 14 dni od dnia otrzymania raportu z kontroli, lecz nie wykazała żadnej aktywności w tym względzie.
Brak zatem postaw do uznania, że nie zapewniono jej możliwości aktywnego udziału w sprawie i wykazania, że na wykluczonym obszarze prowadzona jest działalność rolnicza.
W ocenie Sądu stwierdzenie w raporcie z kontroli, a następnie w decyzjach, że na działkach rolnych występują zakrzaczenia jest jasne i zrozumiałe, mimo braku definicji tego pojęcia w przepisach. W sytuacji braku legalnej definicji pojęcie to należy rozumieć zgodnie z jego powszechnym, potocznym znaczeniem, jako obszar porośnięty krzewami. Nie ulega wątpliwości, że na powierzchni działki porośniętej krzewami nie jest możliwe prowadzenie działalności rolniczej polegającej na utrzymywaniu łąk trwałych. Z tych względów zasadnie obszary te zostały wykluczone z płatności.
W odniesieniu do zarzutu braku ustalenia przez kontrolujących ilości i rodzaju drzew, trzeba wskazać, że przepis § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 marca 2015 r. w sprawie określenia maksymalnego zagęszczenia drzew (Dz. U. z 2015 r. poz. 338), określa maksymalne zagęszczenie drzew, o którym mowa w art. 9 ust. 3 akapit pierwszy lit. b) rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014. Sam zaś art. 9 ust. 3 rozporządzenia 640/2014 formułuje dwa warunki zakwalifikowania obszaru będącego działką rolną zawierającą rozrzucone drzewa, które muszą być spełnione łącznie, mianowicie: działalność rolniczą można prowadzić w podobny sposób jak na działkach bez drzew położonych na tym samym obszarze (lit. a) oraz liczba drzew na kwalifikujący się hektar nie przekracza maksymalnego zagęszczenia (lit. b).
Jak wynika z treści przytoczonych przepisów, istotne dla możliwości uznania, że rosnące na działce drzewa nie powodują wykluczenia zajętych przez nie terenów z płatności, jest to, czy drzewa te są rozrzucone na obszarze działki. Tymczasem w niniejszej sprawie nie zostały podważone ustalenia, że na spornym obszarze występował kompleks drzew i krzewów, który ograniczał działalność rolniczą, a zatem nie była spełniona przesłanka istnienia "rozrzuconych drzew" oraz warunek możliwości prowadzenia działalności rolniczej w podobny sposób jak na działkach bez drzew, tym samym nie było potrzeby zliczania drzew i ustalania ich zagęszczenia (warunek z lit. b). Brak ziszczenia się zarówno przesłanki "rozrzuconych drzew" na działce rolnej, jak też brak jednego z warunków (w rozpoznawanej sprawie - warunku określonego w art. 9 ust. 3 lit. a rozporządzenia nr 640/2014) powoduje bezprzedmiotowość badania zaistnienia kolejnego warunku, a zatem stosowania § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, bowiem ustalone warunki muszą być spełnione łącznie (por. wyrok NSA z 17 maja 2023 r. sygn. akt I GSK 1207/19). Oznacza to, że organ nie miał obowiązku ustalania ilości i rodzaju drzew rosnących na działkach beneficjentki.
W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza też powołanych w skardze przepisów postępowania administracyjnego, bowiem wbrew zarzutom organy podjęły wszystkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, a dokonane ustalenia i rozstrzygnięcie sprawy znajdują oparcie w prawidłowo zgromadzonym materiale dowodowym. Uzasadnienie decyzji spełnia wymagania przewidziane w art. 107 k.p.a.
Trzeba przy tym zauważyć, że nie wszystkie przepisy k.p.a. mają zastosowanie w sprawach dotyczących przedmiotowych płatności, a część z nich organ stosuje na żądanie stron postępowania.
Stosownie do treści art. 27 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:
1. stoi na straży praworządności;
2. jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3. udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4. zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie. przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.
W aktach sprawy brak jest żądania strony w zakresie czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Natomiast w odniesieniu do żądania przesłania wszystkich dowodów, w szczególności dokumentacji sporządzonej przez inspektorów terenowych, organ przesłał beneficjentce żądaną dokumentację, a następnie zawiadomił o możliwości złożenia zastrzeżeń oraz poinformował stronę o możliwości zapoznania się z aktami postępowania w siedzibie organu odwoławczego, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Wprawdzie organ nie odniósł się do wniosku pełnomocnika beneficjentki z 31 sierpnia 2023r. o udostępnienie tych akt w siedzibie organu I instancji w [...] lub w UG w [...], lecz uchybienie to należy ocenić jako naruszenie przepisów prawa procesowego, które nie miało wpływu na wynik sprawy. Należy bowiem zauważyć, że w zasadzie beneficjentka dysponowała całością materiału dowodowego będącego podstawą ustaleń, bo organy przesłały jej pocztą zarówno raport z kontroli, jak też dokumentację zdjęciową. Do materiałów tych odniosła się w obszernych wyjaśnieniach, które zostały włączone do akt sprawy. Nietrafne są zatem zarzuty pozbawienia jej prawa do przeglądania akt, ustosunkowania się do zebranych dowodów, czy przedstawienia własnego stanowiska w sprawie.
Jeśli chodzi o zarzut prowadzenia postępowania z naruszeniem terminu 2-miesięcznego do wydania decyzji to jest on nietrafny, bo do tego terminu nie wlicza się czasu wyznaczonego stronie na dokonanie określonych czynności, np. na zapoznanie się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji, a poza tym, jak wynika z akt sprawy strona była zawiadamiana o każdym przypadku nie załatwienia sprawy w terminie i o przedłużeniu czasu prowadzenia postępowania.
Nie było też żadnych podstaw do stosowania przepisu art.189d Kpa i dokonywania oceny sytuacji skarżącej pod kątem ustanowionych w nim przesłanek, bo powołany przepis może mieć zastosowanie w sytuacji nałożenia na stronę administracyjnej kary pieniężnej, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
W odniesieniu do zarzutów zawartych w skargach i piśmie procesowym z 6 stycznia 2025r. Sąd stwierdza, że zarzuty oparcia decyzji na fałszywych dowodach są bezpodstawne, bo skarżąca nie przedstawiła na to żadnych dowodów, w szczególności fakt dokonania fałszerstwa nie został stwierdzony prawomocnym orzeczeniem sądu. Sąd nie znalazł podstaw uzasadniających stwierdzenie nieważności wydanych decyzji czy wznowienie postępowań, a sama skarżąca nie była pozbawiona uprawnienia do składania wniosków o wszczęcie postępowań nadzwyczajnych.
Nie ulega wątpliwości, że to na organach ARiMR spoczywa obowiązek ustalenia zgodności deklaracji rolnika zawartej we wniosku o przyznanie płatności z rzeczywistym stanem na gruncie. W tym celu organy ARiMR przeprowadzają kontrole administracyjne z wykorzystaniem zarówno skomputeryzowanej bazy danych i systemu identyfikacji działek rolnych, jak też zintegrowanego systemu kontroli. Obowiązkiem organu jest sprawdzenie, czy zadeklarowane przez rolnika powierzchnie działek rolnych nie przekraczają maksymalnego kwalifikowanego obszaru działek ewidencyjnych, na których położone są deklarowane działki rolne. Mając na uwadze przepisy wspólnotowe, systemem referencyjnym w zakresie płatności bezpośrednich jest system GIS (system informacji geograficznej), który oznacza techniki skomputeryzowanego systemu informacji geograficznej, o których mowa w art. 70 rozporządzenia nr 1306/2013. Weryfikacja powierzchni uprawnionych do płatności zgłoszonych we wniosku, powinna nastąpić przy użyciu wszelkich metod zmierzających do poprawnej analizy danych w ramach tzw. kontroli administracyjnej, uzupełnianej o kontrole na miejscu.
W rozpoznawanej sprawie organ I instancji dokonał ustalenia powierzchni uprawnionej do płatności na podstawie ww. kontroli administracyjnej, uzupełnionej o wyniki z kontroli dokonanej w gospodarstwie beneficjentki w dniach 22-28 listopada 2022r. W ramach kontroli administracyjnej wniosku został wyznaczony maksymalny kwalifikowany obszar, a w trakcie kontroli na miejscu kontrolerzy dokonali pomiaru działek, uwzględniając ich powierzchnię, na której możliwe jest prowadzenie działalności rolniczej. Wykazane przez organ powierzchnie działek uprawnione do płatności uwzględniają wykluczenia tych powierzchni działek, które porośnięte były drzewami i krzewami. Ustalenia poczynione podczas kontroli na miejscu dokumentuje raport oraz dokumentacja fotograficzna.
Wskazywana przez skarżącą jako podstawa działania kontrolujących Instrukcja nie jest powszechnie obowiązującym źródłem prawa, lecz ma charakter aktu wewnętrznego, obowiązującego pracowników wobec kierownictwa ARiMR.
Ponadto art. 10a ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1199) stanowi, że jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81. Brak zatem podstaw aby czynić organom zarzuty naruszenia tych przepisów.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów zawartych w skardze i piśmie procesowym z 6 stycznia 2025r. Sąd stwierdza, że brak podstaw do kwestionowania prawidłowości przeprowadzonej kontroli w gospodarstwie skarżącej. O kontroli został powiadomiony (choć co do zasady nie ma takiego obowiązku) ówczesny pełnomocnik skarżącej – S.T., który był obecny podczas kontroli, przedłożył dokumentację związaną z realizacją zobowiązań i nie wnosił żadnych zastrzeżeń do czynności ani ustaleń kontrolerów. Raport z czynności kontrolnych został beneficjentce przesłany pocztą i nie wnosiła ona żadnych zastrzeżeń (w treści raportu znalazło się pouczenie o możliwości wniesienia zastrzeżeń w terminie 14 dni). Brak wniesienia zastrzeżeń w tym terminie oznaczał, że beneficjentka zgodziła się z zawartymi tam ustaleniami.
Wyznaczając powierzchnie uprawnione do płatności organy Agencji oparły się na wynikach kontroli administracyjnej, przeprowadzonej zgodnie z art. 48 rozporządzenia 809/2014 z uwzględnieniem aktualnego MKO (maksymalny obszar kwalifikowany), a także dokumentacji przedstawionej przez beneficjentkę w toku postępowania. W myśl tego przepisu wszystkie wnioski o wsparcie, wnioski o płatność i inne deklaracje, które beneficjent lub osoba trzecia muszą złożyć, poddaje się kontrolom administracyjnym, obejmującym wszystkie elementy, w przypadku których możliwa i stosowna jest kontrola za pomocą kontroli administracyjnych. Procedury zawierają wymóg rejestracji podjętych działań kontrolnych, wyników weryfikacji i środków podjętych w przypadku rozbieżności. Stosownie do art. 53 ust. 1 rozporządzenia 809/2014 i § 5 rozporządzenia z dnia 21 sierpnia 2015 r. w sprawie warunków i trybu przeprowadzania czynności kontrolnych w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, z każdej kontroli na miejscu sporządza się sprawozdanie, które umożliwia szczegółowy przegląd przeprowadzonych kontroli. Płatności przysługują do powierzchni nie większej niż wyznaczony maksymalny kwalifikowalny obszar. W sytuacji stwierdzenia przez organ administracyjny rozpoznający wnioski o dopłaty, że powierzchnia deklarowana we wniosku różni się od powierzchni zatwierdzonej, a więc spełniającej warunki do dopłaty, ulegają one, w zależności od wielkości stwierdzonej różnicy, zmniejszeniu lub nie zostają w ogóle przyznane. Różnice mogą zostać stwierdzone w trakcie kontroli przeprowadzonej na miejscu bądź kontroli administracyjnej, dla potrzeb której wykorzystywać można techniki skomputeryzowanego systemu informacji geograficznej (GIS) polegające na ortoodwzorowaniu lotniczym lub satelitarnym zaś uzyskane w drodze jednego lub drugiego rodzaju kontroli wyniki mają równoprawne znaczenie (por. wyroki NSA z 24 czerwca 2009 r., II GSK 1069/08, z 30 lipca 2019 r. I GSK 216/18).
Zdaniem Sądu organy w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji w przejrzysty sposób wskazały, z czego wynikają rozbieżności pomiędzy kwalifikowaną wielkością działek z protokołu kontroli na miejscu oraz z kontroli administracyjnej. Należy podkreślić, że kontrola na miejscu polega przede wszystkim na sprawdzeniu zgodności danych podanych we wniosku o przyznanie płatności ze stanem faktycznym w gospodarstwie i przestrzegania zasad dobrej kultury rolnej. W raporcie z kontroli wskazano powierzchnie wykluczone i kody błędów w odniesieniu do poszczególnych działek, lecz w treści formularza raportu znalazło się sformułowanie, że wartość powierzchni stwierdzonej w kontroli na miejscu może ulec zmianie w wyniku czynności podejmowanych przez ARiMR w ramach obsługi wniosku o przyznanie płatności. Tak też się stało w niniejszej sprawie. Dla działki rolnej l zadeklarowanej na powierzchni 0.97 ha do jednolitej płatności obszarowej stwierdzono, że powierzchnia deklarowana do płatności jest większa niż powierzchnia maksymalnego kwalifikowanego obszaru (MKO) wyznaczonego dla działki ewidencyjnej (0,91ha) i dlatego powierzchnia stwierdzona działki wynosi 0,91 ha ( wykluczono 0,06 ha). Dla działki rolnej D zadeklarowanej na powierzchni 0.20 ha do jednolitej płatności obszarowej stwierdzono, że powierzchnia deklarowana do płatności jest większa niż powierzchnia maksymalnego kwalifikowanego obszaru (MKO) wyznaczonego dla działki ewidencyjnej i powierzchnia stwierdzona działki wynosi 0,18 ha (wykluczono 0.02 ha). Zatem, wbrew zarzutom skarżącej, raport z kontroli nie został pominięty, lecz ustalenia w nim zawarte zostały skorygowane przez dane dotyczące MKO, wyznaczanego dla każdej działki rolnej. Łączne uwzględnienie danych z kontroli oraz MKO pozwoliły ustalić powierzchnię uprawnioną do płatności.
Niezasadny jest zarzut braku powołania podstawy prawnej pomniejszenia płatności z tytułu stwierdzonych nieprawidłowości. Płatności przysługują do gruntów utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej, spełniającej wymogi TUZ, a także wymogi przewidziane dla danej płatności. W decyzjach wskazano szczegółowe przepisy, które pozwalają na przyznanie płatności jedynie do gruntów utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej. Brak w przepisach definicji zakrzaczeń nie oznacza, że nie mogą być podczas kontroli stwierdzone obszary pokryte krzewami, które nie kwalifikują się do płatności z powodu braku możliwości prowadzenia działalności rolniczej.
Nie można uwzględnić zarzutu naruszenia przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków uznawania gruntów za kwalifikujące się hektary w zw. z art. 26 ust. 4 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, bo przepisy te nie obowiązywały w 2022r., którego dotyczą niniejsze płatności. Podobnie jeśli chodzi o zarzuty naruszenia przepisów, które nie obowiązywały już w 2022r., np. rozporządzenie nr 1698/2005 (utraciło moc w 2014r), czy rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 (utraciło moc w 2010r.).
Co do pojęcia kwalifikujących się hektarów, to obowiązywało ono na gruncie ustawy o płatnościach bezpośrednich. Położenie działki rolnej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami było jedną z jedną z koniecznych przesłanek do uzyskania przedmiotowych płatności, a przepis art.8 ust.1 tej ustawy odsyłał do definicji zawartej w art. 32 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, zgodnie z którą "kwalifikujący się hektar" oznaczał wszelkie użytki rolne gospodarstwa rolnego. Nie można jednak, wbrew twierdzeniom skarżącej, pojęcia użytków rolnych oraz gruntów zadrzewionych i zakrzewionych na użytkach rolnych przyjmować w znaczeniu obowiązującym na gruncie ustaw o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów. Nie każdy użytek rolny w rozumieniu tych ustaw kwalifikuje się do płatności rolnych, a jedynie taki, który jest wykorzystywany do prowadzenia działalności rolniczej. W odniesieniu do niektórych programów rolnych dopuszcza się, a nawet zaleca utrzymywanie zadrzewień i zakrzaczeń, lecz nie dotyczy to deklarowanych w niniejszej sprawie płatności, co zostało wyjaśnione w zaskarżonych decyzjach.
Mając powyższe na uwadze Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego, ani procesowego, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.