I SA/Rz 638/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę podatnika na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, uznając, że usługi prawnicze związane z dochodzeniem wierzytelności nabytych w drodze cesji nie dają prawa do odliczenia VAT, gdyż nie są bezpośrednio związane z czynnościami opodatkowanymi.
Podatnik R.L. zaskarżył decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego, która określiła mu zobowiązanie w VAT za IV kwartał 2018 r. Skarżący domagał się prawa do odliczenia VAT od usług prawniczych związanych z dochodzeniem wierzytelności nabytych przez cesję. Sąd uznał, że nabycie wierzytelności w drodze cesji, zwłaszcza trudnych, nie stanowi czynności opodatkowanej VAT, a usługi prawnicze związane z ich dochodzeniem nie mają bezpośredniego ani pośredniego związku z czynnościami opodatkowanymi podatnika, co skutkuje brakiem prawa do odliczenia VAT.
Przedmiotem sprawy była skarga R.L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie, która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego określającą zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2018 roku. Spór dotyczył prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego od faktur za usługi prawnicze, które skarżący nabył w celu dochodzenia wierzytelności nabytych przez cesję. Organy podatkowe uznały, że usługi te nie są związane ani bezpośrednio, ani pośrednio z czynnościami opodatkowanymi podatnika, a sama cesja wierzytelności nie podlega opodatkowaniu VAT. Skarżący argumentował, że usługi prawnicze były niezbędne do uzyskania wynagrodzenia za kompleksową likwidację szkody komunikacyjnej, którą świadczył. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, powołując się na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdził, że nabycie wierzytelności po cenie niższej od wartości nominalnej, zwłaszcza jeśli są to wierzytelności trudne, nie stanowi odpłatnego świadczenia usług w rozumieniu ustawy o VAT. Sąd podkreślił, że brak jest bezpośredniego związku między wydatkami na usługi prawnicze a czynnościami opodatkowanymi podatnika, ponieważ usługi te służą dochodzeniu należności z nabytych wierzytelności, które same w sobie nie podlegają VAT. W konsekwencji, sąd oddalił skargę jako niezasadną.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, usługi prawnicze nabyte w celu dochodzenia wierzytelności nabytych w drodze cesji, które same w sobie nie podlegają opodatkowaniu VAT, nie dają prawa do odliczenia podatku naliczonego, ponieważ nie są one bezpośrednio ani pośrednio związane z czynnościami opodatkowanymi podatnika.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że nabycie wierzytelności w drodze cesji, zwłaszcza wierzytelności trudnych, nie stanowi odpłatnego świadczenia usług w rozumieniu ustawy o VAT. Usługi prawnicze związane z dochodzeniem tych wierzytelności nie mają związku z czynnościami opodatkowanymi podatnika, a służą jedynie odzyskaniu należności z czynności niepodlegających VAT.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (8)
Główne
u.p.t.u. art. 5 § 1 pkt 1
Ustawa o podatku od towarów i usług
Opodatkowaniu podlega odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.
u.p.t.u. art. 8 § 1
Ustawa o podatku od towarów i usług
Przez świadczenie usług rozumie się każde świadczenie, które nie stanowi dostawy towarów, w tym również przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych.
u.p.t.u. art. 86 § 1
Ustawa o podatku od towarów i usług
Podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych.
Pomocnicze
u.p.t.u. art. 19a § 5 pkt 4 lit. b
Ustawa o podatku od towarów i usług
Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wystawienia faktury w przypadku usług prawniczych.
u.p.t.u. art. 5 § 1 pkt 1
Ustawa o podatku od towarów i usług
Opodatkowaniu podlega odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.
u.p.t.u. art. 8 § 1
Ustawa o podatku od towarów i usług
Przez świadczenie usług rozumie się każde świadczenie, które nie stanowi dostawy towarów.
o.p. art. 122
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 187 § § 1
Ordynacja podatkowa
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nabycie wierzytelności w drodze cesji, zwłaszcza wierzytelności trudnych, nie stanowi odpłatnego świadczenia usług w rozumieniu ustawy o VAT. Usługi prawnicze nabyte w celu dochodzenia wierzytelności nabytych w drodze cesji nie mają bezpośredniego ani pośredniego związku z czynnościami opodatkowanymi podatnika. Różnica między wartością nominalną wierzytelności a ceną ich sprzedaży odzwierciedla rzeczywistą ekonomiczną wartość wierzytelności, a nie wynagrodzenie za usługę.
Odrzucone argumenty
Usługi prawnicze były niezbędne do uzyskania wynagrodzenia za kompleksową likwidację szkody komunikacyjnej. Związek między wydatkami na pomoc prawną a czynnościami opodatkowanymi ma charakter pośredni. Cesja wierzytelności nie podlega opodatkowaniu VAT, ale usługi prawnicze z nią związane powinny być traktowane jako koszty uzyskania przychodu. Błędne ustalenie stanu faktycznego i niezebranie wystarczającego materiału dowodowego przez organy.
Godne uwagi sformułowania
cesja wierzytelności nie podlega opodatkowaniem podatkiem od towarów i usług usługi prawnicze związane z dochodzeniem wierzytelności własnej (nabytej w drodze cesji) nie mają ani bezpośredniego, ani pośredniego związku z wykonywanymi przez podatnika czynnościami opodatkowanymi różnica między wartością nominalną cedowanych wierzytelności a ceną ich sprzedaży odzwierciedla rzeczywistą ekonomiczną wartość owych wierzytelności w chwili sprzedaży
Skład orzekający
Grzegorz Panek
przewodniczący-sprawozdawca
Piotr Popek
sędzia
Tomasz Smoleń
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących prawa do odliczenia VAT od usług prawniczych związanych z nabywaniem i dochodzeniem wierzytelności w drodze cesji, zwłaszcza w kontekście wierzytelności trudnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, w którym usługi prawnicze były związane wyłącznie z dochodzeniem wierzytelności nabytych przez cesję, a nie z czynnościami opodatkowanymi podatnika.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia prawa podatkowego – odliczania VAT od usług prawniczych, ale w specyficznym kontekście cesji wierzytelności, co czyni ją interesującą dla specjalistów od VAT i doradców podatkowych.
“Czy usługi prawnicze przy cesji wierzytelności dają prawo do odliczenia VAT? WSA rozwiewa wątpliwości.”
Dane finansowe
WPS: 141 906 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Rz 638/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie Data orzeczenia 2024-02-22 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2023-12-07 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Sędziowie Grzegorz Panek /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6110 Podatek od towarów i usług Hasła tematyczne Podatek od towarów i usług Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 1570 art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1, art. 19a ust. 5 pkt 4 lit. b, art.86, Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Tomasz Smoleń, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2024 r. sprawy ze skargi R.L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 27 września 2023 r., nr 1801-IOV-2.4103.48.2022 w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2018 roku oddala skargę. Uzasadnienie Przedmiotem skargi R. L. (dalej: "strona", "skarżący", "podatnik") jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 27 września 2023 r. nr 1801-IOV-2.4103.48.2022 utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Krośnie z dnia 13 września 2022 r., nr 1807- SPV.4103.26.2020, 1807-SPV.4103.11.2020 określającą R. L. w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2018 r. zobowiązanie podatkowe w wysokości 141.906 zł. W wydanym rozstrzygnięciu Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie, mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, potwierdził słuszność stanowiska organu I instancji, że skarżącemu w IV kwartale 2018 r. nie przysługiwało prawo do odliczenia podatku (w łącznej wysokości 14.103,13 zł) wynikającego z faktur VAT wystawionych przez kancelarie prawne tytułem wyświadczonych usług prawniczych na jego rzecz, jako niezwiązanych, ani pośrednio, ani bezpośrednio z czynnościami opodatkowanymi. W ocenie organu zakupione przez skarżącego usługi prawnicze dotyczyły bowiem egzekwowania przed sądami powszechnymi należności wynikających z wierzytelności nabytych przez niego, w drodze cesji, a cesja wierzytelności nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Organ odwoławczy potwierdził również słuszność stanowiska organu I instancji, że skarżący błędnie określił moment powstania obowiązku podatkowego z faktury nr [...] z dnia 1 października 2018 r. i w części dotyczącej usługi parkingowej z faktury nr [...] z dnia 5 października 2018 r., przez co w deklaracji VAT-7D za IV kwartał 2018 r. zaniżył podstawę opodatkowania według stawki 23% o kwotę 741 zł (681 zł ([...] z dnia 1 października 2018 r.) + 60zł ([...] z dnia 5 października 2018 r. - usługa parkingowa)] oraz odpowiednio podatek należny wg stawki 23 % o kwotę 170,43 zł (156,63 zł + 13,80 zł). Skarżący nie godząc się z rozstrzygnięciem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie, złożył skargę wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie: - art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2023 r., poz. 1570 ze zm., - dalej jako ,,ustawa VAT") poprzez wadliwe przyjęcie, że wydatki poniesione na usługi prawnicze w żaden sposób nie są powiązane z usługami świadczonymi przez R. L. na rzecz klientów poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych nie uwzględniając przy tym tak istotnej okoliczności, że wykonywane przez R. L. usługi na rzecz klientów poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych mają charakter kompleksowy, zaś uzyskanie kwot uwidocznionych na fakturach (w zakresie należności głównej oraz podatku VAT należnego) dokumentujących wykonanie usług holowania uszkodzonego pojazdu, przechowania uszkodzonego pojazdu czy też wynajęcia samochodu zastępczego nie jest możliwe bez usług prawniczych, skutkujące pozbawieniem podatnika prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego; - art. 86 ust. 1 ustawy VAT poprzez pominięcie możliwości zastosowania tego przepisu w przypadku występowania związku pośredniego pomiędzy wydatkami na pomoc prawną, a czynnościami opodatkowanymi podatkiem VAT, jakimi są czynności związane z wykonaniem usług na rzecz klientów poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych (holowanie uszkodzonego pojazdu, przechowanie uszkodzonego pojazdu, wynajęcie samochodu zastępczego); - art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 ustawy VAT polegające na błędnej wykładni poprzez wadliwe przyjęcie, że skoro cesja wierzytelności nie podlega opodatkowaniem podatkiem od towarów i usług to podatnik nie może odliczyć podatku naliczonego za świadczone usługi prawnicze w sytuacji, gdy bez wydatków na usługi prawnicze podatnik nie uzyskałby wynagrodzenia za kompleksową likwidację szkody komunikacyjnej; - art. 19a ust. 5 pkt 4 lit. b ustawy VAT polegające na stwierdzeniu, że podatnik błędnie określił moment powstania obowiązku podatkowego z faktury nr [...] i z części faktury [...], gdyż należny podatek w wysokości 170,43 zł ujął, a następnie uregulował już w deklaracji za miesiąc wrzesień 2018 r. (III kwartał 2018 r.), a zdaniem organów podatkowych powinien to zrobić w miesiącu październiku 2018 r. (IV kwartał 2018 r.), w sytuacji, gdy podatnik wykonał kompleksową usługę pomocy drogowej w miesiącu wrześniu 2018 r., wtedy też zakończyły się takie składniki tej usługi jak parkowanie uszkodzonego pojazdu i najem pojazdu zastępczego i dlatego też faktury zostały ujęte w ewidencji za miesiąc wrzesień 2018 r. (III kwartał 2018 r.); - art. 122 i art. 187 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r., poz. 2383 ze zm. zwanej dalej Ordynacja podatkowa poprzez niedokładne i błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz niezebranie wystarczającego materiału dowodowego, w szczególności rozminiecie się z ideą neutralności podatku VAT, nie odniesienie się do całości zaprezentowanego stanu faktycznego, nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności, w szczególności kompleksowości usługi świadczonej przez podatnika, pominięcie zeznań świadków wskazujących na cel zawarcia umowy o przelew wierzytelności, pominięcie odprowadzenia podatku VAT od faktur wystawianych na rzecz poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych. W uzasadnieniu skargi R. L. zarzucił, że rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały oparte na rozstrzygnięciach sądów administracyjnych (NSA z dnia 19 marca 2012 r., sygn. akt I FPS 5/11; WSA we Wrocławiu z dnia 5 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 1083/16; NSA z dnia 13 czerwca 2019 r., sygn. akt I FSK 677/17 i wyroku TSUE z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt C-93/10) dotyczących zupełnie odmiennych stanów faktycznych, a jedynym łącznikiem tych orzeczeń z przedmiotową sprawą jest pojawiające się w ich uzasadnieniach wyrażenie: ,,przelew wierzytelności". Skarżący podkreślił, że w odróżnieniu do stanów faktycznych wynikającego z ww. orzeczeń nie kupował wierzytelności z tytułu holowania, parkowania uszkodzonego pojazdu czy najmu pojazdu zastępczego, których ściągnięcia miałby następnie dochodzić przed sądami powszechnymi przy pomocy kancelarii prawnych. R. L. wyjaśnił, że świadczył kompleksowe usługi pomocy drogowej. Aby zapewnić komfort poszkodowanym i brak angażowania ich środków pieniężnych, po wystawieniu faktury za usługi przez siebie wykonane, zawierał z poszkodowanymi umowę o przelew wierzytelności, dzięki której byli oni zwolnieni z długu wynikającego z tej faktury. Skarżący wskazał, że aby nastąpił przepływ środków pieniężnych koniecznym było posłużenie się przez niego na kolejnym etapie kompleksowej likwidacji szkody kancelariami prawnymi. Poniesiony na nie wydatek miał zapewnić, by faktury za wyświadczone usługi zostały faktycznie opłacone (przez firmy ubezpieczeniowe). Zatem, jego zdaniem, poniesiony wydatek wiąże się z całokształtem jego funkcjonowania, gdyż w sposób pośredni wiąże się z działalnością gospodarczą prowadzoną przed niego. Skarżący wskazał, że w rozpatrywanej sprawie bardziej (niż przywołane w uzasadnieniu skarżonej decyzji orzeczenia) pomocnym do oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy jest prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 28 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 459/13. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zasady opodatkowania podatkiem od towarów i usług wynikają z przepisów ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2020 r. poz. 106 ze zm.). I tak, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 tej ustawy opodatkowaniu podlega odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Z art. 7 ust. 1 ustawy VAT wynika, że dostawą towarów jest przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, Zaś zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy VAT przez świadczenie usług rozumie się każde świadczenie, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej. Warunkiem koniecznym dla uznania transakcji za odpłatną usługę czyli czynność opodatkowaną, jest wystąpienie wynagrodzenia bezpośrednio związanego z tą czynnością, rzeczywiście otrzymanego lub należnego, jako świadczenia wzajemnego. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że dla przyjęcia by usługa podlegała obowiązkowi podatkowemu z tytułu VAT konieczne jest spełnienie warunków: istnienia dwóch podmiotów - usługodawcy i usługobiorcy, istnienie stosunku prawnego pomiędzy usługodawcą i usługobiorcą z których jeden świadczy usługę a drugi płaci za nią wynagrodzenie, przy czym pomiędzy czynnością podlegającą opodatkowaniu (usługa), a wynagrodzeniem otrzymanym z tytułu jej wyświadczenia musi istnieć bezpośredni, czytelny i dostrzegalny związek (por. wyrok III SA/Wa 252/08, z 19 maja 2008 r., wyrok NSA z dnia 19 marca 2012 r. sygn. akt I FPS 5/11 czy sygn. akt I FSK 29/13 z dnia 17 grudnia 2013 r.). Samo nabycie wierzytelności prowadzi wyłącznie do zmiany osoby wierzyciela i wstąpienia nabywcy - cesjonariusza w miejsce zbywcy - cedenta i zapłaty ceny (niższej od wartości nominalnej). Rozstrzygając sprawę należy wskazać, że nabycie wierzytelności po cenie niższej od wartości nominalnej wierzytelności było przedmiotem oceny przez TSUE w wyroku z dnia 27 listopada 2011 r. w sprawie C-93/10. W wyroku tym wskazano, że "artykuł 2 pkt 1 i art. 4 szóstej dyrektywy 77/388 w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych należy interpretować w ten sposób, że podmiot, który na własne ryzyko nabywa trudne wierzytelności po cenie niższej od ich wartości nominalnej, nie świadczy odpłatnie usługi w rozumieniu art. 2 pkt 1 i nie dokonuje tym samym czynności z zakresu działalności gospodarczej objętej zakresem stosowania wspomnianej dyrektywy, jeżeli różnica między wartością nominalną tych wierzytelności a ceną ich sprzedaży odzwierciedla rzeczywistą ekonomiczną wartość owych wierzytelności w chwili sprzedaży. W takich okolicznościach cesjonariusz wierzytelności nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia od cedenta, ponieważ różnica między wartością nominalną cedowanych wierzytelności a ceną ich sprzedaży odzwierciedla rzeczywistą ekonomiczną wartość owych wierzytelności w chwili sprzedaży, która jest uzależniona od wątpliwych perspektyw na ich spłatę i zwiększonego ryzyka niewypłacalności dłużników". Odpowiednikami tych przepisów są art. 2 ust. 1 lit. c oraz art. 9 ust. 1 obecnie obowiązującej Dyrektywy 112. Analogiczne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 marca 2012 r. sygn. akt I FPS 5/11 (wyrok w składzie siedmiu sędziów NSA) wskazując, że "żadna transakcja nabycia na własne ryzyko wierzytelności trudnej, po cenie niższej od jej wartości nominalnej, nie będzie mogła być zakwalifikowana jako świadczenie przez nabywcę wierzytelności usługi w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT". Z powyższego wynika, że nabycie wierzytelności trudnej po cenie niższej od jej wartości nominalnej nie pozwala na uznanie świadczenia na rzecz zbywcy za usługę w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy VAT (odpłatną), gdyż w takiej sytuacji nie powstaje po stronie usługodawcy zobowiązanie do ściągnięcia długu w zamian za wynagrodzenie. Gdyby cesjonariusz (kupujący) otrzymał wynagrodzenie, czy to rzeczywiście otrzymane, czy też w postaci świadczenia wzajemnego, to wówczas usługa wykonana przez cesjonariusza (nabywcę) na rzecz cedenta (zbywcy) byłaby usługą odpłatną, podlegającą opodatkowaniu VAT. Ponadto w wyroku z dnia 29 października 2008 r. C-246/08 TSUE przypomniał, że jeżeli działalność usługodawcy polega wyłącznie na świadczeniu usług bez bezpośredniego świadczenia wzajemnego, brak jest podstawy opodatkowania i usługi te nie podlegają tym samym podatkowi VAT (teza 43). Świadczenie usług tylko wtedy dokonywane jest odpłatnie w rozumieniu art. 2 pkt 1 Szóstej Dyrektywy, jeżeli pomiędzy usługodawcą, a usługobiorcą istnieje stosunek prawny, w ramach którego dochodzi do wymiany świadczeń wzajemnych, a wynagrodzenie otrzymywane przez usługodawcę stanowi rzeczywisty ekwiwalent usługi świadczonej na rzecz usługobiorcy (teza 44). Kwestią odpłatności i bezpośredniego związku pomiędzy świadczoną usługą, a otrzymanym wynagrodzeniem była podnoszona także w wyrokach TSUE z dnia 8 marca 1988 r. w sprawie 102/86, z dnia 26 czerwca 2003 r. w sprawie C-305/01, z dnia 3 marca 1994 r. w sprawie C-16/93. Zarówno w wyroku TSUE z dnia 27 listopada 2011 r. w sprawie C-93/10, jak i w wyroku NSA z dnia 19 marca 2012 r. sygn. akt I FPS 5/11 posłużono się pojęciem "wierzytelności trudnych", jednocześnie jednak stwierdzono, że chodzi o nabycie wierzytelności poniżej ich wartości nominalnej. Zdaniem Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę powyższych tez nie można ograniczyć wyłącznie do transakcji dotyczących wierzytelności trudnych, lecz należy stosować je do sytuacji nabywania we własnym imieniu i na własne ryzyko wierzytelności poniżej ich wartości nominalnej - tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie (por. wyrok NSA z 13 czerwca 2019 r., I FSK 677/17). W rozpoznawanej sprawie celem nabywania wierzytelności od osób poszkodowanych było założenie, że w pewnych granicach ryzyka istnieje możliwość wyegzekwowania spornej kwoty odszkodowania od dłużnika. Niemniej jednak wierzytelności te już w momencie ich nabycia należały do tzw. wierzytelności trudnych tj. obarczonych ryzykiem wyegzekwowania. Skarżący, sam wskazywał, że nabywane wierzytelności były niepewne i ostatecznie ich wysokość może być ustalana w drodze postępowania sądowego w wysokości niższej niż wartość nominalna. Co więcej w takiej sytuacji zawsze istnieje ryzyko odrzucenia roszczenia przez ubezpieczyciela. Dłużnikami były różne zakłady ubezpieczeniowe w związku z czym istnieje również ryzyko wystąpienia niewypłacalności tych podmiotów uzależniona od ich sytuacji ekonomicznej. Istnieje ryzyko nabycia wierzytelności, której dłużnikiem są podmioty znajdujące się w stanie restrukturyzacji, upadłości, czy też likwidacji co zwiększa ich niewypłacalność. W takich przypadkach wierzytelność charakteryzuje wątpliwa perspektywa spłaty. W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji organ zasadnie uznał, że wierzytelności, które nabywał skarżący, należy uznać za trudne. Należy także podzielić stanowisko organu, że żadna transakcja nabycia na własne ryzyko wierzytelności trudnej, po cenie niższej od tej wartości nominalnej, nie będzie mogła być zakwalifikowana jako świadczona przez nabywcę wierzytelności usługa w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy VAT. W stanie faktycznym sprawy nabywanie wierzytelności następowało na własny rachunek, czyli ryzyko cesjonariusza, bez wskazania, że czynności te wykonywane są za określonym wynagrodzeniem cesjonariusza w formie prowizji, czy premii del credere, z czego należy wnosić, że do tego rodzaju cesji wierzytelności pełne zastosowanie znajdą tezy wyroku TSUE z 27 października 2011 r., w sprawie C-93/10 Finanzamt Essen-NordOst przeciwko GFKL Financial Services AG oraz wyrok NSA z dnia 19 marca 2012 r., sygn. akt I FPS 5/11. Zdaniem Sądu, w takich okolicznościach cesjonariusz wierzytelności nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia od cedenta, ponieważ różnica między wartością nominalną cedowanych wierzytelności a ceną ich sprzedaży odzwierciedla rzeczywistą ekonomiczną wartość owych wierzytelności w chwili sprzedaży, która jest uzależniona od wątpliwych perspektyw na ich spłatę i zwiększonego ryzyka niewypłacalności dłużników (w ślad za tezami wyroku TSUE C-93/10). Należy zgodzić się z ze stanowiskiem organu, że w niniejszej sprawie nabycie wierzytelności nie może być uznane za świadczenie usług w rozumieniu ustawy VAT, natomiast różnica między wartością rynkową nabytej wierzytelności niewymagalnej a wartością nominalną nie będzie stanowić dla skarżącego wynagrodzenia z tytułu świadczenia usług. Z tych też względów zasługują na uwzględnienie sformułowane w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 8 ust. 1 ustawy VAT. Nie można także uznać, że różnica powstała pomiędzy wartością nominalną nabywanych wierzytelności, a ceną ich sprzedaży stanowić będzie wynagrodzenie skarżącego za wykonanie usługi na rzec zbywcy wierzytelności. Należy też wskazać, że dochodzenie przed sądem przez skarżącego wierzytelności we własnym imieniu i na własny rachunek jest przejawem wykonywania prawa własności w stosunku do wierzytelności powstałej z innego tytułu. Zatem nie dojdzie do odpłatnego świadczenia usług, o którym mowa w art. 8 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy VAT. Pogląd ten pozostaje aktualny także w najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych, który skład orzekający aprobuje (por. m.in. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2015 r., sygn. akt: I FSK 828/14, wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2018 r., sygn. akt: II FSK 3491/15, wyrok WSA w Poznaniu dnia 6 marca 2019 r., I SA/Po 990/18, czy wyrok WSA w Gliwicach z 5 lutego 2019 r., sygn. akt: III SA/Gl 1264/18). Zatem nabyte przez skarżącego usługi prawnicze mające na celu dochodzenie wierzytelności własnej (nabytej w drodze cesji) nie mają ani bezpośredniego, ani pośredniego związku z wykonywanymi przez podatnika czynnościami opodatkowanymi. Wydatki te związane są wprost z odzyskaniem należności wynikających z nabytych przez niego wierzytelności, tj. czynności które nie podlegały VAT. Mając to na uwadze za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 86 ust. 1 ustawy VAT, bowiem nie została spełniona przesłanka wynikająca z tego artykułu, tj. wykorzystywanie przez podatnika nabytych usług do wykonywania czynności opodatkowanych. Jeżeli zaś chodzi o wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 459/13, to wynika z niego, że podatnikowi przysługuje prawo od odliczenia podatku VAT od usługi prawnej związanej z dochodzeniem roszczeń przed sądem. W sprawie tej sąd uznał, że poniesione wydatki na usługę prawną celem wystąpienia na drogę postępowania sądowego o niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy wpływa na uzyskanie obrotu opodatkowanego podatkiem od towarów i usług. Samo odszkodowanie nie stanowi czynności opodatkowanej, jednak usługa radcy prawnego związana z jego dochodzeniem podejmowana była w związku z szeroko rozumianą działalnością gospodarczą. Niezbędnym warunkiem zastosowania odliczenia podatku jest istnienie związku między wydatkami a czynnościami opodatkowanymi, związek ten może mieć charakter bezpośredni lub pośredni (jak w niniejszym przypadku). W wyniku tej czynności skarżący, będący podatnikiem, uzyskuje środki pieniężne wykorzystywane do prowadzenia podstawowej działalności. Zatem jeżeli przedmiotem działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego są czynności opodatkowane podatkiem VAT, to wydatki ponoszone przez skarżącego za sporną usługę należy uznać za czynności, które służą prowadzeniu działalności opodatkowanej. Z tego względu podatek naliczony związany z tymi wydatkami podlegać będzie odliczeniu od podatku należnego w takim zakresie, w jakim podatek ten będzie związany ze sprzedażą opodatkowaną. Zlecenie usługi radcy prawnemu w sprawie było bowiem związane z działalnością gospodarczą i opodatkowaną skarżącego. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie sytuacja przedstawia się odmiennie ponieważ wykorzystywanie przez podatnika nabytych usług prawnych nie było związane z wykonywaniem czynności opodatkowanych. Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że cesja wierzytelności, nie może być uznana jako element wchodzący w skład usługi wykonanej przez skarżącego na rzecz klientów (np. holowania, wynajmu pojazdu). Brak w niej elementu mogącego stanowić wynagrodzenie nabywcy, co jest jednym z elementów pozwalających na uznanie danej czynności za świadczenie usług. Skarżący sam zdecydował się na taką formę rozliczeń ze swoimi klientami. Zamiast żądania pieniężnej zapłaty za wyświadczone usługi zawierał umowę cesji wierzytelności. Nabycie usług prawniczych związane jest wyłącznie z egzekwowaniem należności wynikających z cesji wierzytelności, a nie ze świadczeniem usług przez skarżącego na rzecz klientów poszkodowanych w zdarzeniach drogowych i ich egzekwowaniem. Prawidłowe jest także stanowisko organu odnośnie błędnego określenia moment powstania obowiązku podatkowego z faktury nr [...] z dnia 1 października 2018 r. i w części dotyczącej usługi parkingowej z faktury nr [...] z dnia 5 października 2018 r. Słusznie tutaj organ wskazał, że zgodnie z art. 19a ust. 5 pkt 4 lit. b tej ustawy VAT obowiązek podatkowy w tym przypadku powstaje z chwilą wystawienia faktury. Bezpodstawny jest zarzut naruszenia zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 122 Ordynacji podatkowej oraz prawdy materialnej wyrażonej w art. 187 Ordynacji podatkowej. W sprawie podjęto z urzędu wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. W granicach prawa, w sprawie poszukiwano i dopuszczono wszystkie dowody i okoliczności przyczyniające się do jej prawidłowego wyjaśnienia. Organy nie naruszyły także przepisu art. 284 b § 3 Ordynacji podatkowej. Czas kontroli określony w tym przepisie liczony w dniach roboczych należy odnieść do kontroli w ścisłym rozumieniu tego pojęcia, więc tylko do tych czynności organów kontroli, które przeprowadzane są u przedsiębiorcy, w jego siedzibie (lub we wskazanym przez niego miejscu). Są to czynności organu kontrolującego w siedzibie przedsiębiorstwa, związane m.in. z zapoznaniem się z dokumentacją i zabezpieczeniem dokumentów, akt oraz innych środków dowodowych znajdujących się u kontrolowanego na cele dalszego postępowania. Jak wynika z protokołu kontroli podatkowej rzeczywistą kontrolę w miejscu przechowywania dokumentacji podatkowej podatnika, tj. w Biurze Rachunkowym [...], przeprowadzono łącznie przez dziewięć dni. Nie ma podstaw prawnych do doliczania do tego czasu - tak jak chce tego skarżący - dni, które podatnik poświęcił na kompletowanie dokumentacji, o jaką został wezwany. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI