I SA/Rz 629/23

I SA/Rz 629/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-02-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Grzegorz Panek
Małgorzata Niedobylska /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Smoleń
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1634
art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Tomasz Smoleń, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A.T. na decyzję Zarządu Województwa Podkarpackiego z dnia 26 września 2023 r., nr RP-VIII.1511.11.2023.AS w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności 1) oddala skargę, 2) zarządza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz skarżącej A.T. zwrot kwoty 300 (trzysta) złotych tytułem nadpłaconego wpisu od skargi.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. (dalej: zobowiązana/skarżąca) jest decyzja Zarządu Województwa Podkarpackiego z 26 września 2023 r., nr RP-VIII.1511.11.2023.AS, utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Rzeszowie (dalej: Dyrektor WUP/Instytucja Pośrednicząca) z 1 czerwca 2023 r., nr WW.533.3.1.2023.FKO, w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności.
Jak wynika z akt sprawy, 15 marca 2022 r. skarżąca prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą [...], zwróciła się do Instytucji Pośredniczącej z wnioskiem o rozłożenie na 60 rat zobowiązania wynikającego z decyzji Zarządu Województwa Podkarpackiego z 27 października 2020 r., nr RP-VIII.1511.04.2020.MU, wynoszącego 380.899,13 zł wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych, umorzenie należnych od ww. kwoty odsetek i niepobieranie opłaty prolongacyjnej w związku z rozłożeniem należności na raty, a także odsetek od tej należności. Ewentualnie (w przypadku nie uwzględnienia ww. żądania) zobowiązana wniosła o rozłożenie na 60 rat ww. zobowiązania z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych i niepobieranie opłaty prolongacyjnej, a także odsetek od tej należności. W ramach zabezpieczenia spłaty należności, zobowiązana wskazała na możliwość ustanowienia hipoteki przymusowej na nieruchomości o wartości 1.355.000zł, stanowiącej jej współwłasność, służącej aktualnie do prowadzenia działalności gospodarczej jako placówka przedszkolna.
W uzasadnieniu wniosku zobowiązana powołała się na wystąpienie istotnych względów społecznych oraz względów gospodarczych, w tym swoich możliwości płatniczych. Podniosła, że pod pojęciem względów gospodarczych należy rozumieć sytuację, w jakiej znalazła się strona wnioskująca o przyznanie ulgi, sytuację niezależną od niej, gdzie skutkiem wywiązania się z obowiązku zapłaty będą niemożliwe do przezwyciężenia trudności, których nie można było przewidzieć w normalnej sytuacji ekonomicznej. Względy gospodarcze dotyczą jej sytuacji finansowej, aktualnych możliwości oraz ograniczeń, przy uwzględnieniu charakteru i specyfiki prowadzonej działalności gospodarczej. Zaznaczyła, że charakter prowadzonej przez nią działalności ma istotne znaczenie ze społecznego punktu widzenia, gdyż służy ona zaspokajaniu potrzeb lokalnej społeczności, odciążając samorządy w zakresie finansowania i prowadzenia placówek oświatowych. Prowadzona działalność zapewnia opiekę żłobkową oraz przedszkolną, umożliwiając dostęp do tego rodzaju opieki dla osób, którym nie udało się znaleźć miejsca w publicznych placówkach. Jednak brak dostępu do środków finansowych oraz zachwianie w miesięcznych rozliczeniach spowoduje lawinowe problemy, które mogą nawet doprowadzić do upadku przedsiębiorstwa. Z kolei upadłość spowoduje konieczność likwidacji prowadzonych miejsc przedszkolnych i żłobkowych oraz zwolnienia pracowników, utratę źródeł dochodu przez podmioty współpracujące, a w konsekwencji straty społeczne i ekonomiczne. Ponadto zobowiązana wskazała na negatywne skutki dla jej działalności z powodu prowadzonej egzekucji administracyjnej, stwierdzając, że kontynuowanie postępowania egzekucyjnego nakręci spiralę zadłużenia. Wskazała również, że swoje zobowiązanie zamierza spłacić z dochodów osiąganych z prowadzonej działalności, prognozując, że w 2022r. i 2023 r. dochody będą wyższe z uwagi na zakończenie dwóch projektów unijnych dla grupy 65 dzieci i przejście na komercyjne rozliczanie czesnego. W załączeniu do wniosku skarżąca przedłożyła m.in. zeznanie podatkowe, dokumenty rozliczeniowe, "Prognozowany wzrost kosztów prowadzenia działalności dla [...] na lata 2022-2023", umowę pożyczki gotówkowej.
Dyrektor WUP decyzją z 22 lipca 2022 r. odmówił skarżącej zastosowania wnioskowanych ulg. Organ I instancji stwierdził brak możliwości finansowych skarżącej do spłaty należności w ratach oraz brak przesłanek przemawiających za udzieleniem wnioskowanej ulgi w postaci umorzenia odsetek od należnej kwoty.
Decyzją z 27 września 2022 r. Zarząd Województwa Podkarpackiego uchylił ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Dyrektor WUP decyzją z 1 czerwca 2023 r. ponownie odmówił skarżącej zastosowania wnioskowanych ulg.
Organ I instancji ustalił, że skarżąca jest współwłaścicielką dwóch nieruchomości: położonej w K., pow. 21 ar, o szacunkowej wartości 1.355.000 zł, zabudowanej budynkiem gospodarczym oraz mieszkalnym, służącej aktualnie do prowadzenia działalności gospodarczej jako placówka przedszkolna oraz położonej w R., pow. 5,6 ar, zabudowanej (dom bliźniak 180 m2), o szacunkowej wartości 850.000 zł. Skarżąca posiada w leasingu dwa samochody marki: BMW [...] z 2018 r., o szacunkowej wartości 105.000 zł oraz VOLVO [...] z 2017 r. o szacunkowej wartości 119.000 zł. Umowy leasingowe przewidują prawo do nabycia przedmiotu leasingu po zakończeniu umów. Posiada również środki trwałe o wartości bilansowej ponad 83.000 zł.
Według ustaleń organu I instancji dochód rodziny skarżącej (4-osobowej) w poszczególnych okresach wynosił: 2017 r. – 45.484,65 zł (3.790,39 zł miesięcznie), 2018 r. – 56.799,77 zł (4.733,31 zł miesięcznie), 2019 r. – 52.644,21 (4.387,02 zł miesięcznie), 2020 r. – 77.788,84 zł, (6.482,40 zł miesięcznie), 2021 r. – 111.684,78 zł (9.307,07 zł miesięcznie), 2022 r. – 38.207,05 zł (3.183,92 zł miesięcznie). Wydatki miesięczne rodziny skarżącej ustalono na kwotę 8.770 zł.
Organ I instancji po dokonaniu analizy sytuacji majątkowej zobowiązanej stwierdził, że w 2022 r. skarżąca nie była w stanie spłacić zadłużenia w jakichkolwiek ratach, gdyż miesięczne wydatki przewyższały miesięczne dochody o ponad 5.000 zł. Odnosząc się do przestawionych przez skarżącą prognoz na 2023 r. organ I instancji stwierdził, że prognozowany dochód z działalności gospodarczej budzi wątpliwości i zdaniem tego organu został on zawyżony. W ocenie organu, określona przez skarżącą kwota wolnych środków (6.500-7.000) została zawyżona i jest niemożliwa do osiągnięcia. Według organu w 2022 r. oraz w styczniu i lutym 2023 r. kwota wolnych środków, którą dysponowała skarżąca nie przekroczyła 3.000 zł.
W ocenie organu I instancji zobowiązana nie posiada możliwości finansowych do spłaty należności w ratach, zaś okres 5 lat jest maksymalnym okresem na jaki można byłoby rozłożyć spłatę zadłużenia. Z wyliczeń organu wynika, że 60 rat zaproponowanych przez skarżącą oznaczałoby spłatę zadłużenia przez okres 5 lat w kwotach ponad 7.100 zł miesięcznie. Skarżąca wskazała, że zobowiązanie zamierza spłacić z dochodów osiąganych z prowadzonej działalności, jednak w 2022r. z osiągniętych dochodów nie była w stanie pokryć nawet wskazywanych przez nią wydatków rodziny.
Zdaniem organu I instancji, wykazany przez skarżącą majątek i jej sytuacja finansowa nie pozwala na zastosowanie ulgi w postaci umorzenia w części odsetkowej. Organ ocenił, że w sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadnione względami społecznymi lub gospodarczymi o których mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej: u.f.p.). Według organu, w sprawie nie zaistniała sytuacja nadzwyczajna lub zdarzenie losowe pozwalające na wnioskowane rozłożenie na raty i umorzenie zobowiązań. Natomiast sytuacja finansowa skarżącej nie wskazuje na trudności finansowe, które uzasadniałyby umorzenie odsetek. Z ustaleń organu wynika, że skarżąca przez ostatnie 6 lat prowadzi działalność na wyrównanym poziomie. Rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej (żłobki i przedszkola), nie powoduje, że obowiązują ją inne zasady dotyczące ponoszenia należności publicznoprawnych, tj. należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich. Udzielenie ulgi jest wyjątkiem i istotnym odstępstwem od zasady równości podmiotów wobec przepisów prawa powszechnie obowiązującego oraz odejściem od konstytucyjnej zasady sprawiedliwości.
Opisaną na wstępie decyzją z 26 września 2023 r., Zarząd Województwa Podkarpackiego, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy podtrzymał stanowisko organu I instancji, że zobowiązana nie posiada możliwości finansowych do spłaty zobowiązania w zaproponowanych 60 ratach. W zakresie sytuacji majątkowej skarżącej organ wskazał, że miesięczny dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego skarżącej w 2023 r., wyniósł 12.972,99 zł. Miesięczne wydatki ustalono na kwotę 8.250 zł, w związku z czym pozostało 4.722,99 zł wolnych środków miesięcznie. Skarżąca wnioskowała o rozłożenie zobowiązania w wysokości 380.899,13 zł na 60 rat, zatem jedna rata od należności głównej, bez uwzględnienia odsetek oraz opłaty prolongacyjnej, wynosiła 6.348,32 zł. Organ zaznaczył, że w związku z postępowaniem windykacyjnym kwota należności głównej przypadająca do zwrotu uległa zmianie, niemniej jednak na dzień złożenia wniosku o udzielenie ulg, kwota odsetek od należności głównej określonej decyzją Zarządu Województwa Podkarpackiego z dnia 27 października 2020 r. wynosiła 76.886,00 zł. Wobec powyższego wyliczenie raty miesięcznej (biorąc pod uwagę kwotę należności głównej i odsetek orzeczonych ww. decyzją, tj. 429.975,26 zł, bez opłaty prolongacyjnej i dzieląc ją na 60 rat, o które wnioskowała strona) na dzień 23 marca 2022 r. wynosiłoby 7.166,25 zł.
W ocenie organu II instancji Instytucja Pośrednicząca zastosowała się do wszystkich wskazań i uwag zawartych w decyzji kasacyjnej z 27 września 2022 r. Ustalono, że kwoty dotacji przyznanych przez Urząd Miasta R. oraz Urząd Gminy K. nie były uwzględniane podczas obliczania dochodu z działalności gospodarczej skarżącej zarówno w 2020 jak i w 2021 r. Przy ustalaniu miesięcznych wolnych środków rodziny, które pozostają do jej dyspozycji wzięto pod uwagę wszystkie okoliczności występujące w sprawie. Dodatkowo odniesiono się do nowych okoliczności, tj. prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego przez [...] od początku 2023 r. oraz częściowego samodzielnego utrzymywanie się córki zobowiązanej.
Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego nieprawidłowego ustalenia dochodów i wydatków skarżącej za 2022 r., tj. z pominięciem dochodu [...], organ II instancji wskazał, że w postępowaniu odwoławczym dokonano ponownej analizy dochodu rodziny w 2022 r. i ustalono miesięczny przychód rodziny w 2022 r., z uwzględnieniem dochodu ww. osoby, z pierwszych 8 miesięcy tego roku (od stycznia do września [...] był liczony jako członek gospodarstwa domowego skarżącej). Ustalona kwota miesięcznego przychodu rodziny zobowiązanej w 2022 r., wyniosła 6.318.72 zł i nadal nie pozwalała na spłatę rat zadłużenia.
Organ podkreślił, że dochód rodziny skarżącej w poszczególnych latach obliczono uwzględniając przedłożone przez stronę rozliczenia PIT. Jeżeli, jak wskazuje skarżąca, miały one błędy (zawyżone koszty), powinna ona złożyć korektę, co w sprawie nie miało miejsca.
Organ zaznaczył, że rozpoznając przesłankę względów społecznych i gospodarczych wzięto pod uwagę charakter działalności skarżącej tj. prowadzenie żłobków i przedszkoli dla lokalnej ludności, jednakże okoliczności te nie mogą być decydujące przy wydawaniu decyzji o udzieleniu ulgi. W przeciwnym razie weryfikacja prawidłowości realizowania przez beneficjenta projektów zakończona decyzją zwrotową, napotkałyby na problemy związane z odzyskiwaniem orzeczonych do zwrotu kwot z uwagi na rodzaj podmiotu.
Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego błędnej interpretacji przez Instytucję Pośredniczącą art. 64 ust.1 pkt 2 lit. b) u.f.p. organ II instancji wyjaśnił, że przesłanka względów społecznych lub gospodarczych musi zostać spełniona, aby organ w ogóle mógł rozważyć możliwość rozłożenia na raty i umorzenia należności, przy czym możliwości płatnicze zobowiązanego są jednym z dopuszczalnych kryteriów oceny zastosowania ulg w spłacie należności. Organ podkreślił, że przyczyną powstania należności, której dotyczy obowiązek zwrotu wraz z odsetkami, jest nieprawidłowa realizacja projektu, nie zaś nadzwyczajne zdarzenia, na które skarżąca nie miała wpływu. Zobowiązana wnioskując o środki unijne i podpisując umowę o dofinansowanie wiedziała jakie są skutki wydatkowania środków niezgodnie z przeznaczeniem, z naruszeniem procedur lub nieprawidłowo wykorzystanych, miała zatem świadomość skutków błędnie wydanych środków finansowych. Nie wystąpiły nadzwyczajne powody czy losowe przypadki uprawniające do udzielenia ww. ulgi. Zdaniem organu odroczenie zapłaty należności mogłoby spowodować długotrwałe rozłożenie w czasie zwrotu dofinansowania. Natomiast w przypadku umorzenia odsetek zgoda na uszczuplenie finansów publicznych mogłaby zostać potraktowana jako odstępstwo od zasady powszechności ponoszenia świadczeń publicznoprawnych.
W odniesieniu zaś do twierdzeń skarżącej, że umowa o dofinansowanie została wypowiedziana z dużym opóźnieniem co spowodowało zwiększenie zadłużenia, organ II instancji wskazał, że w postępowaniu w sprawie o zastosowanie ulgi w spłacie należności publicznoprawnych, w tym ich umorzenia, nie są brane pod uwagę okoliczności, w których powstała należność. Niemniej jednak zarzucane opóźnienie nie było spowodowane działaniem organu, ale działaniem samej skarżącej i jej postawą.
W skardze wniesionej do tut. Sądu, domagając się uchylenia wydanej w sprawie decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także orzeczenia o kosztach postępowania, skarżąca zarzuciła naruszenie:
1. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej: k.p.a.) poprzez dokonanie oceny dowodów w sposób niewszechstronny, sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego, w sposób nasuwający zastrzeżenia z punku widzenia zasad logicznego rozumowania, gdzie pominięte w ocenie dowodów zostały następujące okoliczności:
a) organy orzekające w sprawie nie oceniły możliwości spłaty przez skarżącą zobowiązania jednorazowo w całości, nie wskazano, czy istnieje lub nie w ocenie organów taka możliwość, a także jak jednorazowa spłata zobowiązania w całości wpłynęłaby na sytuację majątkową skarżącej,
b) nie poddane zostały ocenie szczegółowe okoliczności dotyczące prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, związane ze specyfiką prowadzonej działalności, źródłem przychodów, możliwością ich zwiększenia, koniecznością ponoszenia kosztów, brakiem możliwości intensywnego zwiększenia przychodów,
c) organy nie odniosły się do aktualnej, zachwianej już płynności finansowej skarżącej, nie oceniły aktualnie istniejących zobowiązań i zaległości pod kątem możliwości jednorazowej spłaty zobowiązania,
d) organy nie oceniły przedstawianych przez skarżącą konsekwencji związanych z jednorazowym oraz przymusowym wykonaniem zobowiązania, pod kątem chociażby dalszego prowadzenia działalności w dotychczasowym kształcie,
e) dotyczące dokonania niepełnej oceny przesłanki społecznej w zakresie analizy możliwości zaspokojenia się Skarbu Państwa w różnych wariantach spłaty należności, w tym oceny szansy spłaty nieruchomości w zaproponowanych ratach oraz egzekucyjnej spłaty należności, co doprowadziło do niepełnej oraz fragmentarycznej oceny przesłanek związanych z podstawą do udzielenia skarżącej wnioskowanej ulgi, gdyż organy orzekające w sprawie w sposób nieprzekonujący oraz niepełny oceniły sytuację społeczną i gospodarczą skarżącej, a pominięcie szeregu okoliczności przy dokonanej ocenie wpłynęło na wydane rozstrzygnięcie, które cechuje dowolność oraz wybiórczość,
2. art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie z jakiego powodu organ nie wziął pod uwagę podnoszonych przez skarżącą (we wniosku o rozłożenie należności na raty oraz dalszych pismach) okoliczności dotyczących względów społecznych i gospodarczych prowadzonego przedsiębiorstwa, przy jednoczesnym wskazaniu przez organ, że nie znalazł podstaw do uznania, by w sprawie wystąpiły zdarzenia, które miałyby być niezależne od działań Wnioskodawczym, a tym samym ich skutkiem miałoby być takie pogorszenie się sytuacji finansowej, które byłoby niezależne od niej powodując brak możliwości wywiązania się z nałożonego zobowiązania, podczas gdy organ przy ocenie względów gospodarczych pomija podawane przez skarżącą okoliczności związane ze stosowaniem się przez Instytucję Pośredniczącą do zawartej umowy w przedmiocie dofinansowania, a okoliczności te z urzędu są znane organowi, dotyczą terminów umownych realizacji obowiązków Instytucji Pośredniczącej, których realizacji w terminie określonym umową IP zaniechała powodując dotkliwsze skutki finansowe dla Wnioskodawczyni, nie były przedmiotem oceny w postępowaniu o zwrot dofinansowania, jednakże są podnoszone w przedmiotowym postępowaniu jako jeden z argumentów uzasadniających przyznanie ulgi. Twierdzenie organu, że sytuacja, w której znalazła się skarżąca jest spowodowana działaniem jej samej, w świetle braku analizy oraz odniesienia się do wyżej wskazanych weryfikowanych twierdzeń jest niepełnym rozpatrzeniem wszystkich okoliczności podnoszonych w sprawie, a lakoniczność odniesienia się do wskazanych okoliczności nie realizuje zasady przekonywania,
3. art. 64 ust. 1 pkt 2) lit. b) u.f.p. poprzez dokonanie jego błędnej wykładni co zostało wyrażone poprzez skupienie się przez organy obu instancji na dokładnym wyliczeniu czy skarżąca będzie w stanie spłacać zaproponowane raty poprzez przeliczanie tzw. "wolnych środków", gdzie kwestia ustalania wysokości oraz ilości rat jest fazą postępowania, która następuje dopiero po ustaleniu, że w sprawie wystąpiły względy społeczne i gospodarcze przemawiające za przyznaniem wnioskowanej ulgi. Organ najpierw ustalił, że skarżącej nie stać na zaproponowane raty, a dopiero w dalszej kolejności skupił się na ocenie kwestii społecznych i gospodarczych, wskazując, że w sprawie nie występują. Przeniesienie optyki postępowania na nieistotne na tym etapie kwestie spowodowało, że istotne dla sprawy okoliczności zostały potraktowane bez zachowania należytej staranności w sposób pobieżny i niepełny.
4. art. 64 ust. 1 pkt 2) lit. b) u.f.p. poprzez dokonanie jego błędnej wykładni co zostało wyrażone poprzez postawienie "wyżej" interesu publicznego nad interes skarżącej, w zakresie oceny możliwości płatniczych skarżącej, gdzie ocena względów społecznych i gospodarczych przemawiających za przyznaniem ulgi nie jest przeciwstawiana negatywnej przesłance w postaci "nieodległej spłaty zobowiązania", a ocena interesu publicznego winna obejmować swoim zakresem różne warianty możliwej spłaty zobowiązania przedstawiające skuteczne sposoby zaspokojenia z punktu widzenia interesu Skarbu Państwa przy równoczesnym uwzględnieniu słusznego interesu osoby zobowiązanej.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że kluczowe dla sprawy okoliczności względów społecznych i gospodarczych zostały ocenione bez zachowania należytej staranności oraz w sposób niepełny, bo organy obu instancji skupiły się na okolicznościach drugorzędnych dla sprawy dotyczących możliwości finansowych skarżącej do spłaty zobowiązania w zaproponowanych ratach poprzez wyliczenia tzw. wolnych środków.
Według skarżącej organ nie zrealizował w sprawie zasady przekonywania w sposób spójny, logiczny oraz pełny. Szereg okoliczności rzutujących na wydane rozstrzygnięcie został pominięty, a błędy proceduralne przeniosły ciężar postępowania na analizę możliwości spłaty zobowiązania w zaproponowanych ratach, a kwestie związane z interesem społecznym oraz gospodarczym nie zostały w sposób pełny oraz prawidłowy ocenione. Organ winien w pierwszej kolejności ustalić, czy wystąpiły uzasadnione względy społeczne lub gospodarcze.
Ponadto skarżąca podniosła, że organ II instancji dokonując oceny względów społecznych oraz gospodarczych nie ocenił możliwości spłaty przez nią zobowiązania jednorazowo w całości. Błędnie ocenił, że rodzaj wykonywanej przez skarżącą działalności gospodarczej nie jest brany pod uwagę przy ocenie względów gospodarczych. Ocena względów społecznych i gospodarczych przy analizowaniu rodzaju świadczonych usług, poza znaczeniem jej dla lokalnej społeczności winna dotyczyć również przepływu przez tę działalność środków oraz możliwości osiągania z niej dochodów, chociażby przez brak możliwość sprzedaży towarów czy osiągania zysków z innych źródeł. Okoliczności związane ze specyfiką prowadzonej działalności były szeroko opisywane we wniosku o rozłożenie należności na raty, jednakże w kontekście przesłanki społecznej i gospodarczej nie były w tym zakresie poddane w ogóle analizie. Organ nie ocenił działalności skarżącej również pod kątem miejsc pracy jakie tworzy, jak również nie pochylił się nad konsekwencjami zmniejszania ilości miejsc przedszkolnych i żłobkowych przy utracie płynności finansowej. Pominięto również kwestię, że skarżąca już ma problemy z płynnością finansową, a także nie zostały poddane ocenie konsekwencje odmowy rozłożenia na raty dłużnej należności.
Według skarżącej wskazała ona na okoliczności losowe, niezwiązane z treścią wydanej decyzji o zwrocie środków z dofinansowania. Organ nie odniósł się w ogóle do zarzutu skarżącej, że Instytucja Pośrednicząca nie stosowała się do zawartej umowy, a wniosek o płatność analizowała przez 93 dni, gdzie umowa przewidywała 20 dni roboczych. Gdyby Instytucja Pośrednicząca podjęła działania związane z dofinansowaniem projektu zgodnie z zawartą umową i w terminach w niej wskazanych, stosując się do przyjętych, własnych zobowiązań sytuacja skarżącej byłaby zupełnie odmienna, a zobowiązanie do zapłaty zdecydowanie niższe.
Końcowo skarżąca wywiodła, że organ nie ocenił interesu społecznego w kontekście zaspokojenia się w przypadku rozłożenia należności na raty, gdy takie działanie również gwarantuje zaspokojenie interesu publicznego. Podkreśliła, że gdyby nie miała możliwości spłaty zobowiązania w zaproponowanych ratach, to nie złożyłaby wniosku o takiej treści.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji nie wykazała, aby została wydana z naruszeniem prawa w stopniu wymagającym zastosowania środków określonych w przepisach art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 - dalej: P.p.s.a.). Kontrola sądowoadministracyjna sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem (legalności) działalności organów administracji publicznej. Sąd analizuje, czy organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, a jego istotne naruszenia mogą stanowić podstawę uchylenia zaskarżonego aktu albo stwierdzenia jego nieważności.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja odmawiająca rozłożenia na raty należności wynikającej z decyzji zobowiązującej skarżącą do zwrotu środków pobranych na podstawie umowy o dofinasowanie projektu, wykorzystanych z naruszeniem procedur, w kwocie 380.899,13 zł wraz z odsetkami i umorzenia należnych odsetek od ww. kwoty oraz umarzająca postępowanie w przedmiocie niepobierania opłaty prolongacyjnej, jako bezprzedmiotowego.
Podstawą prawną kontrolowanej decyzji jest art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.f.p., zgodnie z którym należności, o których mowa w art. 60 ( wśród, których ustawodawca wymienił m.in. należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności - pkt 6 art. 60), właściwy organ może, na wniosek zobowiązanego, umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności – w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.
Wydana na podstawie art. 64 ust.1 pkt 2 lit. b) u.f.p. decyzja ma charakter uznaniowy, na co wskazuje użyte w tym przepisie sformułowanie "może". Oznacza to, że organ orzekający w przedmiocie udzielenia ulgi, korzystając ze swobody uznania administracyjnego, może w przypadku stwierdzenia przesłanek umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. W konsekwencji spełnienie określonych w tym przepisie przesłanek w postaci zaistnienia względów społecznych lub gospodarczych nie oznacza powstania po stronie organu obowiązku udzielenia ulgi, a jedynie taką możliwość stwarza. Spełnienie ww. przesłanek otwiera tylko drogę do rozważenia zasadności wniosku strony, nie obligując organu do przyznania ulgi.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.
Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści przepisów art.7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uzasadnienie powinno zaś odpowiadać warunkom określonym w art. 107 k.p.a., tak, aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. W szczególności w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia czy rozłożenia na raty.
Zaznaczenia wymaga, że do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi.
Kontrola sądowa tego rodzaju rozstrzygnięć sprowadza się natomiast do zbadania, czy decyzja uznaniowa poprzedzona została prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy. Sąd bada więc, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w myśl, której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i 77 k.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 k.p.a., w szczególności, czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia należności czy rozłożenia na raty. Natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonany na podstawie kryteriów celowości i słuszności pozostaje poza kontrolą sądu.
W pierwszej kolejności organ winien zatem ustalić, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy występują uzasadnione względy społeczne lub gospodarcze zobowiązanego, w szczególności możliwości płatnicze zobowiązanego.
Pojęcia względy społeczne lub gospodarcze będące przesłankami, po spełnieniu których organ może zastosować ulgę, są klauzulami generalnymi, dlatego też aby je zdefiniować należy odwołać się do sformułowań pozaprawnych.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że ważne względy społeczne lub gospodarcze zobowiązanego to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych lub szczególnego splotu okoliczności nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowej, przy czym nie można ich utożsamiać z subiektywnym przekonaniem dłużnika. O istnieniu względów społecznych lub gospodarczych zobowiązanego decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Trzeba jednak mieć też na uwadze i to, że względy ogólnospołeczne wymagają, żeby zobowiązania były realizowane, a zobowiązany nie był pochopnie z nich zwalniany. Nie każde trudności finansowe mogą uzasadniać zastosowanie ulgi lecz tylko takie, które w konkretnych okolicznościach wiązałyby się z zagrożeniem istotnego interesu zobowiązanego. Tak więc dbałość o interes Skarbu Państwa/jednostki samorządu terytorialnego, rozumiana jako konieczność zapewnienia stałych dochodów państwa/jednostki samorządu terytorialnego wymaga, aby dłużnicy publicznoprawni przestrzegali przepisy prawne, w tym u.f.p., by była przestrzegana zasada równości i sprawiedliwości "opodatkowania", od której wyłomem są ulgi. Z tej przyczyny udzielenie ulgi powinno mieć zastosowanie w wyjątkowych przypadkach i być podparte konkretnymi okolicznościami (por. np. wyroki NSA: z 15 kwietnia 2021 r. , sygn. akt III OSK 4612/21, 14 stycznia 2021 r., sygn. akt I GSK 1605/20, wyrok WSA w Warszawie z 5 stycznia 2024 r., sygn. akt V SA/Wa 19/23).
Niewątpliwie prowadzona przez skarżącą działalność jest społecznie ważna i potrzebna, z drugiej jednak strony ważne jest też, by podmioty zobowiązane do zwrotu należności budżetowych, z powodu wykorzystania tych środków z naruszeniem procedur, nie były pochopnie ze swoich zobowiązań zwalniane, gdyż odbywa się to kosztem budżetu i społeczności lokalnej.
Organ dokonał kompleksowej oceny sytuacji skarżącej, w tym m.in. zwrócił uwagę na posiadany przez nią znaczny majątek (nieruchomości, ruchomości, śr. trwałe), dochody członków rodziny oraz ponoszone wydatki i ocenił, że skarżąca nie jest w stanie spłacić zobowiązania jednorazowo, w całości, ale także, że nie jest w stanie z osiąganych przychodów spłacać zobowiązania w ratach. Analiza organu nie pozostawia co do tego wątpliwości.
Odnosząc się do zarzutów skargi w tym zakresie należy podkreślić, że zwrot "w szczególności możliwości płatniczych" odnosi się do względów społecznych i gospodarczych, dlatego możliwość spłaty rat musi być brana pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek z art. 64 ust.1 pkt 2 lit. b) u.f.p. W innym przypadku ulga taka będzie pozorna i w sposób oczywisty niemożliwa do zrealizowania. Rozłożenie na raty zapłaty zaległości jest bowiem ulgą, której zastosowanie ma sens tylko w sytuacji, gdy zobowiązany wskaże możliwość poniesienia rat i dochowania terminu płatności (por. wyroki WSA: w Bydgoszczy z 14 listopada 2012 r., sygn. akt: I SA/Bd 770/12, w Warszawie z 10 lutego 2017 r., w Rzeszowie z dnia 7 listopada 2017 r., I SA/Rz 535/17).
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy obu instancji dokonały wyczerpującej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przez pryzmat występowania ww. przesłanek, tj. uzasadnionych względów społecznych lub gospodarczych, w szczególności możliwości płatniczych skarżącej. Na podstawie bardzo dokładnej analizy sytuacji majątkowej skarżącej ustalono, że miesięczny dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego skarżącej w 2023 r., wyniósł 12.972,99 zł. Miesięczne wydatki ustalono na kwotę 8.250 zł, w związku z czym pozostało 4.722,99 zł wolnych środków miesięcznie. Skarżąca wnioskowała o rozłożenie zobowiązania w wysokości 380.899,13 zł na 60 rat, zatem jedna rata od należności głównej – bez uwzględnienia odsetek oraz opłaty prolongacyjnej – wynosiła co najmniej 6.348,32 zł. W konsekwencji uznano, że skarżąca nie będzie w stanie spłacać zobowiązania w systemie ratalnym.
Niewątpliwie zastosowanie ulgi polegającej na rozłożeniu na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę powinno sprzyjać efektywnej realizacji zobowiązań. Taka skuteczna realizacja zobowiązania nie występuje, w sytuacji gdy miesięczne przychody równoważą ponoszone miesięcznie wydatki i brak jest środków na spłatę zaległości podatkowych w ewentualnych ratach, a także wówczas, gdy jego realizacja uzależniona jest od zdarzeń przyszłych i niepewnych. W konsekwencji zasadna jest odmowa rozłożenia na raty zaległości podatkowej, w sytuacji gdy osiągane przez stronę dochody nie gwarantują, że ewentualnie udzielona ulga byłaby możliwa do wykonania.
Na etapie postępowania związanego z badaniem istnienia przesłanek zastosowania ulgi organ nie ma obowiązku brania pod uwagę przyczyn jakie legły u podstaw powstania należności, w szczególności podnoszonego przez skarżącą niewywiązywania się w terminie przez Instytucję Pośredniczącą z warunków umowy o dofinansowanie. Mogą być one uwzględnione dopiero na etapie podejmowania decyzji w ramach uznania administracyjnego, czyli po ustaleniu, że zachodzą przesłanki w postaci względów społecznych i gospodarczych, a w szczególności możliwości płatniczych zobowiązanego. Jednakże przesłanki te nie zostały stwierdzone w rozpoznawanej sprawie.
Całokształt poczynionych w sprawie ustaleń i przedstawione w uzasadnieniu wydanych decyzji wnioski organów obu instancji, prowadzą do wniosku, że wbrew zarzutom skargi organ dokonał indywidualnej oceny sytuacji skarżącej. Sąd nie podziela przy tym stanowiska skarżącej, że organ miał obowiązek rozważyć czy skarżąca ma możliwość spłaty zobowiązania w całości. Zakres postępowania organu wyznacza bowiem treść wniosku inicjującego postępowanie w sprawie udzielenia ulgi, a skarżąca wnioskowała o rozłożenie zobowiązania na raty.
Zatem z przedstawionych względów, w przekonaniu Sądu, organ przy rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy nie naruszył przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.f.p.
W ocenie Sądu nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania. Organy w sposób logiczny, spójny, w nawiązaniu do ustalonych prawidłowo okoliczności sprawy, uzasadniły odmowę zastosowania wnioskowanej przez skarżącej ulgi. Przeprowadzono postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organy obu instancji w wydanych rozstrzygnięciach odniosły się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącą w toku postępowania. Zgromadzony materiał dowodowy został oceniony w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniach decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a.
Nie stwierdzając zatem w kontrolowanej sprawie naruszenia prawa materialnego, jak również przepisów postępowania, które miałyby wpływ na wynik sprawy, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.
W pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 225 P.p.s.a. orzeczono o zwrocie kwoty 300 zł na rzecz skarżącej, która bez wezwania uiściła zawyżony o tę kwotę wpis od skargi - zgodnie z § 2 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2021 r., poz. 535) wpis wynosić winien 200 zł, skarżąca zaś uiściła tytułem wpisu 500 zł.