I SA/Rz 627/22

I SA/Rz 627/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2022-12-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Grzegorz Panek
Jacek Boratyn
Jarosław Szaro /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2114
art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1 i art. 14 ust. 1
Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 9 i art. 43
Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
Dz.U. 2015 poz 415
§ 2
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2022 r. spraw ze skarg S.B. na decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 8 sierpnia 2022 r. – nr 9009-2022-000863 w przedmiocie płatności dla obszarów w ramach wsparcia bezpośredniego na 2021 rok, – nr 9009-2022-000864 w przedmiocie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2021 rok oddala skargi.
Uzasadnienie
Przedmiotem skarg S.B. (dalej: rolnik/skarżący) są decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie (dalej: Dyrektor Agencji) z 8 sierpnia 2022r. nr 9009-2022-000863 i 9009-2022-000864, utrzymujące w mocy decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. (dalej: Kierownik Agencji) z 20 maja 2022r., nr 0183-2022-005163 i 0183-2022-005165, w przedmiocie przyznania na 2021 rok płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz rolno-środowiskowo-klimatycznej.
Z akt sprawy wynika, że 16 czerwca 2021r. rolnik wystąpił o przyznanie mu: - płatności bezpośrednich na 2021 rok w tym: jednolitej płatności, płatności za zazielenienie oraz płatności dodatkowej, deklarując działki rolne A oraz B na łącznej pow. 100,81 ha,
- płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) na 2021 rok, ramach której zadeklarował w pierwszym roku zobowiązania realizację pakietu 4 – Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000 oraz pakietu 5 - Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000, a w ich ramach warianty 4.5 – Półnaturalne łąki świeże na pow. 68,53 ha na działce rolnej A3 oraz wariant 5.5. - Półnaturalne łąki świeże na pow.31,71 ha na działce rolnej B1.
W dniach 24-28 marca 2022r. w gospodarstwie rolnika została przeprowadzona kontrola na miejscu w zakresie kwalifikowalności powierzchni, której wyniki zostały ujęte w raporcie nr 9009-00000001487/22, do którego rolnik wniósł zastrzeżenia. W odpowiedzi na zarzuty rolnika, Kierownik Biura Kontroli na Miejscu Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARiMR w R. uznał zastrzeżenia za bezzasadne i podtrzymał ustalenia w zakresie zmierzonej na miejscu powierzchni uprawnionej do płatności na rok 2021.
W wyniku kontroli stwierdzono, że powierzchnia uprawniona do płatności bezpośrednich wynosi 100,37 ha i jest o 0,44 ha mniejsza niż powierzchnia deklarowana przez rolnika do przedmiotowych płatności. Nieprawidłowość dotyczyła stwierdzenia, że na działce ewidencyjnej nr [...], na której rolnik deklarował działkę rolną B, powierzchnia maksymalnego kwalifikowalnego obszaru wynosi 31,27 ha i jest o 0,44 ha mniejsza niż powierzchnia tej działki, jaką zadeklarował rolnik we wniosku o przyznanie płatności na 2021 rok.
Odnośnie natomiast powierzchni uprawnionej do płatności RŚK na rok 2021r. stwierdzono, że w wariancie 4.5 wynosiła 68,53 ha, a w wariancie 5.5 – 30,87 ha. Stwierdzone powierzchnie były o 0,30 ha (wariant 4.5) oraz o 0,84 ha (wariant 5.5) mniejsze niż powierzchnie deklarowane przez rolnika we wniosku. Nieprawidłowość dotyczyła stwierdzenia, że na działce ewidencyjnej nr [...] powierzchnia maksymalnego kwalifikowanego obszaru trwałych użytków zielonych (tzw. powierzchnia MKO_TUZ) – tj. powierzchnia uprawniona do płatności w ramach wariantu 4.5 wynosi 68,53 ha, natomiast na działce ewidencyjnej nr [...] powierzchnia maksymalnego kwalifikowanego obszaru trwałych użytków zielonych w ramach deklarowanego na tej działce wariantu 5.5 wynosi 30,87 ha.
Kierownik Agencji decyzją z 20 maja 2022r., nr 0183-2022-005163, przyznał rolnikowi płatności bezpośrednie w łącznej wysokości 87 226,12, w tym:
• jednolitą płatność obszarową w wysokości 48 216,96 zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 725,46 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia oraz zastosowanie współczynnika korygującego,
• płatność za zazielenienie w wysokości 32 360,21 zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 486,88 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego,
• płatność redystrybucyjną w wysokości 4 908,72 zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 73,86 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia oraz zastosowanie współczynnika korygującego;
Jednocześnie, organ I instancji przyznał rolnikowi kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 1 740,23 zł.
Decyzją z 20 maja 2022r., nr 0183-2022-005165, organ I instancji przyznał rolnikowi płatności RŚK na 2021 rok w łącznej wysokości 115 106,90 zł, w tym do:
• wariantu 4.5 - Półnaturalne łąki świeże w wysokości 79 258,07 zł,
• wariantu 5.5. - Półnaturalne łąki świeże w wysokości 35 848,83 zł.
Jednocześnie, organ I instancji przyznał rolnikowi kwotę przeznaczona na refundacje kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu sporządzenia dokumentacji przyrodniczej w łącznej wysokości 4 375,30 zł. Ustalił również obszar gruntów objęty zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym:
• w wariancie 4.5 - Półnaturalne łąki świeże zobowiązanie podjęte 15 marca 2021r. na powierzchni 68,53 ha,
• w wariancie 5.5 - Półnaturalne łąki świeże zobowiązanie podjęte 15 marca 2021r. na powierzchni 30,87 ha.
Od decyzji organu I instancji z 20 maja 2022r., nr: 0183-2022-005163 i 0183-2022-005165, rolnik wniósł odwołania po rozpatrzeniu których, Dyrektor Agencji powołanymi na wstępie decyzjami z 8 sierpnia 2022r., utrzymał w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji.
Uzasadniając wydane rozstrzygnięcia, organ odwoławczy przywołał i omówił mające zastosowanie w sprawie przepisy. W odniesieniu do płatności bezpośrednich, organ wskazał na regulacje zawarte w art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1 i art. 14 ust. 1 ustawy z 5 lutego 2015r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2021r., poz. 2114 – dalej: ustawa o płatnościach bezpośrednich) oraz regulacje unijne zawarte w art. 9 i art. 43 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE L 2013,347.608 z późn.zm. – dalej: rozporządzenie nr 1307/2013).
Organ II instancji wskazał na wynikający z powyższych przepisów obowiązek organu ustalenia zgodności deklaracji rolnika ze stanem faktycznym na gruncie oraz na konieczność przeprowadzania kontroli administracyjnych dla weryfikacji wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich.
Natomiast w zakresie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej organ odwoławczy powołał się na § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r. poz. 415, z późn. zm. - dalej: rozporządzenie RŚK) który stanowi, że płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna przysługuje rolnikowi, jeżeli: został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, realizuje 5-letnie zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne, o którym mowa w art. 28 ust. 3 rozporządzenia nr 1305/2013 lub art. 7 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 807/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie nr 1305/2013, w ramach określonego pakietu albo jego wariantu, spełnia warunki przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu rolno-środowiskowo-klimatycznym. Ponadto, w myśl § 15 ust. 3 rozporządzenia RŚK przysługującej do gruntów uwzględnia się powierzchnię działek rolnych, nie większą jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa odpowiednio w art. 5 ust. 2 lit. b rozporządzenia nr 640/2014 określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
Ponadto organ II instancji wskazał, że zgodnie z § 12 ust. 4 pkt 1 ww. rozporządzenia w przypadku pakietu 4, płatność RŚK jest przyznawana do trwałych użytków zielonych, na których występują wskazane w tym przepisie siedliska przyrodnicze i siedliska lęgowe ptaków Natomiast zgodnie z § 12 ust. 7 pkt 1 ww. rozporządzenia w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 5 (pakiet 5), płatność RŚK jest przyznawana do położonych poza obszarem Natura 2000 trwałych użytków zielonych, na których występują wskazane w tym przepisie siedliska przyrodnicze. Definicja trwałych użytków zielonych określona została w art. 4 pkt 1 lit. h rozporządzenia nr 1307/2013, zgodnie z którym są to grunty wykorzystywane do uprawy traw lub innych zielnych roślin pastewnych rozsiewających się naturalnie (samosiewnych) lub uprawianych (wysiewanych), które nie były objęte płodozmianem danego gospodarstwa rolnego przez okres co najmniej pięciu lat, a także - w przypadku gdy państwa członkowskie tak zadecydują - które nie były zaorane przez okres co najmniej pięciu lat.
W ocenie organu odwoławczego, rozstrzygnięcia organu I instancji zarówno w zakresie przyznania płatności bezpośrednich, jak i płatności RŚK , są prawidłowe i nie budzą wątpliwości.
Zdaniem DIAS, powierzchnia kwalifikująca się do jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie oraz płatności dodatkowej zostały wyznaczone w sposób prawidłowy, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie procedurami i przy zachowaniu należytej staranności. Stan faktyczny powierzchni zadeklarowanych działek rolnych, organ I instancji ustalił w oparciu o wyniki z przeprowadzonej kontroli na miejscu oraz raport z czynności kontrolnych nr 9009-00000001487/22 przeprowadzonych w dniach od 24-28 marca 2022 r., poparty zgromadzoną dokumentacją fotograficzną działek deklarowanych do płatności wraz ze szkicami poglądowymi przedstawiającymi miejsce i kierunek wykonywania zdjęć. Na działce rolnej B stwierdzono niezgodność obarczoną kodem DR13+ oznaczającą, że zadeklarowana powierzchnia działki rolnej jest większa od powierzchni stwierdzonej o 0,44 ha. W północno-wschodniej części działki rolnej B (dz. ewidencyjna nr [...]) znajduje się obszar wykluczony o powierzchni 0,20 ha - na którym znajdują za zadrzewienia, zakrzaczenia oraz zachwaszczenie.
W ocenie DIAS, materiał dowodowy w postaci zdjęć nr 888-894 potwierdza słuszność stwierdzenia, że obszar ten nie kwalifikuje się do płatności, ponieważ ww. zdjęcia obrazują dokładnie granicę od której działka nie jest utrzymywana w dobrej kulturze rolnej. W wyznaczonym wyżej miejscu północno-wschodniej części działki rolnej B można zaobserwować różnicę między częścią działki objętej zabiegami agrotechnicznymi, a częścią nie uprawianą, na której bujnie rosną wysokie trawy, niskie zakrzaczenia jak również wysokie drzewa. Stan działki uwieczniony na fotografiach, sporządzonych w dniu 24 marca 2022 r. stanowi dowód, że w ubiegłym roku wegetacyjnym, tj. roku ubiegania się przez stronę o płatności z niniejszego postępowania, wskazany wykluczony w kontroli na miejscu teren nie był uprawiany przez rolnika, a tym samym nie kwalifikuje się do płatności. Pozostała powierzchnia wykluczona o powierzchni 0,24 ha stanowi obszary rowów powyżej 2 m szerokości znajdujących się na przedmiotowej działce.
Organ podkreślił, że wykluczeniu podlegały tereny urządzeń melioracyjnych nie kwalifikujące się do płatności - tj. wyłącznie rowy przekraczające szerokość 2 m. Na wszystkich ww. fotografiach widoczna jest zarysowana różnica między obszarem objętym koszeniem a pozostałą częścią działki rolnej, na której zaobserwować można gęsto rosnącą, bujną roślinność polną, charakterystyczną również dla terenów podmokłych (rowów). Po wykluczeniu łącznie powierzchni 0,44 ha z działki rolnej B - powierzchnia stwierdzona w toku przeprowadzonego postępowania wyniosła 100,37 ha. W konsekwencji, w wyniku uwzględnienia wyników kontroli na miejscu, ustalono wysokość przysługującej rolnikowi płatności w ramach poszczególnych systemów wsparcia bezpośredniego – po uwzględnieniu pomniejszenia z tytułu zastosowania współczynnika korygującego:
- należna kwota przyznanej płatności obszarowej wyniosła 48 216,96 zł,
- należna kwota przyznanej płatności z tytułu zazielenienia – 32 360,21 zł,
- należna kwota przyznanej płatności redystrybucyjnej (dodatkowej) – 4 908,72 zł.
Prawidłowo również, według organu odwoławczego rolnikowi przyznano kwotę 1 740,23 zł w zakresie zwrotu dyscypliny finansowej za rok 2021r. na mocy art. 26 ust. 5 rozporządzenia nr 1306/2013.
W odniesieniu do zarzutów rolnika dotyczących przyznania płatności bezpośrednich DIAS stwierdził brak podstaw do uznania, że powierzchni stwierdzona na spornej działce B została błędnie wyznaczona, a obszar 0,44 ha błędnie wykluczony. W ocenie organu II instancji, Kierownik Agencji prawidłowo jako podstawę ustaleń przyjął raport z kontroli na miejscu nr 0990-00000001487/22. Zdaniem DIAS, wbrew zarzutom rolnika, dokumentacja pokontrolna jest spójna, koreluje ze sobą i pozwala na stwierdzenie rzeczywistej powierzchni kwalifikowanej działki rolnej B. Organ podkreślił, że rolnik nie skorzystał z przysługującego mu uprawnienia do zapoznania się materiałem dowodowym sprawy, w tym zdjęciami szkicami z pomiarów.
DIAS podkreślił, że wbrew twierdzeniom rolnika, stan faktyczny zastany podczas kontroli na miejscu na działkach (tj. po okresie wegetacyjnym roku 2021, a przez rozpoczęciem wegetacji w roku 2022) pozwalał na jednoznaczną ocenę zakresu obszaru użytkowanego w 2021r., tym bardziej, że kontrolowana była uprawa wieloletnia (tj. trwały użytek zielony). Materiał dowodowy potwierdził, że na wykluczonych obszarach znajdowały się rowy melioracyjne oraz obszary zadrzewień i zakrzaczeń i elementy te istniały również w roku objęty żądaniem wniosku o płatność na 2021r.
Ponadto w ocenie DIAS, organ I instancji prawidłowo i przy zachowaniu należytej staranności wyznaczył powierzchnię działek ewidencyjnych nr [...] (działka rolna A3 w wariancie 4.5) i nr [...] (działka rolna B1 w wariancie 5.5), których stwierdzone powierzchnie maksymalnego kwalifikowalnego obszaru trwałych użytków zielonych (MKO-TUZ) są mniejsze niż deklarowane przez rolnika. W ocenie DIAS, powierzchnia maksymalnego kwalifikowalnego obszaru trwałych użytków zielonych (MKO-TUZ) dla działki ewidencyjnej nr [...] (działka rolna A3) wynosząca 68,53 ha oraz dla działki ewidencyjnej nr [...] (działka rolna B1) wynosząca 30.87 ha oddaje rzeczywisty stan trwałych użytków zielonych w odniesieniu do 2021 roku, ponadto została ustalona prawidłowo z pominięciem tych części działki, które nie były przez co najmniej pięć lat wykorzystywane pod uprawę trawy lub innych pastewnych roślin zielnych. Powierzchnie tych działek zostały ustalone w oparciu o system informacji geograficznej, o którym mowa w art. 70 rozporządzenia nr 1306/2013.
Organ odwoławczy stwierdził, że z materiału dowodowego wynika, iż powierzchnia MKO-TUZ dla działki ewidencyjnej nr [...] wynosi 68,53 ha. Na wykluczony z płatności obszar o powierzchni 0,30 ha z działki ewidencyjnej nr [...] (dz. rolna A3), składają się obszary, które z pokrycia ortofotomapy z 16 lipca 2019r. stanowiły obszary zadrzewione, położone przy zachodniej części działki, w centralnej części działki oraz w południowej części działki. Obszarami, które nie zostały włączone do powierzchni MKO-TUZ na działce ewidencyjnej nr [...] (dz. rolna B1) była powierzchnia 0,84 ha położona wzdłuż wschodniej granicy działki nr [...]. W trakcie wizytacji terenowej w roku 2017 r. na wskazanym obszarze stwierdzono zasiew i obszar zaorany - tj. uprawa użytkownika sąsiedniej działki. Wobec tego względem powierzchni 0,30 ha na działce ewidencyjnej nr [...] oraz powierzchni 0,84 ha na działce ewidencyjnej nr [...] nie został spełniony warunek pozwalający zakwalifikować ww. obszary jako trwały użytek zielony zdefiniowany w art. 4 pkt 1 lit. h rozporządzenia nr 1307/2013, tzn. obszar ten nie był przez co najmniej pięć lat przed rokiem ubiegania się o płatność (tj. w latach 2017-2021) wykorzystywany pod uprawę trawy lub innych pastewnych roślin zielnych, ponieważ w roku 2019 był zadrzewiony (na działce ewidencyjnej nr [...]) oraz stanowił w roku 2017 uprawę jednoroczną (na działce ewidencyjnej nr [...]).
Odnosząc się do zarzutów rolnika organ wskazał, że w obszarze centralnym działki nr [...] wykluczonym z obszaru MKO-TUZ widoczne są wysokie kilkunastoletnie drzewa iglaste oraz liściaste rosnące w dużym zagęszczeniu. Otoczenie przywróconego do użytkowania obszaru działki (uwzględnionego do powierzchni MKO podczas przeprowadzonej kontroli na miejscu w dniach 24-28 marca 2022r.), wskazuje że zadrzewienie to miało charakter zwarty, uniemożliwiający prowadzenie działalności rolniczej. Natomiast na działce ewidencyjnej nr [...] obszar niekwalifikujący się do uznania jako obszar MKO-TUZ o powierzchni 0,84 ha stanowił stwierdzony w wizytacji z roku 2017 teren zasiany uprawą jednoroczną, w związku z czym obszar o powierzchni 0,84 ha w sytuacji, gdy w roku 2017 stanowił uprawę podlegającą płodozmianowi, nie spełnia definicji trwałego użytku zielonego zgodnie z definicją zawartą w przepisie art. 4 pkt 1 lit. h rozporządzenia nr 1307/2013.
W związku z powyższym, zdaniem DIAS, organ I instancji słusznie stwierdził, iż powierzchnią kwalifikującą się do płatności na działce rolnej A3 w wariancie 4.5 - Półnaturalne łąki świeże jest powierzchnia 68,53 ha, zaś na działce rolnej B1 w wariancie 5.5 - Półnaturalne łąki świeże jest powierzchnia 30,87 ha.
Według DIAS, organ I instancji w prawidłowy sposób przyznał rolnikowi RŚK na rok 2021 w łącznej wysokości 115 106,90 zł stanowiącej płatność do wariantów: 4.5 Półnaturalne łąki świeże w wysokości 79 258,07 zł (w tym koszty transakcyjne w wysokości 2 915,65 zł), oraz 5.5 Półnaturalne łąki świeże w wysokości 35 848,83 zł (w tym koszty transakcyjne 1 459,65 zł).
Podsumowując organ odwoławczy wskazał, że obowiązek wyznaczenia w terenie i określenia prawidłowej powierzchni działek rolnych zgłaszanych do płatności spoczywa wyłącznie na wnioskodawcy. To on ponosi pełną odpowiedzialność za skutki podania we wniosku informacji niezgodnych ze stanem faktycznym. Przepisy dotyczące płatności skonstruowane są w sposób rygorystyczny i dyscyplinujący beneficjentów do zachowania szczególnej ostrożności przy formułowaniu wniosków o płatności. Rolnikowi przyznane zostały płatności, jednak nie w oczekiwanym przez niego rozmiarze bo zadeklarowana we wniosku powierzchnia działek do płatności bezpośrednich (100,81 ha) została pomniejszona do powierzchni 100,37 ha, a do płatności RŚK (68,83 ha w wariancie 4.5 i 31,71 ha w wariancie 5.5) - do powierzchni 68,53 ha w wariancie 4.5 i do powierzchni 30,87 ha w wariancie 5.5. W ocenie organu II instancji, argumenty rolnika, w świetle faktów i dowodów zwartych aktach sprawy oraz ustaleń dodanych w postępowaniu odwoławczym okazały się niezasadne. Organ I instancji nie naruszył przepisów procesowych ani materialnych.
Na powyższą decyzję organu odwoławczego rolnik złożył skargę do tut. Sądu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu I instancji, ewentualnie przekazanie organowi I instancji sprawy celem ponownego jej rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Ponadto skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu ze zdjęć spornej działki nr [...] i [...], nagrań na płycie CD oraz mapy sytuacyjnej i mapy z liczbą punktów mierzeń na okoliczność rolniczego wykorzystania gruntu, istnienia TUZ, braku zadrzewień i zakrzaczeń, możliwości koszenia i zbierania plonów z działki na całym zgłoszonym obszarze (także pod nielicznymi drzewami oraz skarpami przy rowach) aż do granic nieruchomości w roku kontroli i poprzednich latach.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono:
1. Błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie działek nr [...] i [...] polegający na błędnym przyjęciu istnienia zakrzaczeń, zachwaszczeń i zadrzewień na spornych obszarach, podczas gdy na obszarze tym nie było drzew i krzaków, a teren był wykorzystywany rolniczo i plon był zbierany na całym zgłoszonym obszarze przez stronę w roku kontroli i poprzednich latach;
2. Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mających wpływ na wynik sprawy i wydane rozstrzygnięcie, tj.:
a) niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (7 i 77 k.p.a.), zwłaszcza mając na uwadze, że "weryfikacja powierzchni uprawnionych do płatności zgłoszonych do wniosku, powinna nastąpić przy użyciu wszelkich metod zmierzających do poprawnej analizy danych" - poprzez praktyczne pominięcie wniosków dowodowych przedstawionych przez skarżącego i zgłoszone w odwołaniu z dnia 1 czerwca 2022r. (protokoły i zdjęcia satelitarne, przesłuchanie świadków), opierając się jedynie na protokole kontroli nr 9009-00000001487/22 oraz informacji pozyskanej z systemu informacji geograficznej, o którym mowa w art. 70 rozporządzenia nr 1306/2013;
b) niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (7 i 77 k.p.a.), skutkujące wyłączeniem z dopłat w ramach systemu wsparcia bezpośredniego powierzchni 0,44 ha pomimo, że na obszarze tym występowała możliwość użytkowania rolniczego także ewentualnych terenów zakrzaczeń i zadrzewień, terenów podmokłych oraz rowów, gdzie na powierzchni pomiędzy drzewami, czy na terenie rowów prowadzono zabiegi koszenia i zebrania plonu;
c) brak odniesienia się do stanowiska strony w zakresie występowania na spornym obszarze wolnej, pozbawionej zakrzaczeń i zadrzewień powierzchni, a jeżeli nawet występowały pojedyncze drzewa to w ilości nie przekraczającej 100 drzew na ha, a obszar ten był użytkowany rolniczo, tak jak obszar pozbawiony drzew - organ nie odniósł się do przedstawionej w tym zakresie literatury naukowej (PWN) oraz okoliczności, iż na całej powierzchni działek objętych wnioskiem prowadzono prace polegające na wykaszaniu i zebraniu plonu oraz istniał trwały użytek zielony;
d) brak uzasadnienia dlaczego organ pomniejszył powierzchnie kwalifikujące się do dopłat w ramach systemu wsparcia bezpośredniego o 0,44 ha w porównaniu do przyjętego zobowiązania 100,81 ha, pomimo że na obszarze tym występowała wolna, pozbawiona zakrzaczeń i zadrzewień powierzchnia, a jeżeli nawet występowały pojedyncze drzewa to w ilości nie przekraczającej 100 drzew na ha, a obszar ten był użytkowany rolniczo, tak jak obszar pozbawiony drzew;
e) niewyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego (77 k.p.a.), poprzez brak dopuszczenia dowodu z zeznań świadków: Ł.B., M.P., G.B. co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego i nie pozwoliło wyczerpująco wyjaśnić sprawy, podczas gdy ich zeznania potwierdziłby sposób rolniczego użytkowania zadeklarowanej powierzchni oraz posiadania przez całą zadeklarowaną powierzchnię walorów kwalifikujących do objęcia płatnościami bezpośrednimi, zgodnie z wnioskiem strony oraz okoliczność rolniczego wykorzystania zakwestionowanych przez organ terenów, braku zadrzewień i zakrzaczeń, użytkowania rolniczego terenów podmokłych i rowów, co spowodowało wydanie decyzji nieodpowiadającej stanowi rzeczywistemu;
f) dowolną ocenę dowodu w postaci raportu oględzin działki referencyjnej w zakresie kwalifikowalności powierzchni z 24-28 marca 2022r. nr 9009-00000001487/22, poprzez błędne przyjęcie rowów melioracyjnych niekwalifikujących się do płatności, tj. przekraczających szerokość 2 m (dno rowu plus skarpy) oraz stwierdzenie, że tereny te powinny zostać odjęte od powierzchni kwalifikującego się obszaru, podczas gdy strona rolniczo wykorzystywała wszystkie skarpy rowów oraz wskazała konkretną definicję prawną zgodną z Prawem wodnym;
g) oparcie się przez organ na ww. raporcie oględzin działki referencyjnej w zakresie kwalifikowalności powierzchni nr 9009-00000001487/22, który jest nierzetelny i mało dokładny, nie oddaje stanu rzeczywistego, przedstawia niewłaściwie zmierzoną powierzchnię, gdzie kontrolujący dokonywał pomiaru powierzchni wykluczonych z ręki (zwłaszcza wzdłuż rowów i skarp), podczas gdy rolnik wykorzystał profesjonalny miernik do badań geodezyjnych T., gdzie każdy pomiar był dokonywany na tyczce przykładanej do powierzchni ziemi i w samym obrębie rowów wykonał ponad 354 dokładne pomiary, dzięki czemu prawidłowo pomierzył całą powierzchnię - odpowiadającą tej zgłoszonej.
3. Naruszenie przepisów prawa materialnego tj. § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 marca 2015 r. w sprawie określenia maksymalnego zagęszczenia drzew poprzez błędną wykładnię i jego niewłaściwe zastosowanie w przedmiotowej sprawie.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ nie uwzględnił jego twierdzeń o rolniczym użytkowaniu całej zgłoszonej powierzchni działek ewidencyjnych nr [...] i [...], w tym ewentualnych terenów zwartych zadrzewień i zakrzaczeń (zdaniem skarżącego takich obszarów brak), terenów podmokłych i rowów, przedstawiając w tym zakresie stosowne dowody (zdjęcia, protokoły, świadków). Według skarżącego na działkach mogą występowac drzewa czy zakrzaczenia zgodnie z rozporządzeniem rolno-środowiskowo-klimatycznym - maksymalne zagęszczenie drzew nie może przekroczyć 100 drzew na hektar. Żaden przepis nie obliguje jednak strony do prowadzenia statystyk ilości drzew na działce, jeżeli jest ona użytkowana rolniczo. Zdjęcia satelitarne nie oddają w pełni charakteru zakrzaczenia czy zadrzewienia działek - występowały sporadycznie krzaki czy drzewa. Rolnik użytkuje przedmiotową powierzchnię pod koronami nielicznych drzew czy też pomiędzy zakrzaczeniami.
Skarżący podkreślił, że na całym zgłoszonym obszarze, w tym spornym, brak było zakrzaczeń, zachwaszczeń i zadrzewień w roku kontroli na miejscu oraz w latach poprzednich, a wbrew twierdzeniom organu, teren ten wykorzystywano rolniczo i zbierano z niego plon. Jeżeli występowały drzewa to gałęzie pod drzewem są podcięte na kilka metrów w górę - w taki sposób, aby koszenie pod koroną drzew i wokół pnia było możliwe.
Skarżący zarzucił, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest wewnętrznie sprzeczne. Organ niezasadnie pominął dowód z świadków wnioskowanych przez stronę i odstąpił od przeprowadzenia kontroli, poprzestając jedynie na stwierdzeniu, że kwestia określenia powierzchni do płatności bezpośrednich na działce ewidencyjnej nr [...] i [...] została już wystarczająco zbadana przez organ w oparciu o zgromadzony w aktach materiał, zatem celowe jest odstąpienie od przesłuchania świadków i kontroli na miejscu, jednocześnie stwierdzając, strona nieskutecznie i bez dysponowania innymi dowodami podważa prawidłowość uznanych w niniejszym postępowaniu dowodów.
Zdaniem skarżącego, organ błędnie przyjął powierzchnię rowów melioracyjnych niekwalifikujących się do płatności, tj. przekraczających szerokość 2 m (dno rowu plus skarpy) oraz odjął je od powierzchni kwalifikującego się obszaru, podczas gdy strona rolniczo wykorzystywała wszystkie skarpy rowów oraz wskazała konkretną definicję prawną zgodną z Prawem wodnym. Skarżący zaznaczył, że przykłada niezwykle dużo staranności, aby określić granice koszenia przy rowach, w tym także skarpy, kosi i utrzymuje w dobrej kulturze rolnej te tereny, ale wszystkie rowy powyżej 2 m odrzuca od powierzchni deklarowanej, aby nie zaogniać sporu z organem.
Według skarżącego, raport oględzin działki referencyjnej w zakresie kwalifikowainości powierzchni nr 9009-00000001487/22 jest nierzetelny i mało dokładny, nie oddaje stanu rzeczywistego, gdzie kontrolujący dokonywał pomiaru powierzchni wykluczonych z ręki (zwłaszcza wzdłuż rowów i skarp), podczas gdy rolnik wykorzystał profesjonalny miernik do badań geodezyjnych T., gdzie każdy pomiar był dokonywany na tyczce przykładanej do powierzchni ziemi i w samym obrębie rowów wykonał ponad 354 dokładne pomiary, co skutkowało błędnym wykluczeniem spornych obszarów przez organ. Skarżący na obu działkach wykonała ok 354 punktów mierzeń (co 1-2 m), w tym 275 pkt na działce nr [...], wzdłuż cieków wodnych i rowów, aby zobrazować granice koszenia i użytkowania rolnego przy istniejących rowach.
Zdaniem skarżącego, brak należytego zbadania okoliczności faktycznych sprawy, tj. niewłaściwa ocena dowodów - zdjęć, protokołu, zaniechanie przeprowadzenia zeznań strony i świadków oraz pominięcie milczeniem braku kontroli faktycznej na miejscu, uniemożliwia ocenę jej rzeczywistego obrazu i może skutkować niewłaściwym zastosowaniem przepisów prawa.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje:
Skarga nie jest uzasadniona. Organ nie naruszył prawa procesowego ani materialnego przy prowadzeniu postępowania dowodowego, a następnie wydawaniu i uzasadnieniu zaskarżonych decyzji.
Nie są zasadne zarzuty skargi co do pomniejszenia przez organ wielkości areału uprawnionego do dopłat w ramach wsparcia bezpośredniego. Jak wynika z wniosku o przyznanie płatności Skarżący wystąpił do organu o przyznanie płatności do działek A i B o łącznej powierzchni 100,81 ha. Przeprowadzona kontrola na miejscu i przeprowadzone pomiary pozwoliły organowi na ustalenie, że rzeczywista powierzchnia uprawniona do dopłat wynosi 100,47 ha, a więc jest o 0,44 ha mniejsza niż powierzchnia zadeklarowana. W tym zakresie organ wziął pod uwagę powierzchnię rowów melioracyjnych przebiegających przez tę posesję i powierzchnie nieskoszone. Jak trafnie uargumentował organ rowy takie w sytuacji, gdy ich szerokość przekracza 2 metry, nie są uwzględniane w powierzchni działki, do której przysługuje płatność. Powierzchnia nie uwzględniona przez organ to 0,24 ha. W tym zakresie organ przedstawił materiał z przeprowadzonej kontroli, zaś rolnik nie przedstawił dowodów mogących doprowadzić do odrzucenia materiałów z kontroli jako pozyskanych w sposób bezprawny lub sprzeczny z prawem. Jako drugie uchybienie organ przedstawił część działki B powierzchni 0,20 ha , który nie był użytkowany w warunkach dobrej kultury rolnej, był zachwaszczony i zakrzewiony. Nie przeprowadzono na nim zabiegu koszenia wymaganego w ramach obowiązków ciążących na rolniku otrzymującym wsparcie bezpośrednie. W skardze, a wcześniej w odwołaniu rolnik nie przedstawił dowodów mogących wskazywać, że przeprowadzone pomiary były nieprawidłowe. Prowadzi tylko polemikę z ustaleniami inspektorów terenowych. Nie jest przy tym zgodny z prawda argument rolnika zawarty w skardze, że strona wykorzystywała rolniczo skarpy rowów melioracyjnych skoro w trakcie kontroli ujawniono, że były one porośnięte roślinnością dziką i charakterystyczną dla tego typu urządzeń melioracyjnych. Organ wskazał na granice pomiędzy obszarami skoszonymi, a bujnie rosnąca roślinnością polną charakterystyczną dla rowów melioracyjnych.
Dlatego też w ocenie sądu organ nie naruszył prawa procesowego gromadząc i oceniając dowody w tym zakresie i słusznie wykluczył ten obszar z płatności.
Odnośnie natomiast płatności rolno- środowiskowo – klimatycznych za rok 2021 należy wskazać, że argumenty zawarte w skardze są niezasadne, gdyż odnoszą się one głownie do kontroli przeprowadzonej w roku 2022, w sytuacji gdy, jak wynika z uzasadnienia decyzji zarówno I, jak i II instancji przyczyną pomniejszenia płatności było nie utrzymanie na zgłoszonych do płatności działkach A o nr referencyjny [...] o powierzchni zadeklarowanej 69,10 ha i działce B nr referencyjny [...] o powierzchni zadeklarowanej 31,71 i powierzchni stwierdzonej 31,27 ha na obszarze odpowiednio 30 i 84 a.
Jak wynika to z uzasadnienia decyzji organu II instancji w sprawie została przeprowadzona kontrola na miejscu i w jej trakcie przeprowadzający ją inspektorzy terenowi dokonali pomiarów wielkości zgłoszonych do płatności działek z uwzględnieniem stosowanej tolerancji pomiaru z uwagi na dopuszczalne błędy dokonywanych pomiarów. W wyniku dokonania takiego pomiaru została stwierdzona powierzchnia działki A o wielkości 68,75 ha, co pozwoliło stwierdzić organowi, że wielkość zgłoszona do płatności mieściła się w tolerancji błędu pomiaru, a to z kolei skutkowało przyjęciem wielkości działki według zgłoszenia do płatności. Organ zatem przyjął maksymalny kwalifikowalny obszar trwałych użytków zielonych na dzień 5 maja 2022 r. na powierzchnię 69,10 tak jak to zadeklarował rolnik.
Odnośnie działki B dokonany pomiar wykazał wielkość obszaru kwalifikowalnego na 31,21 ha, co z kolei nie mieściło się już w granicach tolerancji pomiaru , w związku z czym organ przyjął ,że powierzchnia maksymalnego obszaru uprawnionego do dopłat wynosi 31,21 ha. ( te kwestie opisano powyżej i miały znaczenie przy płatnościach bezpośrednich ).
Kontrola na miejscu w roku 2022 została przeprowadzona zgodnie z przepisami prawa. Skarżący nie wskazał w skardze żadnych okoliczności pozwalających odrzucić przeprowadzona przez organy czynność jako niezgodna z prawem. W jej trakcie przeprowadzający ja inspektorzy terenowi stwierdzili, że obszar zmierzony znajduje się w takiej kulturze rolnej, że odpowiada wymogom trwałego użytku zielonego w tym właśnie momencie. Kontrolujący na miejscu nie badali jednak, co bardzo ważne stanu gruntu w latach wcześniejszych zwłaszcza kultur rolnych jakie były na tym gruncie użytkowane. Przeprowadzona zatem kontrola nie miała istotnego wpływu na pomniejszenie płatności rolno- środowiskowo-klimatycznej.
Nie miało także na to wpływu pomniejszenie powierzchni trwałego użytku zielonego stwierdzonego na działce B1.
Jak wynika z decyzji organu, w której przedstawił on swoje stanowisko podstawą pomniejszenia płatności poprzez wykluczenie z płatności obszaru o powierzchni odpowiednio 30 i 84 a było nie dochowanie wymogu, o którym mowa w art. 4 pkt 1 lit h Rozporządzenia 1307/213 czyli nie zachowanie stanu trwałego użytku zielonego na danym gruncie w okresie 5 lat przed rokiem, w którym rolnik ubiega się o płatność.
Przepis ten definiuje pojęcie trwałego użytku zielonego stwierdzając, że oznacza to grunty wykorzystywane do uprawy traw lub innych zielnych roślin pastewnych rozsiewających się naturalnie (samosiewnych) lub uprawianych (wysiewanych), które nie były objęte płodozmianem danego gospodarstwa rolnego przez okres co najmniej pięciu lat, a także - w przypadku gdy państwa członkowskie tak zadecydują - które nie były zaorane przez okres co najmniej pięciu lat; mogą one obejmować inne gatunki, takie jak krzewy lub drzewa, które mogą nadawać się do wypasu, a także - w przypadku gdy państwa członkowskie tak zadecydują - inne gatunki, takie jak krzewy lub drzewa, które służą do wytwarzania paszy dla zwierząt, pod warunkiem że zachowano przewagę traw i innych zielnych roślin pastewnych.
Z przepisu tego wynika, że trwale użytki zielone zyskują taki charakter dopiero po uplywie okresu pięciu lat od wysiania na danym areale, przy czym nie mogą być w tym czasie stosowane żadne inne uprawy ( wymagające płodozmianu ), a także co do zasady nie mogą być porośnięte zwartymi grupami drzew. Takie powierzchnie nie będą zaliczane do TUZ trwałych użytków zielonych. Przeprowadzając zatem kontrolę w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie płatności do trwałych użytków zielonych organ jest zobowiązany przeprowadzić ja nie tylko odnośnie aktualnego stanu powierzchni gruntu do którego odnosi się wniosek i ustalić czy znajdujące się na nim uprawy/zasiewy mogą być uznane za trwałe użytki zielone ale także zobowiązany jest przeprowadzić kontrolę do 5 lat wstecz celem stwierdzenia czy spełniona jest ta przesłanka przyznania płatności, która stanowi o 5 letnim, nieprzerwanym okresie występowania tych traw lub zielnych roślin pastewnych od chwili wysiania czy samoczynnego rozsiania się.
Jeżeli przesłanka ta nie jest spełniona i okres 5 lat bądź to nie upłynął bądź to w jakikolwiek sposób został przerwany, to wówczas co do obszaru z występującym brakiem dopłaty nie są dopuszczalne.
W przedmiotowej sprawie organ wskazał na podstawie dokumentów, że na części działki A3 znajdywały się w okresie wcześniejszym drzewa o zwartym charakterze wykluczającym produkcję rolną . Organ wskazał, że aktualnie drzewa te zostały wycięte i teren nie jest już zadrzewiony. Jednak z uwagi na czas stwierdzenia tej okoliczności ( rok 2019 ) organ słusznie stwierdził, że ten obszar ( 30 a ) nie może zostać uznany za uprawniony do dopłat skoro nie został spełniony warunek z przepisu art. 4 pkt 1 lit. h Rozporządzenia 1307.2013 .Organ szczegółowo opisał rodzaj uchybień w uprawie jakie stały się przyczyną odmowy uznania tej powierzchni za TUZ uprawniony do dopłat. Strona nie przedstawiła żadnych dowodów przeczących tym ustaleniom. Nie przeczy im bowiem aktualny stan działki. Jej stan historyczny wykluczał bowiem w tej części przyznanie płatności do TUZ w wariancie Pólnaturalne łąki swieże 4.5.
Organ w tym zakresie przedstawił szczegółowe wyliczenia co do konsekwencji przedeklarowania powierzchni uprawnionej do dopłat, co z uwagi na stosunek obu areałów ograniczyło się jedynie do pomniejszenia płatności poprzez odmowe jej przyznania do obszaru nie spełniającego wymogów dla trwałych użytków zielonych.
Również historyczny stan działki B1 był podstawą odmowy przyznania płatności do tej działki. Organ wskazał, że w 2017 roku stwierdzono zasiew i zaoranie części tej działki na powierzchni 84 a. Miało to być spowodowane przez użytkownika działki sąsiedniej. Jednak osoba sprawcy przerwania zasiewów traw czy roślin zielnych pastewnych nie ma znaczenia. Istotny jest bowiem obiektywny fakt występujących na areale upraw. Również w tym zakresie organ przedstawił fakty i dowody na których się oparł, zaś skarżący nie przedstawił dowodów przeciwnych. Również w tym przypadku aktualny stan działki nie ma znaczenia, skoro pomniejszenie jej wielkości w wyniku pomiaru z 2022 roku było mniejsze niż wynikające z przyczyn historycznych w postaci nie utrzymania TUZ przez okres 5 lat od zgłoszenia gruntu do płatności. Również w tym zakresie organ przedstawił stosowne obliczenia i z uwagi na stosunek wielkości areału nieuprawnionego do dopłat i całości zgłoszonego gruntu pomniejszył jedynie płatność poprzez odmowe przyznania jej do gruntu nieuprawnionego.
Z tych względów sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa przez organ i skargi oddalił w myśl art. 151 ppsa.