I SA/Rz 602/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w RzeszowieRzeszów2021-10-12
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
COVID-19Tarcza Antykryzysowaskładki ZUSzwolnienie ze składekPKDprzeważająca działalnośćREGONprawo administracyjneubezpieczenia społeczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję ZUS odmawiającą zwolnienia ze składek, uznając, że organ błędnie zinterpretował pojęcie 'przeważającej działalności' oparte wyłącznie na wpisie w rejestrze REGON.

Skarżący M.B. domagał się zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za okres lipiec-wrzesień 2020 r., powołując się na prowadzenie działalności gospodarczej o kodzie PKD 49.39.Z. ZUS odmówił, opierając się na wpisie w rejestrze REGON wskazującym na kod 49.31.Z, który nie uprawniał do ulgi. Sąd administracyjny uznał, że organ zbyt wąsko zinterpretował przepis, opierając się wyłącznie na wpisie w rejestrze, zamiast zbadać faktycznie prowadzoną działalność, co narusza zasadę równości i cel ustawy.

Sprawa dotyczyła skargi M.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od lipca do września 2020 r. Skarżący wskazał, że przeważającą działalnością gospodarczą jest transport (PKD 49.39.Z), co uprawniałoby go do ulgi przewidzianej w ustawie COVID-19. ZUS odmówił, ponieważ w rejestrze REGON jako przeważająca działalność widniał kod 49.31.Z, który nie był objęty przepisami o zwolnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję ZUS, stwierdzając, że organ błędnie zinterpretował przepis art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19. Sąd uznał, że opieranie się wyłącznie na wpisie w rejestrze REGON jako jedynym dowodzie spełnienia warunku prowadzenia przeważającej działalności jest nieprawidłowe. Podkreślono, że wpis do rejestru ma charakter deklaratoryjny i może być wzruszony, a celem Tarczy Antykryzysowej jest realne wsparcie dla podmiotów faktycznie dotkniętych skutkami pandemii. Sąd wskazał, że organ powinien zbadać faktycznie prowadzoną działalność, a nie tylko formalny wpis w rejestrze, co pozwoliłoby uniknąć naruszenia zasady równości wobec prawa i zapewnić realizację celu ustawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, nie jest wystarczające opieranie się wyłącznie na wpisie w rejestrze REGON. Organ powinien zbadać faktycznie prowadzoną działalność gospodarczą.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wpis w rejestrze REGON ma charakter deklaratoryjny i może być wzruszony. Celem Tarczy Antykryzysowej jest realne wsparcie dla podmiotów faktycznie dotkniętych skutkami pandemii, a wyłączanie z pomocy na podstawie formalnego wpisu narusza zasadę równości i cel ustawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

ustawa COVID-19 art. 31zo § ust. 8

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Pomocnicze

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 180

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

u.s.u.s. art. 83 § ust. 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.o.s.p. art. 40 § ust. 2

Ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej

u.o.s.p. art. 42 § ust. 3 pkt 4

Ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej

u.o.s.p. art. 46

Ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej

Prawo przedsiębiorców art. 2

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ dokonał błędnej i zawężającej wykładni przepisu art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19, skupiając się na wskazanym w REGON przeważającym PKD prowadzonej działalności gospodarczej, podczas gdy skarżący od kilku lat prowadzi działalność gospodarczą oznaczoną według PKD numerem 49.39.Z, co uprawnia go do zwolnienia z opłacania składek. Wpis do rejestru REGON nie ma charakteru pewnego i jest wzruszalny; nie można go traktować jako gwarancji spełnienia wymogu ustawowego. Wyłączność weryfikacji na podstawie wpisu w REGON narusza zasadę równości wobec prawa i cel ustawy COVID-19, wykluczając podmioty faktycznie spełniające kryteria. Organ powinien zbadać faktycznie prowadzoną działalność, a nie tylko formalny wpis w rejestrze.

Godne uwagi sformułowania

poddał kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję organ dokonał błędnej i zawężającej wykładni przepisu kluczowe jest zatem wyjaśnienie pojęcia 'przeważająca działalność' jedynym możliwym sposobem odkodowania pojęcia 'przeważająca działalność' jest przyjęcie go w znaczeniu wynikającym z ww. przepisów statystycznych wpis do ewidencji działalności gospodarczej jest swoistą deklaracją (zgłoszeniem) zamierzonej przez osobę fizyczną działalności, ma on charakter deklaratoryjny i rodzi jedynie domniemanie faktyczne jej prowadzenia informacja o rodzaju działalności wynikająca z rejestru REGON nie tworzy żadnego stanu prawnego, a jedynie ma potwierdzać stan faktyczny według oświadczenia wiedzy podmiotu prowadzącego taką działalność przyjęty na podstawie ww. regulacji jedyny sposobu weryfikacji - warunku prowadzenia jako przeważającej działalności gospodarczej według podanego PKD, tj. wpis w REGON, w rubryce przeważającej działalności, nie przyczynia się do realizacji celu ustawy COVID-19, nie dochowuje zasady proporcjonalności, jak również w efekcie prowadzi do naruszenia zasady równości wobec prawa wsparcie w ramach Tarczy Antykryzysowej jest reakcją na skutki epidemii COVID-19 i jest ukierunkowane na realne/faktyczne wsparcie dla podmiotów, które poniosły realne straty na skutek obostrzeń związanych z pandemią wpis w REGON jako jedyny sposób weryfikacji spełnienia kryterium przyznania ulgi, nie wypełnia również swojej funkcji jako 'uproszczenie' procedur dochodzi do naruszenia zasady równości wobec prawa wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP nie realizuje ratio legis ustawy COVID- 19

Skład orzekający

Grzegorz Panek

sprawozdawca

Jacek Surmacz

przewodniczący

Piotr Popek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'przeważającej działalności' na potrzeby ulg i wsparcia w ramach Tarczy Antykryzysowej, znaczenie wpisu w rejestrze REGON w kontekście faktycznie prowadzonej działalności, zasada równości wobec prawa w dostępie do pomocy publicznej."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego przepisu ustawy COVID-19, ale jego argumentacja dotycząca interpretacji pojęć i znaczenia rejestrów może mieć szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu Tarczy Antykryzysowej i pokazuje, jak formalne wymogi mogą stać w sprzeczności z celem ustawy i zasadą równości. Jest to przykład, jak sądy korygują nadmiernie formalistyczne podejście organów administracji.

ZUS odmówił ulgi przez wpis w REGON? Sąd: Liczy się faktyczna działalność, nie tylko papier!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Rz 602/21 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2021-10-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Grzegorz Panek /sprawozdawca/
Jacek Surmacz /przewodniczący/
Piotr Popek
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 13/22 - Wyrok NSA z 2022-09-29
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1842
art. 31zo ust. 8
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 77 § 1, art. 180
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz, Sędzia WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Piotr Popek, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2021 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od lipca do września 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...].
Uzasadnienie
Skarżący M.B. (dalej: skarżący, wnioskodawca) poddał kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...]. Utrzymano nią w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...], którą odmówiono wnioskodawcy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od lipca 2020 r. do września 2020 r.
Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynika, że skarżący zwrócił się do Zakładu o zwolnienie z obowiązku opłacania należnych składek dla płatników w określonych branżach, wypełniając formularz RDZ-B. Zaznaczono w nim jako przeważającą działalność gospodarczą wg PKD pozycję nr 49.39.Z wg stanu na dzień złożenia wniosku. Oświadczono, że przychód uzyskany z działalności w pierwszym miesiącu kalendarzowym, za który składany jest wniosek, był niższy co najmniej o 75% w stosunku do przychodu uzyskanego w tym samym miesiącu kalendarzowym 2019 r.
Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...], odmówiono wnioskodawcy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek, powołując w podstawie prawnej rozstrzygnięcia przepisy art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm.; dalej zwana jako: "ustawa COVID-19") oraz art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm.).
W uzasadnieniu decyzji podano, że pomoc, o jakiej mowa w art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19, przysługuje płatnikowi składek prowadzącemu działalność oznaczoną według kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, wymienionych w tym przepisie. W wyniku weryfikacji danych w rejestrze REGON ustalono, że skarżący prowadził jako przeważającą działalność oznaczoną kodem PKD 49.31.Z, którego w rzeczonym wyliczeniu nie wymieniono. Dlatego żądana pomoc nie mogła być przyznana.
Rozpoznając sprawę ponownie, na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ podtrzymał swoje stanowisko w decyzji z dnia [...] grudnia 2020 r.
W skardze na tę decyzję zarzucono, że skarżący spełniał kryteria do przyznania wnioskowanego zwolnienia. Na dzień złożenia wniosku prowadził przeważającą działalność o kodzie PKD 49.39.Z. Powoływany przez organ Kod PKD 49.31.Z był wpisany omyłkowo i oznaczona tym kodem działalność nie była prowadzona przez skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze. zm.) - dalej: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Aktem poddanym kontroli sądowej jest decyzja Prezesa Zakładu z dnia [...] grudnia 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję ZUS z dnia [...] listopada 2020 r., którą odmówiono skarżącemu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, za okres od lipca do września 2020 r.
W ocenie organu, na dzień złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek kod PKD przeważającej działalności skarżącego w rejestrze REGON nie uprawniał do skorzystania ze zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Skarżący wskazuje natomiast, że organ dokonał błędnej i zawężającej wykładni przepisu art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19, skupiając się na wskazanym w REGON przeważającym PKD prowadzonej działalności gospodarczej, podczas gdy skarżący od kilku lat prowadzi działalność gospodarczą oznaczoną według PKD numerem 49.39.Z, co uprawnia go do zwolnienia z opłacania składek.
Mając na uwadze tak zarysowaną oś sporu należy wskazać, że zgodnie z art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19, w wersji aktualnej na dzień złożenia przez skarżącego wniosku (17 listopada 2020 r.), płatnikowi składek prowadzącemu na dzień złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek, działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności kodami 49.39.Z, 55.10.Z, 77.39.Z, 79.11.A, 79.90.A, 82.30.Z, 90.01.Z, 90.02.Z, 93.29.A, 93.29.B, 93.29.Z, przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od lipca 2020 r. do września 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek do dnia 30 czerwca 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w pierwszym miesiącu kalendarzowym, za który składany jest wniosek o zwolnienie z opłacania tych składek był niższy co najmniej o 75% w stosunku do przychodu uzyskanego w tym samym miesiącu kalendarzowym w 2019 r.
W sprawie kluczowe jest zatem wyjaśnienie pojęcia "przeważająca działalność" na gruncie przywołanego art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19, a następnie dokonanie prawidłowej wykładni tej regulacji.
Klasyfikacja PKD unormowana jest w rozporządzeniu w sprawie PKD, które zostało wydane na podstawie art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 443) - dalej: "u.o.s.p.". W załączniku do rozporządzenia w sprawie PKD (Zasady Budowy Klasyfikacji, Definicje działalności, pkt 7) odnośnie do przeważającej działalności wyjaśniono jedynie, że przeważającą działalnością jednostki statystycznej jest działalność posiadająca największy udział wskaźnika (np. wartość dodana, produkcja brutto, wartość sprzedaży, wielkość zatrudnienia lub wynagrodzeń) charakteryzującego działalność jednostki. W badaniach statystycznych zalecanym wskaźnikiem służącym do określenia przeważającej działalności jest wartość dodana. Jednocześnie, wśród danych ewidencyjnych podlegających wpisowi, jest również numer identyfikacyjny REGON przedsiębiorcy, o ile taki posiada.
W art. 42 ust. 3 pkt 4 u.o.s.p. ustawodawca wskazał, że wpisowi do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (REGON) podlegają informacje dotyczące wykonywanej działalności, w tym rodzaj przeważającej działalności. Informacje te są wpisywane do rejestru na wniosek danego podmiotu. Do wniosku dołącza się dokumenty określone przepisami innych ustaw, potwierdzające powstanie podmiotu albo podjęcie działalności, zmianę cech objętych wpisem bądź skreślenie podmiotu.
W samej u.o.s.p. nie ma definicji pojęcia "przeważająca działalność gospodarcza", ale w art. 46 tej ustawy zawarto delegację ustawową do określenia sposobu i metodologii prowadzenia i aktualizacji rejestru podmiotów, wzorów wniosków, ankiet i zaświadczeń, uwzględniając konieczność zapewnienia kompletności oraz aktualizacji danych gromadzonych w tym rejestrze.
W wykonaniu powyższej delegacji ustawowej Rada Ministrów wydała w dniu 30 listopada 2015 r. rozporządzenie w sprawie sposobu i metodologii prowadzenia i aktualizacji krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej, wzorów wniosków, ankiet i zaświadczeń (Dz. U. Nr 2015, poz. 2009 ze zm.) - dalej: "rozporządzenie o metodologii".
W § 9 ust. 1 ww. rozporządzenia postanowiono, że wykonywaną działalność wpisuje się w postaci wykazu rodzajów działalności kodowanych według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) na poziomie działu, grupy, klasy lub podklasy, a rodzaj przeważającej działalności na poziomie podklasy.
§ 9 ust. 2 pkt 1 tego rozporządzenia stanowi z kolei, że w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, których celem jest osiąganie zysku, zakładów działalności gospodarczej: stowarzyszeń, organizacji społecznych, fundacji, związków zawodowych, kościołów, rodzaj przeważającej działalności ustala się na podstawie procentowego udziału poszczególnych rodzajów działalności w ogólnej wartości przychodów ze sprzedaży lub, jeżeli nie jest możliwe zastosowanie tego miernika - na podstawie udziału pracujących, wykonujących poszczególne rodzaje działalności, w ogólnej liczbie pracujących.
W świetle przytoczonych powyżej regulacji jedynym możliwym sposobem odkodowania pojęcia "przeważająca działalność" jest przyjęcie go w znaczeniu wynikającym z ww. przepisów statystycznych. Statystyczny charakter ma też informacja o tzw. działalności przeważającej, którą dany podmiot musi obowiązkowo podać rejestrując działalność gospodarczą.
Należy zatem stwierdzić, że podmiot uprawiony do otrzymania ulgi to płatnik składek prowadzący na dzień złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek przeważającą działalność według podanego w przepisie PKD, a dana przeważająca działalność jest ustalona na podstawie procentowego udziału poszczególnych rodzajów działalności w ogólnej wartości przychodów ze sprzedaży lub - jeżeli nie jest możliwe zastosowanie tego miernika - na podstawie udziału pracujących, wykonujących poszczególne rodzaje działalności, w ogólnej liczbie pracujących.
Podkreślenia wymaga, że ustawa COVID-19, łącznie z ustawą z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568), ustawą z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie systemu ochrony zdrowia związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz. U. z 2020 r. poz. 567) i ustawą z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o systemie instytucji rozwoju (Dz. U. z 2020 r. poz. 569) wchodzi w skład tzw. pakietu ustaw Tarczy Antykryzysowej 1.0, przyjętego przez Sejm RP dnia 28 marca 2020 r.
Tarcza Antykryzysowa ma stanowić rozwiązanie dla polskiej gospodarki w dobie epidemii koronawirusa. To pakiet rozwiązań przygotowanych przez rząd, który ma ochronić polskie państwo i obywateli przed kryzysem wywołanym pandemią koronawirusa. Opiera się on na pięciu filarach: ochronie miejsc pracy i bezpieczeństwu pracowników, finansowaniu przedsiębiorców, ochronie zdrowia, wzmocnieniu systemu finansowego, inwestycjach publicznych. Tarcza ma na celu ustabilizowanie polskiej gospodarki, a także danie jej impulsu inwestycyjnego (https://www.gov.pl/web/tarczaantykryzysowa).
Właściwe zdefiniowanie pojęcia "przeważająca działalność" oraz dokonanie wykładni art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19 ma zatem doniosłe znaczenie również w kontekście celu Tarczy Antykryzysowej, która stanowi reakcję na negatywne skutki epidemii COVID-19. Jak wynika z ww. ustaw, cel tych regulacji prawnych nastawiony jest na realne - rzeczywiste wsparcie dla podmiotów, które skutki epidemii COVID-19 faktycznie ponoszą (np. poprzez wprowadzone ograniczenia w prowadzeniu działalności). Chodzi zatem o to, aby wsparcie otrzymały podmioty faktycznie prowadzące na dany dzień jako przeważającą działalność we wskazanym zakresie według podanego PKD (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 18 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Sz 955/20, dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy również wskazać, że z uwagi na istotę postępowania rejestracyjnego organ ewidencyjny, ani później organ podatkowy, nie badają z urzędu zgodności zadeklarowanej działalności (zgodnie z PKD), z ewentualnymi czynnościami, które w ramach tej działalności podatnik zamierza faktycznie podjąć. Takie działania organów administracji publicznej naruszałyby swobodę prowadzenia działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021 r. poz. 162), podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych prawach.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że wpis do ewidencji działalności gospodarczej jest swoistą deklaracją (zgłoszeniem) zamierzonej przez osobę fizyczną działalności, ma on charakter deklaratoryjny i rodzi jedynie domniemanie faktyczne jej prowadzenia (zob. np. wyrok NSA z dnia z dnia 26 sierpnia 2014 r. sygn. akt II GSK 1010/13, LEX nr 1572566; czy wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 marca 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 2215/05, LEX nr 257125).
W zakresie charakteru prawnego wniosku przedsiębiorcy o wpisanie lub aktualizację danych do rejestru REGON przywołać należy orzecznictwo Sądu Najwyższego (dalej: "SN"). W wyrokach z dnia 7 stycznia 2013 r. sygn. akt II UK 142/12 (OSNP 2013/21-22/260) i z dnia 23 listopada 2016 r. sygn. akt II UK 402/15 (LEX nr 2183487) SN wskazał, że informacja o rodzaju działalności wynikająca z rejestru REGON nie tworzy żadnego stanu prawnego, a jedynie ma potwierdzać stan faktyczny według oświadczenia wiedzy podmiotu prowadzącego taką działalność. Oświadczenia wiedzy mają charakter potwierdzenia faktów. Mogą być więc zakwestionowane, ponieważ stan nimi stwierdzony jako fakt podlega ocenie w kategoriach prawdy lub fałszu. Okoliczność, czy zawarta w oświadczeniu informacja jest prawdziwa, jest zatem kwestią dowodową. SN stwierdził, że odmawiając uwzględnienia wniosków dowodowych odnośnie do rodzaju faktycznie prowadzonej w spornym okresie działalności pozbawiono stronę możliwości wykazania, że nie doszło do zaniżenia stopy procentowej składki na ubezpieczenia społeczne. Powołane wyroki zapadły na gruncie ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1205), która w art. 2 pkt 10 definiuje "rodzaj działalności według PKD" jako rodzaj przeważającej działalności zakodowanej według Polskiej Klasyfikacji Działalności w rejestrze REGON. Przywołane wyżej wyroki dotyczyły skutków prawnych podania w formularzu ZUS IWA rzeczywistego rodzaju działalności według PKD -niepokrywającego się z rejestrem REGON. Wskazując na charakter wpisu do rejestru i wniosku o zmianę SN stwierdził, że skoro kategoria ryzyka jest instytucją związaną ze stopniem zagrożeń zawodowych, to kreuje ją rzeczywisty stan rzeczy. W takim też kontekście należy interpretować art. 29 ust. 1 ww. ustawy z dnia 30 października 2002 r. Przepis ten określa sposób ustalania przynależności płatnika do określonej grupy działalności według PKD oparty również na oświadczeniu wiedzy płatnika, tyle tylko że złożonym dla potrzeb statystycznych. Wynikająca z ww. ustawy funkcja, jaką pełni zróżnicowanie stóp procentowych składek na ubezpieczenie wypadkowe, nakazuje uwzględniać rzeczywiste ryzyko zagrożeń zawodowych występujące u danego płatnika. Dlatego też z treści art. 29 ust. 1 ww. ustawy nie można wywieść, że dane w zakresie PKD ujęte w rejestrze REGON w każdym przypadku są danymi prawidłowymi, a w konsekwencji, że zawsze podanie innego rodzaju działalności według PKD niż wynikający z rejestru REGON będzie podaniem nieprawdziwej informacji w rozumieniu art. 34 ust. 1 ww. ustawy.
Zdaniem Sądu, powyższe odniesienie się do charakteru wpisu do rejestru jest istotne na gruncie właściwego odczytania treści art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19.
Mając na uwadze powyższe rozważania przyjęty na podstawie ww. regulacji jedyny sposobu weryfikacji - warunku prowadzenia jako przeważającej działalności gospodarczej według podanego PKD, tj. wpis w REGON, w rubryce przeważającej działalności, nie przyczynia się do realizacji celu ustawy COVID-19, nie dochowuje zasady proporcjonalności, jak również w efekcie prowadzi do naruszenia zasady równości wobec prawa.
Jak już wyżej wskazano - wsparcie w ramach Tarczy Antykryzysowej jest reakcją na skutki epidemii COVID-19 i jest ukierunkowane na realne/faktyczne wsparcie dla podmiotów, które poniosły realne straty na skutek obostrzeń związanych z pandemią.
Zastosowany przez organ jako jedyny sposób (dowód) spełnienia wymogu do otrzymania ulgi - wpis w rejestrze REGON - nie znajduje uzasadnienia ani jako pełniący funkcję zabezpieczenia przed dostępem do skorzystania z ulgi podmiotów nieuprawnionych, ani jako uproszczenie procedur.
Należy powtórzyć, że wpis do rejestru REGON nie ma charakteru pewnego, tj. korzysta z domniemania prawdziwości, jest jednak ono wzruszalne, a zatem nie można takiego wpisu traktować jako gwarancji, że podmiot wnioskujący o ulgę na pewno spełnia wymóg ustawowy, co uzasadniałoby wyłączność takiego dowodu i przesądzało o prawidłowości postępowania organu. Zwłaszcza, że istnieje inna możliwość wykazania spełnienia wymaganego warunku. Ponadto, jak wyżej wskazano, wpis w rejestrze jest oświadczeniem wiedzy przedsiębiorcy, podobnie jak oświadczenie we wniosku.
Zdaniem Sądu, wpis w REGON jako jedyny sposób weryfikacji spełnienia kryterium przyznania ulgi, nie wypełnia również swojej funkcji jako "uproszczenie" procedur. Nie ulega wątpliwości, że uproszczenie procedur ma ułatwić skorzystanie ze wsparcia (w tym skrócenie procedury), do czego jednak ww. sposób weryfikacji w sprawie nie prowadzi. Wpis w odpowiedniej rubryce rejestru jako jedyny warunek spełnienia wymogu de facto powoduje wykluczenie ze wsparcia podmiotów, które w warstwie merytorycznej warunek do przyznania ulgi spełniają (prowadzą na dzień złożenia wniosku przeważającą działalność według podanych PKD), a jedynie nie spełniają warstwy formalnej (uchybiły obwiązkom statystycznym).
W tym miejscu należy wskazać, że rozporządzenie w sprawie PKD przewiduje, że aby uniknąć zbyt częstych zmian stosuje się zasadę stabilności. Zgodnie z tą zasadą, nowy rodzaj działalności powinien być działalnością główną przez co najmniej dwa lata, zanim zostanie zmieniona przypisana do jednostki dana działalność przeważająca.
Zatem, wręcz wymaga się od przedsiębiorcy, by odczekał dwa lata zanim dokona zmiany w zakresie działalności przeważającej.
W związku z powyższym, przyjęty przez organ sposób wykładni art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19, a co za tym idzie - sposób weryfikacji spełnienia wymogu do przyznania ulgi na gruncie tej ustawy, jest nieproporcjonalny do skutków, jakie wywołuje. Przyjęty sposób weryfikacji podmiotów uprawnionych nie może w skutkach prowadzić do wykluczenia z pomocy podmiotów, które w rzeczywistości warunek spełniają (co mogą wykazać w inny sposób - w niniejszej sprawie za pomocą dokumentów źródłowych, tj. wystawionych faktur VAT).
Uproszczenie procedur nie może powodować, że wnioskodawcy nie będą mieli jednakowej możliwości skorzystania ze wsparcia.
W ocenie Sądu, przy takim rozumieniu "przeważającej działalności" na gruncie analizowanego przepisu, jaki zaprezentował ZUS, dochodzi do naruszenia zasady równości wobec prawa wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP.
Oceny w zakresie równego prawa do wsparcia (bo o takie prawo chodzi) należy dokonać pomiędzy podmiotami, które faktycznie spełniają wymóg prowadzenia na dzień złożenia wniosku przeważającej działalności gospodarczej według podanych kodów PKD.
Przyjęcie jako jedynego sposobu weryfikacji spełnienia przedmiotowego kryterium wymogu wpisu w rejestrze, w rubryce przeważającej działalności gospodarczej, doprowadziło do sytuacji, że podmioty, które znajdują się w tej samej sytuacji, tj. faktycznie (rzeczywiście) prowadzą na dzień złożenia wniosku jako przeważającą działalność gospodarczą według PKD wymienionych w art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19, zostały pozbawione dostępu do ulgi. Dokonany więc przez Organ sposób wykładni art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19, sprowadzający się jedynie do sprawdzenia zapisu w odpowiedniej rubryce rejestru REGON, prowadzi w skutkach do nierównego dostępu do pomocy, a tym samym, nie realizuje głównego celu przyjętej regulacji prawnej. Przyjęty przez Organ sposób wykładni art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19 wywołuje więc wyłącznie negatywny wpływ na sytuację tożsamych podmiotów uprawnionych do wsparcia, ponieważ - jak już wyżej wskazano - wpis w REGON, w rubryce zadeklarowanej przeważającej działalności, nie uzasadnia pominięcia faktycznie prowadzonej przez dany podmiot przeważającej działalności, skoro istnieje możliwość wykazania spełnienia warunku do przyznania ulgi w inny sposób, na podstawie innych dowodów/dokumentów.
O ile oczywiście, jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie, strona kwestionuje zasadność rozstrzygnięcia na podstawie kodu PKD wpisanego w rubryce przeważającej działalności, wskazując jednocześnie, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wskazanego w art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19 kodu PKD 2007.
Końcowo należy wskazać, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy k.p.a., w tym zasady ogólne, stanowiące m.in., że organy administracji publicznej powinny: stać na straży praworządności (art. 7), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1). Przepis art. 77 § 1 k.p.a. nakłada też na organy obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych czynności, zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Dopiero zatem podjęcie niezbędnych ustaleń pozwala organowi na zajęcie stanowiska w sprawie.
Ze wskazanych powyżej względów wydane w sprawie decyzje należy ocenić jako wadliwe, bowiem przedwcześnie przyjęto, że Skarżący podlega wyłączeniu z kręgu podmiotów mogących ubiegać się o ulgę, bez umożliwienia wykazania, że spełnia on kryterium prowadzenia na dzień złożenia wniosku przeważającej działalności według PKD wskazanych w art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19.
Jednocześnie, zdaniem Sądu, organ dokonał nieprawidłowej wykładni treści analizowanego przepisu, bowiem z jego językowego brzmienia wynika, że ulgę należy przyznać na wniosek płatnika prowadzącego, na dzień złożenia wniosku z opłacania składek, działalność gospodarczą oznaczoną według PKD 2007, jako rodzaj przeważającej działalności wymienionymi tam kodami. Ustawodawca nie zastrzegł w tej regulacji, że chodzi o kod PKD wpisany jako rodzaj przeważającej działalności w odpowiednim rejestrze. Takie rozumienie analizowanej regulacji jest wadliwe, niezasadnie pomija kwestię faktycznej przeważającej działalności danego podmiotu, a przez to nie realizuje ratio legis ustawy COVID- 19.
Biorąc pod uwagę wszystkie przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję. Ponownie rozpoznając sprawę Organ będzie zobowiązany do zastosowania oceny prawnej zaprezentowanej w niniejszym rozstrzygnięciu, a dotyczącej interpretacji pojęcia "przeważająca działalność".
Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, ponieważ skarżący nie był reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, a sprawa sądowa zainicjowana jego skargą z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. była wolna od kosztów sądowych. Nie przedłożono zaś zestawienia innych wydatków.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI