I SA/Rz 572/21

I SA/Rz 572/21 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2021-11-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jacek Boratyn /sprawozdawca/
Jacek Surmacz
Małgorzata Niedobylska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 132/22 - Wyrok NSA z 2025-06-05
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 423
art. 28 ust. 2 i ust. 3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
§ 3 ust. 1 pkt 1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia NSA Jacek Surmacz, Sędzia WSA Jacek Boratyn /spr./, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2021 r. sprawy ze skargi D.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za poszczególne okresy lat 2001-2015 oddala skargę.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), decyzją z [...] kwietnia 2021 r., nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy – na wniosek skarżącej – D. K. utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] lutego 2021 r., nr [...], w przedmiocie:
• odmowy umorzenia skarżącej, na podstawie 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 423 z późn. zm., zwanej dalej ustawą systemową) należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej jednocześnie płatnikiem, z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek, w części finansowanej przez ubezpieczonych, w łącznej kwocie 234 452,70 zł, z tytułu składek na:
- ubezpieczenie społeczne, za okresy: od października 2001 r. do listopada 2003 r., od stycznia 2004 r. do grudnia 2005 r., od stycznia do kwietnia 2006 r., od czerwca do lipca 2006 r., od stycznia do lutego 2011 r., czerwiec i wrzesień 2011 r., okres od stycznia 2012 r. do stycznia 2013 r., od czerwca 2013 r. do marca 2014 r., od września 2014 r. do maja 2015 r., od lipca do września 2015 r., w łącznej kwocie wynoszącej 187 641,87 zł, w tym kwocie składek, wynoszącej 83 971 zł, odsetek w wysokości 101 751 zł, dodatkowej opłaty w kwocie 1 530 zł i kosztów upomnienia w kwocie 389,20 zł,
- ubezpieczenie zdrowotne, za okresy: od grudnia 2003 r. do stycznia 2004 r., od marca 2004 r. do kwietnia 2006 r., od czerwca do lipca 2006 r., maj, lipiec, wrzesień i listopad 2011 r., okres od stycznia 2012 r. do stycznia 2013 r., od czerwca 2013 r. do marca 2014 r., od września 2014 r. do maja 2015 r., od lipca 2015 r. do września 2015 r., w łącznej kwocie składek, wynoszącej 35 844,44 zł, w tym kwocie składek wynoszącej 13 898,84 zł, odsetek w wysokości 21 404 zł, dodatkowej opłaty w kwocie 340 zł i kosztów upomnienia w kwocie 201,60 zł,
- Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, za okresy: od kwietnia 2002 r. do czerwca 2003 r., od sierpnia 2003 r. do stycznia 2004 r., od marca do kwietnia 2006 r., od czerwca do lipca 2006 r., kwiecień 2012 r., od sierpnia 2012 r. do stycznia 2013 r., marzec i czerwiec 2013 r., marzec 2014 r., okres od września 2014 r. do maja 2015 r., od lipca do września 2015 r., w łącznej kwocie wynoszącej 10 966,39 zł, w tym kwocie składek wynoszącej 6 153,25 zł, odsetek w wysokości 4 580 zł, dodatkowej opłaty w kwocie 90 zł i kosztów upomnienia w kwocie 143,14 zł,
• odmowy umorzenia skarżącej, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3 a oraz art. 32 ustawy systemowej oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej zwanego rozporządzeniem) należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, będącą jednocześnie płatnikiem tych składek, z tytułu składek, w części finansowanej przez ubezpieczonych, w łącznej kwocie 127 255,08 zł, z tytułu składek na:
- ubezpieczenie społeczne, za okresy: od października 2001 r. do listopada 2003 r., od stycznia 2004 r. do grudnia 2005 r., od stycznia do kwietnia 2006 r., od czerwca do lipca 2006 r., od stycznia do lutego 2011 r., czerwiec i wrzesień 2011 r., okres od stycznia 2012 r. do stycznia 2013 r., od czerwca 2013 r. do marca 2014 r., od września 2014 r. do maja 2015 r., od lipca do września 2015 r., w łącznej kwocie wynoszącej 96 892,27 zł, w tym kwocie składek, wynoszącej 47 637,07 zł, odsetek w wysokości 47 336 zł, dodatkowej opłaty w kwocie 1 530 zł i kosztów upomnienia w kwocie 389,20 zł,
- ubezpieczenie zdrowotne, za okresy: od grudnia 2003 r. do stycznia 2004 r., od marca 2004 r. do kwietnia 2006 r., od czerwca do lipca 2006 r., maj, lipiec, wrzesień i listopad 2011 r., okres od stycznia 2012 r. do stycznia 2013 r., od czerwca 2013 r. do marca 2014 r., od września 2014 r. do maja 2015 r., od lipca 2015 r. do września 2015 r., w łącznej kwocie wynoszącej 25 628,44 zł, w tym kwocie składek wynoszącej 13 898,84 zł, odsetek w wysokości 21 404 zł, dodatkowej opłaty w kwocie 340 zł i kosztów upomnienia w kwocie 201,60 zł,
- Fundusz Pracy, za okresy: od kwietnia 2002 r. do czerwca 2003 r., od sierpnia 2003 r. do stycznia 2004 r., od marca do kwietnia 2006 r., od czerwca do lipca 2006 r., kwiecień 2012 r., od sierpnia 2012 r. do stycznia 2013 r., marzec i czerwiec 2013 r., marzec 2014 r., okres od września 2014 r. do maja 2015 r., od lipca do września 2015 r., w łącznej kwocie wynoszącej 4 734,37 zł, w tym kwocie składek wynoszącej 2 441,23 zł, odsetek w wysokości 2 060 zł, dodatkowej opłaty w kwocie 90 zł i kosztów upomnienia w kwocie 143,14 zł.
Wnioskiem z 8 października 2020 r. skarżąca zwróciła się do ZUS o umorzenie jej zaległości składkowych, za okres od października 2001 r. do września 2015 r.
W uzasadnieniu swojego wniosku podkreśliła, iż prowadzona przez nią działalność gospodarcza nie przynosi żadnych zysków. Dodała także, że ciążąca na niej zaległość jest na tyle wysoka, że nie ma realnej możliwości jej spłaty.
Skarżąca zwróciła również uwagę na to, że zaspokojenie roszczeń ZUS skutkowałoby pozostawieniem jej bez środków do życia.
Niezależnie od powyższego skarżąca dodała, iż jej zaległości wobec ZUS uległy już przedawnieniu.
ZUS w ramach przeprowadzonego przez siebie postępowania ustalił, że skarżąca prowadząca działalność gospodarczą, nie wywiązywała się z obowiązków zakresie opłacania składek.
Odnosząc się do twierdzeń skarżącej, odnośnie przedawnienia jej zaległości, organ podkreślił, iż w przypadku części z nich, nie doszło do tego, w myśl art. 24 ust. 5 ustawy systemowej, z uwagi na ich zabezpieczenie na nieruchomościach skarżącej. Co zaś się tyczy pozostałych, których płatności przypadały od stycznia 2011 r., to w tym wypadku nastąpiło zawieszenie biegu terminów, w związku z podjęciem czynności egzekucyjnych, związanych z ich dochodzeniem.
Jeżeli chodzi o sytuację materialną skarżącej, to organ stwierdził, że pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym z pełnoletnimi dziećmi i małoletnimi wnukami. Prowadzi także działalność gospodarczą, która w ostatnim roku wygenerowała stratę.
Syn skarżącej pracuje zarobkowo (dochód 1 960 zł miesięcznie), podobnie jak jedna z córek, której miesięczny dochód wynosi 2 061 zł.
Wydatki skarżącej, w ujęciu miesięcznym, zgodnie ze złożonym oświadczeniem, wynoszą ok 900 zł miesięcznie. Skarżąca spłaca także zaległości podatkowe, wynoszące 15 500 zł, w ratach wynoszących po 500 zł.
Odnośnie posiadanego przez skarżącą majątku stwierdzono, iż ma ona dom w M., o pow. 192 m2, na której to nieruchomości została zabezpieczona jej zaległość składkowa.
Oprócz tego skarżąca dysponuje 3 samochodami [...] (lata prod. 1983 – 1995) oraz naczepą ACS.
Oceniając wniosek skarżącej, w kontekście powyższych okoliczności, organ stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie, gdyż nie zaistniały przesłanki umorzenia, o których mowa w ustawie systemowej. Odnosząc się natomiast do kwestii wystąpienia przesłanek z rozporządzenia ZUS zaznaczył, że skarżąca nie podjęła działań zmierzających do uzyskania wsparcia od instytucji do tego powołanych. Nie wykazała także trudności w realizowaniu bieżących opłat, wobec czego można przyjąć, że ich realizacja przebiega terminowo.
Na tej podstawie organ wywnioskował, że skarżąca nie wykazała swojej trudnej sytuacji.
ZUS nie stwierdził również, aby skarżąca poniosła straty na skutek klęski żywiołowej. Powstanie zadłużenia nie wynikało więc z tego rodzaju zdarzenia. Podobnie nie stwierdzono, aby niemożność uzyskania dochodu przez skarżącą była skutkiem jej stanu zdrowia, bądź też stanu zdrowia członka rodziny, nad którym musiałaby sprawować opiekę.
Nie stwierdzono więc zaistnienia przesłanek z rozporządzenia.
Niezależnie od powyższego ZUS zaznaczył, że skarżąca, w okresie, w którym powstały jej zaległości, nie uiszczała także tych składek, które były potrącane z wynagrodzenia pracowników.
Odmawiając uwzględnienia wniosku skarżącej organ nadmienił, że udzielanie ulg w regulowaniu składek nie może być traktowane jako sposób na rozwiązanie problemów finansowych.
Składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podkreśliła, że nie posiada środków na spłatę wielu zobowiązań, bo dochód w kwocie 4 000 zł, jaki występuje w jej gospodarstwie domowym, musi wystarczać na utrzymanie 6 osób. Poza tym uznała za aroganckie uwagi organu, dotyczące sposobu oraz celowości prowadzenia przez nią działalności gospodarczej.
W następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy ZUS utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję.
Powołując się na okoliczności wynikające z oświadczenia skarżącej ZUS uzupełnił swoje ustalenia odnośnie sytuacji skarżącej. W tym zakresie stwierdził dodatkowo, że skarżąca jest mężatką, a za ostatnie trzy lata podatkowe, jej działalność generowała straty.
Odnosząc się do sytuacji dochodowej skarżącej i jej rodziny organ stwierdził, że nie przedstawiła jej w sposób rzetelny. W oświadczeniach nie uwzględniła bowiem męża córki, który osiąga przychód z prowadzonej działalności gospodarczej, ani żony syna. Poza tym skarżąca nie oświadczyła, że z mężem pozostaje w separacji.
Składane przez skarżącą wyjaśnienia, zdaniem ZUS są niespójne, poza tym nie współdziałała ona z organem w zakresie wyjaśnienia swojej sytuacji. Ta zaś, w zakresie jakim została przedstawiona, nie wskazuje na ubóstwo, poza tym skarżąca, w systemie ratalnym, reguluje inne swoje zobowiązania, nie korzysta również z pomocy społecznej. To pozwala przyjąć, że uzyskiwane przez skarżącą i jej domowników dochody są wystarczające na pokrycie ich podstawowych potrzeb życiowych.
ZUS zaznaczył również, że pomimo wysokiej kwoty zadłużenia składkowego, skarżąca nigdy nie wystąpiła o rozłożenie na raty tych należności. To zaś, w jej sytuacji, byłoby korzystne dla nie i uzasadnione.
W zakresie rozstrzygnięcia ZUS stwierdził, że przyznał prymat interesowi publicznemu, który wymaga regulowania należności składkowych. Za odmową umorzenia zaległości skarżącej przemawiam również, zdaniem organu, zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa.
Wnosząc skargę na decyzję ZUS z [...] kwietnia 2021 r. , skarżąca zwróciła się o jej uchylenie i przekazanie sprawy ZUS-owi do ponownego rozpatrzenia. Dodatkowo wystąpiła o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
• art. 28 ust. 2 w zw. z art. 30 ustawy systemowej poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że należność nie jest nieściągalna, choć oczywistym jest, iż skarżąca nie jest w stanie jej spłacić,
• art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy systemowej, poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy działalność gospodarcza nie jest przez skarżącą już wykonywana (świadczy o niej zerowy przychód za rok 2020), poza tym nie posiada ona już majątku, z którego organ mógłby się zaspokoić,
• art. 28 ust. 3 a w zw. z art. 32 ustawy systemowej poprzez uznanie iż nie zachodzi uzasadniony przypadek do umorzenia, choć ZUS od wielu lat nie jest w stanie wyegzekwować zaległości, a dochód w wysokości 500 zł na osobę w rodzinie, nie pozwala na spłatę zobowiązań,
• art. 7, art. 77, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., zwanej dalej: K.p.a.) poprzez wydanie decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy, niewyjaśnienie jej relacji z mężem, a także sytuacji zdrowotnej i dochodowej,
• art. 8 w zw. z art. 11 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organu, w związku z niezezwoleniem na składanie wniosków dowodowych, a także niewyznaczenie terminu do składania wniosków i oświadczeń.
W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że poczynione w sprawie ustalenia faktyczne nie były prawidłowe. Świadczy o tym chociażby to, że organy egzekucyjne wyczerpały już swoje możliwości dochodzenia zaległości, a ZUS nadal twierdzi, że nie ma tu nieściągalności.
Skarżąca dodała również, iż zaniechano badania jej sytuacji zdrowotnej, a przy tym samochody, które ZUS wskazał jako jej, nie stanowią już jej własności.
Zdaniem skarżącej, przyjęta przez ZUS wykładnia przepisów o przedawnieniu prowadzi do wniosku, że nigdy ono nie wystąpi.
Oprócz tego, w jej ocenie, ZUS dąży do przerzucenia ciężaru jej zaległości na dzieci.
ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącej jej należności składkowych, na wstępie niniejszych rozważań odnieść się należy do samej istoty instytucji umorzenia, przewidzianej art. 28 ustawy systemowej. W jej ramach bowiem ZUS wprawdzie podejmuje decyzję w tym przedmiocie, w granicach przyznanego mu uznania administracyjnego, jednakże nie oznacza ono dowolności po jego stronie.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku zobowiązanego o umorzenie jego należności składkowych następuje bowiem w ramach zwyczajnego postępowania administracyjnego, tj. po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, a więc ustaleniu istotnych i niezbędnych, z punktu widzenia załatwienia sprawy, okoliczności faktycznych sprawy. Tak więc prawidłowość tego rodzaju postępowania, tj. właściwa ocena spełnienia przez konkretnego wnioskodawcę kryteriów (przesłanek) przyznania zwolnienia, regulowana przepisami K.p.a., ma istotne znaczenie z punktu widzenia oceny zgodności z prawem wydanego w ramach tego postępowania rozstrzygnięcia.
Umorzenie należności składkowych, jakkolwiek podejmowane w warunkach uznania administracyjnego, możliwe jest jedynie w sytuacji zaistnienia, w odniesieniu do danego wnioskodawcy, występującego o przyznanie tego rodzaju ulgi, którejkolwiek z przesłanek, od których ustawodawca uzależnił jej udzielenie. Przesłanki te zostały enumeratywnie wymienione w przepisach ustawy systemowej oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia. Niemniej jednak nawet wykazanie ich spełnienia przez konkretnego wnioskodawcę nie pociąga za sobą konieczności automatycznego uwzględnienia jego wniosku. Nie rodzi też tym samym po jego stronie, swoistego rodzaju roszczenia w tym zakresie.
W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek przesłanki umorzenia, czy to wskazanej w przepisach ustawy systemowej, czy też rozporządzenia, organ podejmuje decyzję w przedmiocie wniosku, w granicach uznania administracyjnego. Jak to już wyżej zasygnalizowano, uznanie to nie może jednak oznaczać dowolności po stronie organu, który rozstrzyga w jego granicach. W tym zakresie wydając bowiem decyzję organ ten przede wszystkim winien jest w sposób jasny i konkretny uzasadnić swoje rozstrzygnięcie, a także podać racjonalne motywy, którymi się kierował przy jego podejmowaniu.
Właściwego uzasadnienia wydanej decyzji, zwłaszcza jeżeli chodzi o podejmowane w ramach uznania rozstrzygnięcie, nie można utożsamiać z samym tylko przytoczeniem jakichkolwiek argumentów, a więc tylko ich pobieżnym wskazaniem w treści decyzji. Argumenty te muszą być bowiem odpowiednio wyważone, logiczne i racjonalne, a także znajdować odzwierciedlenie w rzeczywistości. Tylko bowiem wówczas można będzie przyjąć, że podjęta decyzja nie jest dowolna.
W niniejszym przypadku skarżąca występując o umorzenie swoich zaległości z tytułu opłacania składek, w trakcie trwającego postępowania przed organem, oprócz powoływania się na spełnienie przesłanek zwolnienia, wskazywała także na to, że jej zaległości uległy już przedawnieniu. W tym zakresie jej stwierdzenia są więc niespójne i poniekąd sprzeczne, gdyż przedawnienie należności składkowych, ze swej istoty jest okolicznością na tyle istotną, że jej zaistnienie powoduje, iż postępowanie o ich umorzenie, tylko z tego względu staje się bezprzedmiotowe. Tego rodzaju postępowanie, którego przedmiot przestał istnieć, nie może się więc toczyć.
W niniejszym przypadku z sytuacją tego rodzaju nie mamy jednak do czynienia, gdyż organ (ZUS) w sposób właściwy i uprawniony stwierdził, że w przypadku części zaległości, które zostały zabezpieczone na nieruchomości skarżącej, możliwość ich przedawnienia jest wyłączona, z mocy art. 24 ust. 5 ustawy systemowej. W przypadku natomiast pozostałych, doszło do skutecznego przerwania biegu terminów przedawnienia, na skutek podejmowanych wobec skarżącej czynności egzekucyjnych.
W sprawie bezspornym jest, że tego rodzaju czynności były podejmowane, a z tego faktu również skarżąca wywodzi korzystne dla siebie skutki procesowe, o czym będzie mowa w dalszej części niniejszych rozważań. Wobec tego w sprawie zaistniał skutek, o którym mowa w art. 24 ust. 5 b ustawy systemowej.
Do kwestii przedawnienia skarżąca odniosła się ponownie w uzasadnieniu swojej skargi stwierdzając, że przyjęcie za zasadne rozumienia przepisów o przedawnieniu, zaprezentowanego przez ZUS, prowadziłoby do tego, że zaległości składkowe nigdy nie uległyby przedawnieniu.
Odnosząc się do tego rodzaju stwierdzeń zaznaczyć należy, że na gruncie obowiązujących przepisów brak jest podstaw do podważenia przyjętej przez organ wykładni regulacji dotyczącej przedawnienia. Dotyczy to zwłaszcza skutków wynikających z art. 24 ust. 5 ustawy systemowej, w myśl którego nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.
Regulacja ta była przedmiotem badań Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z 20 maja 2020 r., sygn. P 2/18 (Dz. U. z 2020 r., poz. 976), uznał go za zgodny z Konstytucją. W tej sytuacji brak jest podstaw pominięcia tej regulacji.
Podobne stwierdzenia można odnieść również do przesłanek zawieszenia i przerwania biegu terminu przedawnienia, na skutek podjęcia czynności zmierzających do wyegzekwowania określonych należności składkowych. Wobec tego twierdzenia skarżącej w tym zakresie uznać należy za nieuzasadnione oraz mające charakter postulatów kierowanych do ustawodawcy, odnośnie ukształtowania instytucji przedawnienia, które nie mogą mieć znaczenia dla kontroli legalności zaskarżonej decyzji.
Przechodząc do pozostałych aspektów oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że ZUS odmawiając uwzględnienia wniosku skarżącej, w wydanej w sprawie decyzji jednoznaczne stwierdził, że skarżącą nie spełniła żadnej z przesłanek, od której ustawodawca uzależnił możliwość przyznania zwolnienia. W tej więc sytuacji, już tylko ten fakt przesądził odmowne załatwienie jej wniosku. Tak więc wywody organu, bezpośrednio odnoszące się do kwestii zasadności wydania odmownej decyzji, już w ramach uznania administracyjnego, były zbędne. Skoro bowiem nie stwierdzono zaistnienia którejkolwiek przesłanki zwolnienia, to brak było podstaw do przejścia do kolejnego etapu rozpoznania wniosku, którym było rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego.
Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy, w szczególności informacje zawarte w oświadczeniach skarżącej, a także poczynione przez organ we własnym zakresie ustalenia, stwierdzić należy, że stanowisko ZUS odnośnie niespełnienia przez skarżąca przesłanek zwolnienia jest zasadne. Brak jest podstaw bowiem do przyjęcia, że w stosunku do niej zachodziła niewypłacalność, w znaczeniu, jakie temu pojęciu nadaje art. 28 ust. 3 ustawy systemowej. W szczególności w jej przypadku nie stwierdzono braku majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji. Skarżąca, jak stwierdziła w swoim oświadczeniu, jest właścicielką nieruchomości, na której to nastąpiło hipoteczne zabezpieczenie jej zaległości. Już więc tylko z tego względu niemożliwym jest przyjęcie jej niewypłacalności.
Z treści zarzutów skargi, a także argumentów przytoczonych na ich uzasadnienie wynika, że skarżąca rozumie pojęcie niewypłacalności, którą to cechę odnosi do siebie, w znaczeniu potocznym, tj. jako niedokonanie zaspokojenia roszczeń wierzyciela z jej majątku w postępowaniu egzekucyjnym. To zaś nie może mieć jednak wpływu na przyjęcie zaistnienia przesłanki niewypłacalności, która jest wyraźnie zdefiniowana i sprecyzowana.
Podobnie jak brak majątku, z którego mogłaby być prowadzona egzekucja, w odniesieniu do skarżącej nie wystąpiły także inne przesłanki przyjęcia niewypłacalności, wskazane w art. 28 ust. 3 ustawy systemowej. Skarżąca nie powołuje się też na te, inne niż brak majątku zdarzenia. W tej sytuacji brak jest podstaw do podważenia stanowiska organu, w omawianym zakresie.
Podobne uwagi można odnieść również do przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, wynikających z rozporządzenia. W tym wypadku organ stwierdził, w sposób kategoryczny i jednoznaczny, że skarżąca nie poniosła strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności, ani też przewlekłej choroby jej samej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W przypadku tych dwóch przesłanek skarżąca nie podnosiła żadnych okoliczności, wskazujących na niezasadność stanowiska organu. Co prawda w skardze zarzuciła, że organ nie przeprowadził ustaleń w kwestii jej sytuacji zdrowotnej, jednakże jej zarzuty w tej materii, jako niepoparte żadnymi racjonalnymi argumentami, są gołosłowne.
W kwestii sytuacji zdrowotnej konkretnej osoby nadmienić też należy, że wszelkie tego rodzaju dane, objęte są tajemnicą medyczną, wobec tego sam organ nie jest w stanie po nie sięgnąć. Skoro więc skarżąca, dla której dane tego rodzaju były dostępne, nie przedstawiła jakichkolwiek informacji w tym względzie, to nie może zasadnie czynić organowi zarzutów, dotyczących ich nieuzyskania.
Odmienna sytuacja miała jedynie miejsce jeżeli chodzi o przesłankę umorzenia, wskazaną w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, zgodnie z którą do umorzenia może dojść gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
W tym wypadku ZUS zaakcentował przede wszystkim to, że skarżąca nie przedstawiła w sposób pełny swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej, a także sytuacji swoich domowników, z którymi, jak oświadczyła, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Poza tym organ zaznaczył, że z przedstawionych, fragmentarycznych informacji oraz poczynionych ustaleń wynika, że skarżąca i osoby z nią wspólnie gospodarujące, nie są dotknięci ubóstwem, o czym świadczy chociażby niezakłócone regulowanie przez nich nie tylko zobowiązań związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb bytowych, ale również wynikających z zawartego przez skarżącą z organem podatkowym układem ratalnym.
Skarżąca, kwestionując to stanowisko, wskazuje na niepoczynienie przez organ pełnych ustaleń, co do jej położenia materialno-bytowego, a także próbę przerzucenia przez organ odpowiedzialności za jej zobowiązania na jej domowników.
Odnosząc się do tego rodzaju zarzutów, jak również istoty przesłanki zwolnienia, wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia stwierdzić należy, że są one powiązane z kwestiami związanymi bezpośrednio z zagadnieniami dotyczącymi postępowania wyjaśniającego i zakresem objętego nim postępowania dowodowego.
O ile bowiem prowadząc postępowanie w przedmiocie wniosku o umorzenie należności składkowych, mające charakter zwyczajnego postępowania administracyjnego, organ (ZUS) zobligowany jest do ustalenia prawdy materialnej (obiektywnej), zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., to jednak mając na względzie specyfikę postępowań dotyczących umorzenia zaległości składkowych, stwierdzić należy, że bez współdziałania ze strony wnioskodawcy, organ nie jest w stanie, z przyczyn obiektywnych, pozyskać wszystkich danych, istotnych z punktu widzenia oceny spełnienia przesłanki z § 3 pkt 1 rozporządzenia, która odnosi się do okoliczności, o których pełne informacje posiada jedynie sam zainteresowany uzyskaniem ulgi w postaci umorzenia, bądź też stanowią one informacje prawnie chronione.
Zgodnie z § 3 pkt 1 rozporządzenia Zakład (ZUS) może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym wypadku nie może budzić wątpliwości to, że tylko zobowiązany – osoba domagająca się umorzenia, posiada pełną wiedze na temat swojego stanu majątkowego i sytuacji finansowej oraz rodzinnej, tak więc to on winien przedstawić tego rodzaju informacje w formie, która umożliwi organowi poczynienie na tej podstawie odpowiednich ustaleń.
W niniejszej sprawie, jak słusznie ZUS zauważył, skarżąca przedstawiając swoją sytuację rodzinną i majątkową pominęła szereg istotnych okoliczności, mających niezwykle ważne znaczenie. Przede wszystkim pominęła sytuację i dochody współmałżonków swoich dzieci, z którymi to dziećmi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, a także relacje ze swoim mężem, a co za tym idzie jego sytuację majątkową i dochodową. Pominęła również inne okoliczności, odnoszące się do posiadanych składników majątkowych, zwłaszcza jeżeli chodzi o ruchomości.
Tak samo zauważyć należy, że skarżąca najpierw sama zadeklarowała prowadzenie działalności gospodarczej, co jednoznacznie wynika z jej oświadczeń i przedłożonych bilansów firmy, po czym, kwestionując zapadłe rozstrzygnięcie stwierdziła, że działalności tej nie prowadzi, jako że nie generuje ona dochodów.
Odnosząc się do tego rodzaju okoliczności oraz prezentowanego przez skarżącą stanowiska w tym zakresie stwierdzić należy, że występując o przyznanie jej ulgi w postaci umorzenia należności składkowych skarżąca nie tylko nie podjęła współpracy z organem, w zakresie wyjaśnienia istotnych dla oceny jej wniosku okoliczności, ale także przyjęła postawę, cechującą się przede wszystkim dążeniem do przedstawienia swojego położenia, w sposób jak najbardziej niekorzystny, wskazujący na zasadność uwzględnienia jej wniosku, co jednak nie znajdowało odzwierciedlenia w rzeczywistości.
W tej sytuacji ZUS podjął próbę ustalenia okoliczności, mających wpływ na rzetelną ocenę zaistnienia przesłanki z § 3 pkt 1 rozporządzenia, jednakże wobec postawy skarżącej, jego możliwości w tym zakresie były ograniczone.
Mając jednak na względzie podjęte działania i zrealizowane ustalenia stwierdzić należy, że na ich gruncie brak jest podstaw do przyjęcia, że konieczność spłaty przez skarżącą całości jej zaległości, może skutkować pozbawieniem jej samej, a także jej domowników środków utrzymania. Przede wszystkim podkreślić bowiem należy, że w związku z pominięciem w jej oświadczeniu istotnych z tego punktu widzenia informacji, dotyczących zasobów majątkowych osób z nią wspólnie gospodarujących, a także pozostających w ich dyspozycji dochodów, zasadnym jest stwierdzenie, że sytuacja finansowa całego gospodarstwa domowego jest lepsza od deklarowanej. Potwierdza to fakt bieżącego realizowania zobowiązań służących nie tylko zaspokojeniu bieżących potrzeb bytowych, ale także zaległości podatkowych skarżącej.
Podobne uwagi można odnieść do kwestii korzystania z pomocy społecznej. O ile jednak samo niekorzystanie z niej, może wynikać z wielu różnych względów, wobec czego nieuzyskiwanie tego rodzaju wsparcia nie może być automatycznie utożsamiane z dobrą sytuacją materialną, to fakt pobierania tego rodzaju pomocy może być już znaczącym argumentem, przemawiającym za przyjęciem takiego założenia.
W niniejszym przypadku skarżąca, ani żaden z jej domowników nie korzysta z pomocy społecznej, co w połączeniu z niezakłóconym regulowaniem zobowiązań mających związek z zapewnieniem podstawowych potrzeb bytowych, a także pominięciem dochodów współmałżonków dzieci, uzasadnia twierdzenie o niezagrożonych podstawach utrzymania wszystkich tych osób.
Skarżąca kwestionując tego rodzaju stanowisko organu podnosi, że ZUS w sposób niezasadny próbuje obciążyć jej dzieci odpowiedzialnością za jej zaległości składkowe. Stanowisko tego rodzaju jest jednak nieuzasadnione, gdyż odnosząc się do sytuacji domowników skarżącej organ, zgodnie z § 3 pkt 1 rozporządzenia, ocenił jedynie potencjalny wpływ konieczności uregulowania zaległości składkowej skarżącej na sytuację nie tylko jej samej, ale również osób z nią gospodarujących. Skoro bowiem skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z wieloma osobami, to jej możliwości płatnicze należy oceniać w tym właśnie kontekście. Jeżeli więc skarżąca dzieli wydatki na utrzymanie z dorosłymi dziećmi i wspólnie z nimi gospodaruje, to możliwości regulacji jej zobowiązań ocenić należy także z tej perspektywy.
W tej sytuacji nie może być mowy o jakimkolwiek przerzucaniu odpowiedzialności na dzieci skarżącej.
W podnoszonej przez skarżącą kwestii nieuprawnionego wytykania jej przez organ, niezrozumiałego prowadzenia deficytowej działalności, stwierdzić należy, że o ile zgodzić należy się z jej stanowiskiem, że wybór rodzaju i sposobu realizowania aktywności zawodowej należy wyłącznie do niej samej i nikt nie ma prawa w to ingerować, to jednak sama decyzja o kontynuowaniu deficytowej od kilku lat, jak twierdzi skarżąca, działalności nie może pozostać bez wpływu na ocenę jej sytuacji materialno-bytowej i zasadności przyznania jej wparcia ze środków publicznych, do czego sprowadza się umorzenie należności składkowych. Świadczyć to bowiem może jedynie o posiadaniu przez skarżącą dodatkowych źródeł przychodów, z których finansowane jest nie tylko jej bieżące utrzymanie, ale także generująca straty działalność.
Jak to już wyżej stwierdzono, ustalenie przez organ niespełnienia przez skarżącą przesłanek umorzenia należności składkowych przesądziło negatywne załatwienie jej wniosku w tym zakresie. W związku z tym czynienie przez organ rozważań na temat zasadności podjęcia tego rodzaju rozstrzygnięcia, już w ramach przysługującego mu uznania, było zbędne. Zawarcie jednak w uzasadnieniu decyzji tego rodzaju rozważań nie może być rozpatrywane w kategoriach naruszenia prawa, a zwłaszcza takiego, które mogłoby mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.
Niezależnie jednak od powyższego zauważyć należy, że stwierdzenia dotyczące sposobu powstania zaległości składkowych, jako okoliczności mogących mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie, nie może być ocenione jako naruszające prawo. Tego samego rodzaju uwagi odnieść można także do sugestii dotyczących zasadności wystąpienia przez skarżącą o rozłożenie na raty jej zaległości.
Mając więc na uwadze powyższe Sąd, nie stwierdzając podstaw do zakwestionowania legalności zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) oddalił skargę.