I SA/RZ 567/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę rolniczki na decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych, uznając, że utrata tytułu prawnego do dzierżawionej działki skutkuje obowiązkiem zwrotu zaliczki.
Rolniczka zaskarżyła decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych za rok 2022. Sprawa dotyczyła zwrotu zaliczki wypłaconej przed rozwiązaniem umowy dzierżawy. Sąd administracyjny oddalił skargę, podkreślając, że postępowanie w sprawie zwrotu płatności jest odrębne od postępowania o przyznanie płatności i że ostateczna decyzja odmawiająca przyznania płatności przesądza o nienależności zaliczki. Sąd uznał, że nie wystąpiły przesłanki do odstąpienia od zwrotu środków.
Przedmiotem skargi była decyzja Dyrektora Podkarpackiego Oddziału ARiMR utrzymująca w mocy decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych za rok 2022. Rolniczka wniosła o przyznanie płatności, deklarując realizację wariantu Półnaturalne łąki świeże na działce rolnej o powierzchni 5,05 ha. Otrzymała zaliczkę, jednak następnie rozwiązała umowę dzierżawy tej działki. Organ I instancji odmówił przyznania płatności, a decyzja stała się ostateczna. Następnie wszczęto postępowanie o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności, ustalając ją na [...] zł. Rolniczka odwołała się, argumentując, że nadal faktycznie władała działką i że ARiMR nie jest organem właściwym do badania tytułu prawnego. Organ II instancji utrzymał decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę, wskazując, że postępowanie w sprawie zwrotu płatności jest odrębne od postępowania o przyznanie płatności. Ostateczna decyzja odmawiająca przyznania płatności przesądza o nienależności zaliczki. Sąd podkreślił, że utrata tytułu prawnego do działki po wypłacie zaliczki, ale przed końcem okresu referencyjnego, skutkuje obowiązkiem zwrotu środków, a nie wystąpiły przesłanki do odstąpienia od odzyskania płatności, takie jak błąd organu czy niewypłacalność dłużnika.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, utrata tytułu prawnego do działki rolnej w trakcie okresu referencyjnego, po wypłaceniu zaliczki, skutkuje obowiązkiem zwrotu tej zaliczki jako nienależnie pobranej, jeśli nie wystąpiły przesłanki wyłączające zwrot.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności jest odrębne od postępowania o przyznanie płatności. Ostateczna decyzja odmawiająca przyznania płatności przesądza o nienależności zaliczki. Utrata tytułu prawnego i posiadania działki w okresie referencyjnym powoduje, że płatność nie przysługuje, a zaliczka podlega zwrotowi, chyba że wystąpiły przesłanki wyłączające zwrot, np. błąd organu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (9)
Główne
u.w.r.o.w. art. 44 § 1 i 2
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
Nienależne kwoty pomocy i pomocy technicznej podlegają zwrotowi wraz z odsetkami.
ustawa o Agencji art. 29 § 1 i 2
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Kierownik biura powiatowego Agencji ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych.
Pomocnicze
rozporządzenie Komisji nr 809/2014 art. 7 § 1 i 3
Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności
Obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania, jeżeli płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.
Rozporządzenie (UE) nr 1306/2013 Parlamentu Europejskiego i Rady art. 54 § 3
Państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania w uzasadnionych przypadkach (np. gdy koszty odzyskiwania przewyższają kwotę do odzyskania, lub gdy odzyskanie jest niemożliwe z powodu niewypłacalności).
P.u.s.a. art. 1 § 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych
P.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo postępowania przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo postępowania przed sądami administracyjnymi
K.p.a. art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 7 i 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Odrzucone argumenty
Argumentacja skarżącej dotycząca faktycznego władztwa nad działką mimo rozwiązania umowy dzierżawy. Argumentacja skarżącej, że ARiMR nie jest organem uprawnionym do rozpatrywania kwestii naruszenia posiadania i nie ma obowiązku weryfikowania tytułu prawnego do prywatnych działek. Argumentacja skarżącej, że rozwiązanie umowy dzierżawy nie powinno skutkować obowiązkiem zwrotu środków, gdyż kontynuowała realizację zobowiązania.
Godne uwagi sformułowania
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja nie została wydana w ramach postępowania dotyczącego przyznania płatności, lecz w postępowaniu dotyczącym ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności. Są to dwa odrębne postępowania. W postępowaniu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności organy administracji nie dokonują już ponownej oceny podstaw do przyznania płatności na rzecz beneficjenta. Odmowa przyznania płatności prowadzi bowiem do konieczności uznania, że nienależne są również zaliczki wypłacone na poczet tej płatności. Płatnością nienależną jest taka płatność, która została przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności.
Skład orzekający
Piotr Popek
przewodniczący sprawozdawca
Małgorzata Niedobylska
sędzia
Grzegorz Panek
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnych w przypadku utraty tytułu prawnego do dzierżawionej nieruchomości, odrębność postępowań w sprawie przyznania płatności i zwrotu środków."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji utraty tytułu prawnego do dzierżawionej działki po wypłaceniu zaliczki, ale przed końcem okresu referencyjnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu płatności rolnych i konsekwencji utraty tytułu prawnego do ziemi, co jest istotne dla rolników i doradców prawnych.
“Rolnik musi zwrócić unijne dopłaty po rozwiązaniu umowy dzierżawy – co musisz wiedzieć?”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Rz 567/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie Data orzeczenia 2025-02-11 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-11-21 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Sędziowie Grzegorz Panek Małgorzata Niedobylska Piotr Popek /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6550 Hasła tematyczne Środki unijne Skarżony organ Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Treść wyniku oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 2298 art. 44 ust. 1 i 2 Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t. j.) Dz.U. 2019 poz 1505 art. 29 ust. 1 i 2 Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Protokolant sekr. sąd. Karolina Gołąbek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2025 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 17 września 2024 r. nr 9009-2023-002311 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych na 2022 rok oddala skargę. Uzasadnienie Przedmiotem skargi B. C. (dalej: skarżąca/wnioskodawczyni) jest decyzja Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 17 września 2024 r., nr: 9009-2023-002311, którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w U. z dnia 4 lipca 2024 r., nr 0167-2023-0042111 o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno - środowiskowo - klimatycznego (PROW 2014 – 2020). Zaskarżone rozstrzygnięcia zostały oparte o następujące okoliczności faktyczne i prawne: w dniu 6 maja 2022 roku do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w U. wpłynął wniosek kontynuacyjny skarżącej o przyznanie płatności rolno - środowiskowo - klimatycznej na rok 2022. W przedmiotowym wniosku skarżąca, w czwartym roku 5 letniego zobowiązania rolno – środowiskowo -klimatycznego, zadeklarowała w ramach realizacji wariantu 4.5 Półnaturalne łąki świeże działkę rolną A1 (dz. ew. nr [...]) o powierzchni 5,05 ha, stanowiącą uprawę TUZ. Do wniosku załączony został materiał graficzny z zaznaczeniem poszczególnych działek rolnych w granicach działek ewidencyjnych. Zgodnie z art. 38a ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2422) w zw. z § 1 pkt 2 lit. a oraz § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 października 2022 r. w sprawie zaliczek na poczet pomocy finansowej w ramach niektórych działań i poddziałań objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 za 2022 r. (Dz. U. z 2022 poz. 2043) w dniu 21 października 2022 roku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w ramach rozpatrywanego wniosku o przyznanie płatności rolno - środowiskowo - klimatycznych przyznał skarżącej płatność zaliczkową w łącznej kwocie [...] zł. W dniu 19 grudnia 2022 r., do Biura Powiatowego ARiMR wpłynęła informacja od wnioskodawczyni, z której wynikało, że z dniem 19 listopada 2022 r. nastąpiło rozwiązanie umowy dzierżawy (Repertorium A nr [...]) zawartej w dniu 8 lipca 2019 r., pomiędzy M.P. jako wydzierżawiającą, a skarżącą jako dzierżawcą. Dzierżawa ta dotyczyła przedmiotowej działki ewidencyjnej nr [...] objętej 5 letnim zobowiązaniem rolno - środowiskowo - klimatycznym. W związku z powyższym ze względu na utratę tytułu prawnego oraz dalszej możliwości prowadzenia na tej działce działalności rolniczej w okresie referencyjnym tj. od 15 marca roku złożenia wniosku do 14 marca kolejnego roku (15 marca 2022 r., do 14 marca 2023 r.), organ I instancji decyzją z dnia 14 marca 2023 r., odmówił wnioskodawczyni przyznania płatności rolno - środowiskowo -klimatycznej na rok 2022. Strona od powyższej decyzji nie wniosła odwołania, dlatego też decyzja stała się ostateczna. W dniu 26 kwietnia 2024 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolno - środowiskowo - klimatycznych wypłaconych skarżącej, wynikającej z różnicy pomiędzy wypłaconymi płatnościami zaliczkowymi, a następnie decyzją z dnia 4 lipca 2024 r. ustalił wnioskodawczyni kwotę nienależnie pobranych płatności rolno środowiskowo klimatycznych za rok 2022 w wysokości [...] zł. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o ponowne przeanalizowanie sprawy. Podniosła, że rozwiązanie umowy dzierżawy nastąpiło z dnia na dzień, pomimo zawartej umowy na 10 lat a organ Agencji nie jest organem uprawnionym do rozpatrywania kwestii naruszenia posiadania, w ramach przyznania płatności winien badać spełnienie wszystkich wymagań wynikających z przepisów prawa unijnego oraz krajowego, natomiast nie ma obowiązku weryfikowania tytułu prawnego do prywatnych działek rolnych deklarowanych we wnioskach o przyznanie płatności. Organ II instancji opisaną na wstępie decyzją z 17 września 2024 r., utrzymał w mocy decyzję Kierownika, podzielając ustalenia faktyczne i rozważania prawne w nich zawarte. Organ odwoławczy podkreślił, że jeżeli rolnik był w posiadaniu przez cały okres referencyjny, czyli od 15 marca danego roku do 14 marca kolejnego roku trwania zobowiązania, to w takim przypadku nie ma obowiązku zwrotu pobranych płatności. Natomiast jeżeli grunty były przekazane w okresie referencyjnym, czyli już beneficjent nie był w ich posiadaniu, to wtedy płatność musi zwrócić tylko i wyłącznie za dany rok. Z tego też względu, zdaniem organu odwoławczego, zaliczkę na poczet płatności rolno - środowiskowo - klimatycznej za rok 2022, która została wypłacona skarżącej w dniu 21 października 2022 r. w kwocie [...] zł należy potraktować jako nienależnie pobrane płatności. Organ wskazał, że zgodnie z art. 7 ust. 3 Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 2014, str. 69 z późn. zm., dalej: rozporządzenie Komisji nr 809/2014), obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie znajduje zastosowania tylko pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek: płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy i błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Natomiast w przedmiotowej sprawie nie można uznać, że płatność została dokonana na skutek pomyłki ARiMR, gdyż płatności wypłacone w dniu 21 października 2022 r. jako zaliczka na poczet płatności rolno – środowiskowo - klimatycznej nie wynikły z pomyłki organu, lecz były efektem zadeklarowania przez rolnika we wniosku na 2022 r. do płatności działki rolnej rolną A1 (dz. ew. [...]) o powierzchni 5,05 ha z uprawą TUZ w ramach realizacji wariantu 4.5. Utrata tytułu prawnego i posiadania działki z dniem 19 listopada 2022 r., oraz brak dalszej możliwości prowadzenia na tej działce działalności rolniczej w okresie referencyjnym spowodowały, że płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna nie przysługiwała skarżącej za rok 2022. Organ nie znalazł również innych podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. W skardze do tut. Sądu skarżąca podniosła, że umowa dzierżawy na działkę ewidencyjną nr [...], którą zawarła w dniu 8 Iipca 2019 r., na okres 10 lat została rozwiązana w dniu 19 listopada 2022 r. Zaznaczyła, że pomimo rozwiązania umowy nadal faktycznie sprawowała władztwo nad tą działką, aż do 14 marca 2023 r., co oznacza, że jako rolnik nadal miała możliwość realizacji zobowiązań wynikających z działania rolno - środowiskowo - klimatycznego. Skarżąca twierdzi, że była posiadaczem uprawnionym do pobierania płatności bezpośrednich, ponieważ władała gruntami bezumownie. Skarżąca podniosła, że nie odwołała się od decyzji z dnia 14 marca 2023 r., nr 0167-2023-001668, ponieważ z Biura Powiatowego ARiMR uzyskała informację, że nie istnieje możliwość odstąpienia od egzekwowania zwrotu zaliczki. Wobec powyższego skarżąca zarzuciła, że organ administracji niewłaściwie ocenił moment rozwiązania umowy. Skarżąca podkreśliła, że w chwili składania wniosku, grunty były w jej posiadaniu, a po rozwiązaniu umowy od 19 listopada 2022 r., do 14 marca 2023 r., nadal wykonywała wszelkie czynności niezbędne do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Skarżąca uważa zatem, że rozwiązanie umowy nie powinno skutkować obowiązkiem zwrotu środków, gdyż kontynuowała realizację zobowiązania w ramach programu. Skarżąca zwróciła uwagę, że ARiMR nie jest organem uprawnionym do rozpatrywania kwestii naruszenia posiadania ponieważ nie ma obowiązku weryfikowania tytułu prawnego do prywatnych działek deklarowanych we wnioskach o przyznanie płatności, a to zdaniem skarżącej oznacza że można posiadać grunty rolne stanowiące własność osoby fizycznej bez tytułu prawnego, a nawet w złej wierze i z tego tytułu mieć prawo do uzyskania przedmiotowych płatności. Podnosząc powyższe zarzuty i argumentacje skarżąca wniosła o odstąpienie od żądania zaliczki oraz uwzględnienie jej faktycznego władztwa nad gruntem mimo formalnego rozwiązania umowy dzierżawy. Ponadto zawnioskowała o uchylenie decyzji nr 9009-2023-002311 z dnia 17 września 2024 r., oraz zaniechanie dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno - środowiskowo - klimatycznego. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w powyższych granicach Sąd doszedł do wniosku, że skarga jest niezasadna. Na wstępie należy podkreślić, co ma doniosłość w kontrolowanej sprawie, że zaskarżona decyzja nie została wydana w ramach postępowania dotyczącego przyznania płatności, lecz w postępowaniu dotyczącym ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności. Są to dwa odrębne postępowania. Celem postępowania w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności jest zbadanie, czy pobrana przez rolnika dana kwota płatności stanowi kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków, czy istnieje obowiązek ich zwrotu, a także czy nie wystąpiły przesłanki wykluczające taki zwrot. Zgodzić się zatem przychodzi z organem, co zresztą wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że w postępowaniu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności organy administracji nie dokonują już ponownej oceny podstaw do przyznania płatności na rzecz beneficjenta. Postępowanie w zakresie przyznania płatności jest bowiem postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach natury faktycznej i prawnej. Tymczasem kwestia odmowy przyznania płatności rolno - środowiskowo - klimatycznych na 2022 rok została rozstrzygnięta ostateczną decyzją z 14 marca 2023 r., która pozostaje poza sferą kontroli sadowej w niniejszym postepowaniu, wobec czego również zarzuty strony związane z tą materią należy uznać za bezprzedmiotowe. Decyzja ta jest kluczowa dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ponieważ kontrolowana przez Sąd decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno - środowiskowo - klimatycznego jest bezpośrednim następstwem ostatecznej odmowy przyznania ww. płatności. Odmowa przyznania płatności prowadzi bowiem do konieczności uznania, że nienależne są również zaliczki wypłacone na poczet tej płatności. Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że zakresem badania Sądu jest ustalenie, czy skarżąca była zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych z tego tytułu środków, czy dokonane płatności, a tym wypadku zaliczkowe, stanowiły płatności nienależne i czy nie wystąpiły przesłanki odstąpienia od żądania zwrotu. Stosownie do treści art. 44 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020 (Dz. U. z 2023 r., poz. 2298 ze zm., dalej: u.w.r.o.w.), nienależne kwoty pomocy i pomocy technicznej podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest prowadzone na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 1505 ze zm., dalej: ustawa o Agencji). Przepisy te stanowią, że kierownik biura powiatowego Agencji, w drodze decyzji administracyjnej, ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b)finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Przepisy powołanej wyżej ustawy o Agencji nie definiują pojęcia "płatności nienależne", dlatego jego znaczenie wywodzić trzeba z ustalenia warunków i podstaw do przyznania "płatności należnej". W takich okolicznościach płatnością nienależną jest taka płatność, która została przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności. Płatności nienależne to również te należności, które powstały z przyczyn leżących po stronie rolnika (producenta rolnego), także wówczas, gdy nie była to wyłączna przyczyna wypłaty dokonanej w nieprawidłowej wysokości, czyli sytuacje, w których stwierdzono nawet po przyznaniu płatności jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika, które wpłynęły na ocenę realizacji programu wieloletniego. Z kolei, na gruncie prawa wspólnotowego obowiązek zwrotu pobranej nienależnie lub w nadmiernej wysokości pomocy wynika z przepisów rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 2014.227.69 ). Zatem sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków ma miejsce niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną wypłacone (np. w formie płatności zaliczkowych) zaś po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego okaże się, że płatności rolnikowi nie przysługują lub przysługują, ale w mniejszej wysokości, aniżeli już zaliczkowo zostały wypłacone. Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, nie ulega wątpliwości, że przekazane na rachunek bankowy skarżącej w dniu 21 października 2022 r. środki finansowe w postaci zaliczki w kwocie [...] zł nie były należne, ponieważ decyzją nr 0167-2023-001668 z dnia 14 marca 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR odmówił skarżącej przyznania dotacji na rok 2022. W związku z niezłożeniem przez skarżącą odwołania od tej decyzji stała się ona ostateczna. Zatem płatność zaliczkowa przekazana skarżącej w wysokości [...] zł stanowi różnice pomiędzy kwota płatności wynikającą z prawomocnej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR a kwota wypłaconej zaliczki na poczet tych płatności i jako taka podlega zwrotowi. W każdym przypadku stwierdzenia wypłaty nienależnych lub nadmiernych płatności rodzajowo określonych środków publicznych, w tym również z tytułu zaliczek na poczet płatności rolno - środowiskowo - klimatycznej organ Agencji ma obowiązek dochodzić zwrotu tych płatności, w świetle art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji. Jeszcze raz podkreślenia wymaga, że w sytuacji, gdy organ dysponuje decyzją odmawiającą przyznania płatności, to brak jest racjonalnych podstaw do ponownego prowadzenia postępowania w tym zakresie. W takim przypadku, w razie niedokonania zwrotu nienależnie pobranej płatności, organ jest zobowiązany do wszczęcia z urzędu i przeprowadzenia postępowanie w sprawie ustalenia zwrotu nienależnie pobranych płatności, z uwzględnieniem decyzji rozstrzygającej o odmowie przyznania płatności rolnych (zob. np. wyrok NSA z 25 listopada 2020 r. sygn. akt I GSK 491/18). Dlatego w niniejszym postępowaniu brak było podstaw ponownej analizy przyczyn odmówienia stronie przyznania płatności, w tym także do ewentualnego badania wystąpienia przesłanek określonych w art. 47 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013. Tym samym organy słusznie ustaliły skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości [...] zł przyznanej jako zaliczka na poczet płatności rolno - środowisko -klimatycznej na rok 2022. W myśl zaś z art. 7 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności, w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust.2. W myśl art. 7 ust. 3 tego rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Zgodnie z powyższym, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Sposób konstrukcji powyższej normy wskazuje, że aby móc ją zastosować przesłanki w niej zawarte muszą wystąpić kumulatywnie. W ocenie Sądu, zasadnie uznały orzekające organy, że wypłacenie skarżącej w dniu w dniu 21 października 2022 r. środków finansowych w postaci zaliczki w kwocie [...] zł. nie było spowodowane pomyłką organu, lecz wynikało z niedochowania deklaracji wnioskodawczyni co do podjętego zobowiązania rolno środowiskowo - klimatycznego i nieprawidłowej realizacji tego zobowiązania, a które to nieprawidłowości potwierdzone zostały w decyzji z 14 marca 2023 r. odmawiającej skarżącej przyznania płatności rolno - środowiskowo - klimatycznej za rok 2022. W dacie wypłaty zaliczki skarżąca nadal była posiadaczem zależnym przedmiotowej działki i dopiero wypowiedzenie umowy dzierżawy w dniu 19 listopada 2022 r. doprowadziło do utraty tytułu prawnego oraz posiadania co z kolei przełożyło się na niemożność prawidłowej realizacji zobowiązania w ramach programu. Skoro organ nie tylko uzyskał informację o zmianie statusu skarżącej, ale sama zmiana nastąpiła dopiero po wypłacie przedmiotowej zaliczki, nie można przypisać mu jakiegokolwiek błędu. Zgodnie z przepisem art. 54 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania. Taka decyzja może zostać podjęta jedynie w następujących przypadkach: a) w przypadku gdy łączna kwota już dokonanych oraz przewidywanych kosztów odzyskiwania przewyższa kwotę do odzyskania; warunek ten uznaje się za spełniony (i) jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza 100 EUR, nie licząc odsetek; lub (ii) jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia wynosi między 100 a 250 EUR, nie licząc odsetek, a dane państwo członkowskie stosuje próg równy kwocie, która ma zostać odzyskana zgodnie z jego prawem krajowym w odniesieniu do niedochodzenia należności krajowych, lub wyższy od tej kwoty; b) w przypadku gdy odzyskanie okazuje się niemożliwe z uwagi na niewypłacalność dłużnika lub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym. Na dzień 29 września 2022 roku kurs wymiany euro wynosił 4,8570 zł, zgodnie z ogłoszeniem w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej 2022/C 374/04. Równowartość kwoty 100 euro, przeliczonej po tym kursie, wynosi 485,70 zł. Oznacza to, że kwota uzyskanej przez skarżącą zaliczki przekracza równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro ustalonego na mocy art. 11 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r., które uzupełnia rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów zarządzających finansami, rozliczających rachunki, zabezpieczenia oraz stosujących euro (Dz. Urz. UE L 2014.255.18, z późn. zm.). W związku z powyższym, w odniesieniu do analizowanej płatności, nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Skład orzekający w sprawie nie dopatrzył się naruszeń proceduralnych w działaniu organów obu instancji. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wszystkie konieczne elementy określone przepisem art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2024 r. poz.572, dalej: K.p.a.) a z jego treści wynikają przesłanki, którymi kierował się organ wydając dane orzeczenie. W sposób wyczerpujący wyjaśniono podstawę rozstrzygnięcia i okoliczności, które za takim rozstrzygnięciem przemawiały, a także motywy jakie leżały u podstaw nieuwzględnienia argumentów skarżącej. Materiał dowodowy został zebrany prawidłowo i w ocenie Sądu daje podstawę do podjęcia rozstrzygnięć. Organy ustaliły nie tylko to, czy skarżąca pobrała nienależnie płatności, ale również to, czy w sprawie zaistniały przesłanki pozwalające na odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Podkreślenia wymaga, że realizując zasadę prawdy obiektywnej, na podstawie art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., organ jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zasada zupełności materiału dowodowego nie oznacza jednak, że należy prowadzić postępowanie dowodowe nawet wówczas, gdy całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie wystarcza do podjęcia rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, na podstawie art. 151 P.p.s.a. należało oddalić skargę.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI