I SA/RZ 560/22

I SA/Rz 560/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2022-11-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Grzegorz Panek
Jarosław Szaro /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Niedobylska
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 210/23 - Wyrok NSA z 2024-03-13
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2114
art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1
Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 9 i art. 43
Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2022 r. sprawy ze skargi K.R. na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 29 czerwca 2022 r., nr 9099-2022-305 w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2019 rok 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie na rzecz skarżącego K.R. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 29 czerwca 2022r., nr 9099-2022-305, Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie (dalej: Dyrektor Agencji), po rozpatrzeniu odwołania K.R. (dalej: beneficjent/skarżący) od decyzji Kierownika B. P. A. R. i M.i R. w [...] (dalej: Kierownik Agencji) z 8 lutego 2021r., nr 0183-2020-022206, w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2019 rok, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Z akt sprawy wynika, że 31 maja 2019r. do B. P. A. R. i M. R. w [...](dalej: Agencji) wpłynął wniosek beneficjenta o przyznanie płatności bezpośrednich na 2019 rok w tym: jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatność redystrybucyjną oraz płatność dla młodych rolników. Do przyznania ww. płatności strona zadeklarowała pięćdziesiąt cztery działki rolne (główne) położone na osiemdziesięciu pięciu działkach ewidencyjnych o łącznej powierzchni wynoszącej 30,84 ha.
W odpowiedzi na wezwanie Kierownika Agencji beneficjent złożył 25 czerwca 2019r. korektę wniosku wraz z pisemnymi wyjaśnieniami. W odpowiedzi na kolejne wezwanie organu I instancji, beneficjent wycofał z płatności działkę ewidencyjną nr 404. Następnie 18 września 2019r. do Biura Agencji wpłynął kolejny wniosek beneficjenta o przyznanie płatności bezpośrednich na 2019 rok w którym beneficjent potwierdził deklarację z pierwotnego wniosku z 31 maja 2019r., poza działką ewidencyjna nr [...].
W związku z zaistnieniem podejrzeń o brak użytkowania rolniczego zadeklarowanych działek, organ I instancji dwukrotnie wezwał beneficjenta o złożenie wyjaśnień, w tym do przedłożenia stosownych dokumentów potwierdzających posiadanie na dzień 31 maja 2019r. zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności 85 działek ewidencyjnych oraz danych osób z którymi zawarta została ustana umowy dzierżawy oraz świadków mogących potwierdzić okoliczności zawarcia tych umów (wezwania z 4 lutego 2020r. i 17 czerwca 2019r.).
W odpowiedzi na powyższe wezwania beneficjent wyjaśnił, że na działkach deklarowanych we wniosku prace w postaci koszenia i zebrania plonów zlecił firmie "A". Beneficjent przedłożyła trzy faktury wystawione z 19, 20, 21 września 2019r. przez firmę "A" na usługę "koszenia TUZ". Podał także, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo rolne, nie posiada własnego sprzętu rolniczego, koniecznego do wykonania zabiegów agrotechnicznych, a prace na jego zlecenie wykonała zewnętrzna firma usługowo-handlowa "A", której zapłacił za usługi gotówką. Oświadczył, że zebrane plony zostały przerobione na nawóz zielony. Działki rolne posiada na podstawie ustnej umowy dzierżawy. Nie może podać szczegółowych danych osobowych właścicieli działek z powodu obowiązującej ustawy o ochronie danych osobowych tzw. RODO.
Od 15 do 20 kwietnia 2020r. w gospodarstwie beneficjenta została przeprowadzona kontrola na miejscu w zakresie kwalifikowalności powierzchni. Wyniki z przeprowadzonej kontroli zostały zawarte w raporcie nr 9009-00000011350/20.
W wyniku kontroli stwierdzono nieprawidłowości: na działce rolnej AB stwierdzono zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej, na działce rolnej AR - brak przeprowadzenia w bieżącym sezonie wegetacyjnym zabiegów agrotechnicznych przeciwdziałających występowaniu i rozprzestrzenianiu się chwastów, dla działek rolnych AO, AP, B, BA, BD, C, Q i Y - zawyżanie powierzchni deklarowanej wobec powierzchni stwierdzonej. Zastosowano kody nieprawidłowości (DR18, DR13+, DR37, DR51, DR52, DR53), które mają wpływ na określenie powierzchni kwalifikującej się do płatności jednolitej płatności obszarowej (JPO).
Z raportu z kontroli na miejscu wynikało, że działki rolne AE (dz. ew. 3365), AF (dz. ew. 3413/1, 3413/2), AG (dz. ew. 3400), AS (dz. ew. 3637, 3638/3), AT (dz. ew. 3655), AY (dz. ew. 3729), D (dz. ew. 178, 179, 180), K, (dz. ew. 376, 378), M (dz. ew. 380), Y3 (dz. ew. 640, 641, 644) zostały zaorane, a działka AY (dz. ew. 3729) została zaorana i posiania na niej ozimina.
Beneficjent nie zgłosił zastrzeżeń do doręczonego mu raportu.
Decyzją z 29 maja 2020r., nr 0183-2020-008483, Kierownik Agencji odmówił przyznania wszystkich płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, o które ubiegał się beneficjent. Powyższa decyzja została uchylona przez Dyrektora Agencji decyzją z 10 sierpnia 2020r. nr 9009-2020-009812.
Organ odwoławczy wskazał na konieczność wezwania beneficjenta do złożenia wyjaśnień dotyczących rozbieżności w składanych do Biura Agencji oświadczeń związanych ze sposobem użytkowania działek rolnych deklarowanych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2019 w stosunku do wyników kontroli zawartych w raporcie nr 9009-00000011350/20 oraz ponownego zwrócenia się do beneficjenta o wskazanie osób, z którymi zawarta została ustna umowa dzierżawy, z jednoczesnym poinformowaniem go o przepisach prawa obowiązujących w Agencji w zakresie przetwarzania danych osobowych. Ponadto wskazano na konieczność wezwania do złożenia wyjaśnień właściciela firmy "A" .
W ponownym postępowaniu organ I instancji realizując powyższe wskazania, wystosował stosowne wezwania do beneficjenta oraz R. L. - właściciel firmy "A". W odpowiedzi na te wezwanie, R.L. oświadczył, że usługi agrotechniczne na 81 działkach ewidencyjnych zostały przeprowadzone we wrześniu. Plony z działek zostały zebrane, a następnie przerobione na nawóz naturalny. Natomiast beneficjent oświadczył, że wszelkie zabiegi agrotechniczne miały miejsce w 2019 r. w czerwcu, lipcu i wrześniu. Beneficjent przedłożył kolejną umowę zlecającą prace agrotechniczne z 7 czerwca 2019r. oraz dokument z 1 sierpnia 2019r. potwierdzający wykonanie prac agrotechnicznych. Beneficjent w dalszym ciągu odmówił podania danych osobowych właścicieli działek od których dzierżawi zgłoszone do płatności działki.
Decyzją z 8 lutego 2021r., nr 0183-2020-022206, Kierownik Agencji ponownie odmówił przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego o które ubiegał się beneficjent we wniosku o przyznanie płatności na rok 2019.
Od powyższej decyzji beneficjent złożył odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia.
Postanowieniem z 23 czerwca 2021r. Dyrektor Agencji odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji z 8 lutego 2021r. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone przez tut. Sąd wyrokiem z dnia 19 października 2022r. sygn. akt I SA/Rz 660/21.
Kolejnym postanowieniem z 17 marca 2022r. Dyrektor Agencji przywrócił beneficjentowi termin do wniesienia odwołania.
Następnie powołaną na wstępie decyzją z 29 czerwca 2022r., nr 9099-2022-305, organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, organ II instancji przywołał mające zastosowanie w sprawie przepisy określające warunki przyznania płatności bezpośrednich, tj. art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z 5 lutego 2015r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2021r., poz. 2114 – dalej: ustawa o płatnościach bezpośrednich) oraz regulacje unijne zawarte w art. 9 i art. 43 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE L 2013,347.608 z późn.zm. – dalej: rozporządzenie nr 1307/2013) oraz art. 74 ust. 1 w zw. z art. 58 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013r., str. 549 z późn. zm. – dalej: rozporządzenie nr 1306/2013).
Organ II instancji wskazał na wynikający z powyższych przepisów obowiązek organu ustalenia zgodności deklaracji rolnika ze stanem faktycznym na gruncie oraz na konieczność przeprowadzania kontroli administracyjnych dla weryfikacji wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich.
Ponadto wyjaśnił, że płatności obszarowe są przyznawane do powierzchni
działki rolnej położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami
w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha i nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a)
rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
W ocenie Dyrektora Agencji, istotna w przedmiotowej sprawie
jest również teza wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) z 17 grudnia 2020r. w sprawie C-216/19 w zakresie interpretacji art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1307/2013, zgodnie z którą w przypadku, gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jaki przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiegokolwiek podstawy prawnej, lub organ uzyska informację, że zadeklarowana działka rolna jest użytkowana bezumownie, w rozumieniu tego przepisu, kwalifikujące się hektary odpowiadające rzeczonym obszarom są "w dyspozycji" jedynie właściciela tych obszarów. W sytuacji zaistnienia powyższych okoliczności organ zobowiązany jest do dokonania weryfikacji dwóch elementów, a mianowicie organ prowadzący postępowanie powinien ustalić faktycznego użytkownika działki rolnej oraz zbadać czy ten użytkownik posiada tytuł prawny do działki (np. umowa dzierżawy).
Podkreślił organ, że ww. orzeczenie TSUE jako wydane w trybie prejudycjalnym jest prawnie wiążące i wywiera bezpośredni wpływ na orzecznictwo sądów państw członkowskich Unii Europejskiej, a w konsekwencji pośrednio na decyzje organów
administracyjnych wydających decyzję w sprawie przyznania pomocy finansowej.
Zdaniem organu II instancji ustalony przez organ I instancji stan faktyczny i uzasadnienie prawne są prawidłowe.
Powołując się na orzecznictwo organ II instancji wskazał, że na gruncie przepisów regulujących płatności z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych pojęcie "posiadania gruntów rolnych" należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Za takim jego rozumieniem przemawia cel płatności, którym jest dofinansowanie produkcji rolnej i pomoc rolnikom, którzy faktycznie użytkują będące w ich posiadaniu grunty rolne, a nie tylko są formalnymi posiadaczami gruntów, co do których wnioskują o dopłaty. Zatem, aby zostać beneficjentem pomocy w ramach płatności, nie wystarczy być posiadaczem (dzierżawcą, właścicielem) działek rolnych w rozumieniu kodeksu cywilnego, ale należy je również faktycznie rolniczo użytkować. Tym samym należy stwierdzić, że warunkiem sine qua non uzyskania płatności jest posiadanie gruntów w znaczeniu ich rolniczego użytkowania, obejmującego nie tylko dokonanie zasiewów, ale także m.in. wykonywanie zabiegów pielęgnacyjnych, utrzymywania gruntów w dobrej kulturze rolnej, w tym także nawożenie, zbieranie plonów, czy decydowanie o innym przeznaczeniu. Organ rozpoznający wniosek pomocowy jest zobowiązany przede wszystkim poczynić ustalenia, a następnie ocenić, czy wnioskodawca faktycznie posiada grunty rolne, których ma dotyczyć płatność oraz czy utrzymuje wszystkie grunty zgodnie z normami, użytkując je rolniczo. Sam fakt pomocy w prowadzeniu gospodarstwa, czy też wykonywania zabiegów incydentalnie nie jest wypełnieniem przesłanki posiadania/współposiadania gospodarstwa w rozumieniu jego rolniczego użytkowania.
Organ II instancji zaznaczył, że istotą płatności jest pomoc temu producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje grunty rolne, a zatem osobie, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie osobie, której przysługuje jedynie formalnie tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów albo też na zadeklarowanych gruntach rolnych dokonuje zabiegów incydentalnych. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie jest wystarczająca do przyznania płatności, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne i trwale ich użytkowanie.
W ocenie Dyrektora Agencji, beneficjent prowadził działalność rolniczą na
deklarowanych gruntach w sposób incydentalny, chaotyczny co potwierdza całkiem inna deklaracja w zakresie zgłoszonych do płatności działek w roku 2018 i 2019, wbrew logice prowadzenia działalności rolniczej przyjętej w standardowym gospodarstwie rolnym. Działalność beneficjenta nastawiona była na możliwość zysku dzięki otrzymanym płatnościom bezpośrednim, a zatem nie spełniała jednego z podstawowych celów systemu płatności jakim jest m.in. zmniejszenie obciążeń administracyjnych. Beneficjent nie ponosił żadnego ryzyka w prowadzonej działalności rolniczej, ani kosztów administracyjnych (dzierżawa, koszty podatku), jego podstawowa czynność opierała się tylko na wynajęciu firmy która kosiła działki. Beneficjent nie wskazał danych osób, z którymi zawarł ustną umowę dzierżawy na deklarowane i koszone przez niego działki zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności na rok 2019. Nie przedstawił również wyjaśnienia w jaki sposób dokonał zaorania działek rolnych ozn. lit. AE, AF, AG, AS, AT, D, K, M i Y3, a w odniesieniu do działki rolnej AY, w jaki sposób dokonał zabiegu zaorania i posiania oziminy, w sytuacji gdy nie posiada sprzętu rolniczego, a zabiegi wykonane przez firmę R. ograniczały się do koszenia. Dopiero w odpowiedzi na wezwanie organu, już po otrzymaniu decyzji z 10 sierpnia 2020r. informującej o tym, że zabiegi agrotechniczne powinny być wykonywane na zgłoszonych do płatności działkach do 31 lipca danego roku, beneficjent oświadczył, że wszelkie zabiegi agrotechniczne miały miejsce w 2019r. w miesiącach czerwiec, lipiec, wrzesień, na dowód czego dołączył kolejną umowę z 7 czerwca 2019r. spisaną odręcznie, zlecającą prace agrotechniczne oraz dokument z 1 sierpnia 2019r. potwierdzający wykonanie prac agrotechnicznych przez W.K.
Organ II instancji zaznaczył, że nie neguje prowadzenia działalności rolniczej przez beneficjenta, jednak uważa, że działalność ta miała charakter incydentalny, nastawiony na korzyści z uzyskania płatności a nie na spełnienie celów WPR. Nawet jeśli spełnił on formalne przesłanki wynikające z odpowiednich regulacji UE to cel przyświecający tym regulacjom nie został przez niego osiągnięty, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że nie użytkował on deklarowanych działek rolnych we wniosku o płatność za 2019 rok.
Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że beneficjent nie prowadził działalności rolniczej na gruntach zadeklarowanych do płatności stwarzając sztuczne pozory użytkowania w celu uzyskania korzyści finansowych, a tym samym nie był rolnikiem w myśl art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1307/2013. W konsekwencji beneficjentowi nie należą się płatności do zadeklarowanych gruntów rolnych na 2019 rok.
Na powyższą decyzję organu odwoławczego beneficjent złożył skargę do tut. Sądu, wnosząc o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w. zw. z art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez utrzymanie w mocy decyzji Kierownika Agencji z 8 lutego 2021r. w sprawie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił, że zaskarżona decyzja jest błędna, zawiera sprzeczne uzasadnienia z obiektywnymi motywami. Skarżący podniósł, że spełnił warunki uzyskania płatności: jest posiadaczem gruntów rolnych, które użytkował rolniczo i utrzymywał w dobrej kulturze rolnej, co potwierdziła kontrola (15-20 kwietnia 2020r.) i raport z tej kontroli. Zaznaczył, że grunty w jego gospodarstwie nadawały się do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ustanowionych przez Komisję lub prowadzenie działań minimalnych, określonych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy.
Ponadto skarżący podniósł, że w sprawie oceniany był stan faktyczny z 2019r., a w czasie tym obowiązywała zasada, że płatności przynależą się użytkownikowi gruntów, nie zaś prawnym właścicielom, którzy nie prowadzą działalności rolnej. Przed wydaniem wykładni w 2022r. płatność przyznawana była do gruntów użytkowanych rolniczo, co rozumiano jako utrzymywanie użytków rolnych w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję. Obecnie wymagane jest przedstawienie tytułu prawnego do użytkowanych gruntów. Według skarżącego, błędne jest wymaganie od beneficjenta dokonywania innej interpretacji przepisów od wykładni dokonywanej przez organ administracji.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje:
Skarga jest uzasadniona i musi skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Organ wydając zaskarżone orzeczenie naruszył przepisy prawa procesowego i materialnego i miało to wpływ na wynik sprawy.
Jak wskazał to organ w uzasadnieniu zaskarżonego aktu przyczynami odmowy przyznania płatności dla K. R. były z jednej strony braki dowodowe we wskazaniu podstawy prawnej do korzystania z gruntów zgłoszonych do płatności, zaś z drugiej strony nie wskazanie podmiotu który dokonał w imieniu skarżącego zabiegów agrotechnicznych, zwłaszcza w postaci zaorania na gruncie zgłoszonym do płatności.
Argumentacja przedstawiona przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie obejmuje jednak wszystkich aspektów przepisów i judykatów, na które powołał się organ, przez co wykładnia prawa staje się jednostronna i nie może stanowić podstawy zgodnej z prawem decyzji.
Odnosząc się do stwierdzeń organu zawartych w uzasadnieniu decyzji w części dotyczącej kwestii formy wejścia przez skarżącego w posiadanie gruntów należy wskazać, że organ bezpodstawnie oparł swoje rozważania i stawiane w tym zakresie rolnikowi wymagania na wyroku TSUE z dnia 17 grudnia 2020 r. C – 216/19 w sprawie WQ przeciwko Land Berlin. Podstawa faktyczna rozstrzyganej przez Trybunał sprawy była bowiem odmienna niż występująca w sprawie aktualnie rozstrzyganej przez sąd. W tamtej bowiem sprawie zaistniał konflikt krzyżowy uprawnień do otrzymania dopłat, gdy jeden z rolników korzystał z działki bezumownie zaś o dopłaty wniósł także właściciel działki. W takim właśnie układzie procesowym Trybunał orzekł, że uprawnienie do otrzymania dopłat przysługuje jedynie właścicielowi tych obszarów i tylko w jego dyspozycji znajdują się podlegające dopłatom grunty. Taka sytuacja w sprawie niniejszej nie zaistniała. Organ Agencji nie wykazał, by co do którejkolwiek działki wystąpił tego typu konflikt i by jej właściciel wniósł o przyznanie mu dopłat. Organ nie posiadając dokumentów na podstawie których skarżący miałby tytuł prawny do gruntów stwierdził, że włada on nimi bezumownie. Samo to stwierdzenie nie jest jednak wystarczające do odmowy przyznania dopłat bowiem uprawnionym jest podmiot faktycznie nimi władający, jeżeli spełnia dalsze wymogi. Podmiot mający grunt w posiadaniu. W tym zakresie należy powołać się na stwierdzenia Trybunału zawarte w powołanym powyżej wyroku.
Organ ten wskazał, iż " stwierdzając, że wyrażenie 'w jego dyspozycji' nie zostało zdefiniowane w tym przepisie, należy jednak zauważyć, że ani art. 24 rozporządzenia nr 1307/2013, ani żaden inny przepis prawa Unii nie wymaga, aby wnioskodawca przedstawił tytuł własności lub jakikolwiek dowód prawa użytkowania na poparcie wniosku o przyznanie uprawnień do płatności w celu wykazania, że zadeklarowane kwalifikujące hektary pozostają w dyspozycji wnioskodawcy." ( t. 34 ). Z tej myśli Trybunału wynika zatem, że kwestia uprawnień do władania gruntem nie ma pierwszorzędnego, a może nawet, poza szczególnymi wyjątkami żadnego znaczenia przy występowaniu o przyznanie płatności rolnych. Państwa członkowskie mają zatem prawo domniemywać, że kwalifikujące się hektary związane ze złożonym wnioskiem o przyznanie uprawnień do płatności są 'w [...] dyspozycji' rolnika, który składa ten wniosek, w rozumieniu tego przepisu. ( t. 36 ). Państwa członkowskie mają jednak obowiązek systematycznego przeprowadzania kontroli wniosków o przyznanie płatności w celu zapobiegania i korygowania w razie potrzeby zaistniałych nieprawidłowości i odzyskiwania płatności nienależnie wypłaconych. W przypadku wykrycia dwóch lub więcej konkurencyjnych wniosków o płatności domniemanie prawdziwości wniosku zostaje podważone i organy zobowiązane są do prowadzenia szczegółowego postępowania ( t. 39 i 40 ). W takiej dopiero więc sytuacji konieczne będzie odwołanie się do prawa rolnika do danego gruntu w aspekcie przyznania mu płatności ,z uwagi na to, że jak wynika z wyroku , prawo właściciela do płatności wyprzedzać będzie prawo użytkującego bezumownie.
Jak już wyżej wskazano, w sprawie niniejszej taka sytuacji nie zaistniała. Organy nie wykazały aby co do przedmiotowych działek złożone zostały konkurencyjne wnioski np: przez ich właścicieli. W takiej sytuacji jedyną przesłanką, której wykazanie jest konieczne do przyznania uprawnień do płatności do gruntu jest władanie nim . Jak bowiem wynika z treści przepisu art. 24 ust. 2 Rozporządzenia 1307/2013 liczba uprawnień jest równa liczbie kwalifikujących się hektarów, które ten rolnik deklaruje w swoim wniosku i które są w jego dyspozycji w dniu określonym przez dane Państwo. Wystarczające jest zatem pozostawanie kwalifikujących się hektarów w dyspozycji rolnika.
Kończąc kwestię posiadania przez rolnika tytułu prawnego do gruntu zgłoszonego do płatności rolnych sąd pragnie jeszcze wskazać na tezę wyroku TS UE z dnia 14 października 2010 r. w sprawie C-61/09 Landkreis Bad Durkheim v. Aufsichts-und Dienstleistungsdirektion, w zakresie w jakim odnosi się on do konieczności posiadania takiego tytułu prawnego.
Wyrok ten został wydany , co prawda , pod rządem przepisów regulujących płatności rolne we wcześniejszej perspektywie budżetowej, jednak teza ta pozostaje aktualna również obecnie. Stwierdził zatem Trybunał, że do przyporządkowania gruntu rolnego do gospodarstwa rolnika nie jest konieczne, aby dany rolnik dysponował nim na podstawie umowy dzierżawy lub innego typu odpłatnej umowy oddania w używanie o takim samym charakterze. Grunt taki może być oddany za samo opłacanie od niego należnych składek czy nawet samo jego użytkowanie zgodnie z przeznaczeniem. W takich sytuacjach rolnik również jest uprawniony do uzyskania płatności.
Mając zatem na uwadze powyższe stwierdzenia Trybunału zawarte w powołanych wyrokach należy stwierdzić, że rolnik nie jest zobowiązany posiadać i przedkładać organowi umów co do wnioskowanych gruntów dopóki nie zaistnieje ku temu potrzeba wynikająca z konieczności rozstrzygnięcia konkurencyjnych wniosków o uzyskania płatności. Wynika to z tego, że jedyną przesłanką do uzyskania płatności jest posiadanie gruntu w dyspozycji w określonym przez państwo członkowskie dniu. Również fakt bezumownego korzystania z gruntu nie będzie stanowił podstawy do odmowy przyznania płatności, jeżeli rolnik posiada grunt w dyspozycji i nie został złożony konkurencyjny wniosek osoby posiadającej tytuł prawny.
Organy nie wykazały w sposób wystarczający, że grunty te nie pozostają w dyspozycji skarżacego. Nie wskazały żadnych innych osób, które zgłosiły by wnioski o płatności co do przedmiotowych działek, ani też nie przedstawiły dowodów co do braku posiadania tych działek przez skarżącego w dyspozycji. Sam fakt, że skarżący nie przedstawił dokumentów dających mu tytuł prawny do dysponowania tymi gruntami jest, w świetle powyżej przedstawionych orzeczeń, niewystarczający.
Nie są dla sądu zrozumiale rozważania organu mające stanowić podstawę dla odmowy przyznania płatności skarżącemu, że działalność skarżącego miała charakter incydentalny, chaotyczny, wbrew logice prowadzenia działalności rolniczej, nastawiony na uzyskanie korzyści z uzyskania płatności, a nie spełnienie celów wspólnej polityki rolnej.
Organ nie wskazał jakie cele wspólnej polityki rolnej miałby spełniać rolnik, podstawy prawnej do takiego żądania i szczegółowych zachowań jakie powinny być przez niego podjęte, aby te cele były osiągane. Ten brak wydaje się być istotny jeżeli zważyć na definicję wspólnej polityki rolnej UE i wskazanie podmiotów i obszarów działań tej polityki w art. 38 – 43 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej. W świetle tych przepisów wydaje się, że to organy Unii i państw członkowskich podejmują działania w celu określenia zadań wspólnej polityki rolnej i sposobów ich realizacji, zaś rolnik ma tylko spełniać wymagania przewidziane przez wydane w tym zakresie przepisy.
Odniesienie się do przepisów TFUE jednak ewentualnie mogłoby wskazać w jaki sposób skarżący miałby realizować cele wspólnej polityki rolnej.
Przepisy dotyczące płatności rolnych w zakresie systemów wsparcia bezpośredniego wskazują, że płatności te mają charakter płatności 1-no rocznych i przesłanki ich przyznania musza być rozważane adekwatnie do okresu czasu za jaki zostaną przyznane. W tym konkretnym przypadku musza być one rozpatrzone dla roku 2019 i okoliczności wskazujące, że w innym roku występowały inne podstawy do przyznania bądź nieprzyznania płatności nie mają w tym postępowaniu znaczenia. Za każdy rok przesłanki badane są oddzielnie. Teza taka była dotychczas jednolicie prezentowana w orzecznictwie Organów Agencji.
Jak wynika z ustaleń faktycznych przedstawionych w sprawie skarżący przedstawił dokument, z którego wynikało, kto dokonał prac polegających na koszeniu gruntów w okresie lata 2019 roku, ale uczynił to dopiero na etapie postepowania odwoławczego. Nie przedstawił natomiast dokumentów na to, kto dokonał prac polegających na zaoraniu części działek. W tym zakresie należy wskazać, że etap postępowania na jakim został przedstawiony dany dowód nie ma znaczenia co do oceny jego wiarygodności. Organy są oczywiście uprawnione do weryfikacji jego prawdziwości w aspekcie fałszu zarówno materialnego, jak i intelektualnego, jednak samo przedstawienie dowodu przed organem II instancji nie ma tutaj istotnego znaczenia, jeżeli dowód nie zostanie obalony innymi dowodami.
Nie ma również dla rozstrzygnięcia sprawy kwestia wykazania, kto dokonał prac ornych, jeżeli prace takie zostały rzeczywiście wykonane, a organ nie wykazał, że dokonał ich inny podmiot ubiegający się o dopłatę do tego gruntu.
Rolnik przez przepisy dotyczące płatności rolnych jest bowiem zobowiązany do zachowania działki w dobrej kulturze rolnej i wykonania przewidzianych przez prawo zabiegów agrotechnicznych. Do decyzji rolnika należy w jaki sposób zostaną te zabiegi wykonane. Czy dokona ich swoim sprzętem czy tez zostaną dokonane przez inny podmiot. Jeżeli zostaną wykonane i działki spełniają przewidziane przez przepisy warunki utrzymania ( rodzaj zasiewów, stan zasiewów, wykonane koszeni, wyplenienie chwastów itp. ), to wówczas nie będzie uprawnione twierdzenie, że nie jest na nich prowadzona działalność rolnicza. Trzeba przy tym wskazać, że w zależności od rodzaju użytku zadeklarowanego do płatności zabiegi te mogą mieć różną formę intensywności. Mogą wymagać wielokrotnych czynności agrotechnicznych, a możliwa będzie też taka sytuacja, gdy wystarczającym będzie tylko skoszenie danej działki, nawet na pewnej jej części. W tym aspekcie konieczne będzie wyjaśnienie dlaczego działania skarżącego były uznane za incydentalne. W sytuacji, gdy wystarczającym do dopłat zabiegiem, jako jedynym wymogiem byłoby skoszenie działki raz w okresie wegetacji, lub np: zaoranie gruntu. Organ nie wskazuje jakie jeszcze zabiegi powinny być wykonane. Nie wskazuje czy zaoranie było wystarczającym zabiegiem czy też powinny być wykonane jeszcze inne. Nie jest tez zrozumiały zarzut chaotyczności.
Podkreślić należy, że organy nie wskazały przepisu prawa z którego wynikało by, że w przypadku incydentalnej lub chaotycznej działalności rolniczej sankcją jest odmowa przyznania dopłat, choć kwestie pomniejszenia, odmowy przyznania czy też sankcji za nieprawidłowości są w przepisach dopłatowych bardzo szczegółowo przewidziane.
Nie ma również konieczności aby rolnik wykazywał, że ponosi koszty ekonomiczne i w jakiej wysokości prowadzonej działalności. Wynika to wprost z orzeczenia TS UE w sprawie C-61/09 wskazanej powyżej
Należy tez wskazać, że na przedmiotowych gruntach została przeprowadzona kontrola na miejscu w dniach od 15.04.do 20.04.2020r. ( opisana w decyzji str. 5 ). W trakcie tej kontroli ujawniono nieprawidłowości opisane różnymi kodami DR. Wśród tych nieprawidłowości stwierdzono również nieprawidłowości oznaczone kodem DR 18 czyli – na całej działce stwierdzono zaniechanie działalności rolniczej i kodem DR 14 - stwierdzono brak przeprowadzenia zabiegów agrotechnicznych przeciwko chwastom. Nieprawidłowości te dotyczyły jednak tylko dwóch działek spośród wielu objętych wnioskiem. Wynika z tego, że co do pozostałych nie stwierdzono zaniechania działalności rolniczej czy też braku zabiegów przeciwko chwastom.
Działalność taka była więc prowadzona. Stwierdzono jedynie zawyżenie powierzchni uprawnionej do dopłat.
Stan działek skontrolowanych przez inspektorów kontroli na miejscu co do większości z nich wskazywał więc na prowadzenie na nich działalności rolniczej. Nie stwierdzono by jakiś wymagany zabieg nie został przeprowadzony ( oprócz działek AB i AR ). Skarżący utrzymał je więc w stanie uprawniającym do dopłat. Jeżeli były wykonane wszystkie zabiegi to nie jest zrozumiały zarzut o ich " incydentalnym" czy " chaotycznym" wykonaniu.
Dlatego też, w ocenie WSA argumentacja wskazana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie mogła stać się podstawa odmowy przyznania skarżącemu płatności.
Skarżący zgłosił grunt do płatności w terminie, co do działek tych nie wystąpił konflikt krzyżowy, zaś kontrola na miejscu nie potwierdziła, aby wszystkie były wyłączone z produkcji rolnej czy też w inny sposób nie zachowano by wymogów w zakresie dopłat bezpośrednich. Brak ujawnienia przez skarżącego osoby, która wykonała prace polegające na zaoraniu działek nie jest wystarczającą podstawą do przyjęcia, że dopłaty są wnioskującemu nienależne. Istotne jest bowiem wykonanie prac. Istnieją różne powody, dla których skarżący może nie ujawniać osoby wykonującej prace.
Podstawą orzeczenia są przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ppsa, a w zakresie kosztów 200 ppsa.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ, jeżeli nie znajdzie innych podstaw odmowy, weźmie pod uwagę powyżej zaprezentowany pogląd i rozstrzygnie wniosek.