I SA/Rz 541/22

I SA/Rz 541/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2022-12-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jacek Boratyn /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 8
Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 6 ust. 2 lit. c
Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.
Dz.U. 2015 poz 364
§ 3 ust. 4
Rozporzadzenie ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego  Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
Dz.U. 2015 poz 415
§ 16
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020
Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 4 ust. 3
Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Jacek Boratyn /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2022 r. spraw ze skarg A.O. na decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 23 czerwca 2022 r. - nr 9009-2022-000535 w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2020 rok, - nr 9009-2022-000536 w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW), - nr 9009-2022-000537 w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2020 rok 1) uchyla zaskarżone decyzje, 2) zasądza od Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie na rzecz skarżącej A.O. kwotę 2 091 (dwa tysiące dziewięćdziesiąt jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie, po rozpatrzeniu odwołań A. O. – zwanej dalej skarżącą lub wnioskodawczynią, wydał następujące rozstrzygnięcia:
1) decyzją z [...] czerwca 2022 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Agencja dalej zwana także ARMiR) w R. z [...] lutego 2022 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (jednolitej płatności obszarowej, płatności na zazielenienie, płatności redystrybucyjnej) na 2020 r.,
2) decyzją z [...] czerwca 2022 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z [...] lutego 2022 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2020 r.,
3) decyzją z [...] czerwca 2022 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z [...] lutego 2022 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020, na 2020 r.
W stanach faktycznych przedmiotowych spraw skarżąca wystąpiła o przyznanie jej płatności do działek rolnych o pow. 336,22 ha, w przypadku płatności bezpośrednich, 303,55 ha w przypadku płatności ONW a w przypadku płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, w zależności od wariantu 283,17 i 38,10 ha. Większość ze zgłoszonych do płatności przez skarżącą działek była przez nią dzierżawiona.
W trakcie prowadzonych w tym przedmiocie postępowań administracyjnych organ I instancji zwrócił się do wnioskodawczyni o złożenie wyjaśnień, w związku z podejrzeniami odnośnie stworzenia przez nią sztucznych warunków, w celu uzyskania płatności w wyższej wysokości.
Ustosunkowując się do przedmiotowego wezwania skarżąca wyjaśniła, że od 20 lat samodzielnie prowadzi odrębne gospodarstwo rolne i nim zarządza. Posiada też własny sprzęt rolniczy. Do swojego pisma skarżąca dołączyła kopie dowodów rejestracyjnych, a także faktury dotyczące nabycia przez nią usług koszenia, wystawione przez Gospodarstwo R. w S. sp. z o.o. i faktury dokumentujące sprzedaż siana.
Rozstrzygające przedmiotowe sprawy organy ustaliły, opierając się między innymi na oświadczeniach skarżącej i przedłożonych przez nią umowach, że prowadzi ona działalność rolniczą na gruntach własnych i dzierżawionych.
I tak dzierżawi ona od: M. O. 30,70 ha, Nadleśnictwa B. (zarządy gruntów Skarbu Państwa) 96,94 ha, 42,60 ha oraz 36,59 ha, Konferencji Episkopatu Polski 50,17 ha.
W kolejnych wyjaśnieniach, złożonych na wezwanie organu I instancji, w kontekście ewentualnego tworzenia sztucznych warunków, w celu maksymalizacji płatności skarżąca stwierdziła, że opłaca podatek rolny od wszystkich swoich gruntów. Powierzchnia dzierżawionych przez nią działek wynosi 258,43 ha, zaś zgłoszonych do płatności 336,42 ha.
Skarżąca wyjaśniła, że grunty będące jej własnością wydzierżawia innym rolnikom, kierując się ekonomiką prowadzenia gospodarstwa oraz zmniejszeniem kosztów dojazdu i nadzoru.
W odniesieniu do skarżącej ustalono, że jest ona wspólnikiem: M. sp. z o.o., N. E. sp. z o.o., E. O. sp. z o.o., Gospodarstwa R. w S. sp. z o.o., jak również C. sp. z o.o. i E. sp. z o.o. Jest też głównym udziałowcem i prezesem zarządu B. sp. z o.o., E. sp. z o.o. i N. E. sp. z o.o.
Organy stwierdziły, że we wszystkich tych spółkach występował taki sam schemat własnościowo - zarządczy. Zbieżny jest również ich przedmiot działalności spółek: M. sp. z o.o., N. E. sp. z o.o., E. O. sp. z o.o., E. sp. z o.o., B. sp. z o.o., C. sp. z o.o. i E. sp. z o.o. jako że zajmują się one uprawą zbóż, roślin strączkowych, z wyłączeniem ryżu.
Skarżąca należące do niej grunty dzierżawiła następującym podmiotom: D. S. (1,37 ha), J. O. (32,30 ha), a także A. O. (19,18 ha), tj. osobom nią spokrewnionym lub spowinowaconym. Dodatkowo wydzierżawia swoje grunty spółkom: Gospodarstwu R. w S. sp. z o.o., B. sp. z o.o., M. sp. z o.o., N. E. sp. z o.o. i E. O. sp. z o.o., w których to pełni rolę zarządczą.
W oparciu o tę okoliczność organy doszły do przekonania, że tworzenie przez skarżącą i powiązane z nią osoby wielu spółek ma na celu obejście przepisów związanych z ograniczeniami co do limitów powierzchni i degresywności stawek płatności. Wynika to z faktu, że wszystkie powiązane ze skarżąca podmioty nie posiadały odrębnego kierownictwa, nie były też wyodrębnione technicznie i organizacyjnie. Ich związanie, zarówno kapitałowe, jak i osobowe, było ścisłe, poza tym miały tożsamy przedmiot działalności. Dotyczy to spółek, w których skarżąca była prezesem zarządu, pomiędzy którymi działki były swobodnie przekazywane.
Zdaniem organu I instancji wszystkie te czynności miały charakter pozorny i stanowiły jedynie formalny tytuł do pozornego wydzielenia gruntów o areale gwarantującym uzyskanie przez skarżącą dopłat w możliwie najwyższej wysokości.
Tak samo skarżąca w 2020 r. korzystała z usług świadczonych jej przez spółkę, której była wspólnikiem. Prezesem tej spółki i jej wspólnikiem jest także jej mąż – M. O.. W tym kontekście zauważono, w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji, że w przypadku skarżącej, posiadającej własny park maszynowy, korzystanie z usług zewnętrznych jest niezrozumiałe i nieuzasadnione ekonomicznie.
Analizując sposób prowadzenia przez skarżącą działalności rolniczej, także w aspekcie korzystania z usług świadczonych przez nominalnie niezależne podmioty, organ II instancji stwierdził, że trudno doszukać się jego racjonalnego uzasadnienia. Z uwagi zaś na występujące powiązania osobowe, ekonomiczne, funkcjonalne i rodzinne przyjął stworzenie przez skarżącą, wraz powiązanymi z nią podmiotami, sztucznych warunków do uzyskania płatności, polegających na podzieleniu jednego gospodarstwa i ograniczenie działalności do zarejestrowania spółek, podpisania umów dzierżawy i rozdysponowania gruntów w taki sposób aby kwota wsparcia z tytułu dopłat uzyskała maksymalne wartości.
Zdaniem organu II instancji kwotę tak zmaksymalizowanych płatności należy odnieść do wszystkich ich rodzajów, z uwzględnieniem nie tylko samej skarżącej, ale także innych podmiotów występujących z tego rodzaju wnioskami.
Według Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMiR istotne jest tutaj to, że skarżąca dzierżawi 8 podmiotom grunty o pow. 418,17 ha. To świadczy zaś o zaistnieniu subiektywnego elementu sztuczności, tj. woli uzyskania korzyści z zastosowania tego mechanizmu. Gdyby całość tych gruntów zgłosiła do płatności sama skarżąca, to uzyskana przez nią kwota płatności byłaby znacząco niższa.
Ograniczenia wysokości płatności, do ominięcia których skarżący dążył, wynikały, w zakresie płatności bezpośrednich, z zastosowania współczynnika korygującego, o którym mowa w art. 8 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 608 z późn. zm.), obejmującego płatności ponad kwotę 2 000 euro (po przekroczeniu tej wartości wysokość sumy płatności zmniejsza się o wartość współczynnika korygującego, wynoszącego 2,906192 % - zgodnie z art. 6 ust. 2 lit. c Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE. L. z 2014 r. Nr 227, str. 69 z późn. zm.), a także ustawowego limitu płatności dodatkowej, ustanowionego na poziomie 27 ha.
Ograniczenia w zakresie płatności ONW wynikały zaś z § 3 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 364 z późn. zm.). Chodzi tu o tzw. warunki modulujące. W myśl tych przepisów płatność ONW jest przyznawana w wysokości 100 % stawki podstawowej, do pow. 25 ha, 50 % stawki podstawowej, w odniesieniu do powierzchni od 25 do 50 ha, a 25 % stawki podstawowej za pow. od 50 do 75 ha. W odniesieniu do płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych, zgodnie z § 16 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r. poz. 415 z późn. zm.), stawki płatności ulegają degresywnemu zmniejszeniu i wynoszą 100 % stawki podstawowej za pow., od 0,1 do 50 ha, 75 % stawki podstawowej, za pow. od 50 do 100 ha i 60 % stawki podstawowej za pow. powyżej 100 ha.
W sprawie nastąpiło więc sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania korzyści finansowej, co jest sprzeczne z art. 4 ust. 3 art. 4 ust. 3 Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE. L. z 1995 r. Nr 312, str. 1, zwanym dalej rozporządzeniem nr 2988/95). Ponadto zwrócono uwagę, że art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 549 z późn. zm., zwanego dalej rozporządzeniem 1306/2013) stanowi, że bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.
W myśl art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.
Zdaniem organu II instancji w okolicznościach przedmiotowej sprawy doszło do stwierdzenia zamierzonej koordynacji działań pomiędzy powiązanymi podmiotami, tj.: skarżącą, W. O., J. O., A. O. oraz spółkami: M. sp. z o.o., N. E. sp. z o.o., E. O. sp. z o.o., oraz B. sp. z o.o. Ich gospodarstwa stanowią bowiem większą inwestycję w istocie jednego podmiotu. Tym jednym gospodarstwem kierują zaś osoby powiązane osobowo i, majątkowo i służbowo.
Istniejący związek o opisanym powyżej charakterze uzasadnia zaś zastosowanie instytucji z art. 60 rozporządzenia 1306/2013.
W kwestii pojęcia sztucznych warunków, które nie ma legalnej definicji, odwołując się do orzecznictwa TSUE organy stwierdziły, iż do ich zaistnienia koniecznym jest wykazanie elementu obiektywnego i subiektywnego. Ten pierwszy przejawia się w stwierdzeniu obiektywnych okoliczności, w których, przy spełnieniu formalnych wymogów uzyskania płatności, cel tego rodzaju uregulowań nie zostanie osiągnięty. Subiektywny zaś sprowadza się do wystąpienia woli uzyskania korzyści, przez sztuczne stworzenie ku temu przesłanek.
Dla zaistnienia obu tych elementów sztuczności konieczna jest również ocena działania na etapie tworzenia wykorzystujących ją podmiotów, a także podmiotów z nimi powiązanych.
Zdaniem organów w przypadku skarżącej zmaterializowały się zarówno obiektywne, jak i subiektywne przesłanki sztucznego działania, nakierowanego na ominięcie ograniczeń obszarowych w odniesieniu do płatności, jak również degresywnych ich stawek.
Wnosząc skargi na decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMiR skarżąca wystąpiła o ich uchylenie, uchylenie poprzedzających je decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania. w przypadku nieuwzględnienia wskazanego wyżej żądania skarżąca zwróciła się do Sądu o uchylenie zaskarżonych decyzji Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARiMR i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania.
Zaskarżonym rozstrzygnięciom zarzuciła naruszenie:
1. art. 5, art. 6, art. 7 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2114, zwanej dalej ustawa o płatnościach bezpośrednich) w zw. z rozporządzeniem 1306/2013, w zw. z art. 18 ust. 6 akapit 2 i 3 rozporządzenia 640/2014, poprzez ich błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, a tym samym uznanie, że jej działanie miało na celu stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania wsparcia, podczas gdy ona cały czas w pełni realizowała swoje uprawnienia, jako rolnik, w zakresie ubiegania się o płatności,
2. art. 26 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 3 ust. 1 pkt 12 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2021 r., poz. 182, ze zm., zwanej dalej ustawa o wspieraniu) w zw. z art. 27 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy, w zw. z § 2 oraz § 3 Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 364 z późn. zm.), w zw. z rozporządzeniem 1306/2013, w zw. z art. 18 ust. 6 akapit 2 i 3 rozporządzenia 640/2014, poprzez błędne uznanie, że stworzyła sztuczne warunki, w celu uzyskania płatności, podczas gdy jedynie w pełni realizowała ona swoje uprawnienia rolnika, w odniesieniu do płatności,
3. art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odmowę przyznania jej płatności, podczas gdy nie stworzyła ona sztucznych warunków do uzyskania płatności, pozostających w sprzeczności z celami systemów wsparcia bezpośredniego,
4. art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 (zarzut alternatywny) poprzez stwierdzenie, w razie przyjęcia zaistnienia sztucznych warunków, że przepis ten może stanowić podstawę do pozbawienia jej całości płatności, podczas gdy przepis ten powinien być wykładany w ten sposób, że może on uzasadniać jedynie zmniejszenie płatności i przyznanie ich w takiej wielkości, w jakiej by je uzyskała, nie tworząc sztucznych warunków.
5. art. 138 § 1 K.p.a. (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego -t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.) poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji,
6. art. 3 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich w zw. z art. 7 i w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niezebranie całego materiału dowodowego i niedokonanie jego wyczerpującego rozpatrzenia, a więc zlekceważenie zasady prawdy obiektywnej i słusznego interesu strony, w związku z przyjęciem stworzenia przez nią sztucznych warunków,
7. art. 3 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego, a w efekcie przyjęcie stworzenia przez skarżącą sztucznych warunków, w celu uzyskania wsparcia,
8. art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy o wspieraniu w zw. z art. 7 i w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niezebranie całego materiału dowodowego i niedokonanie jego wyczerpującego rozpatrzenia, a więc zlekceważenie zasady prawdy obiektywnej i słusznego interesu strony, w związku z przyjęciem stworzenia przez skarżącą sztucznych warunków,
9. art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy o wspieraniu w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego, a w efekcie przyjęcie stworzenia przez skarżącego sztucznych warunków, w celu uzyskania wsparcia,
10. art. 107 K.p.a. w zw. z art. 144 K.p.a. oraz art. 9 i art. 10 K.p.a. poprzez niepodanie w uzasadnienia prawnych i faktycznych podstaw wydania decyzji.
W uzasadnieniach swoich skarg skarżąca podkreśliła, że stanowisko organów w niniejsze sprawie jest kuriozalne, gdyż zasada degresji ma znaczenie jedynie w odniesieniu do gospodarstw o areale do 50 ha. Tylko one uzyskują pełne dopłaty, natomiast skarżąca ma gospodarstwo, którego areał przekracza 321 ha, tak więc degresja obejmuje i tak jego gospodarstwo.
Skarżąca podkreśliła także, że organ w żadnym miejscu nie wyliczył kwoty korzyści, jaką miała odnieść na skutek stworzenia sztucznych warunków uzyskania płatności.
Wnioskodawczyni zaprzeczyła tworzeniu przez siebie sztucznych warunków płatności, co zarzuca jej organ, a tym zakresie zauważyła, że we wszystkich trzech postępowaniach organy nie zadały sobie trudu przesłuchania jej. Skarżąca podkreśliła, że organy nie przedstawiły dowodów na to, że jej działanie było przejawem aktywności nakierowanej na uzyskanie płatności. Podobnie nie wykazały, iż jej zamierzeniem było uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemów wsparcia, a w tej sytuacji nie było jakichkolwiek podstaw do wydania zaskarżonych decyzji.
Skarżąca zaznaczyła, że od wielu lat prowadzi gospodarstwo rolne, posiada sprzęt rolniczy. Spełniła też przesłanki uzyskania płatności. Okolicznością przeczącą samodzielności jej gospodarstwa rolnego nie może być natomiast fakt zakupu usług agrotechnicznych od podmiotów zewnętrznych. Jej zdaniem nie można zarzucić jej, że celowo korzystała z usług spółki wskazanej przez organ, a powiązanej z nią, gdyż wybór tego podmiotu wynikał z ograniczonej konkurencji na rynku usług.
W stanach faktycznych spraw brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że tworzyła ona pozorne koszty działalności.
Autorka skarg zwrócił uwagę, że nie zasiada ona w zarządzie żadnej ze spółek, które zostały wykazane w zaskarżonych decyzjach, a należące do niej udziały w niektórych z nich są udziałami o niewielkiej wartości.
Za irracjonalne uznała skarżąca stanowisko organów w zakresie tego, że organy, poprzez koncepcję tworzenia sztucznych warunków, zaprzeczają prawu właściciela do swobodnego dysponowania przedmiotem jego własności.
Jako argument przemawiający za koniecznością uznania za niezasadne stanowiska organów skarżąca wskazała fakt prawomocnego umorzenia postępowania karnego, dotyczącego zarzutu tworzenia, między innymi przez osoby, które według organu są powiązane ze skarżącą, sztucznych warunków uzyskania płatności. W tym aspekcie wskazała na postanowienie Sądu Okręgowego w R. z 2 czerwca 2022 r., sygn. [...].
Końcowo skarżąca zwróciła się do Sądu o rozważenie tego, o jakie to rzekomo wielkie gospodarstwo rolne i do kogo należące, miało chodzić organom.
Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMiR, w odpowiedziach na skargi, wniósł o ich oddalenie, z uwagi na niezasadność podniesionych w nich zarzutów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Spór pomiędzy skarżącą, a Dyrektorem Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMIR koncentruje się w zasadzie wokół jednej, podstawowej na gruncie przedmiotowych spraw kwestii, jaką jest udział skarżącej w stworzeniu sztucznych warunków, mających na celu maksymalizację uzyskanych płatności przez uczestniczące w tym mechanizmie osoby, obejmującym także nią samą.
Zdaniem organów rozstrzygających niniejsze sprawy, w ich stanach faktycznych mamy do czynienia ze spełnieniem obiektywnej i subiektywnej przesłanki warunkującej przyjęcie zaistnienia sztucznych warunków. Ta pierwsza sprowadza się do stworzenia mechanizmu, który obiektywnie rzecz biorąc do uzyskania korzyści (w sposób sprzeczny z założonymi celami płatności) prowadzi, polegającego na odpowiednim rozdysponowaniu (rozproszeniu) gruntów, poprzez zawarcie, w istocie pozornych umów dzierżawy głównie z utworzonymi w tym celu spółkami, w warunkach istniejących powiązań osobowych pomiędzy wspólnikami tychże spółek i osobami zasiadającymi w ich zarządach. Druga natomiast oznacza wolę osiągnięcia tego rodzaju korzyści, po stronie podmiotów uczestniczących w tym mechanizmie, której stwierdzenie musi być odpowiednio wykazane.
Stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności, godzące w cele prawodawstwa regulującego przyznawanie tychże płatności, jest działaniem określanym przez unijnego prawodawcę (pkt 39 preambuły rozporządzania 1306/2013) mianem nieprawidłowości, którym państwa członkowskie są zobligowane zapobiegać, wykrywać je, a następnie zwalczać, korzystając z możliwości przewidzianych w rozporządzeniu 2988/95.
W tych ramach normodawca unijny przewiduje, że przypadki naruszenia sektorowego prawodawstwa rolnego winny się spotkać z reakcję w postaci kar administracyjnych, a gdyby takowe nie zostały przewidziane w regulacjach unijnych, państwa członkowskie winny stosować odpowiednie kary krajowe, odpowiednio skuteczne, odstraszające i proporcjonalne.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt f rozporządzenia 1306/2013 sektorowe prawodawstwo rolne" oznacza wszelkie mające zastosowanie akty przyjęte w ramach WPR na podstawie art. 43 TFUE, a także, w stosownych przypadkach, wszelkie akty delegowane lub wykonawcze przyjęte na podstawie takich aktów, oraz część drugą rozporządzenia (UE) nr 1303/2013 w zakresie, w jakim ma ona zastosowanie do EFRROW;
Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) w wyroku z 13 września 2022 r., sygn. I GSK 2852/18 – dost. w CBOiS – orzeczenia.nsa.gov.pl) stworzenie sztucznych warunków zmierzających do uzyskania płatności w sposób sprzeczny z jej celami WPR, zostało ujęte w ramach klauzuli generalnej, pozwalającej organom na podejmowanie działań mających na celu zapobieżenie obejściu prawa przez podmioty ubiegające się o płatności, wbrew intencjom prawodawcy unijnego, w zakresie celów przedmiotowych płatności.
W konstrukcji norm prawa unijnego zwrotem niedookreślonym jest sformułowanie "warunki zostały sztucznie stworzone", a jego znaczenie ma miejsce (jest ustalane) wyłącznie w ściśle określonym stanie faktycznym. Prawodawca określił cel "sztucznego stworzenia warunków", którym - jak wskazano wyżej - jest uzyskanie korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia. Przyjmuje się, że warunki można uznać za stworzone sztucznie, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności faktycznych można przyjąć, że nie miałyby one miejsca gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się zgodnymi z prawem motywami innymi niż uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia. Przy czym klauzula generalna nie dotyczy konkretnych sytuacji, jakie mogą powstać na gruncie konkretnej płatności. Z założenia obejmuje całość bądź istotną część zjawiska uznawanego za sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale innemu przepisowi - dla podmiotu tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu. Nie jest bowiem możliwe stworzenie skutecznej normy ogólnej, która wprost przewidywałaby zakaz wskazanego wyżej działania prowadzącego wprost do uzyskania płatności w wysokości wyższej od tej, którą beneficjent otrzymałby w "normalnym" układzie.
Przytoczone argumenty zostały oparte przede wszystkim na wykładni prawa przedstawionej w uzasadnieniu wyroku TSUE z 12 września 2013 r., w sprawie C-434/12. W motywach tego wyroku TSUE wskazał, że organ, dokonując oceny w konkretnych okolicznościach sprawy, jest obowiązany wykazać, że doszło do łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogół obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i elementu subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań unijnych poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Zaistnienie tego subiektywnego elementu może zostać również wzmocnione przez dowód zmowy mogącej przyjąć postać zamierzonej koordynacji pomiędzy różnymi inwestorami ubiegającymi się o pomoc w ramach systemu wsparcia, w szczególności gdy projekty inwestycyjne są identyczne lub gdy istnieje więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy tymi projektami. Ponadto dokonując wykładni pojęcia "stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności", TSUE wskazał, że sąd krajowy może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. Co prawda wskazany wyrok TSUE odnosił się do art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011, jednak ze względu na zbieżność z treścią art. 60 rozporządzenia 1306/2013 pozostaje on w dalszym ciągu aktualny oraz ma pełne zastosowanie w realiach faktycznych rozpoznawanej sprawy.
Jak wynika z powyższego stworzenie sztucznych warunków, w obu jej aspektach, tj. obiektywnym i subiektywnym, rozpatrywane winno być w kierunku stwierdzenia podjętych przez grupę podmiotów, powiązanych w różny sposób, pewnych, intencjonalnych i skoordynowanych działań, prowadzących do osiągnięcia przez nie korzyści sprzecznych z celami sektorowego prawodawstwa rolnego, wśród których szczególne miejsce zajmuje wspieranie konkurencyjności. W tę zasadę godzi zaś unikanie ograniczeń kwotowych i obszarowych poszczególnych płatności, poprzez stworzenie warunków tylko temu służących oraz umożliwiających osiągnięcie tego rodzaju efektu.
Tak więc, z uwagi na posłużenie się przez prawodawcę unijnego, w odniesieniu do tworzenia sztucznych warunków klauzulą generalną, a także ze względu na istotę przedmiotowego mechanizmu, opartego co najmniej o współdziałanie i koordynacje działań przez różne osoby, przedmiotowego mechanizmu stworzenia sztucznych warunków, nie można rozpatrywać jedynie w odniesieniu do konkretnego rolnika, którego wniosek w danej sprawie jest procedowany, w oderwaniu od kontekstu dotyczącego jego funkcjonowania w ramach stwierdzonych powiązań, ale należy mieć na względzie całokształt okoliczności, w które wpisuje się jego działanie, zarówno z punktu widzenia podejmowania czynności, jak również dystrybuowania korzyści. Nie oznacza to jednak, że jego bezpośredni udział, zarówno w ukształtowaniu odpowiedniej struktury jak i partycypowania w korzyściach, może być marginalizowany, z punktu widzenia sposobu funkcjonowania i właściwości całości mechanizmu. Tego rodzaju okoliczności, związane wprost z wnioskodawcą, musza być w tym wypadku jednoznacznie stwierdzone i przeanalizowane, jako że choć analizie poddawany jest cały mechanizm, to jednak w ramach konkretnej sprawy przedmiotem rozstrzygnięcia jest wniosek konkretnego producenta.
Bezpośrednim narzędziem służącym zwalczaniu nieprawidłowości - praktyk przybierających postać stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności, jest kompetencja organów wynikająca z art. 60 rozporządzenia 1306/2013, który stanowi, że bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.
W zakresie stosowanych sankcji wobec uczestników sztucznego mechanizmu, prawodawca unijny (w pkt 39 preambuły rozporządzenia 1306/2013) odsyła do rozporządzenia 2988/95, które w art. 4 ust. 3 stanowi, że działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, mającymi zastosowanie w danym przypadku, poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.
Zacytowany wyżej przepis rozporządzenia 2988/95 również mówi o nieprzyznaniu lub wycofaniu korzyści, będącej efektem działań nakierowanych na ich pozyskanie, w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego.
Konsekwencją stwierdzenia wystąpienia sztucznego mechanizmu jest sankcja w postaci pozbawienia, jak to określa art. 60 rozporządzenia 1306/2013, jakichkolwiek korzyści płynących z sektorowego prawodawstwa rolnego i choć środek ten nie nosi cech kary administracyjnej (art. 4 ust. 4 rozporządzenia 2988/95), to jego sankcjonujący charakter, w odniesieniu do sprecyzowanych w nim okoliczności, nie może budzić wątpliwości.
Tak więc stworzenie sztucznych warunków uzyskania płatności opiera się co najmniej na koordynacji działań podjętych przez wyraźnie zdefiniowaną grupę podmiotów (może ona obejmować zarówno osoby fizyczne, jak i prawne, w szczególności spółki prawa handlowego) w efekcie których dochodzi do uzyskania niewątpliwych korzyści przez osoby współdziałające w tym zakresie, a przy tym, ich działania musza zostać nakierowane na pozyskanie tego rodzaju korzyści.
Dążąc do zastosowania rozwiązań prawnych służących przeciwdziałaniu uzyskania nieuprawnionych korzyści przez podmioty omijające ograniczenia w płatnościach, właściwy do tego organ jest zobligowany do ustalenia wszystkich przesłanek mechanizmu sztuczności, obejmujących zarówno istniejące pomiędzy jego uczestnikami powiązania, ich sposób działania w przedmiotowym zakresie, a także wynikających z tego korzyści. Obowiązek ten jednoznacznie obciąża organ, który nie może domagać się od poszczególnych producentów rolnych wykazania niebrania udziału w tego rodzaju mechanizmie.
Ustalenia w zakresie poszczególnych elementów mechanizmu sztuczności muszą być jednoznaczne i konkretne oraz wskazywać na zaistnienie poszczególnych jego przesłanek. Strona natomiast, jak to wyżej stwierdzono niezobligowana do wykazania braku podstaw do przypisania jej uczestnictwa w sztucznych działaniach, w ramach argumentacji zmierzającej do wykazania niezasadności stanowiska organu może wskazywać okoliczności przeczące jego twierdzeniem, do których to argumentów organ winien się merytorycznie odnieść.
W niniejszym przypadku Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMiR przyjął uczestnictwo skarżącej w sztucznym mechanizmie zmierzającym do uzyskania niezasadnych korzyści, w odniesieniu do poszczególnych płatności, wskazując na jej powiązania z grupą osób – wspólników spółek prawa handlowego i samych spółek, występujących o przyznanie im płatności. W tym kontekście wskazał na obiektywne możliwości uzyskania korzyści z całego mechanizmu przez wszystkie partycypujące w nim podmioty, a także wole ich uzyskania po ich stronie.
Odnosząc się jednak do tego rodzaju ustaleń organów obu instancji, w kontekście wyciągniętych przez nie na ich podstawie wniosków wskazać należy, że przedmiotowe ustalenia są niepełne, mało konkretne i nieprecyzyjne, a wyciągnięte na ich podstawie wnioski nazbyt ogólnikowe, zwłaszcza w odniesieniu do zamierzonych do uzyskania przez wszystkie podmioty korzyści.
I tak zaznaczyć na wstępie należy, że skarżąca występując o przyznanie jej płatności, zgłosiła do nich własne grunty, ale także grunty dzierżawione od innych podmiotów, przy czym w gronie wydzierżawiających jej działki rolne zdecydowanie dominują tzw. podmioty zewnętrzne, co do których organ nie przyjął ich uczestnictwa w sztucznym mechanizmie (z treści zaskarżonych decyzji nie sposób wywieść, że również te podmioty zostały uznane za objęte w jakikolwiek sposób mechanizmem sztuczności). Chodzi tu o Nadleśnictwo B. i Konferencję Episkopatu Polski. Jedyną wydzierżawiającą skarżącej grunty osobą, mogącą być uznaną za powiązaną z nią, na co wskazują ustalenia w poszczególnych sprawach, był M. O., który dzierżawił jej 30,70 ha.
W tym miejscu zauważyć należy, że skarżąca zgłosiła łącznie do płatności ponad 300 ha, stąd areał wydzierżawiony od M. O. nie przekraczał 10 % wszystkich gruntów.
W przypadku skarżącej, z treści zaskarżonej decyzji wynika wprawdzie, że to nie w dzierżawieniu przez nią 30,70 ha gruntów od M. O. organy głównie upatrują sztuczności mechanizmu, ale w tym, że wydzierżawiła ona swoje grunty o areale wynoszącym ponad 418 ha innym, jak twierdzi organ, powiązanym z nią podmiotom. Nie zmienia to jednak faktu, że oba te aspekty muszą być właściwie i rzeczowo przeanalizowane.
Co do samych powiązań osobowych poszczególnych osób fizycznych wskazać należy, że organy rozstrzygające przedmiotowe sprawy ukazały je przede wszystkim przez pryzmat bycia wspólnikiem czy też członkiem zarządu, wskazanych w decyzjach spółek prawa handlowego, występujących o przyznanie płatności Stwierdzenia odnośnie relacji rodzinnych czy też stosunku powinowactwa konkretnych osób, jedynie w ograniczonym zakresie przewijają się w treści zawartych w decyzjach rozważań, niejako na ich marginesie. Okoliczność ta jest zaś o tyle istotna, że wśród podmiotów, którym skarżąca wydzierżawiła swoje grunty były nie tylko osoby prawne, ale również osoby fizyczne, których powiązań, wpisujących się w cały mechanizm sztuczności, nie sposób wywieść z faktu bycia wspólnikiem konkretnych spółek czy też zasiadania w ich organach. Te stwierdzenia aktualne są w szczególności w odniesieniu do osoby D. S. W efekcie więc nie wiadomo jaka jest jego rola w mechanizmie sztuczności.
Wobec powyższego, zdefiniowanie czy też precyzyjne opisanie mechanizmu sztuczności w pełnym zakresie, wymagałoby poszerzenia opisu analizowanych powiązań, nie tylko w odniesieniu do D. S., ale także pozostałych osób fizycznych, w zakresie ich powiązań rodzinnych ze skarżącą.
Co do samej sztuczności, rozumianej jako modus operandi poszczególnych współdziałających ze sobą podmiotów (tj. w jej obiektywnym aspekcie), zaznaczyć należy, że przyjęcie zaistnienia tego rodzaju mechanizmu warunkowane jest ustaleniem, że jedynym powodem takiego, a nie innego rozdysponowania gruntów przez powiązane osoby było ominięcie ograniczeń płatności oraz że nie było to podyktowane jakimikolwiek innymi racjonalnymi względami.
W okolicznościach przedmiotowych spraw skarżąca wskazała, że powody wydzierżawienia przez nią gruntów innym osobom, a także dzierżawienia od jeszcze innych osób działek rolnych, wynikały z ekonomicznych uwarunkowań prowadzonej przez nią, a także działalności stron zawierających z nią umowy dzierżawy. W szczególności dokonane czynności, dotyczące konkretnych gruntów, według skarżącej, podyktowane były one dążeniem do obniżenia kosztów dojazdu i kosztów nadzoru nieruchomości.
Na obecnym etapie postępowania nie sposób jest stwierdzić czy wskazane wyżej okoliczności rzeczywiście legły u podstaw rozdysponowania gruntów, w opisany wyżej sposób, albowiem organ odwoławczy nie tylko nie poczynił w tym zakresie odpowiednich ustaleń, ale także w zasadzie nie odniósł się w jakikolwiek sposób do tego rodzaju argumentacji strony. Poprzestał jedynie na opisie powiązań, wynikających z sposobu funkcjonowania spółek, jako argumencie wskazującym na wystąpienie sztuczności, co uznać należy za dalece niewystarczające.
Niezależnie od powyższego w tym miejscu należy zauważyć, że w odniesieniu do umów zawieranych przez powiązane, w ocenie organu II instancji, osoby i spółki, w zaskarżonych decyzjach posługuje się on pojęciem pozorności, wskazując na taki właśnie charakter tychże umów. Nie wyjaśnił jednak jak należy potraktować to pojęcie, czy w rozumieniu regulacji prawa cywilnego czy też w znaczeniu potocznym. Tak samo nie wiadomo czy owa pozorność obejmuje wszystkie zawarte przez skarżącą umowy dzierżawy, także te których stronami były tzw. podmioty zewnętrzne, czy tylko niektóre z nich.
Kolejnym elementem sztuczności, wchodzącym w zakres jej obiektywnych uwarunkowań, jest stwierdzenie wystąpienia nieuprawnionych korzyści z podejmowanych działań. W niniejszym przypadku również ten element nie został we właściwy sposób wyjaśniony. Nie wiadomo gdzie, tj. po czyjej stronie organ upatruje tejże korzyści, rozumianej jako ominięcie ograniczeń wysokości płatności. Wyjaśnienie tego aspektu rozpoznawanych spraw wymagałoby przedstawienia i pogłębionej analizy struktury płatności poszczególnych osób i spółek wydzierżawiających od skarżącej grunty. Innymi słowy, aby przyjąć wystąpienie mechanizmu sztuczności, w aspekcie wygenerowanych przez niego korzyści, organ musi wykazać obiektywne zaistnienie korzyści, osiągniętej sumarycznie, w związku z wydzierżawieniem konkretnemu podmiotowi gruntów, poprzez porównanie zaistniałej sytuacji z tą jaka miałaby miejsce gdyby sama kwestionowanych przez organ działań nie podjęto. Nie musi jednak precyzyjnie wykazywać kwotowej, dokładnej różnicy płatności, ale samą korzyść, będącą efektem podpadania pod daną kategorię płatności, w zakresie odpowiednich limitów.
W niniejszych sprawach warunek ten nie został spełniony. Organy enigmatycznie wskazują na korzyść bliżej nieokreślonej grupy podmiotów, koncentrując się w zasadzie jedynie na spółkach, co w tym wypadku, w związku z przyjętą szeroką koncepcją sztuczności, obejmującej także osoby fizyczne, jest dalece niewystarczające.
Na podstawie zaskarżonych decyzji, tj. motywów zawartych w ich uzasadnieniach, nie można stwierdzić jak ewentualne korzyści przedstawiały się w relacjach pomiędzy wydzierżawiającymi grunty i dzierżawcami. Inaczej mówiąc organ nie wykazał, że objęte niniejszymi umowami grunty, w następstwie oddania ich w dzierżawę, wygenerowały wyższe płatności u dzierżawców, a finalnie, sumarycznie u wszystkich uczestników mechanizmu.
W tym miejscu zauważyć należy, że choć ogólną sumę korzyści w przypadku sztucznego mechanizmu należy rozpatrywać globalnie, to jednak jej wystąpienie musi być jednoznacznie wykazane. Jeżeli więc danej korzyści nie sposób stwierdzić w ramach relacji pomiędzy stronami kwestionowanych przez organ umów, to może on je wykazać w oparciu o dalsze relacje stron tychże umów z kolejnymi podmiotami. W analizowanych sprawach organy nie uczyniły zadość tej zasadzie.
Przedstawiony przez organy modus operandi, mający być realizowany przez wszystkie podmioty mające uczestniczyć w mechanizmie sztuczności, organy szerzej opisały i przeanalizowały jedynie w kontekście działalności spółek. Ten sposób funkcjonowania nie przystaje jednak do sposobu działania osób fizycznych, specyfiki ich działalności. W ich bowiem przypadku sztucznego mechanizmu nie można wywieść ze sposobu ich powstania, na który to argument organy wskazują, w przypadku spółek, jako leżący u podstaw ich powołania.
Wykazanie powiązań z udziałem osób fizycznych i sztuczności podejmowanych przez nie działań czy też partycypowania w nich, wymaga głębszej analizy, sięgającej poza okoliczności związane z funkcjonowaniem spółek, nawet tych, którymi udziałowcami pozostają. To bowiem osoby fizyczne były właścicielami działek zgłaszanych do płatności przez biorące udział w mechanizmie, według organów, podmioty. Stanowi to więc istotny czynnik wyróżniający ich rolę, który wymaga odrębnego potraktowania i głębszej analizy.
Organy, jak to określiły, globalnie oceniając sposób funkcjonowania wszystkich powiązanych podmiotów, odwołały się do pojęcia jednego gospodarstwa, wskazując na nie jako inwestycję "jednego podmiotu". Nie wyjaśniły jednak precyzyjnie, jakie grunty ono obejmowało, nie przedstawiły także sposobu ich zagospodarowania. Tak samo nie wskazały czy w tym wypadku chodziło im o jedno gospodarstwo, w znaczeniu funkcjonalnym, czy stwierdzenie o inwestycji jednego podmiotu należy rozumieć dosłownie, czyli jako przyznanie, że gospodarstwo prowadziła wyłącznie jednak osoba. To zaś wymagałoby wskazania tego, kto konkretnie go prowadził.
Tak samo uzupełnienia wymagają rozważania w omawianym zakresie odnośnie tego czy jako wchodzące w skład jednego gospodarstwa organ rozumie tylko grunty należące do osób powiązanych czy także te dzierżawione od podmiotów zewnętrznych.
Niewyjaśnienie tej kwestii rodzi pytanie o zakres działania sztucznego mechanizmu pozyskiwania płatności.
Reasumując zauważyć należy, że organ opisując cały mechanizm sztuczności nie podaje, w sposób wyczerpujący, wszystkich podmiotów mających brać w nim udział. W tym zakresie otwarty w zasadzie otwarty i opisowy ich katalog. Tak samo w sposób pobieżny i bardzo uproszczony przedstawia sposób jego funkcjonowania, a zwracając uwagę na mechanizm generowania korzyści, powołuje się w zasadzie tylko na te działania, które są właściwe spółkom, abstrahując od odmienności wynikających z występowania w analizowanym układzie osób fizycznych, będących właścicielami działek, a także dzierżawcami gruntów od podmiotów zewnętrznych. W tej sytuacji wykazanie sztuczności mechanizmu, zwłaszcza w odniesieniu do tych właśnie osób, wymaga dalej idących ustaleń, w szczególności w zakresie przyjętego przez nich sposobu gospodarowania, a także analizy wynikających z tego zależności i uwarunkowań.
Tak więc w ponownie przeprowadzonych postępowaniach organ będzie zobligowany do uzupełnienia swoich ustaleń we wskazanym wyżej zakresie, a także uzupełnienia swojego stanowiska, odnośnie sztuczności, w ich kontekście.
Po dokonaniu precyzyjnych ustaleń odnośnie istnienia, zakresu i sposobu funkcjonowania sztucznego mechanizmu płatności organ będzie zobligowany do przedstawienia swojego stanowiska odnośnie wykładni art. 60 rozporządzenia 1306/2013. W tym zakresie, już po wskazaniu, które to grunty objęte są mechanizmem sztuczności, w sytuacji ewentualnego wykluczenia z nich pewnych ich części, będzie on zobowiązany do zajęcia jasnego stanowiska czy wykluczenie z płatności obejmuje całość gruntów zgłoszonych do nich przez danego producenta czy tylko ich cześć objętą sztucznością.
Na marginesie niniejszych rozważań stwierdzić należy, że choć oceniając zaistnienie w danym stanie faktycznym mechanizmu sztuczności, niezbędnym jest całościowe podejście do jego funkcjonowania, tak w odniesieniu do modus operandi poszczególnych, tworzących go podmiotów, jak i korzyści, to nie można tracić z pola widzenia tego, że konsekwencje wynikające z przyjęcia jego wystąpienia stosowane są w ramach konkretnej sprawy, konkretnego wnioskodawcy. Wobec tego rozstrzygające ją organy nie mogą ograniczyć się jedynie do wskazania pewnych ogólnych faktów i twierdzeń dotyczących innych podmiotów, marginalizując rolę konkretnego producenta, którego wniosek jest procedowany. W tych ramach stosowane są bowiem określone sankcje.
W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.) uchylił zaskarżone decyzje.
Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.) zasądził od Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMiR w Rzeszowie na rzecz skarżącej kwotę 2 091 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania, obejmującą zwrot kosztów zastępstwa procesowego przez adwokata, w wysokości 1 440 zł (po 480 zł w każdej ze spraw), zwrot kosztów uiszczonych wpisów od skargi, w kwotach po 200 zł, a także zwrot wydatków poniesionych przez spółkę na uiszczenie opłat skarbowych od pełnomocnictw, w wysokości po 17 zł od każdej ze spraw.