I SA/BD 195/24

I SA/Bd 195/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-06-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Halina Adamczewska-Wasilewicz /sprawozdawca/
Jarosław Szulc /przewodniczący/
Joanna Ziołek
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1775
art. 3 ust. 3
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu z dnia 26 września 2023 r., Nr 9002-2023-000915 w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Włocławku z dnia 29 czerwca 2023 r., nr 0044-2023-008436
Uzasadnienie
We wniosku o przyznanie płatności na rok 2022 producent rolny P. K. (skarżący, strona) ubiegał się o przyznanie następujących płatności
w ramach systemów wsparcia bezpośredniego: jednolitej płatności obszarowej (JPO) do powierzchni 5,34 ha, płatności z tytułu praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu
i środowiska (płatności za zazielenienie), płatności dodatkowej (redystrybucyjnej) oraz uzupełniającej płatności podstawowej do powierzchni 5,34 ha. Do wniosku dołączono załączniki. Strona zadeklarowała do płatności działki rolne położone łącznie na 2 działkach ewidencyjnych o numerach: [...] i [...] (lokalizacja działek: powiat włocławski, gmina L., obręb ewidencyjny odpowiednio: K. oraz P. G.).
W wyniku przeprowadzonej kontroli administracyjnej stwierdzono nieprawidłowości polegające na zadeklarowaniu działek ewidencyjnych o numerach: [...] i [...] również na innych wnioskach pomocowych w kampanii składania wniosków. Z wyjaśnień strony wynika, że deklarowane grunty przejęła w miesiącach marzec-kwiecień 2022 r.
i użytkowała do marca 2023 r. Beneficjent podał, że na ww. gruntach, przy wsparciu kolegi, przeprowadził zabiegi agrotechniczne oraz dokonał zbioru plonów. Producent wskazał również, że uprawy położone na gruntach we wsi K. zostały zniszczone przez J. Ć.-G. poprzez ich ścięcie kosiarką rotacyjną oraz że przeciwko ww. osobie, w związku z dokonanym zniszczeniem, toczy się postępowanie przed Prokuraturą Rejonową we [...] oraz w Sądzie Rejonowym we [...]. Do wyjaśnień beneficjent dołączył oświadczenia sąsiadów, tj.: M. Z. oraz K. P., kopię umowy na dostawę surowców przez producenta rolnego z dnia [...] sierpnia 2022 r. zawartą pomiędzy P. K. a firmą P.P.U.H. "C.-D." Sp. z o.o., fakturę [...] z dnia [...] sierpnia 2022 r. wystawioną przez P.P.U.H. "C.-D." Sp. z o.o. za sprzedaż pszenicy oraz wydruk treści Księgi Wieczystej Nr [...]
Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r. odmówił przyznania stronie wszystkich płatności, o jakie ubiegała się we wniosku na rok 2022. Ponadto na jednolitą płatność obszarową (JPO), płatność redystrybucyjną oraz uzupełniającą płatność podstawową zostały nałożone sankcje finansowe w kwotach odpowiednio [...] zł,
[...] zł i [...] zł, które będą potrącane z płatności realizowanych przez ARiMR
z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) w ciągu 3 kolejnych lat kalendarzowych. Odmowa przyznania płatności wraz z nałożeniem sankcji finansowych nastąpiła na podstawie art. 19a ust. 1 i ust. 4 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181
z dnia 20.06.2014 r., str. 48, z późn. zm.).
W złożonym odwołaniu skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji:
naruszenie art. 6 i 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm.; dalej: k.p.a.) polegające na niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy,
naruszenie art. 75 k.p.a. w zw. z art. 78 k.p.a. polegające na niedopuszczeniu istotnych dla wyjaśnienia sprawy dowodów,
- naruszenie art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na naruszeniu obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, przez co organ niewłaściwie ocenił materiał dowodowy,
naruszenie art. 18 ust. 2, art. 7 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 8 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r., poz. 1775 z późn. zm.; dalej też: ustawa o płatnościach), poprzez odmowę przyznania dopłat odwołującemu.
Decyzją z dnia [...] września 2023 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR
w T. utrzymał w mocy ww. decyzję.
Na wstępie organ przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w sprawie, w tym art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach. Podkreślił, że rozporządzenie nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. zostało z dniem 01 stycznia 2023 r. uchylone na podstawie art. 13 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/1172. Rozporządzenie to stosuje się jednak nadal do wniosków o przyznanie pomocy
w ramach płatności bezpośrednich złożonych przed 1 stycznia 2023 r., wniosków
o płatność złożonych w związku ze środkami wsparcia wdrażanymi na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1305/2013, systemu kontroli i kar administracyjnych
w odniesieniu do przepisów dotyczących zasady wzajemnej zgodności.
Dalej organ podał, że przesłanką przyznania jednolitej płatności obszarowej jest zgodnie z powołanymi przepisami, posiadanie działki rolnej, do której ma być przyznana płatność. Wystąpienie o przyznanie płatności jest okolicznością faktyczną, dla oceny której nie ma znaczenia w jakiej formie osoba ubiegająca się o płatność wykonuje władztwo nad gruntami rolnymi. Pojęcie posiadania gruntów rolnych, w rozumieniu ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych.
W przedmiotowej sprawie, w ocenie organu, bezspornym pozostaje, że skarżący jest współwłaścicielem działek ewidencyjnych nr [...] wspólnie z J. Ć.-G.. Natomiast spornym jest czy skarżący był samodzielnym użytkownikiem gruntów rolnych, zadeklarowanych przez siebie do płatności na przedmiotowych działkach ewidencyjnych oraz to, czy na podstawie zebranego materiału dowodowego organ pierwszej instancji miał podstawę do ustalenia, że skarżący nie spełnił przesłanek do otrzymania płatności do gruntów rolnych określonych w ustawie o płatnościach
w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Zgodnie z oświadczeniami skarżącego, wskazane we wniosku pomocowym grunty, tj. działki ewidencyjne nr [...] stanowiące współwłasność były przez niego uprawiane od marca - kwietnia 2022 r. do marca 2023 r. Grunty te obsiane zbożem strona przejęła od R. K.. Następnie producent wspólnie z kolegą K. P., przy częściowym użyciu jego sprzętu, dokonywał zabiegów agrotechnicznych na przejętych gruntach, w tym nawożenia i oprysków, a także zebrał plony z działki położonej w miejscowości P. G. 26 (działka ewidencyjna nr [...]), po czym podorał i zaorał tę ziemię przygotowując ją do zimy. Na dowód powyższego strona przedłożyła oświadczenia dwóch świadków M. Z. oraz K. P. potwierdzające prowadzenie przez nią prac polowych na działce rolnej położonej w miejscowości P. G. 26. Od marca 2023 r. deklarowane we wniosku pomocowym działki zostały ponownie przekazane R. K.. Strona wskazała również, że plonów z działki położonej w miejscowości K. (działka ewidencyjna nr [...]), nie udało jej się zebrać, gdyż zostały zniszczone przez ścięcie kosiarką rotacyjną przez J. Ć.-G.. Beneficjent podniósł również, że posiada i użytkuje sprzęt rolniczy, nie wskazał jednak jego rodzaju. Podkreślił, że potwierdzenie dokonanego zbioru plonów oraz prowadzenia przez niego uprawy ziemi posiada policja w B. Kujawskim, a dokumentację zdjęciową z powyższego (uprawa i użytkowanie spornych gruntów) posiada J. Ć.-G.. Jak twierdzi strona, J. Ć.-G. nagrywała i fotografowała jego działania.
Druga strona konfliktu kontroli krzyżowej, J. Ć.-G. utrzymuje z kolei, że wskazane grunty orne stanowiące współwłasność były w jej zawiadywaniu zawsze i były przez nią zgłaszane we wnioskach pomocowych od roku 2004. Producentka podkreśliła, że grunty te utrzymywała zgodnie z zasadami kultury glebowej i w tym celu przez wiele lat korzystała z usług sąsiada R. K., który to na jesieni 2021 r. wystąpił z propozycją wydzierżawienia ww. gruntów rolnych. Wskazała w oświadczeniu, że po zasięgnięciu informacji u pracownika ARiMR nie wyraziła zgody na dzierżawę gruntów rolnych położonych na działce ewidencyjnej nr [...] i jednocześnie potwierdziła, że powyższe działki jesienią 2021 r. zostały zagospodarowane przez sąsiada R. K. poprzez zasiew żytem oraz pszenicą. Producentka dołączyła skan oświadczenia R. K. mającego potwierdzać powyższe oraz zawierający informację
o rezygnacji R. K. z roszczeń finansowych w stosunku do J. Ć.-G. w odniesieniu do wykonanych zabiegów i dokonanego zasiewu na ww. działkach. Według złożonego wyjaśnienia wskazane grunty w całości użytkowane były przez R. K. na skutek porozumienia zawartego między P. K. a R. K.. Ponadto producentka wskazała, że jej grunty zostały samozwańczo i bez jej zgody zawładnięte przez drugiego współwłaściciela, a następnie ich część została przekształcona na plac zabaw dla dzieci. Wspomniane przejęcie uniemożliwiło dokonywanie jakichkolwiek dalszych prac polowych. Dodatkowo według złożonego wyjaśnienia, w dniu [...] sierpnia 2022 r., tj. w przeddzień planowanych przez J. Ć.-G. zbiorów na działce ewidencyjnej [...], skarżący wynajął kombajn i dokonał zbioru pszenicy. J. Ć.-G. wskazała, że o zaistniałym zdarzeniu powiadomiła P. oraz Prokuraturę, jednak nie przedstawiła żadnych dokumentów na powyższe.
W wyniku przeprowadzonego postępowania w przedmiotowej sprawie, w oparciu o całość zebranego materiału dowodowego, organy uznały, że skarżący posiada tytuł prawny do spornych działek, jednak nie zostało potwierdzone faktyczne użytkowanie przez niego gruntów rolnych zgodnie z ww. przywołanymi przepisami. Wnioskodawca wskazał, że użytkował grunty rolne poprzez dokonywanie oprysków i nawożenie gruntów, nie przedłożył jednak żadnych dowodów w postaci faktur na zakup środków ochrony roślin czy nawozów na potwierdzenie powyższego. Strona nie przedstawiła również żadnych dowodów, które wskazywałyby na działanie J. Ć.-G. na spornych gruntach jako w rzeczywistości nieuprawnione. Skarżący wskazał również, że sporne grunty, wraz z dokonanym już na nich zasiewem, przejął od dzierżawcy R. K.. Powyższe, w ocenie organu, stoi
w sprzeczności z oświadczeniem przedłożonym przez J. Ć.-G., na której to rzecz P. K. zrzeka się roszczeń finansowych w związku z dokonanym przez niego zasiewem zbóż na działkach ewidencyjnych nr [...] - 3,00 ha i nr [...] - 1,75 ha. W postępowaniu wyjaśniającym obie strony konfliktu kontroli krzyżowej wskazały R. K. jako osobę, która od jesieni 2021 r. do wiosny 2022 r. użytkowała sporne grunty rolne, natomiast siebie jako przejmujących dalsze ich użytkowanie. Organ podkreślił, że skarżący nie przedłożył żadnych wiarygodnych dokumentów potwierdzających prowadzenie działalności rolniczej na zgłoszonych do płatności działkach ewidencyjnych nr [...] Zdaniem organu, skarżący stworzył pozory prowadzenia działalności rolniczej poprzez wejście
w posiadanie gruntu, wyłącznie w celu uzyskania płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. Producent w żaden sposób nie potwierdził prowadzenia jakichkolwiek zabiegów na działce ewidencyjnej nr [...], którą również deklarował do płatności. Będąc współwłaścicielem spornych działek nie dokonywał ich bezpośredniego użytkowania
i nie deklarował ich do płatności pomocowych przed rokiem 2022. Producent dopiero
w dniu [...] kwietnia 2022 r. wystąpił do Biura Powiatowego ARiMR we [...] o wpis do rejestru producentów i nadanie mu numeru identyfikacyjnego w trybie przepisów
o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności. Deklarowane grunty wnioskodawca "uprawiał" jedynie od marca-kwietnia 2022 r. do marca 2023 r., przekazując je ponownie w posiadanie R. K., co – zdaniem organu – wprost wskazuje, jedynie na chęć pozyskania środków wsparcia w kampanii pomocowej na rok 2022.
W złożonej skardze skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego za 2022 r., zarzucając naruszenie:
- art. 6 i 7 k.p.a. polegające na niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy,
- art. 75 k.p.a. w zw. z art. 78 k.p.a. polegające na niedopuszczeniu istotnych dla wyjaśnienia sprawy dowodów,
- art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na naruszeniu obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, przez co organ niewłaściwie ocenił materiał dowodowy,
- art. 18 ust. 2, art. 7 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 8 ustawy o płatnościach poprzez odmowę przyznania dopłat odwołującemu.
Zdaniem skarżącego, organ nie dołożył należytych starań w celu ustalenia istniejącego stanu faktycznego. Organ dał bezgraniczną wiarę twierdzeniom J. Ć.-G., a odwołującemu zarzucił, że ten nie przedstawił dowodów na poparcie swoich twierdzeń w sytuacji, gdy drugi ze współwłaścicieli w najmniejszym stopniu nie wykazał, aby chociaż podejmował jakiekolwiek zabiegi związane z uprawą. Organ administracji nie skorzystał z możliwości przeprowadzenia dowodu z osobowych źródeł dowodowych, tj. świadków czy też oględzin, przez co nie został zgromadzony cały materiał dowodowy obrazujący rzeczywistą sytuację. W ocenie skarżącego ustalenia organu są bezpodstawne i nie znajdują oparcia w przedstawionym stanie faktycznym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego
z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.
o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem
i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału skierował ją do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślenia wymaga, że przed wydaniem wyroku Sąd umożliwił skarżącemu pisemne wypowiedzenie się w sprawie, wyznaczając 10-dniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie.
Ocena wydanych decyzji przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów wykazała, że zachodzą podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we [...] z [...] czerwca 2023 r.
Spór w sprawie sprowadza się do ustalenia, czy zgodna z prawem była odmowa przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022 r. Zdaniem organów brak było podstaw do przyznania płatności, bowiem skarżący nie był w posiadaniu deklarowanych gruntów (działki ewidencyjne nr [...])
w znaczeniu ich rolniczego użytkowania zgodnie z przepisami prawa. Przeciwne stanowisko zajmuje skarżący.
Wskazać należy, że w myśl art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa i płatności związane
z powierzchniami upraw, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej:
1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr [...], zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami";
2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności;
3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha;
4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
Słusznie organ wskazuje, że rozporządzenie nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. zostało z dniem 01.01.2023 r. uchylone na podstawie art. 13 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/1172. Jednak rozporządzenie nr 640/2014 stosuje się nadal do wniosków o przyznanie pomocy w ramach płatności bezpośrednich złożonych przed 1 stycznia 2023 r., wniosków o płatność złożonych w związku ze środkami wsparcia wdrażanymi na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1305/2013, systemu kontroli i kar administracyjnych w odniesieniu do przepisów dotyczących zasady wzajemnej zgodności. Zatem ma zastosowanie do wniosku złożonego
w przedmiotowej sprawie.
Podkreślić trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, z którym tut. Sąd w pełni się zgadza, iż przyznanie płatności wiąże się
z faktycznym władztwem i użytkowaniem rolniczym danego gospodarstwa rolnego przez stronę wnioskującą, niezależnie od posiadania przez nią określonego tytułu prawnego do danego gruntu w rozumieniu przepisów prawa rzeczowego (zob. wyrok NSA z 4 czerwca 2009 r., sygn. akt II GSK 1012/08). Zatem, aby zostać beneficjentem pomocy w ramach przedmiotowej płatności nie wystarczy być posiadaczem (dzierżawcą, właścicielem) działek rolnych w rozumieniu kodeksu cywilnego, ale należy je również faktycznie rolniczo użytkować. Płatność jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych, na których producent ten prowadzi działalność rolniczą. Niewątpliwie więc istotą płatności jest pomoc temu producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi tu o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie osobę, której przysługuje jedynie formalnie tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów albo też na zadeklarowanych gruntach rolnych dokonuje zabiegów incydentalnych. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie jest wystarczająca do przyznania płatności, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne
i trwałe ich użytkowanie. Związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się
w jednorazowym lub sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możności korzystania
z niej przez czas nieokreślony (por. wyrok NSA z dnia 29 listopada 2007 r., II GSK 228/07). Nie można tym samym otrzymać płatności za grunty rolne, których w roku objętym płatnością się nie posiada i nie prowadzi na nich działalności (upraw).
Zatem zadaniem organów w rozpoznawanej sprawie było przeprowadzenie postępowania dowodowego celem ustalenia, czy skarżący był posiadaczem spornych (zadeklarowanych we wniosku) działek na dzień [...] maja 2022 r. i czy w tym czasie rolniczo je użytkował. W realiach rozpoznawanej sprawy istotne jest to, że w wyniku kontroli krzyżowej ustalono, iż dwóch wnioskodawców zadeklarowało te same działki rolne do płatności oraz powoływało się na fakt ich rolniczego użytkowania w 2022 r., tj. skarżący i J. Ć.-G..
Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia było zweryfikowanie i ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości, czy i w jakim zakresie skarżący faktycznie posiadał w dniu [...] maja 2022 r. oraz użytkował zadeklarowane przez niego działki nr [...] położone
w obrębie ewidencyjnym odpowiednio K. oraz P. G., powiecie włocławskim, a które zostały również wykazane we wniosku o przyznanie płatności na rok [...] złożonym przez - J. Ć.-G..
W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy biorąc pod uwagę zebraną dokumentację w postaci m.in. oświadczenia z dnia [...].05.2022 r., złożonego przez R. K. oraz dołączonych do akt sprawy wyjaśnień J. Ć.-G. przyjął, że skarżący nie użytkował rolniczo zadeklarowanych do płatności gruntów rolnych położonych na ww. działkach ewidencyjnych.
W ocenie Sądu stanowisko organu jest przedwczesne. Obok wyżej wymienionych dokumentów – na które powołuje się organ jako argument odmowy przyznania płatności - w aktach administracyjnych znajdują się następujące dokumenty:
- oświadczenia sąsiadów skarżącego - M. Z. oraz K. P. (k. 18 i 19 akt admin.),
- kopia umowy na dostawę surowców przez producenta rolnego z dnia [...] sierpnia 2022 r. zawarta pomiędzy P. K. a firmą P.P.U.H. "C.-D." Sp.
z o.o. (k. 20 akt admin.),
- faktura [...] z dnia [...] sierpnia 2022 r. wystawiona przez P.P.U.H. "C.-D." Sp. z o.o. za sprzedaż pszenicy (k. 19 akt admin.).
Z powyższego wynika, że w aktach administracyjnych znajdują się zarówno dokumenty wskazujące na czynności z zakresu rolniczego użytkowania działek podejmowane przez skarżącego, jak i przez J. Ć.-G..
W tej sytuacji zachodzi konieczność przesłuchania – po uprzednim pouczeniu
o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania - w charakterze świadków następujących osób: M. Z., K. P. i R. K.. Organ obowiązany jest przyjąć zeznania między innymi na okoliczność: na rzecz kogo wykonywano prace (kto był ich zleceniodawcą oraz jakie były wzajemne rozliczenia stron z tego tytułu), kiedy i gdzie były wykonywane, na czym one polegały, jakie konkretnie czynności były wykonane, jakie stosowano uprawy, nawozy, kto dostarczał materiał siewny, nawozy, jaki sprzęt i będący czyją własnością był wykorzystywany, kto decydował o rodzaju upraw oraz dokonywanych czynnościach,
a także czy czynności związane z uprawą działek były wykonywane odpłatnie czy też nieodpłatnie.
W zależności od treści złożonych zeznań, organ obowiązany i uprawniony będzie poszerzyć przyjęcie zeznań w zakresie ewentualnych dalszych pytań.
Należy zatem zauważyć, że w sprawie niewątpliwie istniała możliwość pogłębienia zebranego materiału dowodowego, w kontekście charakteru sprawy, głównie odwołującego się do sprzecznych oświadczeń, na co wskazuje także brak przesłuchania osób, które ubiegały się o płatności do spornych gruntów czy też – co ważniejsze - powołanych wyżej świadków.
Oczywiście Sąd dostrzega, że w postępowaniu w sprawie płatności, obowiązki organu w zakresie postępowania są ograniczone, bowiem na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 3 ust. 2 tej ustawy, w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej:
1) stoi na straży praworządności;
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania
i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.
Ponadto w myśl art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie
z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
W konsekwencji powyższego, nawet biorąc pod uwagę, że do postępowania w sprawie płatności stosuje się k.p.a. z modyfikacjami wynikającymi z ustawy o płatnościach, to należy wskazać, że w ww. regulacji ustawodawca zobowiązał organ do stania na straży praworządności, powtarzając tym samym sformułowaną w art. 6 k.p.a. zasadę legalizmu. Bezsporne przy tym jest, że na podstawie art. 3 ust. 2 i 3 ustawy
o płatnościach w tego typu postępowaniach, zostały wyłączone niektóre z zasad postępowania dowodowego wynikające z k.p.a., w szczególności zasady w zakresie rozkładu ciężaru dowodów co do zaistnienia określonych faktów. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Należy jednak podkreślić, że w tych samych przepisach ustawodawca zdecydował, iż organ ma stać na straży praworządności, wyczerpująco rozpatrzyć cały materiał dowodowy oraz, na żądanie stron, udzielać im niezbędnych informacji i zapewnić czynny udziału
w postępowaniu. Obowiązek strzeżenia praworządności, a następnie wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oznacza, że ten materiał dowodowy musi pozwalać na wyjaśnienie wszystkich wątpliwości w sprawie, a w szczególności na wyczerpujące odniesienie się do zarzutów i twierdzeń strony.
Zdaniem Sądu, dokonana w art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach modyfikacja zasad dowodzenia, nie może być pojmowana jako niczym nieograniczony obowiązek strony prezentacji i oferowania dowodów potwierdzających jej twierdzenia. Oznacza ona, że na organie istotnie nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów mających wspierać stanowisko strony, jednak w związku z jej twierdzeniami i zarzutami, popartymi oświadczeniami osób trzecich, organ powinien zgromadzić takie dowody, które pozwoliłyby na zweryfikowanie ich prawdziwości. Konieczność odniesienia się do wszystkich zarzutów strony, a zwłaszcza takich, których rozpatrzenie mogłoby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, jednoznacznie wynika z treści art. 107 § 3 k.p.a., zaś określone w art. 3 ust. 3 ustawy przerzucenie ciężaru dowodu, nie może prowadzić do naruszenia przez organ obowiązku przestrzegania zasady praworządności, w której mieści się również obowiązek oparcia rozstrzygnięcia na stanie faktycznym zgodnym
z rzeczywistością (zob. wyroki: WSA w Krakowie z 10 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 273/13; WSA w Warszawie z 1 października 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 709/10; WSA w Łodzi z 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 799/22).
Na tle powołanych przepisów i niekwestionowanej modyfikacji zasad postępowania, Sąd uznał, że organ nie sprostał wymogom rzetelnego wyjaśnienia zasadności przesłanek wydania decyzji o odmowie przyznania płatności i nałożenia sankcji.
Oczywiście Sąd ma na uwadze, że w postępowaniu dotyczącym płatności, organ
w ograniczony sposób stosuje przepisy k.p.a., to jednak nie jest całkowicie zwolniony
z obowiązku ich uwzględniania. Zatem w sytuacji, gdy organ dysponował sprzecznymi twierdzeniami stron konfliktu krzyżowego, Sąd dostrzega potrzebę ewentualnego rozważanie przez organ przeprowadzenia rozprawy, zgodnie z art. 89 § 2 k.p.a. Rozprawa ma służyć bowiem organowi do jak najpełniejszego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Wydaje się to tym bardziej uzasadnione w sytuacji, gdy wnioskodawcy oświadczyli, że są użytkownikami ww. działek, na którą to okoliczność przedłożyli oświadczenia. Oparcie się zatem przez organ odwoławczy - jako dowodzie de facto przesądzającym - na oświadczeniu z dnia [...] maja 2022 r. złożonym przez R. K. dostarczonym przez jedną stronę konfliktu krzyżowego, należy ocenić jako niewystarczające i przedwczesne w niniejszej sprawie.
Nie ulega przy tym wątpliwości, że obowiązkiem organu administracyjnego rozpoznającego sprawę jest zebranie i ocena materiału dowodowego zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 k.p.a. Obowiązywania tej zasady
i wynikającego z niej obowiązku oparcia rozstrzygnięcia na miarodajnym
i pełnowartościowym materiale dowodowym nie uchylają odmienności w zakresie postępowania dowodowego przewidziane w ustawie o płatnościach, na co wskazuje zasada praworządności określona w art. 3 ust. 2 pkt 2 tej ustawy (zob. wyrok WSA
w Gorzowie Wlkp. z 10 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Go 735/09).
W konsekwencji poczynionych - z uchybieniem procedury - ustaleń stanu faktycznego Sąd uznał, że decyzja o odmowie przyznania płatności i nałożenia na skarżącego sankcji została wydana przedwcześnie. Jednocześnie tut. Sąd obecnie nie przesądza wyniku postępowania i tym samym rozstrzygnięcia. Stwierdza wyłącznie, że kwestie związane z ustaleniem czy skarżący faktycznie użytkował rolniczo wskazane działki nie została jednoznacznie wyjaśniona. Brak dostatecznie wyjaśnienia tego zagadnienia nie oznacza jeszcze, że skarżącemu przysługują płatności. Po dokonaniu stosownych ustaleń organ ponownie oceni wniosek skarżącego. Ponadto Sąd podkreśla, że to wnioskodawca obowiązany jest dostarczyć stosownie dokumenty, jeżeli jego zdaniem mają one potwierdzać zasadność wniosku o płatności. Organ nie ma obowiązku poszukiwania dowodów w innych organach. W związku z tym całkowicie nietrafne jest domaganie się, aby organ za stronę poszukiwał i pozyskiwał we własnym zakresie dowody od innych instytucji (np. od P., Prokuratury Rejonowej we [...], Sądu Rejonowego we [...]) czy też występował o prywatne nagrania. Jeżeli Wnioskodawca ma wiedzę o innych dowodach, to powinien je pozyskać
i przedłożyć organowi. Ponadto Skarżący obowiązany jest do skrupulatnego
i terminowego reagowania na wezwania organu, bowiem to on jest wnioskodawcą ubiegającym się o płatności. Jeżeli nabywał towary pod uprawę i nawożenie, to obowiązany jest potwierdzić ten fakt dowodami.
Reasumując, ponownie rozpoznając sprawę, organ powinien wziąć pod uwagę wszystkie wskazania Sądu co do oceny zebranego materiału dowodowego
i konieczności należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy, rozważając przy tym możliwość przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, w przypadku wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. [...] k.p.a., a jego wyniki przedstawić w decyzji uzasadnionej w sposób odpowiadający wymogom, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a.
Ponadto Sąd zauważa, że na s. 6 zaskarżonej decyzji organ podał: "Powyższe stoi jednak w sprzeczności z oświadczeniem przedłożonym przez Panią J. Ć. G., na której to rzecz Pan P. K. zrzeka się roszczeń finansowych w związku z dokonanym przez niego zasiewem zbóż na działkach ewidencyjnych nr [...] - 3,00 ha i nr [...] - 1,75 ha.". Sąd zauważa, że tym stwierdzeniem organ zaprzecza własnym wnioskom i treści tego oświadczenia,
z którego wynika, iż zrzeczenie się roszczeń zostało złożone przez R. K., a nie skarżącego. Wskazane sprzeczności muszą być jednoznacznie wyjaśnione.
Z tych też przyczyn, uwzględniając zarzuty skargi, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
Przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń: [...]).