I SA/Rz 495/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w RzeszowieRzeszów2022-12-08
NSApodatkoweŚredniawsa
podatek dochodowyzaległość podatkowaumorzenieulga podatkowaważny interes podatnikainteres publicznyuznanie administracyjnechorobazdolność płatniczamajątek podatnika

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę podatniczki na decyzję odmawiającą umorzenia zaległości podatkowej w PIT, uznając, że mimo trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej, małżonkowie dysponują majątkiem i dochodami pozwalającymi na spłatę zobowiązania.

Podatniczka wnioskowała o umorzenie zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2020 rok z powodu choroby nowotworowej męża i utraty przez niego dochodów. Organy podatkowe uznały przesłankę ważnego interesu podatnika i interesu publicznego, jednak odmówiły umorzenia, powołując się na uznanie administracyjne. Sąd administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że małżonkowie, mimo trudnej sytuacji, posiadają majątek i dochody z lat ubiegłych, które mogą pozwolić na spłatę zaległości, a decyzja organów była zgodna z prawem.

Sprawa dotyczyła skargi B.S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie, utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego odmawiającą umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2020 rok w kwocie 138.868 zł. Podatniczka uzasadniała wniosek chorobą nowotworową męża, jego leczeniem i utratą przez niego dochodów. Organy podatkowe obu instancji uznały, że ziściła się przesłanka ważnego interesu podatnika, a organ odwoławczy również interesu publicznego. Jednakże, korzystając z uznania administracyjnego, odmówiły umorzenia, wskazując na posiadany przez małżonków majątek (nieruchomości, oszczędności) oraz wysokie dochody z lat ubiegłych, które mogły pozwolić na zgromadzenie środków na spłatę zobowiązania. Podkreślono, że wierzyciel publicznoprawny nie może być traktowany gorzej od wierzycieli prywatnoprawnych, a umorzenie zaległości musi być traktowane jako instytucja nadzwyczajna. Skarżąca zarzucała organom nieuwzględnienie całego materiału dowodowego, błędy w ustaleniach faktycznych oraz naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę, uznając, że organy podatkowe nie naruszyły przepisów prawa materialnego ani procesowego. Sąd podzielił stanowisko organów, że decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy, a odmowa, choć niekorzystna dla podatniczki, została należycie uzasadniona. Podkreślono, że mimo trudnej sytuacji zdrowotnej i życiowej, małżonkowie dysponują zasobami majątkowymi i dochodami z lat poprzednich, które mogą pozwolić na spłatę zaległości, a zbycie części majątku na cele prywatne (leczenie, zakup nieruchomości dla synów) nie stanowi wystarczającej przesłanki do definitywnej rezygnacji z dochodzenia należności podatkowej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ podatkowy nie ma obowiązku umorzenia zaległości podatkowej, nawet jeśli stwierdzi przesłanki ważnego interesu podatnika i interesu publicznego. Decyzja w tym zakresie ma charakter uznaniowy.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepis art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej przyznaje organowi podatkowemu uznanie administracyjne w kwestii umorzenia zaległości. Nawet jeśli przesłanki umorzenia są spełnione, organ może odmówić jego udzielenia, pod warunkiem należytego uzasadnienia swojej decyzji. W tej sprawie odmowa została uzasadniona posiadaniem przez podatników majątku i dochodów z lat ubiegłych, które mogą pozwolić na spłatę zaległości, mimo trudnej sytuacji życiowej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

O.p. art. 67a § § 1 pkt 3

Ordynacja podatkowa

Przepis ten stanowi podstawę do umorzenia zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Decyzja w tym zakresie ma charakter uznaniowy.

Dz.U. 2021 poz. 1540 art. 67a § § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Podstawa prawna wniosku o umorzenie zaległości podatkowej z powodu ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego.

Pomocnicze

O.p. art. 187 § § 1

Ordynacja podatkowa

Organ podatkowy jest obowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

O.p. art. 191

Ordynacja podatkowa

Organ podatkowy jest obowiązany ocenić na podstawie materiału dowodowego, czy zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości podatkowej.

O.p. art. 121 § § 1

Ordynacja podatkowa

Postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.

O.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

Organ podatkowy jest obowiązany do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

P.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd oddala skargę, jeżeli nie stwierdzi naruszenia prawa mającego wpływ na wynik sprawy.

P.p.s.a. art. 106 § § 3

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd może przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeśli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Argumenty skarżącej dotyczące obowiązku umorzenia zaległości po stwierdzeniu przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu publicznego. Argumenty skarżącej o braku możliwości spłaty zaległości z powodu choroby męża i utraty dochodów. Argumenty skarżącej o wadliwości ustaleń faktycznych organów dotyczących dochodów i majątku. Argumenty skarżącej o naruszeniu przepisów Ordynacji podatkowej, w tym art. 187, 191, 121, 122.

Godne uwagi sformułowania

Decyzja podejmowana na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Umorzenie zaległości podatkowej musi być traktowane jako instytucja nadzwyczajna, wyjątkowa, aby nie prowadziła do uprzywilejowania pewnych podatników względem innych. Wierzyciel publicznoprawny nie może być traktowany gorzej od wierzycieli prywatnoprawnych. Udzielenie ulgi podatkowej, jako odstępstwo od konstytucyjnej zasady powszechności opodatkowania, powinno być ograniczone do sytuacji wyjątkowych, ale nie może być limitowane wyłącznie do przypadków nadzwyczajnych.

Skład orzekający

Piotr Popek

przewodniczący

Małgorzata Niedobylska

sprawozdawca

Grzegorz Panek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umorzenia zaległości podatkowych w kontekście uznania administracyjnego, ważnego interesu podatnika i interesu publicznego, zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych (choroba, utrata dochodów)."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i podkreśla uznaniowy charakter decyzji organów podatkowych, co ogranicza jego uniwersalne zastosowanie jako ścisłego precedensu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak organy podatkowe i sądy oceniają wnioski o umorzenie zaległości w trudnych sytuacjach życiowych, balansując między potrzebami podatnika a interesem publicznym i zasadą powszechności opodatkowania. Jest to temat istotny dla wielu podatników.

Choroba męża a zaległość podatkowa: czy państwo musi umorzyć dług?

Dane finansowe

WPS: 138 868 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Rz 495/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2022-12-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Grzegorz Panek
Małgorzata Niedobylska /sprawozdawca/
Piotr Popek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Ulgi podatkowe
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 67a § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Protokolant Spec. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi B.S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 10 czerwca 2022 r., nr 1801-IEW.4261.2.2022 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2020 rok oddala skargę.
Uzasadnienie
B. S. (dalej: Wnioskodawczyni/Skarżąca/Podatniczka), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, poddała kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...]. Utrzymano nią w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] odmawiającą jej umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2020 r. w kwocie 138.868 zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę w kwocie 122 zł.
Z przedstawionych Sądowi akt sprawy wynikało, że 4 maja 2021 r. wpłynął do Naczelnika Urzędu Skarbowego wniosek małżonków B. i C. S. o umorzenie ciążącego na nich solidarnie zobowiązania podatkowego za 2020 r. Wnioski rozdzielono do odrębnego procedowania. Żądanie uzasadniono faktem zdiagnozowania u męża Podatniczki w dniu 5 marca 2021 r. nowotworu, a zabiegowi operacyjnemu poddano go 16 marca 2021 r. W szpitalu przebywał do 19 marca 2021 r., później pod jej kontrolą w domu oraz pozostaje opieką specjalistów z zakresu neurochirurgii i onkologii. Nadal pozostaje w stałym leczeniu. Od 2019 r. mąż nie posiada stałego tytułu zarobkowania, ponieważ w październiku 2019 r. z inicjatywy dotychczasowego pracodawcy uległ zakończeniu łączący go kontrakt menedżerski. Założył wówczas własną działalność (spółka M.), ale nie osiągnęła ona jeszcze dodatniej rentowności, co uniemożliwia pobieranie jakiegokolwiek uposażenia lub dywidendy. Z uwagi na stan zdrowia męża, zarządzanie spółką powierzył on synowi. Podatnicy spłacają kredyt w kwocie 550.000 zł z ratą 2.300 zł, a utrzymanie zamieszkiwanej nieruchomości to wydatek około 700-1.000 zł miesięcznie. Do czasu zgłoszenia wniosku o ulgę zobowiązania podatkowe były regulowane terminowo. Przewidywane koszty leczenia męża mogą wynieść około 70.000 EURO rocznie, ale nie można ich dokładnie określić, podobnie jak czasu leczenia. Sytuacja męża spowodowała pogorszenie się jej kondycji zdrowotnej, przez co Podatniczka musiała skorzystać z nauczycielskiego urlopu dla poratowania zdrowia, co spowodowało zmniejszenie jej wynagrodzenia. Podkreślono, że przychody małżonków w roku 2020 pochodziły jedynie z jednorazowych jego odpraw i premii męża oraz zawartej przez niego umowy o zakazie konkurencji z zatrudniającą go poprzednio spółką, a w przypadku Wnioskodawczyni z wynagrodzenia nauczycielskiego.
W piśmie z dnia 12 października 2021 r. pełnomocnik Wnioskodawczyni podniósł, że aktualnie mierzy się ona z zaburzeniami natury psychicznej, jako reakcją na stres i zaburzenia adaptacyjne związane z chorobą męża. Korzysta z urlopu dla poratowania zdrowia, sprawuje całodobową opiekę nad mężem.
Mając na względzie dyspozycję art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.; dalej:"O.p."), Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał, że w sytuacji Wnioskodawczyni spełniona została przesłanka "ważnego interesu podatnika", ale nie stwierdzono ziszczenia się przesłanki "interesu publicznego". Zaznaczył przy tym, że główny ciężar wykazania ww. przesłanek spoczywa na podatniku, a do organu należy ocena i kwalifikacja przedstawionych argumentów i okoliczności oraz zebranego w sprawie materiału dowodowego.
Organ ustalił, że zaległość podatkowa powstała na skutek niezapłacenia zobowiązania podatkowego wykazanego w rocznym zeznaniu podatkowym PIT-37, złożonym wspólnie przez małżonków. Wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, a zamieszkiwana nieruchomość stanowi ich własność. Nie zadeklarowała posiadania innych nieruchomości, ale z urzędu ustalono posiadanie na własność mieszkań w K. i R. Bieżące dochody pochodzą z jej wynagrodzenia za pracę w kwocie 3.318,37 zł. Posiada oszczędności w kwocie 3.268 zł. Średnie miesięczne wydatki mieszkaniowe zadeklarowano na 1.323 zł, na wyżywienie 1 800 zł, związane z utrzymaniem 2 psów i kota 600 zł, pozostałe 200 zł. Ubezpieczenie samochodu wynosi 800 zł rocznie. Rata kredytu mieszkaniowego wynosi 2.300 zł. Wnioskodawczyni powołała się na chorobę męża, która wymagała podjęcia natychmiastowego kosztownego leczenia, utratę przez męża źródła dochodu związaną z zakończeniem kontraktu menedżerskiego oraz braku dochodu z nowo rozpoczętej działalności.
Pomimo stwierdzenia ziszczenia się przesłanki określonej w art. 67a § 1 pkt 3 O.p. organ podatkowy, powołując się na przysługujący mu w ramach uznania administracyjnego wybór rozstrzygnięcia pozytywnego lub negatywnego uznał, że uwzględnienie żądania udzielenia ulgi nie byłoby zasadne. Zaległość podatkowa nie została spowodowana wyłącznie zdarzeniami niezależnymi, na które w zupełności nie miała wpływu. Na podstawie zobowiązań z lat poprzednich była świadoma wysokości zobowiązania podatkowego za rok 2020 i mogła go uregulować przed uzyskaniem diagnozy medycznej przez męża. Dysponuje z mężem majątkiem nieruchomym i ruchomym, który może stanowić potencjalne źródło zaspokojenia zaległego zobowiązania. Pomimo wezwania nie przedłożono zaś wyjaśnień dotyczących nieujawnienia części majątku. Wskazał organ, że umorzenie zaległości podatkowej musi być traktowane jako instytucja nadzwyczajna, wyjątkowa, aby nie prowadziła do uprzywilejowania pewnych podatników względem innych. Stanowi bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady powszechności opodatkowania. Ponadto poza umorzeniem przepisy określają także inne rodzaje ulg, jak rozłożenie zapłaty zaległości na raty lub odroczenie terminu zapłaty, ale Podatniczka od razu zgłosiła wniosek o umorzenie. Organ wskazał, że w sytuacji dysponowania majątkiem o dużej wartości, zapłata zaległości nie zachwieje podstawami egzystencji rodziny.
W odwołaniu Podatniczka zarzuciła nieuwzględnienie przez organ całości przedłożonego materiału dowodowego, w szczególności załączników do pisma z dnia 30 listopada 2021 r. i brak dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy. Nie zgodziła się z brakiem stwierdzenia ziszczenia się przesłanki interesu publicznego, która uzasadniała całkowite umorzenie zaległości. Zarzuciła, że nie przedstawiono oceny w zakresie niepożądanych skutków z punktu widzenia społecznego i indywidualnego, odnoszącego się do Podatniczki i jej najbliższych, podczas gdy wskutek zaniechania dochodzenia zaległości Państwo nie poniosłoby większych kosztów aniżeli w związku z nieskorzystaniem z tego uprawnienia. Błędnie przyjęto, że w 2020 r. powinna mieć wiedzę na temat wysokości zobowiązania podatkowego, podczas gdy najwcześniej wiedzę o tym mogła powziąć w styczniu 2021 r., kiedy mąż miał już nasilone objawy chorobowe i dlatego nie uregulowali tej należności. Korzystanie z uznania administracyjnego powinno uwzględniać treść zasady demokratycznego państwa prawnego, prawa do dobrej administracji oraz ochrony rodziny. Organ nie powinien udzielenia ulgi ograniczać do sytuacji nadzwyczajnych. Dotychczas regulowano zobowiązania publicznoprawne w terminie, a umorzenie obecnej zaległości nie miałoby ujemnego wpływu na stan budżetu. Ponadto nie uwzględniono tego, że decyzją z dnia 1 grudnia 2021 r. umorzono mężowi zaległość w daninie solidarnościowej za lata 2019-2020, z powołaniem się na te same okoliczności. Argumentacja ta powinna zostać powielona w tej decyzji.
Opisaną na wstępie decyzją Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał decyzję organu I instancji w mocy.
W ocenie organu odwoławczego sytuacja Podatniczki uzasadniała przyjęcie, że ziściła się określona w art. 67a § 1 pkt 3 O.p. przesłanka ważnego interesu podatnika. Jednorazowa zapłata zaległości podatkowych przy aktualnie zadeklarowanych dochodach i wydatkach rodziny nie byłaby możliwa. Sytuacja Podatniczki, wbrew stanowisku organu I instancji, uzasadnia przyjęcie, że udzielenie ulgi wyczerpuje też przesłankę interesu publicznego. Interes publiczny nie może być bowiem pojmowany wyłącznie jako dążenie do maksymalizacji dochodów budżetowych, ponieważ należy go rozpatrywać także w kategoriach ograniczenia wydatku ze środków publicznych. Mając na względzie, że obecnie dochody rodziny obejmują tylko wynagrodzenie Podatniczki, a jej mąż kontynuuje leczenie i utracił dotychczasowe źródło utrzymania, zaś prognozowane koszty leczenia mogą wynieść około 350.000 zł, zapłata zaległości podatkowej mogłaby znacznie pogorszyć ich sytuację finansową. Niemniej, korzystając z uznania, jakie daje ww. przepis, uznano, że udzielenie wnioskowanej ulgi nie będzie zasadne. Chociaż obecna sytuacja Podatniczki i męża nie jest korzystna, to nie rodzi ona obowiązku udzielenia rzeczonej ulgi. Przemawiały za tym przede wszystkim okoliczności związane z powstaniem zaległości i dochodami z lat wcześniejszych. W roku 2020, z którym związana jest zaległość, Wnioskodawczyni uzyskała dochód 67.872,75 zł, a mąż 1.087.735,82 zł. Jako podatnicy powinni mieć świadomość konieczności uregulowania powstałego zobowiązania podatkowego i zabezpieczenia na ten cel odpowiednich środków. W latach wcześniejszych także uzyskiwali dochody w wysokości przekraczającej 1 mln zł, począwszy od 2013 r. Dochody te przez wiele lat były ponadprzeciętne i w takich okolicznościach dysponowali środkami, z których zobowiązanie za rok 2020 mogli uregulować. Pozwalały na to także dochody z roku 2021, które wyniosły około 200.000 zł. Wysokie dochody w latach wcześniejszych pozwalały nie tylko zaspokajać podstawowe potrzeby bytowe, ale też czynić wysokie oszczędności. Pomimo powołanej utraty źródła dochodu męża, Podatniczka nadal jest zatrudniona i ma zapewnione stałe dochody, zaś mąż zawiązał spółkę prawa handlowego, której kierowanie powierzył synom. Konieczności regulowania zobowiązań cywilnoprawnych, takich jak rata kredytu i związanych z utrzymaniem domu, nie może w ocenie organu uzasadniać nieopłacenia zobowiązań podatkowych. Wierzyciel publicznoprawny nie może być traktowany gorzej od wierzycieli prywatnoprawnych. Niezasadna byłaby definitywna rezygnacja z dochodów podatkowych w sytuacji, gdy inni wierzyciele są zaspokajani. Co istotne, Podatnicy posiadają odpowiednie zasoby majątkowe, jak zamieszkiwany dom, dwa mieszkania, trzy samochody, który to majątek może stanowić źródło zaspokojenia zaległości podatkowej. Umorzenie zaległości przed wyczerpaniem możliwości jej dochodzenia byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Podatniczka nie może oczekiwać, że Skarb Państwa zrezygnuje z przysługujących mu należności podatkowych bez podjęcia próby ich realizacji. Brak dochodowości zawiązanej przez męża spółki nie wyklucza zaś, że w przyszłości taki dochód zacznie ona generować.
Organ odwoławczy odniósł się także do zarzutów odwołania. Wskazał, że uwzględnienie wniosku męża odnośnie do daniny solidarnościowej nie może być traktowane jako oblig uwzględnienia wniosków w innych sprawach, a umorzenie zaległości podatkowej nie może stać się powszechnie stosowanym środkiem w rozwiązywaniu problemów związanych z niepłaceniem zobowiązań podatkowych. Zwrócił też uwagę, że Podatniczka nie odniosła się do skierowanego do niej wezwania o wyjaśnienie pominiętych we wniosku składników majątkowych. Zarzut nieuwzględnienia dokumentów złożonych przy piśmie z dnia 30 listopada 2021 r. był o tyle niezasadny, że dokumenty te wpłynęły do organu I instancji w dniu wydania decyzji. Zostały natomiast przeanalizowane w postępowaniu odwoławczym, a żaden z organów nie negował obecnego stanu zdrowia Podatniczki i jej męża.
W skardze na powyższą decyzję do tut. Sądu Podatniczka zarzuciła naruszenie przez organy przepisów:
1) art. 187 § 1 O.p. poprzez nierozważenie w sposób wyczerpujący całego zebranego materiału dowodowego, w wyniku czego nie umorzono zaległości podatkowej pomimo wystąpienia przesłanki ważnego interesu podatnika i interesu publicznego,
2) art. 191 O.p. poprzez uznanie, że pomimo wystąpienia przesłanki ważnego interesu podatnika i interesu publicznego nie ma podstaw do umorzenia zaległości podatkowej w sytuacji, gdy sytuacja zdrowotna i materialna Skarżącej uniemożliwia uiszczenie przez nią tej należności,
3) art. 67a O.p. poprzez jego niezastosowanie pomimo uznania ziszczenia się przesłanki ważnego interesu podatnika i interesu publicznego,
4) błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że:
- brak jest podstaw do przyjęcia, że kryterium nieuleczalnej choroby śmiertelnej nie jest wystarczającą przesłanką do wydania decyzji umarzającej zaległość, a świadomość Skarżącej w zakresie obowiązku zapłaty należności podatkowej w terminie została przez nią pominięta, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, kiedy została postawiona diagnoza choroby męża i kiedy rozpoczął się proces leczenia i rehabilitacji męża, tj. w okresie, w którym Skarżąca nie była jeszcze obowiązana do uiszczenia należności podatkowej,
- pomimo wystąpienia w sprawie ważnego interesu podatnika i interesu publicznego ze względu na bardzo trudną sytuację finansową, zdrowotną i życiową nie jest zasadne umorzenie należności podatkowych z uwagi na to, że przyczyny powstania zaległości nie charakteryzowały się nieprzewidywalnością i niezależnością w sytuacji, w której diagnoza choroby Skarżącej nastąpiła nagle i nieprzewidywalnie, a więc spełnione zostały wszystkie przesłanki do umorzenia zaległości, w tym te wskazane w uzasadnieniu decyzji organu II instancji,
- wskazany miesięczny dochód w latach 2013-2021 świadczy o tym, że Skarżąca miała zapewnione i pewne środki finansowe na uregulowanie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym w każdym kolejnym roku podatkowym, nie wyłączając roku 2020, podczas gdy organ nie przeprowadził w tym zakresie żadnego postępowania dowodowego, przyjmując jako pewne, że uprzednie dochody Skarżącej nie zostały w żaden sposób rozdysponowane, tym samym uznając, że nadzwyczajna sytuacja spowodowana chorobą nowotworową męża nie spowodowała konieczności spożytkowania środków finansowych na leczenie i rehabilitację,
5) art. 121 § 1 O.p. poprzez dowolne uznanie przez organ, że pomimo wystąpienia obu przesłanek z art. 67a § 1 O.p. umorzenie nie może zostać zastosowane, podczas gdy w identycznym stanie faktycznym organ I instancji zastosował umorzenie potwierdzone decyzją z dnia 1 grudnia 2021 r. nr [...],
6) wewnętrzną sprzeczność dokonanych ustaleń, gdyż przy zaistnieniu ważnego interesu podatnika i przy istnieniu interesu publicznego organy stwierdziły jednocześnie, że w sprawie nie zaistniały szczególne okoliczności za przyznaniem ulgi, pomijając całkowicie uzasadnienie tych sprzecznych ustaleń, pomimo udzielenia mężowi ulgi zgodnie z decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z dnia [...] grudnia 2021 r. znak [...],
7) art. 122 O.p. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i wskazanie, że Skarżąca powinna zapewnić zaplecze finansowe dla zapłaty zaległości zgromadzone w latach 2013-2022 w sytuacji, w której stan choroby zaistniał niezależnie od woli Skarżącej.
Skarżąca podniosła, że w czasie, kiedy zdiagnozowano u męża nowotwór, nie miała jeszcze wiedzy o zobowiązaniu podatkowym za rok 2020, ponieważ termin zapłaty zobowiązania przypadał na 30 kwietnia 2021 r. Mąż miał zabezpieczoną kwotę na to zobowiązanie, ale musiał ją przeznaczyć na przygotowanie do operacji, rehabilitację, zabezpieczenie rodziny i dalszą egzystencję. Złożenie wniosku zostało wymuszone nadzwyczajnymi okolicznościami. Założenie przez organ, że w przyszłości mąż będzie mógł spłacić zadłużenie oznacza, że nigdy nie wystąpią okoliczności powodujące wydanie decyzji umarzającej zaległość podatkową. Odnośnie do dochodów z lat ubiegłych organy nie zbadały, jakimi środkami dysponują obecnie. O ile w przeszłości mąż takimi środkami dysponował, to obecnie zdecydowali o ich przeznaczeniu na leczenie i rehabilitację, zaś w przeszłości przeznaczano je m.in. na terminowe regulowanie zobowiązań podatkowych. Argumentacja, że Podatniczka powinna niejako przewidywać zaistnienie choroby nowotworowej męża i tym samym gromadzić na przyszłość odpowiednie środki finansowe, świadczy o wadliwości uzasadnienia decyzji. Choroba męża i konieczność wydatków na leczenie były okolicznościami całkowicie niezależnymi od jej woli. Nie przeprowadzono też postępowania odnośnie do stanu posiadanych oszczędności. Ponadto umowa o zakazie konkurencji, która przynosiła dotychczas mężowi dochody, została rozwiązana. Organy nie przeprowadziły tez żadnego postępowania w celu ustalenia, czy działalność zawiązanej przez męża spółki generuje przychody, czy straty, i czy może liczyć na pomoc ze strony dzieci, czy dysponują one odpowiednim zapleczem finansowym. Wskazane zobowiązania cywilne miały na celu przedstawienie ogólnej sytuacji finansowej i racjonalności podejmowanych zobowiązań, które nigdy nie generowały zadłużenia. Skarżąca pozyskała środki z funduszów emerytalnych w celu spłaty rosnących zobowiązań kredytowych, dzięki czemu obecnie nie ciąży już na niej zobowiązanie z tytułu kredytu hipotecznego. Podejmowane działania nakierowane były na uregulowanie zobowiązań finansowych, które spowodowały, że nie dysponuje już obecnie środkami na cele emerytalne. Natomiast mieszkania w K. i R. zostały zbyte, zaś środki z tego tytułu zostały przeznaczone na leczenie, co mogą potwierdzić wymienione w skardze osoby, oraz na nabycie nieruchomości w N., która zostanie darowana synom celem zabezpieczenia im bytu. Organy powinny mieć na uwadze, że decyzją z [...] grudnia 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w D. umorzył mężowi zaległość w daninie solidarnościowej za lata 2019-2020, a powodem była także choroba nowotworowa męża, jako czynnik, na który nie miał wpływu. Argumentacja ta powinna lec u podstaw także zaskarżonych decyzji. Organy powinny też przeanalizować, czy ewentualne koszty egzekucji nie będą zbyt wysokie w stosunku do należności, która zostanie ewentualnie ściągnięta. Organy nie rozważyły zatem wszystkich okoliczności dotyczących jej sytuacji, nie oceniły całego materiału dowodowego. Ocena organu odwoławczego nosi cechy dowolności. Została dokonana w oderwaniu od jej sytuacji finansowej i zdrowotnej, a mąż jest obecnie osobą uznaną za całkowicie niezdolną do pracy. Skarżąca skonstatowała, że nawet gdyby miała określone aktywa majątkowe, to i tak musi je spożytkować na leczenie i rehabilitacje męża oraz utrzymanie minimalnego bytu rodziny. Wyróżnikiem sprawiedliwego opodatkowania jest jego dostosowanie do zdolności płatniczej podatnika; uregulowanie zaległości stwarza stan zagrożenia dla jego bytu ekonomicznego. Przesłanka "interesu publicznego" nie powinna być oceniana tylko od strony dochodowej budżetu państwa, ale też od strony wydatków związanych z koniecznością uruchomienia środków z pomocy społecznej dla osoby, której sytuacja ekonomiczna na skutek wykonania zobowiązania ulegnie pogorszeniu. Zresztą to, co miało miejsce w przeszłości, nie może mieć znaczenia do oceny obecnej sytuacji, ponieważ Skarżąca nie mogła przewidywać określonych przyszłych zobowiązań. Obecny stan zdrowia męża wyklucza podjęcie przez niego jakiegokolwiek zatrudnienia, przez co to na niej spocznie cały obowiązek utrzymywania rodziny. Dlatego organy nie mają podstaw przypuszczać, że w przyszłości zobowiązanie podatkowe może być uregulowane, a tym bardziej wyegzekwowane. Stwierdzenie to narusza art. 191 O.p.
Skarżąca domagała się zmiany zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie zgłoszonego żądania i umorzenie zaległości podatkowej, ewentualnie uchylenie decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a także orzeczenia o kosztach postępowania i przeprowadzenia zawnioskowanych dowodów, w tym przesłuchania wskazanych osób i dowodów z wymienionych dokumentów.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Uzupełniająco podał, że odnośnie do posiadanego zasobu majątkowego Podatnicy podjęli suwerenną decyzję o jego przeznaczeniu nie tylko na leczenie, ale też zabezpieczenie bytu rodziny i dalszą egzystencję, tyle że indywidualne decyzje o przeznaczeniu dochodów na potrzeby prywatne nie stanowią przesłanki umorzenia zaległości podatkowej. W sprawie przeanalizowano wszystkie dochody podatników z lat 2013-2020, a nie tylko z tego ostatniego roku podatkowego. Z treści skargi wynika zaś, że Podatnicy dysponowali majątkiem o znacznej wartości, który zbyli, a środki te przeznaczyli nie tylko na leczenie, ale też zakup nieruchomości, którą planują darować synom, czym nie tylko zabezpieczono kwestie leczenia, ale też inne prywatne cele, zamiast uregulowania zobowiązania podatkowego. Przeprowadzenie dowodu na tę okoliczność jest zbędne, ponieważ nie jest ona sporna. Ponadto w toku postępowania spłacili zobowiązanie kredytowe, bez uregulowania zaległości podatkowej. Podkreślono, że sam fakt pozostawania w trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej nie uprawnia do udzielenia ulgi. Za zbędne uznano przeprowadzenie dowodu w kwestii dochodowości zawiązanej przez męża Podatniczki spółki, ponieważ nawet jeżeli nie przynosi ona dochodów obecnie, to nie można wykluczyć, że w przyszłości sytuacja ta nie ulegnie zmianie. Odnośnie do decyzji w sprawie umorzenia mężowi zaległości w daninie solidarnościowej organ wskazał, że rozpatrywanej ulgi nie można traktować jako środka powszechnego służącego rozwiązywaniu problemów związanych z niepłaceniem zaległości podatkowych. To, że uwzględniono wniosek w jednej sprawie nie oznacza, że muszą zostać uwzględnione także inne wnioski podatnika.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ kontrolowanych decyzji organy podatkowe nie wydały z naruszeniem przepisów, które wymagałoby zastosowania przez Sąd względem nich środków określonych w przepisach art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: P.p.s.a.). Uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji mogłoby nastąpić tylko w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przez organ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto Sąd stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (w tym Ordynacji podatkowej). Może też stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach szczególnych. Żadna z powyższych okoliczności w kontrolowanej sprawie nie zaistniała.
Z materiałów akt sprawy wynikało, że Skarżąca ubiegała się wraz z mężem o udzielenie ulgi w spłacie zaległości podatkowej za rok 2020; zobowiązanie podatkowe wynikało ze złożonej przez nich wspólnie deklaracji podatkowej. Żądanie uzasadniła swoją trudną sytuacją życiową związaną ze zdiagnozowaną u męża chorobą nowotworową i przebytym przez niego zabiegiem chirurgicznym oraz kontynuowanym leczeniem. Sama na skutek tych zdarzeń podupadła na zdrowiu, podjęła się sprawowania opieki nad mężem. Organy podatkowe obu instancji uznały, że w przypadku Podatniczki ziściła się przesłanka określona w art. 67a § 1 pkt 3 O.p. (organ I instancji uznał to ziszczenie się tylko odnośnie do "ważnego interesu podatnika", ale organ odwoławczy także odnośnie do "interesu publicznego"), ale odmowę przyznania ulgi oparto na uznaniu administracyjnym. Przyjęto, że jednorazowa zapłata zaległości może nie być możliwa, ale posiadany przez małżonków – podatników zasób majątkowy, nie wyklucza możliwości uregulowania zaległości w przyszłości. Podatnicy uzyskiwali bowiem w przeszłości ponadprzeciętne dochody, od 2013 r. każdego roku ponad 1 mln zł, a w ostatnim roku podatkowym około 200.000 zł, co pozwalało im zakumulować pewne zasoby, które mogli przeznaczyć na spłatę zaległości. Skarżąca posiadała także inny majątek niż deklarowany we wniosku, a pomimo skierowania wezwania nie złożyła stosownego wyjaśnienia odnośnie do tej kwestii. Reguluje natomiast zobowiązania wobec wierzycieli prywatnoprawnych, w tym spłaciła kredyt hipoteczny i nabyła nieruchomość.
Powyższe ustalenia znajdują odzwierciedlenie w aktach sprawy. Zostały one ustalone przy uwzględnieniu zasad postępowania dowodowego i mogły stanowić podstawę wyrokowania. W ramach dyskrecjonalnej władzy, jaka przysługuje przy podejmowaniu decyzji na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 O.p., organy podatkowe nie przekroczyły dopuszczalnych granic swobody oceny materiału dowodowego i uznania administracyjnego, niezależnie od tego, że argumentacja organu odwoławczego okazała się, w zakresie ziszczenia się przesłanek umorzenia, odmienna od prezentowanej przez organ I instancji. Działanie takie nie naruszało zasady dwuinstancyjności postępowania. Rozpatrzone zostały wszystkie podniesione przez Skarżącą argumenty, a odmowę uzasadniono nie brakiem ziszczenia się przesłanek określonych w art. 67a § 1 pkt 1 O.p., lecz uznaniowym charakterem decyzji podejmowanej na tej podstawie prawnej. Uznanie to zostało przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej należycie uzasadnione, a wyciągnięte na podstawie dokonanych ustaleń wnioski nie jawią się jako dowolne. Stanowisko to poddawało się kontroli Sądu i ma oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, w tym dokumentach przedkładanych przez Podatniczkę, które zostały rozpatrzone.
Ponieważ zaprezentowana przez organy wykładnia prawna przepisów art. 67a § 1 pkt 3 O.p. okazała się prawidłowa i nie była kwestionowana w środkach zaskarżenia, a kwestia sporna dotyczyła prawidłowości skorzystania przez organy z uznania administracyjnego, Sąd uznał za zbędne zaprezentowanie szerszej argumentacji prawnej w tej kwestii. Ta zawarta w kontrolowanej decyzji jest wystarczająca i Sąd ją w pełni podziela, a jest stronom postępowania znana. Ponadto wywody prawne odnośnie do rozumienia wyrażeń z art. 67a § 1 pkt 3 O.p. zawarte w decyzjach i w skardze nie wykazują rozbieżności. Pogłębionej kontroli wymagało natomiast powołanie się przez organy na uznanie administracyjne.
Z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej wynika, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Decyzja podejmowana na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy, przy czym, jak zasadnie zwracał na to uwagę Skarżący w toku postępowania, jest ona podejmowana w dwóch etapach. Pierwszy obejmuje ustalenie, czy w danych okolicznościach ziściły się przesłanki określone w art. 67a § 1 pkt 3 O.p., a w razie przyjęcia wystąpienia "ważnego interesu podatnika" i/lub "interesu publicznego" organ podejmuje, w ramach uznania administracyjnego, decyzję o uwzględnieniu wniosku i w jakim zakresie albo o odmowie jego uwzględnienia, uzasadniając zajęte stanowisko. Podjęcie decyzji negatywnej dla podatnika samoistnie nie może być ocenione jako rozstrzygnięcie nieprawidłowe, naruszające art. 67a § 1 O.p., choć takie było oczekiwanie Skarżącego. Oczywiście, w przypadku nieuwzględnienia wniosku szczególną rolę odgrywa uzasadnienie decyzji, które musi być rzeczowe i przekonujące, aby organ nie naraził się na skuteczny (tj. podlegający uwzględnieniu) zarzut naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (zarzut dowolności). Właściwa ocena okoliczności przemawiających za lub przeciw uwzględnieniu żądania może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu kompletnego materiału dowodowego oraz wyjaśnieniu i rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych (art. 121, 187 i 191 O.p.). Sąd administracyjny nie jest natomiast władny narzucić organowi w takich kategoriach spraw konkretnego rozstrzygnięcia (por. stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 31 sierpnia 2022 r. sygn. III FSK 845/21). Dlatego oczekiwanie Skarżącego, że po stwierdzeniu ziszczenia się obu przesłanek z art. 67a § 1 pkt 3 O.p. wnioskowana ulga powinna zostać mu przyznana, nie mogło zostać uwzględnione.
Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że udzielenie ulgi podatkowej, jako odstępstwo od konstytucyjnej zasady powszechności opodatkowania, powinno być ograniczone do sytuacji wyjątkowych, ale nie może być limitowane wyłącznie do przypadków nadzwyczajnych. Takiego bowiem wymogu (ograniczenia) w przepisie nie zawarto i rozstrzygnięcia decyzji na takim złożeniu nie zostały oparte. Omawiana ulga nie stanowi swoistego "przywileju" dla podatnika, lecz należy ją postrzegać jako formę wsparcia przez państwo tych podatników, którzy obiektywnie nie są w stanie (przy wykorzystaniu wszystkich swoich możliwości, zdolności i zasobów, także na skutek zmiany priorytetów wydatkowych) wywiązać się z obowiązków publicznoprawnych, aby nie doprowadzić poprzez egzekucję do skutków niepożądanych z punktu widzenia społecznego i indywidualnego. Aby koszty społeczne nie okazały się wyższe od korzyści fiskalnych (por wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 października 2012 r. II FSK 510/11). Przyznanie ulgi musi być oparte na kryteriach zobiektywizowanych, a nie subiektywnym przekonaniu podatnika. Uzasadnienie decyzji powinno zaś odnosić się do aktualnej sytuacji podatnika i ewentualnych prognoz w tym obszarze. Udzielenie ulgi powinno następować przede wszystkim wtedy, gdy odmowa uwzględnienia żądania mogłaby zachwiać podstawami egzystencji podatnika i zmusić go przy zaspokajaniu podstawowych potrzeb bytowych do korzystania ze wsparcia ze środków publicznych. Przy ocenie zasadności udzielenia ulgi organy podatkowe powinny ocenić, czy z punktu widzenia interesu publicznego korzystniejsze będzie dochodzenie zaległości wraz z pozostałymi kosztami dodatkowymi, czy też zastosowanie ulgi, choćby w zakresie częściowym. Interes publiczny nie może być pojmowany wyłącznie w kwestiach fiskalnych, jako dążenie do maksymalizacji dochodów budżetowych, ponieważ należy go rozpatrywać także w kategoriach ograniczenia wydatku ze środków publicznych.
Oceniając aktualną sytuację Podatniczki i jej męża organy obu instancji uznały, że znajdują się oni w trudnej sytuacji życiowej wywołanej poważną chorobą męża. Wzięto pod uwagę aktualne jego problemy zdrowotne, utratę źródła dochodu w związku z zakończeniem kontraktu menadżerskiego oraz deklarowany brak rentowności zawiązanej przez niego spółki. Ale w ocenie organów posiadany zasób majątkowy, w tym ten, którego Podatniczka nie ujawniła (a który wymieniła np. w formularzu PPF, jak samochód LEXUS – przypis Sądu), nie uzasadniał umorzenia zaległości podatkowej i definitywnej rezygnacji z jej dochodzenia. Oceniono możliwość spłaty zadłużenia przy uwzględnieniu posiadanego majątku oraz wskazano na pozytywne prognozy dochodowe związane z zawiązaną przez męża Podatniczki spółką. Wskazano, że w roku 2020 Podatniczka uzyskała dochód 67.872,75 zł, a mąż 1.087.735,82 zł. Powinni zatem mieć oboje świadomość konieczności uregulowania zobowiązania podatkowego od takiego dochodu. W latach wcześniejszych ich dochody także przekraczały kwotę 1 mln zł, począwszy od roku 2013, przez co dysponowali środkami, z których mogli zobowiązanie za rok 2020 uregulować niezależnie od tego, kiedy faktycznie zdiagnozowano u męża opisaną dolegliwość zdrowotną. Organy podniosły, że Podatniczka nie ubiegała się wcześniej o inne rodzaje ulgi odnośnie do zaległości podatkowej za rok 2020 (np. w postaci rozłożenia zaległości na raty), lecz od razu zgłosiła wniosek o jej umorzenie. Zwróciły uwagę na posiadane składniki majątkowe, jako dowód, że Podatnicy posiadają określone zasoby, które przeznaczane są nie tylko za leczenie i rehabilitację męża, ale też na zaspokojenie innych potrzeb prywatnych.
Zaprezentowanego przez organy uzasadnienia dla skorzystania z uznania administracyjnego nie można było ocenić jako wadliwego, przekraczającego granice swobody. Jest ono racjonalne, rzeczowe, poddaje się weryfikacji. Co istotne, fakty te nie były przez Podatniczkę kwestionowane, tyle że oczekiwała innego rozstrzygnięcia odnośnie do zgłoszonego wniosku. Sąd jednak tego innego rozstrzygnięcia narzucić organom podatkowym nie może, ponieważ rozstrzygnięcie takie ustawodawca pozostawił w ich gestii. Należy przy tym wskazać dodatkowo, ponieważ zdarzenia te nie były znane organowi odwoławczemu, jako że opisano je dopiero w skardze, że w ostatnim czasie małżonkowie dokonali pewnych operacji majątkowych związanych ze zbyciem dwóch mieszkań i zakupem nowej nieruchomości, co w razie uchylenia decyzji musiałoby być uwzględnione w uzupełniającym postępowaniu dowodowym odnośnie do oceny sytuacji materialnobytowej Podatniczki i podejmowanych przez nią decyzji majątkowych. Podatniczka nie była też skłonna do udzielenia organom rzetelnej i jednoznacznej informacji o wszystkich posiadanych składnikach majątku, a jak trafnie zwrócono uwagę, to przede wszystkim ona powinna dostarczyć organom stosownych dowodów o swojej trudnej sytuacji materialnobytowej.
W ocenie Sądu, organ odwoławczy rozważył wszystkie przesłanki za i przeciw udzieleniu ulgi, odnosząc je do realnych możliwości płatniczych małżonków – podatników, a wybierając niekorzystne dla Podatniczki rozstrzygnięcie należycie je uzasadnił. Organ wyjaśnił, na czym oparł przekonanie o możliwości dochodzenia zaległości podatkowej, bez narażenia Podatniczki na niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazał, że chociaż obecna sytuacja małżonków jest trudna, w szczególności męża, to dochodowość dotychczasowych aktywności zarobkowych oraz posiadane zasoby majątkowe mogły stanowić uzasadnienie dla odmowy uwzględnienia wniosku, ponieważ udzielenie rzeczonej ulgi oznaczałoby definitywną rezygnację z tego dochodu budżetowego. Argumentacja ta mieści się w granicach swobody uznania, a ma ona dodatkowo szczególne znaczenie w kontekście odległego jeszcze terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym za rok 2020, który przypadnie na 31 grudnia 2026 r.
Zarzuty skargi Sąd ocenił jako niezasadne. Organy rozpatrzyły cały zgromadzony materiał dowodowy, tyle że rozstrzygnięcie sprawy nie odpowiadało oczekiwaniu Podatniczki, co jednak nie świadczy o wadliwości decyzji i jej niezgodności z prawem. Takie rozstrzygnięcie było dopuszczalne na podstawie art. 67a § 1 O.p. Nawet ziszczenie się obu wymienionych w punkcie 3 tego przepisu przesłanek nie obligowało organu podatkowego do umorzenia zaległości podatkowej, a odmowa udzielenia ulgi nie stanowi naruszenia art. 67a § 1 pkt 3 O.p. Uznanie administracyjne umożliwia bowiem organowi podjęcie jednego z alternatywnych rozstrzygnięć rozpatrywanej sprawy, także niekorzystnego dla Podatniczki. Odmowa udzielenia ulgi została przekonująco uzasadniona poprzez odniesienie się do zasobów majątkowych małżonków, obecnych walorów i uzyskiwanych w przeszłości ponadprzeciętnych dochodów, a także wyartykułowanych prognoz. Zasoby te w ocenie organów przemawiały przeciwko definitywnej rezygnacji na obecny czas z dochodzenia zaległości podatkowej i nie można temu stanowisku zarzucić niezgodności z prawem. Organy w żadnym etapie postępowania nie negowały niewątpliwie trudnej sytuacji zdrowotnej męża Podatniczki, ani jej własnego, ale z decyzji wynikało, że okoliczności dotyczące stanu zdrowia stanowiły podstawę oceny przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu publicznego, a nie podstawę uzasadnienia decyzji uznaniowej. Sąd uwzględnił również stanowisko organów, że udzielenie mężowi Skarżącej ulgi w daninie solidarnościowej nie świadczyło o wadliwości kontrolowanych decyzji, zaś analiza treści tamtej decyzji wykazała, że uzasadnienie rozstrzygnięcia oparto na argumentach, których nie można w prosty sposób przenieść do innego postępowania, w tym odnośnie do osoby, na której obowiązek daniny solidarnościowej nie ciążył. Nie mogły stanowić podstawy uchylenia decyzji także argumenty organu odwoławczego, że Podatnicy powinni mieć świadomość uregulowania zobowiązania podatkowego. Zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym za rok 2020 faktycznie ostatecznie ukształtowane zostało w złożonym przez małżonków zeznaniu rocznym, ale nie mogło przecież stanowić dla nich zaskoczenia to, że dotyczyło ono dochodów uzyskiwanych w całym roku 2020. Był to tylko jeden z argumentów organu, ale nie wyłączny. Niezasadna byłaby jego ocena w oderwaniu od pozostałej części uzasadnienia, zwłaszcza że Podatniczka zadeklarowała w skardze, że mąż miał na poczet tego zobowiązania zabezpieczone środki, tylko musiał je wykorzystać na inne cele. Nie ulega zaś wątpliwości, że w 2020 roku łączny dochód podatników przekroczył 1 mln zł, więc formalnie, ale i faktycznie, mieli możliwość z dochodu tego uregulować to zobowiązanie, ponieważ nie przedstawili dowodów, że ponieśli w tym roku wydatki przekraczające wspólne dochody. Wywody odnoszące się do lat wcześniejszych stanowiły natomiast wskazanie, że Podatnicy mieli realne możliwości akumulacji majątku znacznej wartości, a wbrew zarzutom skargi organy przeprowadziły w tej kwestii postępowanie dowodowe, ustalając na podstawie złożonych przez podatników deklaracji podatkowych kwoty uzyskiwanych wówczas dochodów. O wadliwości decyzji nie świadczy prognoza organów na temat możliwości uregulowania zaległości podatkowej w przyszłości, ponieważ przepisy art. 67 § 1 pkt 3 O.p., także rozpatrywane w kontekście art. 217 Konstytucji RP, nie stanowią dla podatnika gwarancji udzielenia ulgi i rezygnacji z dochodzenia należności publicznoprawnej. Wprawdzie okoliczność odnosząca się do spłaty kredytu nie była podnoszona w toku postępowania, a dopiero w skardze, to jednak należy na nią zwrócić uwagę, ponieważ deklarowana w postępowaniu kwota zadłużenia kredytowego wynosiła około 200.000 zł i stanowiła znacznie wyższe obciążenie Podatniczki, aniżeli objęta wnioskiem zaległość podatkowa, przy czym zobowiązanie kredytowe z natury rzeczy regulowane było w ratach. O środkach zgromadzonych na rachunkach zabezpieczenia emerytalnego i ich wysokości we wniosku o ulgę także nie wspomniano, podobnie jak o innych ww. składnikach majątku prywatnego. W toku postępowania miało zaś dojść do zbycia dwóch mieszkań i za pewną część środków nabycia innej nieruchomości. Wszystkie te okoliczności potwierdzają trafność argumentacji organów w kwestii oceny zasobów majątkowych Podatników oraz prognoz co do możliwości uregulowania zaległości podatkowej w przyszłości. W razie zaś uchylenia decyzji okoliczności te, zgodnie z zasadą aktualności, musiałyby być rozpatrzone przez organy w ponownie prowadzonym postępowaniu w kontekście zdolności płatniczych podatników.
Nie stanowiło uchybienia nierozpatrzenie przez organ I instancji pisma z dnia 30 listopada 2020 r. i załączników do niego, ponieważ było to wynikiem niezawinionej koincydencji z wydaniem tego dnia decyzji. Ale zostały one rozpatrzone przez organ odwoławczy. Nie było też potrzeby analizowania kosztów egzekucji, ponieważ jak wynikało z akt sprawy, w czasie rozpatrywania wniosku postępowanie takie nie było prowadzone, zaś podatnik ma możliwość uregulowania zaległości bez wdrażania postępowania egzekucyjnego. Nie byłyby to zatem działania odnoszące się do aktualnej sytuacji Podatniczki i nie przyczyniłyby się do realizacji zasad określonych w art. 122 oraz art. 125 § 1 O.p., szybkości i sprawności postępowania podatkowego.
Sąd dostrzegł pewne mankamenty w gromadzeniu i ocenie materiału dowodowego, ale nie można było ich ocenić, jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy nie zbadały bowiem, z kim Wnioskodawczyni prowadzi jeszcze gospodarstwo domowe, ponieważ na jednym z dokumentów z akt sprawy widniała informacja o odprowadzaniu należności za odpady komunalne za 4 osoby, a nie 2 (zawiadomienie z 22.03.2021 r.), zaś z wniosku o prawo pomocy rozpoznanym przez referendarza sądowego pod sygn. akt załącznikowych I SPP/Rz 105/22 wynikało, że małżonkowie mieszkają z pracującym i studiującym synem. Organy nie podjęły też próby ustalenia przychodowości zawiązanej przez męża Skarżącej spółki. Nie zweryfikowały, jakie generuje obroty. Nie podjęto również próby wyceny tego składnika majątkowego, ani wyjaśnienia, co Podatnicy rozumieli pod pojęciem "dodatniej rentowności" spółki. Niemniej, także sama Podatniczka tych aspektów nie starała się wyjawić, choćby poprzez przedłożenie sprawozdania finansowego albo deklaracji podatkowych z ostatnich okresów rozliczeniowych, ale gdyby faktycznie miały mieć one negatywne znaczenie dla sytuacji materialnobytowej rodziny, to można z dużym stopniem prawdopodobieństwa założyć, że zostałyby odpowiednio naświetlone i udokumentowane przez samą Podatniczkę, do której w kontrolowanym postępowaniu w dużym stopniu należała inicjatywa dowodowa, ponieważ to jej najpełniej znana jest sytuacja materialnobytowa rodziny.
Sąd oddalił zgłoszone w skardze wnioski dowodowe z uwagi na to, że przeprowadzanie dowodów z zeznań świadków w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest niedopuszczalne, a dowody z dokumentów nie spełniają kryteriów wskazanych w P.p.s.a. Zgodnie z art.106 § 3 P.p.s.a. w tym postępowaniu Sąd może przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające z dokumentów, jeśli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W niniejszej sprawie Sąd uznał, że wnioskowane dowody nie są istotne dla rozstrzygnięcia, bo mają dowodzić okoliczności, które nie były kwestionowane, jak zły stan zdrowia męża Podatniczki czy rozwiązanie umowy o zakazie konkurencji. Zmiana sytuacji zdrowotnej męża, ponowna operacja i hospitalizacja, mająca miejsce po wydaniu zaskarżonej decyzji, nie może wpłynąć na ocenę legalności tej decyzji, może być natomiast uwzględniona w przypadku ewentualnego wystąpienia przez Podatniczkę z nowym wnioskiem o zastosowanie ulgi podatkowej.
Na marginesie powyższych rozważań należy jeszcze wskazać, ponieważ pełnomocnik Skarżącej wielokrotnie i obszernie nawiązywał do stanu zdrowia mocodawców (reprezentuje obojga podatników) i dokumentów to obrazujących, że uregulowane w Ordynacji podatkowej postępowanie ulgowe i postępowanie wyjaśniające (dowodowe) nie służy roztrząsaniu stopnia dolegliwości zdrowotnych ponad niezbędność ustalenia przesłanek określonych w art. 67a § 1 pkt 3 O.p. W sprawach omawianej kategorii istotne są przede wszystkim czynniki natury majątkowej i zdolności płatnicze podatników, zaś aktualny stan zdrowia podatnika powinien być prezentowany i wykazywany w sprawach, w których może mieć wpływ na ustalanie uprawnień z tym związanych.
Z podanych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd skargę oddalił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI