I SA/Rz 472/24

I SA/Rz 472/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Małgorzata Niedobylska
Piotr Popek /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Smoleń
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ
Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Umorzono postępowanie
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151 § 1 pkt 1 lit.a, art. 145 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2014 poz 851
art. 11
Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 70 § 6 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Tomasz Smoleń, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 listopada 2024 r. sprawy ze skargi S. Sp. z o.o. z/s w J. na decyzję Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu z dnia 26 lipca 2024 r. nr 408000-408000-COP-2.4100.3.2024 w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2016 rok 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu z dnia 18 sierpnia 2022 r. nr (...), 2) umarza postępowanie podatkowe, 3) zasądza od Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu na rzecz skarżącej S. Sp. z o.o. z/s w J. kwotę 997 (dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez S. Sp. z o.o. w J. (dalej: Spółka/skarżąca) jest decyzja Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu z dnia 26 lipca 2024 r. nr 408000-408000-COP-2.4100.3.2024 uchylająca decyzję Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno- Skarbowego w Przemyślu z dnia 21 lipca 2022 r. nr 408000-408000-CKK.-1.7.4100.1.2020 w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2016 rok i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.
Spór w niniejszej sprawie koncentrował się wokół interpretacji przepisów prawa dotyczących instytucji cen transferowych obowiązujących w kontrolowanym okresie, tj. 2016 r. to jest art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - w brzmieniu obowiązującym w 2015 r. (j.t. Dz. U. z 2014 poz. 1328 r. dalej: u.p.d.o.p.) na tle transakcji Spółki obrotu znakami towarowymi z podmiotami powiązanymi. Ustalenia w sprawie oparto o wyniki kontroli celno-skarbowej w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku dochodowego od osób prawnych za 2016 r. oraz przeprowadzonego w następstwie postępowania podatkowego.
Organ instancji stwierdził, że badane warunki badanych transakcji odbiegają od warunków jakie zawarłyby pomiędzy sobą podmioty niezależne. Takie ukształtowanie transakcji (jej realizacja) jest wynikiem narzuconych warunków spółek dominujących tj. S. sp. z o.o. i S.1 sp.j.. Jego zdaniem tylko istniejące powiązania kapitałowe i osobowe zapewniały Spółce bezpieczeństwo operacji związanych z przenoszeniem własności tych aktywów. Przeniesienie własności prawnej znaków towarowych "A." i "B." do zewnętrznego podmiotu narażałoby bowiem S. sp. z o.o. i S.1 sp.j. na poważne ryzyka. Ponieważ jednak transakcje odbyły się w łańcuchu podmiotów powiązanych kapitałowo i osobowo, ryzyka te nie mogły się dla w/w podmiotów zmaterializować, czyniąc tym samym transakcje jako zrealizowane bez zachowania tzw. zasady arm's length - czyli zawieranej przez podmioty niepowiązane, na zasadach wolnorynkowych. Według organu brak było racjonalnych i ekonomicznie uzasadnionych przesłanek rozdzielenia wartości niematerialnych w postaci w/w znaków towarowych od spółek, które je wytworzyły i przeniesienia ich na rzecz spółki E. sp. z o.o. Istota ekonomiczno-biznesowa znaków towarowych "A." i "B." wraz z całokształtem działań służących ich rozwijaniu, utrzymywaniu i wzmacnianiu, nigdy nie była realizowana przez inny podmiot - były one bowiem dla S. sp. z o.o. i S.1 sp.j. nierozerwalną, kluczową częścią przedsiębiorstw. W oparciu o całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie organ uznał, że przeprowadzone przez podmioty powiązane transakcje związane z przenoszeniem praw do znaków towarowych, skutkujące na końcowym etapie zawarciem umów licencyjnych na ich korzystanie przez Spółkę nie miały uzasadnienia ekonomicznego lecz wynikały z wzajemnych powiązań, w wyniku których ustalono lub narzucono warunki różniące się od warunków rynkowych.
Analizując pełnione funkcje, zaangażowane ryzyka oraz zainwestowany kapitał organ doszedł do wniosku, że E. sp. z o.o. (E. sp.j.) prowadziła w realiach badanej sprawy prostą działalność administracyjną jako właściciel prawny od dnia 31.07.2015 r. znaków towarowych "A." i "B.". Pełniła zatem funkcję administrowania własnością prawną znaków towarowych, które zostały licencjonowane na rzecz S. sp. z o.o. i S.1 sp.j. Do E. sp. z o.o. nie zostało de facto przeniesione prawo do pożytków ekonomicznych z eksploatacji tego znaku. Według organu to S. sp. z o.o. i S.1 sp.j. były podmiotami, które nadal pełniły funkcje kreujące wartości, tj. rozwoju, rozszerzania, utrzymania, eksploatacji znaku towarowego, wykorzystując przy tym aktywa własne.
W oparciu o powyższe ustalenia organ I instancji wydał decyzję z dnia 21 lipca 2022 r. nr 408000-408000- CKK-1.7.4100.1.2020 określającą Spółce w podatku dochodowym od osób prawnych za 2016 rok zobowiązanie podatkowe w wysokości [...] zł.
Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego Naczelnik Podkarpackiego Urzędu Celno- Skarbowego w Przemyślu, decyzją dnia 14 listopada 2022 r. nr 408000-COP.4100.8.2022 utrzymał w mocy w/w decyzję organu I instancji .
Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który wyrokiem z 18 kwietnia 2023 sygn. akt I SA/Rz 45/23 r. uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd uznał, że zasadne są zawarte w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego tj. art. 11 ust. 1,2,3 i 4 u.p.d.o.p.. Zakwestionował stanowisko organów, że powyższe przepisy pozwalały na reklasyfikację transakcji (dla celów podatkowych) i w tym zakresie odwołał się do aktualnego, jednolitego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego uznającego, że art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f. (przepis tożsamy z przepisem art. 11 ust. 1 u.p.d.o.p.) nie mógł stanowić samoistnej podstawy "przedefiniowania" spornej transakcji". Stwierdził zatem, że organy nie były uprawnione do zastąpienia jednej czynności prawnej (umowa licencji) inną czynnością (umowa o świadczenie usługi administrowania), i wywodzenia z tej drugiej czynności skutków prawnych w zakresie określenia wysokości zobowiązania podatkowego. Możliwość tego rodzaju recharakteryzacji transakcji istnieje dopiero od 1 stycznia 2019 r., dopiero bowiem z tym dniem wszedł w życie zezwalający na to przepis. Skoro więc organ nie zakwestionował ważności i skuteczności samych umów o udzielenie licencji, dotyczących znaków towarowych i wzorów przemysłowych, to w oparciu o przepis art. 11 ust 1 u.p.d.o.p., ze względu na oczywiste powiązania osobowe między stronami transakcji, mógł zakwestionować jedynie wysokość ceny tej transakcji, tj. wysokość należności za udzielenie licencji i w tym zakresie zastosować korektę ceny przy zastosowaniu odpowiedniej metody. Na podstawie tego przepisu nie był natomiast władny do uznania, że w istocie strony zawarły zupełnie inną umowę - tj. umowę o administrowanie wartościami materialnymi i prawnymi, i w oparciu o wycenę tej umowy dokonać korekty dochodu Spółki.
Od wyroku WSA w Rzeszowie organ wniósł skargę kasacyjną, po rozpatrzeniu której NSA wyrokiem z dnia 1 grudnia 20123 r. sygn. akt II FSK 1248/23 z dnia 01.12.2023 r. oddalił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu swojego wyroku NSA podzielił stanowisko sądu I instancji, że możliwość recharakteryzacji transakcji istnieje dopiero od 1 stycznia 2019 r.. Stwierdził, że organy podatkowe w niniejszej sprawie wykreowały własną klauzulę, dokonując oceny sprawy na podstawie całokształtu czynności dokonanych pomiędzy skarżącą oraz jej spółkami kontrolowanymi - wykraczając poza zakres art. 11 ust. 1- 4 u.p.d.o.p. obowiązujący w stanie prawnym w 2016 r..
Po ponownym rozpoznaniu sprawy NPUC-S jako organ odwoławczy opisaną na wstępie decyzją z dnia 26 lipca 2024 r. uchylił decyzję organu I instancji i przekazał ją temu organowi do ponownego rozpoznania.
Jak wskazał organ odwoławczy prezentowany przez organ I instancji pogląd co do uprawnień organów - w stanie prawnym obowiązującym w 2016 r. - do dokonania oceny, że w określonych warunkach dana transakcja nie zostałaby zawarta lub zostałaby zawarta inna uległ dezaktualizacji w związku z wydaniem wymienionego wyżej wyroku. Podkreślił, że dominującym w aktualnym orzecznictwie sądowoadministracyjnym stał się pogląd reprezentowany przez NSA, że przepisy dotyczące cen transferowych, które weszły w życie od 1 stycznia 2019 r. były nowymi regulacjami, a więc nie stanowiły doprecyzowania dotychczasowych przepisów. Tym samym odstąpiono od prezentowanego poglądu, że powołany przepis stanowił podstawę prawną do dokonania recharakteryzacji transakcji. Pod pojęciem "warunków", o których mowa w art. 11 u.p.d.o.p. (odpowiednio art. 25 u.p.d.o.f.) należy rozumieć również istotne cechy transakcji, dlatego nie ma podstaw, aby ograniczać uprawnienia organów jedynie do korekty ceny transakcji. Dlatego przepis art. 11 ust. 1 u.p.d.o.p. w brzemieniu obowiązującym w 2016 r. nie mógł stanowić samoistnej podstawy "przedefiniowania" spornej transakcji.
W związku z ukształtowaną linią orzeczniczą organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji na podstawie obowiązujących w badanym okresie przepisów nie miał możliwości zastąpienia jednej czynności prawnej (umowa licencji) inną czynnością (umowa o świadczenie usług administrowania) i wywodzenie z tej drugiej umowy skutków prawnych w zakresie określenia zobowiązania podatkowego. W sprawie dokonano więc nieuprawnionego przekwalifikowania dokonanych czynności prawnych w postaci zawarcia umów o udzielenie licencji na umowę o świadczenie usług administrowania znakami towarowymi.
Mając na względzie powyższe oraz wytyczne zawarte w prawomocnym wyroku NSA oraz zasadę dwuinstancyjności postępowania podatkowego, organ odwoławczy stwierdził, że należy uchylić decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi. W uzasadnieniu wskazał, ze w ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji winien zastosować w analizowanej sprawie art. 11 ust. 1 i ust. 4 u.p.d.o.p. jako instrument weryfikacji zasadności przyjęcia wysokości opłat licencyjnych pomiędzy Spółkami, jako podmiotami powiązanymi, nie zaś jako przepis pozwalający na przekwalifikowanie stosunku prawnego, na podstawie którego podmiot powiązany ponosi wydatki (z tytułu opłat licencyjnych).
Z uwagi na to, że sprawa dotyczy zobowiązania podatkowego w CIT dotyczącego 2016 r. organ odniósł się także do kwestii przedawnienia. Powołał się organ na postanowienie NPUC-S w Przemyślu z 28 marca 2022 r., sygn. RKS-137/2022/408000/KC, którym organ ten wszczął dochodzenie w sprawie wprowadzenia w błąd Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] w deklaracji podatkowej dla podatku dochodowego od osób prawnych CIT-8 złożonej w dniu 3 kwietnia 2017 r. za rok 2016 poprzez zawyżenie kosztów uzyskania przychodów (zaliczenie opłat licencyjnych) w wyniku czego doszło do uszczuplenia w podatku dochodowym od osób prawnych na kwotę [...] zł to jest o czyn z art. 56 § 2 K.k.s. Z kolej NPUC-S w Przemyślu realizując dyspozycję art. 70c ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (j.t. Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm., dalej: O.p.) zawiadomił (pismem z 19 kwietnia 2022 r.) pełnomocnika Spółki i samą Spółkę, że z dniem 28 marca 2022 r. nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego Spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2016 r., wskutek wystąpienia przesłanki, o której mowa w art. 70 § 6 pkt 1 O.p., tj. w związku z wszczęciem w dniu 28 marca 2022 r. postępowania przygotowawczego w sprawie o czyn z art. 56 § 2 K.k.s.
Organ odwoławczy odnosząc się do kwestii ewentualnej instrumentalności wszczęcia dochodzenia wskazał, że nie może o tym automatycznie przesądzać relacja w jakiej pozostaje moment wszczęcia postępowania karnego skarbowego do terminu przedawnienia powiązanego z nim zobowiązania podatkowego - elementem rozstrzygającym winno być to, czy istniały rzeczywiste podstawy do wszczęcia takiego postępowania, o czym przesądza w niniejszej sprawie waga i charakter popełnionych przez podatnika nieprawidłowości podatkowych, skutkująca wszczęciem dochodzenia w sprawie. W ocenie organu wszczęcie dochodzenia w sprawie miało charakter rzeczywisty, uzasadniony podejrzeniem popełnienia przestępstwa. Podkreślił, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego zostało poprzedzone kontrolą celno-skarbową w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku dochodowego od osób prawnych za 2016 r., przekształconą następnie w postępowanie podatkowe, a stwierdzone w ich trakcie nieprawidłowości stanowiły podstawę wydania decyzji określającej z dnia 21 lipca 2022 r. Nadmienił przy tym, że decyzja organu I pierwszej instancji wydana została po niespełna 4 miesiącach od wszczęcia postępowania karnego skarbowego a przed upływem pięcioletniego terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, o którym mowa w art. 70 §1 O.p. Wskazał także organ na szereg czynności które zostały podjęte w postępowaniu przygotowawczym z czego wynika, że organ dochodzenia nie zachowywał się biernie. W szczególności organ odwoławczy podkreślił, że został sporządzony i wniesiony do Sądu wniósł akt oskarżenia przeciwko Prezesowi Zarządu Spółki.
Jednocześnie organ odwoławczy ustalił, że w dniu 11 kwietnia 2024 r. Sąd Rejonowy w [...], mając na uwadze wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 18 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Rz 45/23 i wycofanie przez oskarżyciela publicznego aktu oskarżenia w świetle ww. orzeczenia umorzył postępowanie przeciwko prezesowi zarządu Spółki.
Skargę na powyższą decyzję kasacyjną NPUC-S w Przemyślu z dnia 24 lipca 2024 r., za pośrednictwem fachowego pełnomocnika, wniosła Spółka. Zaskarżonej decyzji zarzuciła rażące naruszenie następujących przepisów:
1) art. 70 § 1 w zw. z art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 70c w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 w zw. z art. 233 § 2 w zw. z art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) w zw. z art. 208 § 1 w zw. z art. 235 O.p. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że rzekomo została spełniona przesłanka zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego skarżącej w CIT za 2015 r. z uwagi na wszczęcie postępowania karnego skarbowego, pomimo że wszczęcie tego postępowania nastąpiło całkowicie instrumentalnie, tj. wyłącznie w celu wywołania skutku w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia ww. zobowiązania podatkowego, zaś zobowiązanie podatkowe skarżącej w CIT za 2016 r. uległo przedawnieniu, a tym samym organ zobowiązany był uchylić decyzję organu I instancji i umorzyć postępowanie podatkowe w sprawie jako bezprzedmiotowe,
2) art. 221a § 1 O.p. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 lipca 2023 r.) w zw. z art. 19 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 556, z późn. zm.; dalej: "Ustawa nowelizująca") w zw. z art. 233 § 2 w zw. z art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) O.p. poprzez rażąco naruszające prawo wydanie przez organ decyzji o uchyleniu w całości decyzji I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, o której mowa w art. 233 § 2 Ordynacji, podczas gdy decyzja taka nie może zostać wydana przez organ II instancji w przypadku rozpoznawania niedewolutywnego środka zaskarżenia, tj. w przypadku gdy odwołanie od decyzji organu I instancji rozpoznaje ten sam organ, który orzekał w I instancji, bowiem organ podatkowy nie może przekazać sam sobie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a tym samym organ zobowiązany był merytorycznie rozpatrzyć sprawę w II instancji oraz wydać decyzję o uchyleniu w całości decyzji organu I instancji i umorzeniu postępowania podatkowego w sprawie, o której mowa w art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) O.p.,
3) art. 233 § 2 w zw. z art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) w zw. z art. 229 w zw. z art. 120 w zw. z art. 121 § 1 w zw. z art. 124 w zw. z art. 125 § 1 w zw. z art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 w zw. z art. 235 O.p. poprzez rażąco naruszające prawo przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, pomimo że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nie wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części, podczas gdy Naczelnik powinien był merytorycznie rozpatrzyć sprawę w II instancji oraz wydać decyzję o uchyleniu w całości decyzji Organu I instancji i umorzeniu postępowania podatkowego w sprawie,
4) art. 233 § 2 w zw. z art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) w zw. z art. 127 w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 191 w zw. z art. 235 O.p. poprzez rażąco naruszające prawo przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji z uwagi na rzekomą konieczność dokonania przez ten organ oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego pod kątem zastosowania w sprawie wskazanych przez organ przepisów prawa materialnego, jak również rażąco naruszające prawo zawarcie w treści decyzji merytorycznych wskazań (sugestii) w zakresie merytorycznego sposobu załatwienia sprawy przez organ I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy, podczas gdy organ zobowiązany był merytorycznie rozpatrzyć sprawę w II instancji oraz wydać decyzję o uchyleniu w całości decyzji organu I instancji i umorzeniu postępowania podatkowego w sprawie,
5) art. 233 § 2 w zw. z art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) w zw. z art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p. w zw. z art. 11 ust. 1 i 4 u.p.d.o.p. (w brzmieniu obowiązującym w 2015 r.) poprzez nieprawidłowe uzasadnienie zaskarżonej decyzji, zawierające całkowicie bezpodstawne wskazania (sugestie) co do możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 11 ust. 1 i 4 u.p.d.o.p. (w brzmieniu obowiązującym w 2016 r.), a w konsekwencji bezpodstawne przekazanie organowi I instancji sprawy do ponownego rozpatrzenia, podczas gdy powinien był merytorycznie rozpatrzyć sprawę w II instancji oraz wydać decyzję o uchyleniu w całości decyzji organu I instancji i umorzeniu postępowania podatkowego w sprawie.
Wywodząc powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia 21 lipca 2022 r., a także o umorzenie postępowania podatkowego w niniejszej sprawie, oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie odwołując się do argumentacji podniesionej w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Skarga okazała się być uzasadniona.
Wskazać wpierw należy, że w myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r., poz. 1267 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja zapadła z istotnym naruszeniem przepisów prawa materialnego, a to w warunkach wygaśnięcia kompetencji organu do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy wskutek przedawnienia.
W pierwszej kolejności należało właśnie rozważyć zarzut o najdalej idących skutkach – zarzut przedawnienia. Uwzględnienie zarzutów dotyczących tej materii czyni bezprzedmiotowymi rozpatrzenie pozostałych zarzutów skargi. Zasadą jest, że zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku (art. 70 § 1 O.p.). Termin przedawnienia zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych, w warunkach niniejszej sprawy za rok 2016, upływałby z końcem dnia 31 grudnia 2022 r. Pierwotna decyzja organu odwoławczego wydana została przed tym terminem, bowiem w dniu 14 listopada 2022 r..
Zgodnie jednak z art. 70 § 6 pkt 2 O.p. bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego zostaje zawieszony z dniem wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzje dotyczącą tego zobowiązania. Zgodnie z § 7 pkt 2 w/w artykułu rozpoczyna swój bieg dalej od dnia następującego po dniu doręczenia organowi podatkowemu odpisu orzeczenia sądu administracyjnego ze stwierdzeniem prawomocności. Nie budzi wątpliwości w sprawie, że przy uwzględnieniu tej niekontrowersyjnej okoliczności, organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję w dnia 26 lipca 2024 r. wydał ją po upływie 5 letniego terminu przedawnienia z doliczonym czasem wynikającym z przesłanki zawieszenia z art. 70 § 6 pkt 2 O.p.
Organ wywodząc swoje kompetencje do wydania decyzji merytorycznej powołał się na dyspozycje art. art. 70 § 6 pkt 1 O.p.. Zgodnie z tym przepisem bieg terminu przedawnienia może zostać zawieszony z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, o którym podatnik został zawiadomiony, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania.
Organ wskazał, że na gruncie rozpatrywanej sprawy nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania wskutek wszczęcia w dniu 28 marca 2022 r. r., dochodzenia w sprawie o czyn z art. 56 § 2 K.k.s. polegający na wprowadzeniu w błąd Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] w deklaracji podatkowej dla podatku dochodowego od osób prawnych CIT-8 złożonej w dniu 18.03.2016 r. za rok 2016 poprzez zawyżenie kosztów uzyskania przychodów (zaliczenie opłat licencyjnych) w wyniku czego doszło do uszczuplenia w podatku dochodowym od osób prawnych na kwotę [...] zł zł o czym Spółka oraz jej pełnomocnik zostali powiadomieni zgodnie z art. 70c O.p. pismem z dnia 19 kwietnia 2022 r. Te okoliczności w zasadzie nie są kwestionowane w sprawie.
Zarzuty skargi koncentrują się wokół kwestii instrumentalności wszczęcia postępowania karnego skarbowego, a więc obliczonego li tylko na wywołanie skutku w postaci wydłużenia terminu do wydania decyzji określającej.
W tej kwestii należy odwołać się do uchwały NSA z 24 maja 2021 r. podjętej w sprawie I FPS 1/21. Zgodnie z treścią tej uchwały sądy administracyjne są uprawnione do weryfikowania, czy wszczęcie postępowania karnoskarbowego miało charakter instrumentalny, czyli służyło jedynie zawieszeniu biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego i umożliwieniu fiskusowi dłuższej weryfikacji rozliczeń podatnika – podsumowanie ustnych motywów tej uchwały.
NSA jednoznacznie wskazał w uchwale, że jeżeli w danej sprawie może dojść do zawieszenia biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego z uwagi na wszczęcie postępowania karnoskarbowego, dokonanie oceny czy rozpoczęcie tego postępowania nie miało charakteru pozornego jest zadaniem organu podatkowego prowadzącego postępowanie. W przypadkach wątpliwych refleksje organu w tym zakresie winny znaleźć odzwierciedlenie w treści decyzji podatkowej. Następnie natomiast jako część rozstrzygnięcia organu podatkowego, podlegają kontroli sądów administracyjnych. Kontrola ta nie powinna się sprowadzać do wszechstronnej i ogólnej oceny na gruncie przepisów prawa karnego i realizowanych przez tę dziedzinę prawa celów, ale nie może się też ograniczać do sprawdzenia jedynie elementów czysto formalnych. Winna ona również obejmować merytoryczne zbadanie czy wszczęcie postępowania nie miało charakteru pozornego.
W tym zakresie NSA wskazał na dwie przykładowe okoliczności, które mogą przesądzić o wyniku sądowej kontroli:
- oczywisty brak przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych prowadzenia postępowania, istnienie negatywnych przesłanek procesowych, powodujące brak możliwości zrealizowania celów postępowania karnoskarbowego,
- brak aktywności organu prowadzącego ww. postępowanie.
Tak więc według NSA analiza w powyższym zakresie powinna w pierwszym rzędzie koncentrować się na zbadaniu kwestii formalnych związanych z wydaniem we właściwym czasie, przez odpowiedni organ postępowania przygotowawczego, postanowienia na podstawie art. 303 k.p.k w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. o treści, z której wynika związek podejrzenia popełnienia przestępstwa lub wykroczenia z niewykonaniem zobowiązania podatkowego.
Zdaniem Sądu, w tej analizie nie można pominął także okoliczności, które wystąpiły już po dacie wszczęcia postepowania karno-skarbowego, ale o takim znaczeniu, że rzutują one trafność (prawidłowość) decyzji procesowych finansowego organu dochodzenia. Patrząc całościowo na te kwestie należy przyznać skarżącej rację, że w niniejszej sprawie nie zostały w ogóle spełnione formalne przesłanki do wszczęcia postępowania karnego skarbowego. Z obecnej perspektywy nie może budzić wątpliwości, że wszczęcie przez Naczelnika tego postępowania nastąpiło w okolicznościach wskazujących na oczywisty brak możliwości pociągnięcia decydentów skarżącej do odpowiedzialności karno – skarbowej.
Z treści zawiadomienia o wszczęciu postępowania przygotowawczego wynika, że postepowanie KKS zostało wszczęte w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa z art. 56 § 1 K.k.s., tj. w sprawie wprowadzenia w błąd Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] w deklaracji podatkowej dla podatku dochodowego od osób prawnych za 2016 r., poprzez zawyżenie kosztów uzyskania przychodów w wyniku czego doszło do uszczuplenia w podatku od osób prawnych. Zgodnie z art. 56 § 1 K.k.s., podatnik, który składając organowi podatkowemu, innemu uprawnionemu organowi lub płatnikowi deklarację lub oświadczenie, podaje nieprawdę lub zataja prawdę albo nie dopełnia obowiązku zawiadomienia o zmianie objętych nimi danych, przez co naraża podatek na uszczuplenie, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności, albo obu tym karom łącznie. W myśl zaś art. 17 § 1 pkt 1 i pkt 2 K.p.k. postępowania nie wszczyna się, a wszczęte umarza, gdy m.in. czynu nie popełniono albo czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego.
Przestępstwo z art. 56 K.k.s. ma charakter umyślny, można je popełnić tylko w zamiarze kierunkowym będącym kwalifikowaną postacią zamiaru bezpośredniego. Aby go wykazać należy udowodnić sprawcy, że swą świadomością i wolą wyrażaną w toku wypełniania wszystkich znamion czynu dążył do popełnienia czynu, zaś jego celem było wzbudzenie u pokrzywdzonego błędnego przekonania o rzeczywistości – (Marek Mozgawa Komentarz aktualizowany do art. 286 k.k. Lex 2024). W art. 56 § 1 K.k.s. ustawodawca zrezygnował z wprowadzenia znamienia "wprowadzenia w błąd". Jednak mimo braku wyraźnego wskazania w treści znamion art. 56 k.k.s. "wprowadzenia w błąd" jako elementu określającego sposób narażenia na uszczuplenie, w orzecznictwie wskazuje się, że "przestępstwo z art. 56 K.k.s. stanowi oszustwo w postępowaniu podatkowym, polegające m.in. na podaniu w tym postępowaniu niezgodnych z rzeczywistością danych, mogących mieć wpływ na ustalenie zobowiązania podatkowego. Do istoty tak opisanego działania należy umyślne wprowadzenie w błąd organu podatkowego co do rzeczywistego stanu rzeczy, istotnego z punktu widzenia prawidłowego ustalenia wysokości należnego Skarbowi Państwa podatku" (wyrok SN z dnia 2 grudnia 2002 r., IV KKN 559/99, LEX nr 75491).
Zważyć również należy, że potwierdzeniem powyższej tezy może stać się orzecznictwo TK, z którego wynika, że dla stwierdzenia oszustwa nie wystarczy sama nierzetelność deklaracji, ale konieczna jest umyślność działania lub zaniechania podatnika lub płatnika. Oznacza to, że np. działanie w błędzie co do treści obowiązku podatkowego, zgodnie z art. 10, nie będzie mogło być zakwalifikowane jako oszustwo. Konstrukcja usprawiedliwionego błędu wynikającego np. z obiektywnej niejasności przepisu prawa podatkowego wyklucza odpowiedzialność karnoskarbową – (wyrok TK z dnia 12 września 2005 r., sygn. akt SK 13/05, OTK-A 2005/8/91).
Ponadto, nie sposób tracić z pola widzenia i tej istotnej okoliczności, że potencjalny sprawca czynu z art. 56 K.k.s. (podatnik) funkcjonuje w sferze przyjętej w prawie podatkowym techniki, to jest samoobliczenia należności, w której musi nie tylko wskazać fakty istotne z punktu widzenia prawidłowego określenia obowiązku publicznoprawnego lecz także prawidłowo je zakwalifikować. Również w tej mierze wypowiedział się TK stwierdzając w cytowanym wyżej wyroku, że: "Oba elementy obowiązku ciążącego na podatniku (co do podania faktów i co do poprawności ich kwalifikacji prawnej) składają się na pojęcie prawidłowego (rzetelnego wymiaru podatku). O ile stwierdzenie rzetelności w zakresie pierwszego elementu (oświadczenie) jest stosunkowo proste, o tyle dokonanie prawidłowej kwalifikacji prawnej wydatków jako podlegających odliczeniu ze skutkiem dla wymiaru podatku - jest trudne i wiąże się z dużym ryzykiem błędu. Ryzyko to spada na podatnika, skoro to on dokonuje samoobliczenia. Dlatego jeśli pomyli się w zakresie kwalifikacji - musi ponieść konsekwencje w postaci konieczności zapłaty podatku, ewentualnych sankcji majątkowych i odsetek. Towarzyszy temu dodatkowa kara za "oszustwo podatkowe", wymierzana na podstawie art. 56 K.k.s. O ile jednak negatywne konsekwencje spadające na podatnika w zakresie powinności zapłaty podatku omyłkowo źle obliczonego mogą być uznane za usprawiedliwione koniecznością poniesienia ryzyka w ramach samoobliczenia, o tyle popełnienie oszustwa podatkowego (art. 56 k.k.s.) wykracza już poza to ryzyko. Tu bowiem konieczna jest intencjonalnie nierzetelna kwalifikacja wydatków podlegających odliczeniu. Nie można natomiast takiej nierzetelności przypisać, gdy trudności w prawidłowej kwalifikacji prawnej podanych faktów przekraczają horyzont ocenny przeciętnego adresata przepisów podatkowych i w ten sposób przekraczają standard znajomości prawa dla danej kategorii adresatów. Dlatego art. 56 K.k.s. przewidujący penalizację oszustwa podatkowego trafnie wymaga przesłanki winy umyślnej podatnika. Ocena, czy konkretne okoliczności danego wypadku mogą prowadzić do przypisania winy - jest jednak kwestią z zakresu stosowania prawa i należy do organu, który dokonuje oceny rzetelności prawnej kwalifikacji dokonanej w deklaracji podatkowej i karnoskarbowych skutków tej kwalifikacji, a zatem do sądu.
W związku z powyższym, trzeba ustalić, czy zostały zrealizowane znamiona strony przedmiotowej czynu zabronionego określonego w art. 56 § 1 K.k.s. polegające na podaniu nieprawdy w deklaracji CIT- 8 za 2015 r., zgodnie z przepisami u.p.d.o.p (w brzmieniu obowiązującym w 2016 r.). W szczególności dokonać trzeba analizy zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów spółki opłat licencyjnych z tytułu używania "znaków towarowych" oraz do zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów Spółki w wysokości wynikającej z posiadanego przez Spółkę udziału w zysku E. odpisów amortyzacyjnych dokonywanych przez E. od praw do znaków towarowych: "A." i "B.". Odnosząc się do możliwości zaliczenia przez Spółkę do kosztów uzyskania przychodów opłat licencyjnych z tytułu używania "znaków towarowych" należy wskazać, że zgodnie z art. 15 ust. 1 u.o.d.o.p. (w brzmieniu obowiązującym w 2015r.) kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. Ostatecznie organ w ramach protokołu badania ksiąg stwierdził, że nieprawidłowość w prowadzeniu ksiąg polegała na ujęciu w ciężar kosztów uzyskania przychodów opłat licencyjnych z tytułu korzystania ze znaków towarowych z naruszeniem regulacji z art. 11 ust. 1 u.p.d.o.p. (vide protokół badania ksiąg z 27 kwietnia 2022 r.). Tymczasem zasady stosowania reguł wynikających z przepisów o cenach transferowych, w wersji obowiązującej w 2016, w dacie wszczęcia postępowania karnego-skarbowego były przedmiotem kontrowersji w doktrynie. W tym czasie nie można również mówić o ukształtowaniu się w omawianym względzie ugruntowanej linii orzeczniczej. Tak więc również z tego względu, w powiązaniu z wyżej przytoczonymi faktami, trudno jest przyjąć w tym wypadku istnienie uzasadnionych podstaw popełnienia przestępstwa.
Jak wynika z historii prowadzonych postępowań podatkowych wobec Spółki za lata 2015-2017, organ dopiero poszukiwał podstawy kwalifikacji prawnej ustalonego przez siebie stanu faktycznego. W tym wypadku organ kompletnie zmodyfikował swoje pierwotne stanowisko, które odnosiło się do okoliczności faktycznych sprawy, rozpatrywanych w kontekście art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p..
Tak więc w tej sytuacji nie sposób jest przyjąć, że inicjując postępowanie karnoskarbowe Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu, 22 marca 2022 r. dysponował klarowną i na tyle jednoznaczną oceną prawną okoliczności sprawy, która prowadziłaby do konieczności wszczęcia postępowania karnego (chodzi tu o uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa), motywowanego przede wszystkim potrzebą doprowadzenia do zmaterializowania zasad odpowiedzialności karnej, za konkretny czyn zabroniony.
Powyższe prowadzi do konkluzji, że brak uzasadnionych podstaw do wszczęcia omawianego postępowania karnego-skarbowego wynika z zestawienia treści postanowienia na podstawie którego wszczęto to postępowanie, na który to fakt powołuje się obecnie organ odwoławczy, z charakterem nieprawidłowości jakie przypisywano Spółce. Modus operandi osób odpowiedzialnych w Spółce, polegać miał na zawyżeniu kosztów uzyskania przychodów, w tym przypadku poprzez zaliczenie opłat licencyjnych, tymczasem, co dowiodło dalsze postępowanie podatkowe, wynikające z tego tytułu wydatki, nie mogły być zakwestionowane, ani przez pryzmat art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p ani też przez pryzmat art. 11 ust. 1 u.p.d.o.p. w stanie prawnym obowiązującym w badanym okresie.
Powyższe koreluje z informacjami które uzyskał organ odwoławczy w oparciu o informacje udzielone przez Sąd Rejonowy w [...], który w dniu [...] kwietnia 2024 r., mając na uwadze wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 18 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Rz 45/23 i wycofanie przez oskarżyciela publicznego aktu oskarżenia w świetle w/w orzeczenia umorzył postępowanie przeciwko Prezesowi Zarządu Spółki.
Wymaga podkreślenia, ze ta ujemna przesłanka, która przyświecała w/w orzeczeniu sądu karnego nie wystąpiła na etapie postępowania karnego przed sądem, lecz miała charakter pierwotny i istniała już w momencie wszczynania postępowania karnego-skarbowego. Świadczy więc o tym, że bezpodstawnie zostało wszczęte postępowanie karne-skarbowe, a samo wszczęcie nie może wywoływać żadnych skutków prawnomaterialnych. Jeśli zaś zważy się, że finansowy organ dochodzenia poszukiwał podstawy prawnej do zakwestionowania prawidłowości działań Spółki w zakresie czynności mających za przedmiot obrót znakami towarowymi i ich skuteczności na gruncie prawa podatkowego, a przyjęta kwalifikacja nie znalazła ostatecznie potwierdzenia, jako nieodparty nasuwa się wniosek o instrumentalnym wykorzystaniu instytucji prawa karnego-skarbowego w niniejszej sprawie, zwłaszcza jeśli dodatkowo się zważy na czas podejmowanych działań w relacji do spodziewanego terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku CIT za 2016 r., oraz okoliczność, że czynności podatkowe oraz dochodzeniowo-śledcze materializował de facto ten sam organ.
Niezależnie od powyższego w omawianej kwestii zwrócić należy także uwagę na to, że w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego to okoliczności konkretnej sprawy decydują o tym, czy mamy do czynienia z korzystaniem przez podatnika z możliwości obniżenia opodatkowania w sposób zgodny z prawem, czy też nie. Wskazuje się, że optymalizacja podatkowa przy użyciu legalnych instrumentów prawnych może być jednym z elementów planowania swojej aktywności, dlatego koniecznym jest rozróżnienie i wskazanie granic pomiędzy dozwoloną formą unikania opodatkowania, a uchylaniem się od niego. Jednakże kwestionowanie zastosowanego przez podatnika schematu optymalizacyjnego musi mieć wyraźną podstawę prawną, a organy podatkowe nie mogą stosować innych przepisów jako rozwiązania równoważnego z klauzulą obejścia prawa, a do tego w gruncie rzeczy zmierzał organ w niniejszej sprawie i w tym upatrywał nieprawidłowości po stronie skarżącej Spółki (wyrok NSA z 9.06.2022 r" sygn. akt II FSK 2508/19, z 9.06.2022 r" sygn. akt II FSK 2509/19, z 13.12.2022 r., sygn. akt II FSK 744/22).
Mając na względzie, że uzasadniony okazał się zarzut instrumentalności wszczęcia postępowania karnego-skarbowego, które w istocie miało organom jedynie wydłużyć termin do wydania decyzji określającej w niniejszej sprawie, w powiązaniu z brakiem informacji, że wystąpiły jakiekolwiek inne okoliczności mogące zmodyfikować termin przedawnienia zobowiązania podatkowego w niniejszej sprawie, konieczne stało się uchylenia zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., jak również na podstawie art. 135 P.p.s.a poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Sąd orzekł o tym w punkcie 1) sentencji wyroku.
Sąd umorzył również postępowanie administracyjne (podatkowe) na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a., gdyż wobec przedawnienia zobowiązania podatkowego postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Jak bowiem podnosi się w doktrynie i w orzecznictwie przepis ten jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 208 § 1 O.p. Sąd wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty. W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił sądowi administracyjnemu, aby wyrok w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. O umorzeniu postępowania podatkowego Sąd orzekł w punkcie 2) sentencji wyroku.
W konsekwencji powyższego za bezprzedmiotowe należało uznać sformułowanie w skardze zarzuty i zbędne stało się odniesienie do nich.
O kosztach postępowania wyliczonych na kwotę 997 zł Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. uwzględniając wysokość wpisu od skargi (500 zł), wysokość opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł) oraz wysokość wynagrodzenia pełnomocnika skarżącego - adwokata (480 zł), ustalonego na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).