III SA/WA 1161/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Prezesa ZUS odmawiającą umorzenia składek, wskazując na błędy proceduralne i niewłaściwe uzasadnienie organu.
Skarżąca A.K. wniosła o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, powołując się na trudną sytuację rodzinną i majątkową spowodowaną działaniami męża oraz koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezes ZUS odmówili umorzenia, uznając, że sytuacja skarżącej może się poprawić w przyszłości i nie stwierdzono całkowitej nieściągalności. Sąd uchylił decyzje organów, wskazując na naruszenie przepisów postępowania, w szczególności niewłaściwe uzasadnienie decyzji i brak należytego rozważenia argumentów strony.
Sprawa dotyczyła skargi A.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Skarżąca uzasadniała swój wniosek trudną sytuacją życiową: zadłużenie powstało z winy męża, który prowadził jej działalność gospodarczą na jej szkodę, a ona sama musiała zająć się wychowaniem niepełnosprawnego dziecka i leczyć się po pobiciu przez męża. Organy ZUS odmówiły umorzenia, wskazując na możliwość poprawy sytuacji majątkowej w przyszłości, dziesięcioletni okres przedawnienia należności oraz fakt, że część składek nie podlega umorzeniu. Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 7 K.p.a. (zasada praworządności) i art. 107 K.p.a. (wymogi uzasadnienia decyzji). Sąd podkreślił, że organy nie uzasadniły należycie swoich decyzji, nie rozważyły wszystkich argumentów strony, a także oparły się na przyszłych, niepewnych zdarzeniach. Sąd wskazał, że odmowa umorzenia nie może być oparta wyłącznie na przypuszczeniach o przyszłej poprawie sytuacji majątkowej, zwłaszcza gdy organ potwierdza ograniczone możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą. Uchylenie decyzji miało charakter procesowy i nie przesądzało o zasadności umorzenia składek.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, organy ZUS naruszyły przepisy postępowania, w szczególności poprzez niewłaściwe uzasadnienie decyzji i brak należytego rozważenia argumentów strony oraz oparcie rozstrzygnięcia na przyszłych, niepewnych zdarzeniach.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że uzasadnienie decyzji organów było wadliwe, nie odnosiło się do wszystkich argumentów skarżącej i opierało się na przypuszczeniach co do przyszłej poprawy sytuacji majątkowej, co jest niedopuszczalne jako wyłączna podstawa rozstrzygnięcia.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (43)
Główne
u.s.u.s. art. 28 § 1 - 3b
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne art. 3 § ust. 1
u.p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
u.s.u.s. art. 28 § ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne art. 3 § ust. 1
u.s.u.s. art. 28 § ust. 1
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 28 § ust. 2
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Pomocnicze
u.s.u.s. art. 83 § 1 pkt 3
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 28 § ust. 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 30
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 83 § ust. 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.p.s.a. art. 1
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
u.p.p.s.a. art. 134
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
u.p.p.s.a. art. 152
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
u.p.p.s.a. art. 135
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
K.p.a. art. 107 § 1 i 3
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 138 § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 156 § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
u.s.u.s. art. 28 § ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 28 § ust. 3b
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.p.s.a. art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
u.p.p.s.a. art. 134
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
u.p.p.s.a. art. 152
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
u.p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
u.s.u.s. art. 28 § ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 28 § ust. 3b
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.p.s.a. art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
u.p.p.s.a. art. 134
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
u.p.p.s.a. art. 152
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
u.p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
K.p.a. art. 107 § § 1 i 3
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wady proceduralne decyzji organów ZUS, w tym niewłaściwe uzasadnienie. Brak należytego rozważenia sytuacji życiowej i majątkowej skarżącej. Oparcie odmowy umorzenia na przyszłych, niepewnych zdarzeniach.
Odrzucone argumenty
Argumenty organów ZUS o możliwości poprawy sytuacji majątkowej skarżącej w przyszłości. Argument o dziesięcioletnim okresie przedawnienia należności. Argument, że część składek nie podlega umorzeniu.
Godne uwagi sformułowania
Uznanie administracyjne jest natomiast konstrukcją prawną, pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych powstałej sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego uzasadnienie spełnia bowiem szczególnie istotną rolę, gdyż pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy... Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.
Skład orzekający
Artur Kot
sprawozdawca
Grażyna Nasierowska
przewodniczący
Wojciech Mazur
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umarzania należności składkowych przez ZUS, wymogów uzasadnienia decyzji administracyjnych w sprawach uznaniowych, oraz znaczenia sytuacji życiowej strony w postępowaniu o umorzenie zobowiązań."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji skarżącej i procedury umarzania składek przez ZUS. Wymaga analizy konkretnych przepisów u.s.u.s. i rozporządzenia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne są procedury i uzasadnienie decyzji w administracji, nawet gdy organ ma pewną swobodę decyzyjną. Podkreśla ludzki wymiar spraw i potrzebę rzetelnego rozpatrzenia sytuacji strony.
“Sąd administracyjny uchyla decyzję ZUS: dlaczego organ musi dobrze uzasadnić odmowę umorzenia składek?”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Wa 1161/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-06-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-04-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Artur Kot /sprawozdawca/
Grażyna Nasierowska /przewodniczący/
Wojciech Mazur
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Mazur, Asesor WSA Artur Kot (spr.), Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.
Uzasadnienie
Pismem z 10 lipca 2005 r. A K. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, z należnymi odsetkami za zwłokę. Uzasadniając wniosek powołała się na okoliczności towarzyszące powstaniu zaległości. Zobowiązana oświadczyła, że zarządzaniem przedsiębiorstwem zajmował się jej mąż, gdyż ona większość czasu poświęcała wychowaniu dziecka specjalnej troski. Okazało się jednak, że mąż działał na jej szkodę, doprowadzając do powstania znacznego zadłużenia. Skarżąca zmuszona została do likwidacji działalności gospodarczej. Korzysta z pomocy rodziców. Oświadczyła, że nie jest w stanie podjąć w najbliższym czasie zatrudnienia, gdyż musi opiekować się dzieckiem, a ponadto została pobita przez męża, czego efektem było złamanie z przemieszczeniem lewego śródstopia. Zmuszona w przyszłości będzie poddać się zabiegowi operacyjnemu, a następnie rehabilitacji. W związku z powyższym, skarżąca oświadczyła, że nie posiada możliwości spłaty zadłużenia.
Decyzją z [...] listopada 2005 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powoływany dalej jako "Zakład" - działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 - 3b i ust. 4, a także 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s." - odmówił skarżącej umorzenia należności składkowych. Uzasadniając swoje stanowisko Zakład wskazał, że zobowiązana prowadziła do 30 kwietnia 2005 r. działalność gospodarczą. Posiada zaległości z tytułu składek finansowanych przez płatnika oraz składek finansowanych przez ubezpieczonych, które nie podlegają umorzeniu. Posiada status osoby bezrobotnej, pozbawionej prawa do zasiłku. Korzysta wspólnie z niepełnosprawnym dzieckiem z pomocy swoich rodziców. Nie posiada majątku nieruchomego.
Zakład przyznał, że skarżąca nie posiada możliwości spłaty zadłużenia. Znajduje się w trudnej sytuacji rodzinnej zarówno w związku z prowadzonym postępowaniem rozwodowym, jak również z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Pomimo tego, Zakład nie znalazł podstaw do umorzenia zaległości składkowych finansowanych przez płatnika. Powołał się przy tym na dziesięcioletni okres przedawnienia tych zaległości oraz prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zauważył, że skarżąca jest osobą "stosunkowo młodą, mogąca znaleźć zatrudnienie". Nie są przy tym Zakładowi znane wyniki "ewentualnego podziału majątku" małżonków. Zakład zauważył, że do chwili przedawnienia się należności składkowych może ulec poprawie sytuacja majątkowa skarżącej. Dodał, że małżonek skarżącej również odpowiada za zaległości składkowe. Nie uznał za okoliczność uzasadniającą umorzenie należności składkowych tego, że w imieniu skarżącej działalność prowadził w zasadzie jej mąż.
Pismem z 30 listopada 2005 r. A. K. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako "Prezes Zakładu") z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie zgodziła się bowiem z argumentacją Zakładu. Powołała się przy tym na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem oraz znaczne zadłużenie, do którego doprowadził jej mąż (ok. 100.000 zł) Oświadczyła, że nie była informowana przez Zakład o stanie zadłużenia. Nie posiadała z mężem majątku wspólnego.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, powołując się na art. art. 83 ust 4 u.s.u.s., decyzją z [...] stycznia 2006 r. Prezes Zakładu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje stanowisko powtórzył ustalenia faktyczne dokonane w decyzji Zakładu i przedstawił przebieg postępowania w sprawie. Zauważył, że wnioskiem o umorzenie zostały objęte zarówno zaległości z tytułu należności składkowych finansowanych przez płatników, które mogą podlegać umorzeniu, jak również zaległości z tytułu należności składkowych finansowanych przez ubezpieczonych, które umorzeniu nie podlegają, zgodnie z art. 30 u.s.u.s.
Zdaniem Oddziału (podkreślenie Sądu) skarżąca nie wskazała okoliczności, które mogłyby doprowadzić do zmiany stanowiska w niniejszej sprawie. Dodał, że nadal nie ma podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności, z uwagi na brak zagrożenia przedawnienia należności. Za aktualną uznał również ocenę sytuacji rodzinnej i osobistej zobowiązanej, która została dokonana w zaskarżonej decyzji. Skarżąca posiada bowiem możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych dzięki pomocy jej rodziców. Powołał się na dobry stan zdrowia i wiek skarżącej oraz to, że nie korzysta ona z pomocy społecznej. Wskazując na ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej zauważył, że brak wiedzy o zadłużeniu nie jest okolicznością usprawiedliwiającą, a świadczy jedynie o prowadzeniu działalności gospodarczej bez należytej staranności. W ocenie Zakładu, konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem ogranicza możliwość podjęcia zatrudnienia, ale nie wyklucza tej możliwości, gdyż skarżąca "Będąc osobą bezrobotną pozostaje w gotowości do pracy". Wyjaśnił, że odmowa umorzenia zaległości składkowych spowodowana była tym, że w przyszłości jej sytuacja majątkowa może ulec poprawie.
Reasumując, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (podkreślenie Sądu) nie znalazł podstaw do zmiany decyzji z [...] listopada 2005 r. i "podtrzymuje swoje stanowisko w tym zakresie (...) wobec czego ponownie odmawia umorzenia przedmiotowego zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek".
Pismem z 20 lutego 2006 r. A. K. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Zakładu z [...] stycznia 2006 r. Powtórzyła, że jej sytuacja rodzinna i majątkowa jest bardzo ciężka, a konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem specjalnej troski przez samotną matkę powoduje, że nie jest ona postrzegana jako "idealny pracownik". Dotychczasowe jej starania zmierzające do podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia nie przyniosły oczekiwanego rezultatu.
Odpowiadając na skargę, pełnomocnik organu podtrzymał dotychczas prezentowane przez Zakład stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Obszerniej, niż w zaskarżonej decyzji, przedstawił okoliczności, które w jego ocenie uzasadniają wydanie decyzji odmawiającej umorzenia należności składkowych. Wskazał na interes społeczny innych ubezpieczonych oraz zadania Zakładu. Powołał się przy tym na uchwałę Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, publ. OSNAP 2004/16/285, z której wynika, że Zakład może odmówić umorzenia należności składkowych w przypadku wystąpienia ich całkowitej nieściągalności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych względów, niż w niej podniesione.
I. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm. - powoływanej dalej jako u.p.s.a.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 u.p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Podkreślić na wstępie należy, że Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ, a następnie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bada jedynie, czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. Odnosząc powyższe uwagi do sprawy niniejszej Sąd wyjaśnia, że nie jest władny orzec o umorzeniu należności składkowych skarżącej, gdyż kompetencję wydania rozstrzygnięcia w powyższej kwestii ustawodawca powierzył w pierwszej instancji Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, zaś w drugiej Prezesowi Zakładu - zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu od 24 sierpnia 2005 r.
II. Przedmiotem sporu w sprawie niniejszej jest decyzja Prezesa Zakładu
w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych. Zastosowanie mają zatem przepisy art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365 - zwanego dalej "rozporządzeniem". Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Z przepisów tych wynika zaś, że należności składowe mogą być umarzane, z zastrzeżeniem ust. 3a, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, tj. gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
W myśl natomiast art. 28 ust 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na mocy ustawowej delegacji (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej określił szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wymienił przy tym przykładowe sytuacje, uzasadniające umorzenie należności składkowych w całości lub w części.
III. Analizując treść powyższych przepisów warto podkreślić, że prawodawca, dopuszczając możliwość umorzenia należności z tytułu składek, posłużył się zwrotem "może umorzyć" ("mogą być umorzone"). Oznacza to, że w każdym wypadku decyzja będzie wydana w ramach uznania organu. Uznanie administracyjne jest natomiast konstrukcją prawną, pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych powstałej sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Inaczej mówiąc, dysponując prawem do umorzenia należności na zasadzie uznania administracyjnego, organ może, ale nie musi, umorzyć należność z tytułu składek lub odsetki za zwłokę, mimo zajścia określonych przesłanek. Uznanie to jest ograniczone kierunkowymi dyrektywami wyboru wskazanymi w przywołanych przepisach.
Tak duży zakres swobody decyzyjnej oznacza jednocześnie, że na organie spoczywa szczególny obowiązek pełnego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, celem wykazania, że zbadał on sprawę w zakresie ustawowych dyrektyw, jak również zebrał i rozważył cały materiał dowodowy. W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego uzasadnienie spełnia bowiem szczególnie istotną rolę, gdyż pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Powyższe stanowisko znalazło wielokrotnie wyraz w ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok z 28 lutego 1996 r., sygn. akt SA/Gd 320/95; wyrok z 30 września 1996 r., sygn. akt SA/Wr 3095/95; wyrok z 26 października 1995 r., sygn. akt SA/Gd 2096/95 lub wyrok z 21 lutego 1997 r., sygn. akt SA/Bk 1120/95).
Wydanie przez Zakład decyzji w przedmiocie umorzenia należności poprzedza postępowanie, które prowadzone jest w oparciu o przepisy K.p.a., zgodnie z art. 180 § 1. Na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia Zakładu przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten rozpatrywany jest przez Prezesa Zakładu, na podstawie przepisów K.p.a. dotyczących postępowania odwoławczego. Oznacza to, że wydając decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu związany jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonymi w Rozdziale 2 Działu I K.p.a., w tym zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 K.p.a. Ma zatem obowiązek prawidłowego zastosowania przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego.
IV. Przechodząc na grunt sprawy niniejszej Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu oraz poprzedzająca ją decyzją Zakładu wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wypełniona została zatem przesłanka ich uchylenia decyzji, określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a.
Sąd zauważył, że dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału, Prezes Zakładu nie dopatrzył się przesłanek umorzenia zaległości, wymienionych zarówno w art. 28 u.s.u.s., jak i w § 3 rozporządzenia, a następnie stwierdził, że nie zachodzą przesłanki uchylenia decyzji Zakładu. Swojego stanowiska w tej mierze nie uzasadnił jednakże w sposób należyty. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 1 i 3 K.p.a. Z przepisów tych wynika, że decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne, wskazujące w szczególności fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także uzasadnienie prawne, obejmujące wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Argumentacja prezentowana przez Zakład oraz Prezesa Zakładu prowadzi do wniosku, że wygaśnięcie zobowiązań z tytułu należności składkowych może nastąpić w przypadku skarżącej tylko poprzez przedawnienie, pomimo powołania przepisów, które dają możliwość umorzenia należności składkowych w całości lub w części. Sąd nie podziela przy tym stanowiska, że obowiązujące przepisy uniemożliwiają udzielenie ulgi w postaci umorzenia w całości lub w części odsetek za zwłokę od należności składkowych. Wręcz przeciwnie, jeżeli zobowiązana nie była informowana o istniejącym zadłużeniu, to organ obowiązany jest rozważyć, czy nie stanowi to przesłanki do umorzenia odsetek za zwłokę w całości lub w części, stosownie do dyspozycji art. 7 K.p.a.
V. Istota postępowania prowadzonego w trybie art. 138 K.p.a. polega na ponownym, merytorycznym rozpoznaniu sprawy, z uwzględnieniem ewentualnej zmiany zakresu wniosku. Za niedopuszczalne należy uznać przy tym uzależnienie rozstrzygnięcia wydanego po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od tego, czy zobowiązany przedstawił nowe okoliczności w sprawie, czy też ich nie przedstawił. Rozpoznając sprawę w trybie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., organ odwoławczy (w tym przypadku Prezes Zakładu) obowiązany jest ponownie rozpatrzyć ją w całości i dokonać oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, po ponownym zapoznaniu się ze stanem faktycznym sprawy i dokonaniu jego oceny. Organ odwoławczy musi zatem ocenić, czy na tle określonego stanu faktycznego organ I instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Obowiązany jest nadto odnieść się szczegółowo do argumentacji skarżącego podniesionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a jego rozstrzygnięcie powinno uwzględniać zmianę zakresu wniosku. Może przy tym prowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jeżeli uzna to za konieczne. Sąd zauważył nadto, że zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i odpowiadając na skargę, Prezes Zakładu wypowiada się niekiedy w imieniu Zakładu lub Oddziału, co mogłoby wskazywać na to, że decyzja została wydana przez niewłaściwy organ. Taki stan rzeczy powodowałby zaś konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Prezes Zakładu obowiązany będzie zatem konsekwentnie wskazywać właściwy organ, jeżeli będzie ponownie rozpoznawał sprawę.
Podkreślenia wymaga, że badając stan faktyczny w celu rozpoznania wniosku o umorzenie należności, organy administracji publicznej obowiązane są brać pod uwagę przede wszystkim okoliczności bieżące sprawy. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić wyłącznej (podkreślenie Sądu) podstawy do wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ na orzeczenie, ale wtedy powinny zostać uprawdopodobnione, zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego (zdrowego rozsądku). Rozstrzygnięcie sprawy nie może ograniczać się do lakonicznego stwierdzenia, że sytuacja majątkowa zobowiązanej może ulec w przyszłości poprawie, jeżeli podejmie zatrudnienie. Szczególne w sytuacji, gdy organ potwierdza, iż zobowiązana posiada ograniczone możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.
VI. W ocenie Sądu, działanie organów dotknięte jest wadą naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7 K.p.a., w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Jest ono również sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania do organu, wyrażoną w art. 8 K.p.a. Prawidłowość uzasadnienia decyzji należy oceniać również w kontekście zawartej w art. 11 K.p.a. zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony określonego obowiązku, bez potrzeby stosowania środków przymusu.
Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Zakładu naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, powodując konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Ponownie rozpoznając sprawę Zakład obowiązany przy tym będzie do przedstawienia w decyzji zarówno uzasadnienia faktycznego, jak i uzasadnienia prawnego, a po dokonaniu oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, zobowiązany będzie także do wyciągnięcia stosownych wniosków, pozwalających w konsekwencji zakończyć postępowanie w sprawie umorzenia należności składkowych w zgodzie z zasadami postępowania administracyjnego. Obowiązany nadto będzie odnieść się należycie do argumentacji i zarzutów podniesionych przez skarżącą, a także wskazać działania, jakie podjął w celu ewentualnego obciążenia męża skarżącej odpowiedzialnością za spłatę należności składkowych.
Poza tym zauważenia wymaga, że Prezes Zakładu w odpowiedzi na skargę podjął próbę rozwinięcia uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Działanie to Sąd uznał jednak za spóźnione i tym samym nieprawidłowe. W świetle ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego odpowiedź na skargę nie może być traktowana jako uzupełnienie uzasadnienia decyzji (por. wyroki: z dnia 25 maja 2001r., sygn. akt III SA 2024/00, z dnia 13 grudnia 1995r. sygn. akt III SA 341/95, z dnia 27 czerwca 2001r., sygn. akt V SA 3659/00). Wywody i okoliczności, które podniesiono dopiero w odpowiedzi na skargę, nie stanowiły przedmiotu postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji i nie zostały zawarte w jej uzasadnieniu, dlatego też nie mogą być przedmiotem oceny sądu.
Uchylenie decyzji nastąpiło z przyczyn procesowych i nie oznacza, że sytuacja skarżącej uzasadnia umorzenie w całości należności składkowych.
Z uwagi na przedstawione wyżej rozważania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 134 § 1 oraz art. 135, a także na podstawie art. 152 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI