I SA/Rz 405/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w RzeszowieRzeszów2025-11-20
NSApodatkoweWysokawsa
VATkonsorcjumpodwykonawstwoodwrotne obciążenieinterpretacja podatkowaroboty budowlanezamówienia publiczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił interpretację Dyrektora KIS, uznając, że spółka w konsorcjum nie była podwykonawcą lidera, a zatem nie powinno mieć zastosowania odwrotne obciążenie VAT.

Sprawa dotyczyła interpretacji przepisów VAT w kontekście rozliczeń w konsorcjum. Spółka "G" Sp. z o.o. kwestionowała zastosowanie mechanizmu odwrotnego obciążenia VAT przez lidera konsorcjum ("P1" S.A.) do usług budowlanych, twierdząc, że nie była podwykonawcą, lecz równorzędnym wykonawcą wobec inwestora. Dyrektor KIS uznał, że spółka miała status podwykonawcy. WSA w Rzeszowie uchylił interpretację, stwierdzając, że spółka nie była podwykonawcą, a jej relacja z liderem miała charakter organizacyjny, a nie podwykonawczy.

Przedmiotem skargi spółki "G" Sp. z o.o. w likwidacji była interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej dotycząca podatku od towarów i usług. Spółka wraz z "P1" S.A. zawarły umowę konsorcjum na realizację zamówienia publicznego, gdzie "P1" S.A. pełniło rolę lidera. Powstał spór co do zastosowania przez lidera mechanizmu odwrotnego obciążenia VAT na podstawie art. 17 ust. 1h ustawy VAT do usług świadczonych przez spółkę, która twierdziła, że nie była podwykonawcą, lecz równorzędnym wykonawcą wobec inwestora ("P2" S.A.). Dyrektor KIS uznał, że spółka miała status podwykonawcy, ponieważ wystawiała faktury na rzecz lidera, a umowa wykonawcza zawierała zapis o usługach podwykonawczych. WSA w Rzeszowie, po ponownym rozpoznaniu sprawy (po uchyleniu przez NSA wyroku pierwszej instancji), uchylił zaskarżoną interpretację. Sąd podkreślił, że postępowanie interpretacyjne jest związane zakresem wniosku i zarzutami skargi. Stwierdził, że spółka nie miała statusu podwykonawcy, gdyż świadczyła usługi bezpośrednio na rzecz inwestora, a relacja z liderem miała charakter organizacyjny. Podkreślono, że podwykonawstwo wymaga stosunku prawnego między generalnym wykonawcą a podwykonawcą, czego w tym przypadku brakowało. Sąd uznał, że organ błędnie zinterpretował przepisy, nie uwzględniając rzeczywistych stosunków cywilnoprawnych między członkami konsorcjum.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, mechanizm odwrotnego obciążenia VAT nie ma zastosowania, jeśli członek konsorcjum nie jest podwykonawcą lidera, a świadczy usługi bezpośrednio na rzecz inwestora.

Uzasadnienie

Status podwykonawcy wymaga istnienia stosunku prawnego między generalnym wykonawcą a podwykonawcą. W konsorcjum, gdzie członkowie są równorzędnymi wykonawcami wobec inwestora, a relacje między nimi mają charakter organizacyjny, nie można domniemywać podwykonawstwa. Fakt wystawiania faktur na rzecz lidera ma charakter organizacyjny i nie przesądza o statusie podwykonawcy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit.a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej interpretacji w przypadku naruszenia prawa materialnego lub postępowania.

p.p.s.a. art. 146 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzeczenia co do istoty sprawy po uchyleniu interpretacji.

ustawa VAT art. 17 § ust. 1 pkt 8

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Mechanizm odwrotnego obciążenia VAT dla określonych usług.

ustawa VAT art. 17 § ust. 1h

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Warunek stosowania mechanizmu odwrotnego obciążenia – świadczenie usług jako podwykonawca.

ustawa VAT art. 5 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Definicja odpłatnego świadczenia usług podlegającego opodatkowaniu.

ustawa VAT art. 8 § ust. 1

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Definicja świadczenia usług.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 57a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie sądu zarzutami skargi oraz podstawą prawną.

k.c. art. 58

Kodeks cywilny

Nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub zasadami współżycia społecznego.

p.z.p. art. 23

Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych

Dotyczy konsorcjów w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego.

p.z.p. art. 2 § pkt 9b

Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych

Definicja umowy o podwykonawstwo.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Spółka w konsorcjum nie była podwykonawcą lidera, lecz równorzędnym wykonawcą wobec inwestora. Relacja między członkami konsorcjum miała charakter organizacyjny, a nie podwykonawczy. Postanowienie umowy wykonawczej o podwykonawstwie było sprzeczne z rzeczywistym stanem faktycznym i prawem. Organ interpretacyjny nie miał podstaw do rozszerzającego stosowania mechanizmu odwrotnego obciążenia VAT.

Odrzucone argumenty

Stanowisko Dyrektora KIS, że spółka była podwykonawcą lidera konsorcjum. Zastosowanie mechanizmu odwrotnego obciążenia VAT na podstawie art. 17 ust. 1h ustawy o VAT. Interpretacja postanowienia umownego o podwykonawstwie jako wiążącego dla określenia statusu spółki.

Godne uwagi sformułowania

Statusu "podwykonawcy" nie można domniemywać. Kwestia wzajemnych rozliczeń pozostaje bez znaczenia dla statusu uczestnika konsorcjum, który jest takim samym wykonawcą zamówienia wobec inwestora jak lider konsorcjum. Organ interpretacyjny nie miał bowiem podstaw do przyjęcia na gruncie tego co przedstawiono we wniosku, że skarżąca będąca członkiem konsorcjum, wykonywała swoje usługi jako "podwykonawca", tj. na zlecenie i na rzecz lidera konsorcjum.

Skład orzekający

Małgorzata Niedobylska

przewodniczący sprawozdawca

Jacek Surmacz

członek

Jarosław Szaro

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Określenie statusu prawnego członków konsorcjum w kontekście przepisów VAT, zwłaszcza w zakresie stosowania mechanizmu odwrotnego obciążenia."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji konsorcjum w zamówieniach publicznych i interpretacji przepisów VAT obowiązujących w danym okresie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy złożonych rozliczeń w konsorcjach, co jest częstym problemem w praktyce gospodarczej, a interpretacja przepisów VAT w tym kontekście ma duże znaczenie praktyczne dla firm.

Konsorcjum a VAT: Kiedy lider nie jest pracodawcą, a członek nie jest podwykonawcą?

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Rz 405/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-11-20
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jacek Surmacz
Jarosław Szaro
Małgorzata Niedobylska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną interpretację
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit.a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 361
art. 17 ust. 1 pkt 8, art. 17 ust. 1h, art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia NSA Jacek Surmacz, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant specjalista Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2025 r. sprawy ze skargi G. Sp. z o.o. z/s w K. w likwidacji na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 7 maja 2021 r. nr 0111-KDIB3-1.4012.62.2021.2.IK w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżoną interpretację, 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz skarżącej G. Sp. z o.o. z/s w K. w likwidacji kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi "G" sp. z o.o. z/s w K. (dalej: spółka/wnioskodawczyni/skarżąca) jest pisemna interpretacja indywidualna wydana przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej w dniu 7 maja 2021 r. nr 0111-KDIB3-1.4012.62.2021.2.IK), dotyczącą wykładni przepisów ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa VAT).
Przedstawiając zaistniały stan faktyczny wnioskodawczyni podała, że wraz z inną spółką ("P1" S.A. z/s w K.) w dniu 8 lutego 2018 r. zawarły umowę konsorcjum celem wspólnego ubiegania się o udzielenie zamówienia publicznego na realizację inwestycji pod nazwą "[...]". Liderem grupy zostało "P1" S.A., której wnioskodawczyni udzieliła stosownego pełnomocnictwa określonego tak w umowie, jak i art. 23 ustawy - Prawo zamówień publicznych. Umowa konsorcjum była zmieniana czterokrotnie. Konsorcjum to pozyskało ww. zamówienie i dnia 2 lipca 2018 r. zawarto z "P2" S.A. z/s w W. umowę o generalną realizację ww. inwestycji. Następnie spółka i "P1" S.A. zawarły umowę wykonawczą dotyczącą realizacji ww. kontraktu, którą dwukrotnie zmieniano. Do dnia wystąpienia z wnioskiem o interpretację ww. kontrakt wykonano, odbioru końcowego dokonano dnia 6 maja 2020 r.
Następnie podano, że pomiędzy spółką i "P1" S.A. powstał spór co do skuteczności i zgodności z prawem zapisu umowy wykonawczej dotyczącego zastosowania przez lidera konsorcjum odwrotnego obciążenia podatkiem od towarów i usług (dalej: podatek VAT), opartego na ówcześnie obowiązującym art. 17 ust. 1h ustawy VAT, tj. postanowienia § 4 ust. 5 umowy wykonawczej. Wynikało z niego, że usługi spółki potraktowane zostały jako usługi podwykonawcy. Jednak żadna z umów nie określa spółki jako podwykonawcy. Roboty budowlane były wykonywane wspólnie przez "P1" S.A. oraz "G" sp. z o.o., zgodnie z ustalonym zakresem i podziałem prac. Finalnym odbiorcą prac było "P2" S.A.( Inwestor), a nie "P1" S.A. "G" sp. z o.o. zajmowała zatem z "P1" S.A. równorzędną pozycję w konsorcjum. W umowie wykonawczej postanowiono, że do kwot netto doliczany będzie podatek VAT. Pomimo tego "P1" S.A. odmawia spółce uiszczenia podatku VAT, odwołując się do postanowień umowy w zakresie odwrotnego obciążenia podatkiem VAT, które - w ocenie wnioskodawczyni - są niezgodne z prawem, a w konsekwencji nie wiążą stron umowy wykonawczej.
W uzupełnieniu wniosku dodano, że spółka była i jest podatnikiem podatku VAT, sprzedaż nie jest u niej zwolniona od podatku i jest zarejestrowana jako podatnik VAT czynny. Lider konsorcjum był i jest podatnikiem podatku VAT, zarejestrowanym jako podatnik VAT czynny. Usługi świadczone przez spółkę są wymienione w poz. 2 - 48 załącznika nr 14 do ustawy VAT i były wykonywane bezpośrednio na rzecz inwestora ("P2" S.A.), w ramach zamówienia publicznego. Lider konsorcjum wystawiał faktury sprzedaży na rzecz Inwestora, obejmujące całość świadczenia konsorcjum. Spółka nie była uprawniona do wystawiania faktur na rzecz Inwestora. Lider konsorcjum wystawiając faktury na rzecz Zamawiającego dokumentował wykonanie usług wymienionych w poz.2-48 załącznika nr 14 do ustawy o VAT. Spółka, zgodnie z postanowieniami umowy, wystawiła faktury na rzecz lidera konsorcjum za wykonane na rzecz Inwestora prace.
W związku z powyższym zadano pytanie: czy w opisanym stanie faktycznym zastosowanie odwrotnego obciążenia podatkiem VAT, na podstawie obowiązującego ówcześnie art. 17 ust. 1 h ustawy o VAT, było prawidłowe i zgodne z prawem.
Zdaniem spółki zastosowanie odwrotnego obciążenia było nieprawidłowe i niezgodne z prawem. Zawarta z "P1" S.A. umowa uzależniała odwrotne obciążenie od bycia podwykonawcą, którym spółka nie była. Sposób rozliczania się z inwestorem nie miał istotnego znaczenia dla uznania danego podmiotu za podwykonawcę. Postanowienie umowne było sprzeczne z prawem i jako takie nieważne w rozumieniu art. 58 Kodeksu cywilnego. Trafności zaprezentowanego stanowiska upatrywała w wyroku ETS w sprawie C-77/01 oraz wyrokach sądów administracyjnych, m.in. I SA/Wr 829/17, I SA/Bd 84/18, I SA/Kr 994/17. Spółka była wykonawcą zamówienia publicznego, a nie podwykonawcą, przez co nie miało zastosowania odwrotne obciążenie VAT. Dlatego [...] S.A. pozostawała w zwłoce i opóźnieniu z zapłatą na jej rzecz części wynagrodzenia odpowiadającej kwocie podatku VAT od części prac, do których "P1" S.A. bezprawnie zastosowała odwrotne obciążenie VAT.
Zaskarżoną interpretacją Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał stanowisko wnioskodawczyni za nieprawidłowe. Podał, że konsorcjum jest organizacją zrzeszającą kilka podmiotów gospodarczych na określony czas, w konkretnym celu. Konsorcjum nie jest podmiotem gospodarczym. Nie posiada osobowości prawnej, ani podmiotowości prawnej. Nie podlega rejestracji. Podmioty tworzące konsorcjum pozostają zasadniczo niezależne w swoich działaniach. W działaniach związanych z konsorcjum realizują wspólne przedsięwzięcie objęte porozumieniem. Mogą wskazać podmiot, który będzie je reprezentował. Konsorcjum nie może być podatnikiem; podatnikami podatku VAT są przedsiębiorcy działający w ramach konsorcjum. Działając w ramach konsorcjum powinni oni do wzajemnych rozliczeń stosować ogólne reguły wynikające z ustawy VAT.
Następnie podano, że zgodnie z umową konsorcjum podmioty je tworzące wybrały lidera odpowiedzialnego za wszystkie rozliczenia z zamawiającym. Umowa określa szczegółowe zasady współpracy, tj. podział prac przy realizacji zamówienia pomiędzy liderem, a pozostałymi członkami konsorcjum, zasady wzajemnych rozliczeń w okresie wykonywania zamówienia, zasady podziału wynagrodzenia z tytułu realizowanych prac oraz zasady odpowiedzialności w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania zamówienia. W opisanym stanie faktycznym zamawiający był beneficjentem działań podejmowanych przez lidera konsorcjum, który wystawiał na jego rzecz fakturę obejmującą całą wartość zamówienia. Beneficjentem prac podejmowanych przez członka konsorcjum był lider. Członek konsorcjum wystawiał natomiast fakturę za wykonane przez siebie prace na rzecz lidera konsorcjum. W takim przypadku zachodziła odsprzedaż świadczeń pomiędzy członkami konsorcjum. Czynności te na gruncie ustawy VAT podlegały opodatkowaniu tym podatkiem, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, jako odpłatne świadczenie usług, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy.
Organ powołał się na przepisy art. 17 ust. 1 pkt 8 oraz ust. 1h ustawy VAT. Powołane przepisy określają mechanizm polegający na przesunięciu obowiązku rozliczenia podatku VAT na podatnika, na rzecz którego świadczona jest usługa budowlana, wymieniona w poz. 2-48 załącznika nr 14 do ustawy VAT, jeżeli usługodawcą jest podatnik, o którym mowa w art. 15, u którego sprzedaż nie jest zwolniona od podatku na podstawie art. 113 ust. 1 i 9, natomiast usługobiorcą jest podatnik, o którym mowa w art. 15, zarejestrowany jako podatnik VAT czynny, a mechanizm ten ma zastosowanie, jeżeli usługodawca świadczy te usługi jako podwykonawca. Oznacza to, że za rozliczenia podatku VAT od takich usług świadczonych przez podwykonawcę odpowiedzialny był nabywca usług budowlanych. Na zasadach ogólnych opodatkowaniu podlegały usługi świadczone przez wykonawcę (generalnego wykonawcę) na rzecz inwestora.
Zaznaczono, że ustawa o VAT nie definiuje pojęcia "podwykonawcy". Pod podjęciem tym należy rozumieć "firmę lub osobę wykonującą pracę na zlecenie głównego wykonawcy". Status podwykonawcy wynika bezpośrednio z zawartych pisemnych umów, a w przypadku ich braku o statusie tym świadczą okoliczności i charakter wykonywanych usług. Konsorcja mogą mieć różny charakter, a szczegółową organizację i zasady rozliczeń między członkami konsorcjum, a inwestorem określa umowa. Ponieważ opisana umowa konsorcjum określała, że członek konsorcjum wystawia faktury VAT na rzecz lidera za wykonane usługi, natomiast lider wystawia faktury VAT na rzecz inwestora za wszystkie prace wykonane przez konsorcjum na podstawie umowy zawartej z inwestorem (zamawiającym), należało uznać, że członek konsorcjum będzie w tym schemacie występował w charakterze podwykonawcy lidera konsorcjum, działającego w takim przypadku jako generalny wykonawca względem inwestora (zamawiającego). Za stanowiskiem tym przemawia także zapis § 4 ust. 5 umowy. Nie można było natomiast uznać, że głównymi wykonawcami wobec zamawiającego byli lider i członek konsorcjum. Spółka była zatem zobowiązana do wystawienia faktur VAT na rzecz lidera konsorcjum z zastosowaniem mechanizmu odwrotnego obciążenia.
W skardze, domagając się uchylenia zaskarżonej interpretacji i zobowiązania organu do wydania interpretacji odpowiadającej prawu, a także orzeczenia o kosztach postępowania, zarzucono dopuszczenie się przez organ błędu wykładni i niewłaściwej interpretacji przepisów prawa materialnego, a to:
1. art. 17 ust. 1 pkt 8 w zw. z 17 ust. 1h ustawy o VAT poprzez bezpodstawne uznanie, że ma on zastosowanie w przedstawionym stanie faktycznym, podczas gdy spółka nie jest podwykonawcą lidera konsorcjum i nie wykonywała prac na rzecz lidera, a na rzecz inwestora, a także świadczenia wykonane przez nią nie były w żaden sposób odsprzedawane pomiędzy konsorcjantami, więc ww. przepis nie znajdzie zastosowania w przedstawionym stanie faktycznym, pomimo brzmienia § 4 ust. 5 umowy wykonawczej, który jako sprzeczny z ustawą jest nieważny,
2. art. 2 pkt 1 Dyrektywy 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy VAT poprzez uznanie, że czynności wykonywane zgodnie z umową wykonawczą przez członków konsorcjum stanowią dostawy towarów lub świadczenia usług za wynagrodzeniem w rozumieniu powoływanych przepisów, podczas gdy szerokie orzecznictwo, w tym europejskie, wskazuje na brak takiego charakteru.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zgodnie z umową konsorcjum skarżąca była wraz z "P1" S.A. określona jako "wykonawca". Żadna umowa nie określała jej jako podwykonawcę. Dlatego do przysługującego jej wynagrodzenia nie znajdowało zastosowania odwrotne obciążenie podatkiem VAT. W opisywanym stanie faktycznym nie miała miejsca sprzedaż czy odsprzedaż żadnych świadczeń pomiędzy konsorcjantami. Kontrakt był wykonywany przez dwóch generalnych wykonawców, posiadających tożsamą pozycję wobec inwestora. Przyznanie jednej ze stron umowy konsorcjum miana lidera konsorcjum miało jedynie charakter organizacyjny i usprawniający przebieg prac oraz komunikację z inwestorem. W sposób nieuprawniony rozszerzył zatem organ zastosowanie przepisu art. 17 ust. 1h ustawy o VAT. Spółka nie miała statusu podwykonawcy tak na gruncie przepisów ustawy - Prawo zamówień publicznych, jak i Kodeksu cywilnego. Wystawianie faktur na rzecz lidera stanowiło kwestię organizacyjną, a prace były wykonywane przez nią bezpośrednio na rzecz inwestora. Lider Konsorcjum nie był nigdy, nawet pośrednim, nabywcą tych prac. Dlatego zastosowanie przez lidera konsorcjum mechanizmu odwrotnego obciążenia podatkiem VAT było błędne i bezpodstawne. Organ natomiast dla zaprezentowanego stanowiska powołał się na postanowienie umowy konsorcjum, które jest przez nią podważane w zakresie ważności.
Spółka wskazała, że część wynagrodzenia kontraktowego, w tym należny jej z tego tytułu podatek VAT, stanowi przedmiot sporu zawisłego przed Sądem Okręgowym w R., który wyrokiem z 8 czerwca 2021 r. zasądził na jej rzecz kwotę do zapłaty.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie.
Wyrokiem z dnia 21 września 2021r. sygn.. akt I SA/Rz 512/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił zaskarżoną interpretację uznając, że została ona wydana z naruszeniem prawa materialnego i przepisów postępowania.
Na skutek skargi kasacyjnej organu sprawę rozpoznawał Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2025r. sygn. akt I FSK 2558/21 uchylił wyrok sądu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. Powodem uchylenia wyroku było przekroczenie przez WSA granic wyznaczonych zarzutami skargi i powołaną podstawą prawną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po ponownym rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje:
Postępowanie o wydanie indywidualnej interpretacji prawa podatkowego jest uregulowaniem szczególnym. Przedmiotem tego postępowania jest dokonanie wykładni zagadnienia prawnego przedstawionego uprawnionemu organowi do wyjaśnienia w trybie przepisów rozdziału 1a Działu I Ordynacji podatkowej. W postępowaniu interpretacyjnym przedstawiony we wniosku stan faktyczny, przyporządkowane mu pytanie oraz własne stanowisko wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej zaistniałego/przyszłego stanu faktycznego wyznaczają organowi granice takiej interpretacji i w tych też granicach przeprowadzana jest kontrola sądu administracyjnego, co do zgodności z prawem wydanej interpretacji.
Dodać przy tym należy, że stosownie do treści art. 57a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 - dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczenia się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego.
Przedmiot sporu w niniejszej sprawie dotyczy kwestii uznania skarżącej za podwykonawcę świadczonych usług budowlanych oraz prawidłowości zastosowania pomiędzy skarżącą, a liderem konsorcjum systemu odwrotnego obciążenia VAT, o którym mowa w art. 17 ust.1 pkt 8 w zw. z art.17 ust. 1h ustawy o VAT, w brzmieniu obowiązującym w 2018r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 8 ustawy o VAT podatnikami są również osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne nabywające usługi wymienione w załączniku nr 14 do ustawy, jeżeli łącznie spełnione są następujące warunki:
a) usługodawcą jest podatnik, o którym mowa w art. 15, u którego sprzedaż nie jest zwolniona od podatku na podstawie art. 113 ust. 1 i 9,
b) usługobiorcą jest podatnik, o którym mowa w art. 15, zarejestrowany jako podatnik VAT czynny.
W myśl art. 17 ust. 1h ustawy o VAT, w przypadku usług wymienionych w poz. 2-48 załącznika nr 14 do ustawy, przepis ust. 1 pkt 8 stosuje się, jeżeli usługodawca świadczy te usługi jako podwykonawca.
Powołane przepisy wprowadzają tzw. mechanizm odwróconego obciążenia w odniesieniu do usług wymienionych w załączniku nr 14 ustawy o VAT. W załączniku tym m. in. wymieniono kilkadziesiąt usług stanowiących różnego rodzaju roboty budowlane. O ile w przypadku podatku VAT zasadą jest, że prawny ciężar zobowiązania podatkowego ciąży na podmiocie, który dostarcza towary bądź świadczy usługi, o tyle w tych przypadkach ciężar rozliczenia podatku z mocy art. 17 ust. 1 pkt 8 został przeniesiony na nabywców usług. Z kolei z przepisu art. 17 ust. 1h ustawy o VAT wynika, że jeżeli usługodawca świadczy te usługi jako podwykonawca, jest objęty mechanizmem odwróconego obciążenia. Omawiany mechanizm stanowi odstępstwo od ogólnych zasad opodatkowania, dlatego nie może być stosowany w sposób rozszerzający, a statusu "podwykonawcy" nie można domniemywać (por. wyroki NSA: z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I FSK 1266/19; z 30 września 2020 r., sygn. akt I FSK 882/18; z 28 kwietnia 2021 r., sygn. akt I FSK 123/21 i sygn. akt I FSK 125/21; z 7 maja 2021 r., sygn. akt I FSK 931/18 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl)
W stanie faktycznym sprawy umowa o wykonanie usług na rzecz inwestora świadczona była przez konsorcjum, które ubiegało się o udzielenie zamówienia w trybie art. 23 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych ( Dz. U. z 2017 r., poz. 1579 ze zm. – dalej p.z.p.). Konsorcjum jest stosunkiem obligacyjnym kreowanym umową, w którym konsorcjanci zobowiązują się do działań i świadczeń zmierzających do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego. Członkowie konsorcjum są zobligowani do ustanowienia pełnomocnika do reprezentowania ich w postępowaniu o udzielenie zamówienia albo reprezentowania w postępowaniu i zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego (art.23 ust. 2 p.z.p.), a przepisy dotyczące wykonawcy stosuje się odpowiednio do wykonawców, o których mowa w ust. 1 (ust. 3). Pełnomocnikiem wykonawców może być osoba trzecia, lub lider konsorcjum, przy czym prawo zamówień publicznych nie definiuje odrębnie "wykonawcy wielopodmiotowego", lecz wykonawcę (art. 2 pkt 11 p.z.p.), w ten sposób, że jest nim osoba fizyczna, osoba prawna albo jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, która ubiega się o udzielenie zamówienia publicznego, złożyła ofertę lub zawarła umowę w sprawie zamówienia publicznego. Zatem uczestnikiem postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub stroną w postępowaniu sądowym związanym z zagrożeniem interesu prawnego wykonawcy nie jest konsorcjum, ani lider konsorcjum, lecz podmioty tworzące konsorcjum (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2011 r., sygn. akt V CSK 475/10)
Zgodnie z art. 2 pkt 9b p.z.p., ilekroć w ustawie jest mowa o umowie o podwykonawstwo – należy przez to rozumieć umowę w formie pisemnej o charakterze odpłatnym, której przedmiotem są usługi, dostawy lub roboty budowlane stanowiące część zamówienia publicznego, zawartą między wybranym przez zamawiającego wykonawcą, a innym podmiotem (podwykonawcą), a w przypadku zamówień publicznych na roboty budowlane także między podwykonawcą, a dalszym podwykonawcą lub między dalszymi podwykonawcami. Zatem z podwykonawstwem mamy do czynienia w sytuacji, gdy występuje stosunek prawny – na podstawie umowy o roboty budowlane – między wykonawcą (generalnym wykonawcą), a podwykonawcą.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy wnioskodawczyni nie definiowała swojej roli jako podwykonawcy. Taką rolę przypisał jej organ interpretacyjny, w istocie jedynie na tej postawie, że w § 4 ust.5 umowy wykonawczej znajdował się zapis, że roboty realizowane przez partnera konsorcjum są usługami podwykonawczymi, tj. świadczonymi przez partnera konsorcjum jako podwykonawcę. Takie stanowisko mogłoby być zasadne jedynie wtedy, gdyby z przedstawionego stanu faktycznego wynikało, że to lider konsorcjum jest beneficjentem prac podejmowanych przez skarżącą, a więc, że skarżąca wykonuje prace na jego rzecz. Natomiast z przestawionego stanu faktycznego wynika, że skarżąca realizowała zamówienie publiczne jako członek konsorcjum, równoważny z drugim konsorcjantem, który jednocześnie pełnił funkcję lidera konsorcjum. Zarówno skarżąca, jak i lider świadczyli usługi budowlane bezpośrednio na rzecz inwestora, natomiast wybór lidera spowodowany był organizacją sposobu rozliczania usług, który wyglądał w ten sposób, że lider wystawiał fakturę za wszystkie prace wykonane na rzecz inwestora przez członków konsorcjum, a członek konsorcjum – skarżąca, wystawiała na rzecz lidera faktury za roboty budowlane, które wykonała na rzecz inwestora. Skarżąca nie świadczyła natomiast żadnych usług na rzecz lidera konsorcjum. Trzeba podkreślić, że kwestia wzajemnych rozliczeń pozostaje bez znaczenia dla statusu uczestnika konsorcjum, który jest takim samym wykonawcą zamówienia wobec inwestora jak lider konsorcjum. Lider reprezentuje pozostałych konsorcjantów w kontaktach z inwestorem, ale niczego im nie zleca. To nie lider, a inwestor jest beneficjentem usług świadczonych przez konsorcjantów, w tym przez skarżącą..
Z tych względów nie można uznać, że skarżąca wykonywała usługi podwykonawcze. Skoro, jak wyżej wskazano, podwykonawstwo oznacza występowanie stosunku prawnego – na podstawie umowy o roboty budowlane – między wykonawcą (generalnym wykonawcą), a podwykonawcą, to w stanie faktycznym przedstawionym we wniosku nie było takiego stosunku pomiędzy skarżącą, a liderem konsorcjum.
Podsumowując należy wskazać, że Dyrektor KIS, uznając w stanie faktycznym przedstawionym we wniosku, że skarżąca ma status podwykonawcy wobec lidera konsorcjum, a rozliczenie pomiędzy skarżącą, a liderem konsorcjum powinno odbywać się z zastosowaniem mechanizmu odwrotnego obciążenia, dokonał błędnej wykładni przepisów art. 17 ust.1 pkt 8 w zw. a art.17 ust. 1h i w zw. z art.5 ust.1 pkt 1 w zw. z art.8 ust.1 ustawy o VAT, nie uwzględniającej rzeczywistych stosunków cywilnoprawnych między członkami konsorcjum, których pozycja jest równorzędna i którzy solidarnie odpowiadają za efekty prac przed inwestorem. Takie zastosowanie przepisów prawa materialnego miało przy tym miejsce wskutek nieuprawnionej modyfikacji stanu faktycznego przedstawionego we wniosku o wydanie interpretacji. Organ interpretacyjny nie miał bowiem podstaw do przyjęcia na gruncie tego co przedstawiono we wniosku, że skarżąca będąca członkiem konsorcjum, wykonywała swoje usługi jako "podwykonawca", tj. na zlecenie i na rzecz lidera konsorcjum.
Z uwagi na powyższe, Sąd, na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. a i art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI