I SA/Rz 375/05

I SA/Rz 375/05 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2005-12-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-08-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Barbara Stukan-Pytlowany
Kazimierz Włoch /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Piórkowska
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Włoch /spr./ Sędziowie NSA Maria Piórkowska WSA Barbara Stukan-Pytlowany Protokolant sek.sąd. T.Tochowicz po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2005r. na rozprawie- sprawy ze skarg Z. J. na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2005r. Nr [...] [...] [...] [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienia, II. określa, że powyższe postanowienia nie mogą być wykonane do chwili uprawomocnienia się wyroku.
Uzasadnienie
Postanowieniami z dnia [...] czerwca 2005r. od numeru [...] do numeru [...] Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażaleń Z. J. na cztery postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] lutego 2005r. o numerach: [...], [...], [...], [...], w przedmiocie kosztów egzekucyjnych utrzymał w mocy zaskarżone postanowienia.
W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że postanowieniami z dnia [...] lutego 2005r. : Nr [...]Naczelnik Urzędu Skarbowego ustalił koszty egzekucyjne powstałe w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] wobec Z. J. w kwocie 80,26zł; Nr [...] na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] w kwocie 14,20 zł ; Nr [...] na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] w kwocie 69,90 zł; Nr [...] w kwocie 63,50 zł.
Koszty egzekucyjne na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych naliczone zostały stosownie do § 1 ust 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990 r. w sprawie opłat za czynności egzekucyjne oraz sposobu przeprowadzania publicznej licytacji i trybu postępowania przy przechowywaniu i egzekucyjnej sprzedaży niektórych rodzajów ruchomości (Dz. U. z 1999r. nr 47 poz. 281 ze zm.), zgodnie z którym opłata za zajęcie ruchomości wynosi 6 % od kwoty egzekwowanej należności oraz stosownie do § 1 ust 2 tegoż rozporządzenia naliczono opłaty manipulacyjne w wysokości 1 % od kwoty egzekwowanych należności. Wysokość egzekwowanej należności w wypadku pierwszego tytułu wykonawczego wynosiła 1146,69 zł wobec czego opłata za zajęcie ruchomości wyniosła 68,80 zł, a opłata manipulacyjna 11,46 zł.
Natomiast wysokość egzekwowanej należności w przypadku tytułu wykonawczego nr [...] stanowiła kwotę 203,10zł, wobec czego opłata za zajęcie ruchomości wyniosła 12,20zł a opłata manipulacyjna 2zł.
Zaś w przypadku tytułu wykonawczego Nr [...] wysokość egzekwowanej należności stanowiła kwotę 998,70zł, wobec czego opłata za zajęcie ruchomości wyniosła 59,90zł a opłata manipulacyjna 10zł.
Natomiast odnośnie tytułu wykonawczego nr [...] wysokość egzekwowanej należności stanowiła kwotę 907,19zł wobec czego opłata za zajęcie ruchomości wyniosła 54,40zł, a opłata manipulacyjna 9,10zł.
Organ odwoławczy uznał, że organ egzekucyjny dopełnił obowiązku doręczenia tytułów wykonawczych co nastąpiło w dniu 29 marca 1995r. oraz 12 i 13 lipca 1995r. przy dokonaniu zajęć - pomimo braku potwierdzenia odbioru tych tytułów przez dłużnika. Wprawdzie w opisanych wyżej czterech tytułach wykonawczych w części F i G znajduje się adnotacja organu egzekucyjnego, że zajęcia ruchomości dokonano 13 lipca 1995r., ale zapisy te mają charakter jedynie techniczny i nie mogą być uznane za wiążące.
Organ odwoławczy prowadził postępowanie dowodowe w formie rozprawy administracyjnej (protokoły z dnia 1 sierpnia 2003r. , 19 września 2003r. i 9 grudnia 2003r. ) w wyniku którego zebrany materiał dowodowy w postaci zeznań świadków- pracowników Urzędu Skarbowego, wskazuje, że czynności egzekucyjne skierowane do Z. J. w dniu 29 marca 1995r. zostały dokonane między innymi na podstawie w/w 4 tytułów wykonawczych. Dowodzenie doręczenia tytułów wykonawczych z zeznaniami świadków było w pełni dopuszczalne wobec treści art. 75 kpa, zgodnie z którym dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków , opinie biegłych i oględziny.
W reasumpcji organ odwoławczy stwierdził, że koszty egzekucyjne powstałe w wyniku zajęcia ruchomości były należne, a ich wysokość jest również prawidłowa.
Na powyższe postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej Z. J. wniósł skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie domagając się stwierdzenia ich nieważności lub ich uchylenia wraz z poprzedzającymi ich postanowieniami Naczelnika Urzędu Skarbowego.
Skarżący zarzucił naruszenie art. 64 c § 7 w związku z art. 64 c § 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. Nr 110 z 2002 poz. 968 ze zm.) przez wydanie zaskarżonych postanowień oraz poprzedzających je postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego; § 1 ust. 2 w zw. z § 3 ust. 2 wyżej cyt. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990 r. w zw. z art. 32 wyżej cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez ustalenie i obciążenie skarżącego opłatą manipulacyjną, gdy nie doszło do skutecznego doręczenia mu odpisów tytułów wykonawczych oraz wszystkich przepisów tegoż rozporządzenia przez ustalenie opłaty od czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia ruchomości.
W uzasadnieniu skarg skarżący podniósł, że nigdy nie złożył wniosku o wydanie postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Nigdy nie doręczono mu tytułów wykonawczych, wobec czego nieprawdziwe jest stwierdzenie, oparte na zeznaniach świadka, który nie uczestniczył w czynności w dniu 29 marca 1995 r. W dniu wydania zaskarżonych postanowień toczyło się i nadal się toczy postępowanie o umorzenie postępowania egzekucyjnego odnośnie przedmiotowych tytułów wykonawczych, co mogło mieć znaczenie dla ustalenia kosztów egzekucyjnych, a w szczególności kogo nimi obciążyć.
W piśmie z dnia 13 listopada 2005 r. skarżący podniósł, że organ egzekucyjny wydał postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych z naruszeniem art. 64 c § 8 wyżej cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym przedmiotowe postanowienie wydaje się na żądanie zobowiązanego, albo z urzędu ale gdy koszty te obciążają wierzyciela. W rozpatrywanej sprawie postanowienia wydano z urzędu i kosztami obciążono zobowiązanego.
Zgodnie z art. 6 k.p.a. oraz art. 98 i 99 wyżej cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny pobiera opłatę za zgodne z prawem czynności. Postępowania egzekucyjne zostały ostatecznie po ustaleniu kosztów umorzone z powodu przedawnienia należności. Umorzenie powoduje uchylenie dokonanych czynności i nie może być mowy o kosztach za czynności egzekucyjne uchylone z mocy prawa. Ruchomości rzekomo zajęte w dniu 29 marca 1995 r. nigdy nie były przedmiotem sprzedaży.
W odpowiedzi na skargi Dyrektor Izby Skarbowej wnosił o ich oddalenie i podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 poz. 1269/ i art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana jest przez Sąd pod względem zgodności z prawem, z uwzględnieniem stanu prawnego w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności faktycznych występujących w sprawie.
Sąd zauważył, że od daty zajęcia ruchomości - tj. 29 marca 1995 r., która była jednocześnie datą podpisania protokołu zajęcia ruchomości, jak też wskazaną przez organ egzekucyjny datą doręczenia zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych- do dnia wydania ostatecznych postanowień, określających wysokość kosztów egzekucyjnych, upłynął ponad 10-letni okres. Ta konstatacja skłania do rozważenia czy w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiło przedawnienie prawa do orzekania w powyższym przedmiocie. W pierwszej kolejności trzeba zastanowić się nad tym jakie przepisy o przedawnieniu znajdą zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, bowiem nie ulega wątpliwości, że możliwość orzekania przez organy państwowe o należnościach pieniężnych jest ograniczona w czasie. Ani przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, oraz wyżej cyt. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990 r. nie zawierają żadnych regulacji w tym zakresie, podobnie jak i k.p.a., który w oparciu o art.18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym. Wobec braku pozytywnych uregulowań, właściwego reżimu prawnego trzeba poszukiwać na gruncie prawa cywilnego bądź prawa administracyjnego, w zależności od charakteru należności, będących przedmiotem zaskarżonych rozstrzygnięć.
Z treści art.64 § l i § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym stanowią koszty egzekucyjne, które w zasadzie obciążają zobowiązanego i podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej, a przypadają na rzecz tego organu, który dokonał czynności egzekucyjnych powodujących powstanie kosztów. Treść powyższych przepisów wskazuje na publicznoprawny charakter należności z tytułu opłat za czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej. Z kolei w doktrynie wyrażany jest pogląd, że opłaty za czynności egzekucyjne stanowią zryczałtowane wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za dokonanie określonych czynności (por. P. Przybysz "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2003, str. 192).
W ocenie Sądu uznanie opłat egzekucyjnych za swoiste wynagrodzenie organu egzekucyjnego nie świadczy o cywilnoprawnym charakterze tych należności, zwłaszcza, że do rozstrzygnięcia sporu co do ich istnienia i wysokości nie jest właściwy sąd powszechny.
Sąd rozważał, czy wobec braku szczególnej regulacji, do przedawnienia opłat egzekucyjnych można byłoby stosować przepisy dotyczące przedawnienia zobowiązań podatkowych. Z uwagi na to, że postępowanie w rozpoznawanej sprawie zostało wszczęte na wniosek zobowiązanego to zastosowanie miałyby przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, póz.926 ze zm.), zwanej dalej Ordynacją podatkową. W myśl art. 2 § 2 tej ustawy, jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej, przepisy działu III stosuje się również do opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa, do których ustalenia lub określenia uprawnione są inne niż wymienione w §1 pkt l organy (czyli inne niż organy podatkowe), a organom tym przysługują uprawnienia organów podatkowych. Wyłączenie stosowania przepisów Ordynacji podatkowej dotyczy jedynie świadczeń pieniężnych wynikających ze stosunków cywilnoprawnych oraz opłat za usługi, do których stosuje się przepisy ustawy o cenach (art.2 §4). Wprawdzie ani w doktrynie, ani w orzecznictwie nie zaliczono wprost kosztów egzekucyjnych do należności, wobec których stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, ale możliwość taka nie została też wyłączona. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego można dostrzec próbę określenia kryteriów, których spełnienie decyduje o zaliczeniu opłat do tych należności, do których stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej w całości (art.2 § l Ordynacji podatkowej), bądź przepisy działu III tej ustawy (art.2§2). W wyroku z dnia 7 listopada 2001 r. sygn. akt II SA/Gd 1948/01 (publik. OSP2003/2/16) Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że na podstawie art.2 § l pkt l Ordynacji podatkowej przepisy tej ustawy mają zastosowanie do opłaty, o jakiej mowa w art.36 ust.3 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. o zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 15 z 1999r., póz. 139 ze zm.), bowiem opłata ta - tzw. renta planistyczna - jest świadczeniem o charakterze publicznoprawnym, stanowi dochód budżetu gminy i jest pobierana przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta, którzy są organami podatkowymi w rozumieniu art. 3 § l pkt l Ordynacji podatkowej. Z kolei w wyroku z dnia 25 maja 2005r. sygn. akt GSK 93/04 (publik. LEX nr 147106) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że art.2 § 2 Ordynacji podatkowej odnosi się opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa, do których ustalenia lub określenia uprawnione są organy niepodatkowe, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej. Tytułem przykładu takiej opłaty Sąd wskazał opłatę patentową, która jest należnością budżetu państwa pobieraną przez Urząd Patentowy na podstawie art.222 ust. l ustawy z dnia 30 czerwca 2000r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. Nr 49, póz.508). Sąd zaznaczył jednocześnie, że wpłaty przekazywane na podstawie art.18 ust.l, art.19 ust. 11 i art.20 ust. 10 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 155, póz.1014 ze zm.), jak też opłata za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, należą wprawdzie do niepodatkowych należności budżetu państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, lecz nie ma do nich zastosowania art.2 §2 Ordynacji podatkowej (nie są to opłaty ustalane lub określane przez organy podatkowe lub inne niż podatkowe).
Należy zauważyć, że opłaty egzekucyjne będące przedmiotem rozpoznawanej sprawy mają wiele cech wspólnych z powołaną wyżej opłatą patentową (są należnościami budżetu państwa, pobieranymi przez organy inne niż podatkowe, zasady ustalania i uiszczania oraz ich wysokość określają rozporządzenia wykonawcze). Pozwala to - zdaniem Sądu - wysunąć tezę, że należności z tytułu kosztów egzekucyjnych objęte są zakresem art.2 §2 Ordynacji podatkowej. Przedmiotowe opłaty mają charakter niepodatkowych należności budżetu państwa, a do ich określania uprawnione są organy egzekucyjne (organy inne niż podatkowe) dlatego uzasadnione jest stosowanie do nich przepisów działu III Ordynacji podatkowej, w tym przepisów o przedawnieniu.
Organy egzekucyjne orzekające w niniejszej sprawie w ogóle nie badały kwestii przedawnienia, mimo, że orzekały o wysokości opłat po upływie 10 lat od przyjętego przez nie momentu powstania obowiązku uiszczenia tych opłat.
Z uwagi na opisane uchybienia zaskarżone postanowienia nie mogą pozostać w obrocie prawnym, natomiast rozpoznawanie pozostałych zarzutów skarżącego byłoby przedwczesne.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 §1 pkt l lit.c i art.152 ustawy P.p.s.a.