I SA/RZ 364/22

I SA/Rz 364/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2022-11-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-06-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Piotr Popek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 818
art. 37, art. 38 ust 3b, art. 61 ust 2 i 5
Ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014- 2020 - t.j.
Dz.U. 2020 poz 694
art. 10
Ustawa z dnia 3 kwietnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach wspierających realizację programów operacyjnych w związku z wystąpieniem  COVID-19
Dz.U. 2022 poz 329
art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2022 r. sprawy ze skargi B. sp. z o.o. z siedzibą w R. na informację Agencji Rozwoju Regionalnego "MARR" S.A. z siedzibą w Mielcu z dnia 21 kwietnia 2022 r., nr MARR/ZFP/BC/599/2022 o negatywnej ocenie wniosku o udzielenie pożyczki 1) uchyla zaskarżony akt, 2) zasądza od Agencji Rozwoju Regionalnego "MARR" S.A. z siedzibą w Mielcu na rzecz skarżącej B. sp. z .o.o. z siedzibą w R. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
B. Sp. z o.o., poddała kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie informację A. S.A. w M. (dalej: Agencja) z dnia [...] kwietnia 2022 r. w przedmiocie rozpatrzenia odwołania Spółki od decyzji Agencji z dnia [...] marca 2022 r. odmawiającej przyznania dofinansowania na podstawie wniosku nr [...] o dofinansowanie w ramach programu "[...]" z Funduszu Pożyczkowego dla Województwa P.
Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynika, że Agencja w oparciu o umowę operacyjną zawartą z Bankiem Gospodarstwa Krajowego nr [...] z dnia 3 lutego 2022 r. pełni funkcję Pośrednika Finansowego przy wdrażaniu i zarządzaniu instrumentem finansowym Pożyczka Płynnościowa POIR ze środków Funduszu Pożyczkowego Wsparcia Płynności MŚP REACT-EU — FPWP REACT-EU POIR w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój nr [...] na terenie województwa podkarpackiego. W ramach realizacji w/w umowy operacyjnej, Agencja ogłosiła nabór wniosków o udzielenie pożyczek płynnościowych, mających na celu wsparcie mikro, małych i średnich przedsiębiorstw z terenu województwa podkarpackiego w celu zapewnienia finansowania płynnościowego w związku z negatywnymi konsekwencjami spowodowanymi epidemią COVID-19.
W ramach naboru Spółka złożyła w dniu 14 lutego 2022 roku wniosek o udzielenie pożyczki w kwocie 1 750 000 zł. W dokumentacji aplikacyjnej jako propozycję zabezpieczenia wskazała możliwość ustanowienia hipoteki na dwóch nieruchomościach zabudowanych, objętych księgami wieczystymi prowadzonymi przez Sąd Rejonowy w R. o numerach [...] należącej do Spółki oraz [...] należącej do spółki powiązanej – I. sp. z o.o. w R..
Po analizie dołączonej do wniosku dokumentacji oraz po wymianie korespondencji w zakresie wyjaśnień i uzupełnień wniosku, decyzją z dnia [...] marca 2022 roku, Agencja poinformowała Spółkę, że podjęła negatywną decyzję w sprawie wnioskowanej pożyczki, uzasadniając powyższe negatywną oceną Komisji Kwalifikacyjnej proponowanego przez wnioskodawcę zabezpieczenia spłaty pożyczki w formie hipoteki na w/w nieruchomościach.
Spółka wniosła odwołanie od w/w decyzji pismem z dnia 29 marca 2022 r., (data wpływu do organu w dniu 1 kwietnia 2022 r.). W treści odwołania, nie zgadzając się z oceną organu Spółka podniosła, że wartość nieruchomości proponowanych jako przedmiot zabezpieczenia, po odjęciu wartości istniejących obciążeń, w pełni pokrywa potrzebne zabezpieczenie wysokości wnioskowanej pożyczki. Podkreśliła, że deklaruje możliwość spłaty zobowiązań na rzecz wierzycieli w natychmiastowym terminie, co tym samym pozwoli na wpis hipoteki na rzecz Agencji na pierwszym miejscu i zaznaczyła, że spłaciła już znaczącą część zobowiązań będących powodem przedmiotowych wpisów, a ponadto dysponuje zapasem kapitału umożliwiającym jej natychmiastowe uregulowanie zobowiązań w przypadku wyrażenia takiej woli przez Agencję. Wskazała również na możliwość przedstawienia innej nieruchomości jako proponowane zabezpieczenie pożyczki o wartości przewyższającej wymaganą kwotę w przypadku wyrażenia takiej woli przez Agencję.
Po ponownej weryfikacji wniosku wskutek wniesionego odwołania nie stwierdzono podstaw do zmiany oceny przedmiotowego wniosku i wydana została decyzja negatywna z dnia [...] kwietnia 2022 r. o czym została Spółka powiadomiona pismem z tej samej daty. Agencja podkreśliła przede wszystkim, że przy podejmowaniu decyzji o udzieleniu pożyczki w wysokości 1 750 000 zł ze względu na obciążenie wpisami hipotecznymi proponowane zabezpieczenie na wskazanych we wniosku nieruchomościach nie uzyskało akceptacji. Podkreśliła, że wzięła pod uwagę ocenę Komisji Kwalifikacyjnej, że właścicielem nieruchomości objętej KW nr [...] nie jest wnioskodawca, natomiast w przypadku hipoteki na nieruchomości objętej [...], dłużnikiem nie jest wnioskodawca. Ponadto Agencja zauważyła, że deklarowana możliwość natychmiastowego uregulowania zobowiązań stanowiących obecne obciążenia przedmiotów zabezpieczenia, ze względu na procedury związane ze spłatą zobowiązań i wykreśleniem hipotek, opóźniłoby dalsze procedowanie wniosku pożyczkowego, co stoi w sprzeczności z celami jakimi kieruje się Agencja - jako pośrednik finansowy w ocenie wniosków pożyczkowych. Chodzi bowiem udzieleniu pomocy jak największej ilości podmiotom dotkniętym skutkami pandemii Covid-19, w związku z czym wszelkie sytuacje prawo-formalne, które mają wpływ na opóźnienie tego procedowania, np. oczekiwanie na zwolnienie zabezpieczeń hipotecznych istniejących w dacie wniosku pożyczkowego na nieruchomościach proponowanych pod zabezpieczenie spłaty pożyczki, uznawane są za dyskwalifikujące.
Organ podniósł ponadto, że podejmuje suwerenną decyzję dotyczącą wysokości przyznanej pożyczki kierując się zasadami określonymi w Regulaminie Funduszu Pożyczkowego "Pożyczka Płynnościowa POIR" Województwo Podkarpackie (dalej: Regulamin), którego zapisy nie nakładają na Pośrednika Finansowego obowiązku przyznania pożyczki we wnioskowanej kwocie, ani nie precyzują sztywnych reguł oceny wnioskowanych zabezpieczeń udzielanej pożyczki. Stwierdził organ, że nie nakładają one również na Pośrednika Finansowego obowiązku negocjowania z wnioskodawcą formy zabezpieczeń udzielanej pożyczki. Zaznaczył przy tym, że podejmując decyzję opierał się na opinii Komisji Kwalifikacyjnej, biorąc pod uwagę zapis § 5 pkt 1 Regulaminu.
W skardze do tut. Sądu z dnia 27 kwietnia 2022 r. Spółka zarzuciła organowi naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy tj. Regulaminu, poprzez wydanie decyzji o nieprzyznaniu pożyczki w związku z nieuwzględnieniem proponowanego przez Spółkę zabezpieczenia pożyczki, nieuwzględnienie racji Spółki co do możliwości zmiany przedmiotu zabezpieczenia i deklarowanej możliwości spłaty istniejących zobowiązań obciążających pierwotnie zaproponowane nieruchomości, oraz błędne przyjęcie, że procedury związane z deklarowaną spłatą zobowiązań i wykreśleniem hipoteki opóźniałyby dalsze procedowanie wniosku.
Wywodząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o stwierdzenie przez Sąd zasadności skargi z uwagi na przeprowadzenie procedury z udzielania finansowania w sposób naruszający prawo na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ oraz o zasądzenie na jej rzecz od organu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła, że organ zignorował zawarte w odwołaniu wskazania Spółki o wartości nieruchomości proponowanych do zabezpieczenia pożyczki w stosunku do wartości wnioskowanej pożyczki. Zignorował także przywołaną w odwołaniu możliwości wskazania innej nieruchomości na potrzeby zabezpieczenia pożyczki.
Zdaniem skarżącej organ błędnie ocenił, że propozycja Spółki dotycząca możliwości spłaty zobowiązań (obciążających nieruchomość proponowaną jako zabezpieczenie pożyczki) opóźniłaby dalsze procedowanie wniosku pożyczkowego.
Ponadto skarżąca podniosła, że organ naruszył zapisy Regulaminu poprzez brak konsultacji formy zabezpieczenia pożyczki z wnioskodawcą, a w szczególności nie informując o zastrzeżeniach względem proponowanego zabezpieczenia, co stanowi naruszenie § 8 ust. 9 Regulaminu, a ponadto dowolność i wybiórczość w wyborze beneficjentów programu oraz niekierowanie się bezstronnymi, transparentnymi i obiektywnie weryfikowalnymi kryteriami.
Skarżąca nadmieniła, że wiadomym jej jest, że Agencja w obecnym naborze udzielała warunkowych decyzji, w stanach faktycznych, analogicznych do jej sytuacji, co jej zdaniem stanowi złamanie zasady równego traktowania, określonej w art. 8 § 1 k.p.a.. Jej zdaniem pośrednik Finansowy w sposób dowolny i wybiórczy wybierał beneficjentów przedmiotowego programu, a także wartość udzielanego im wsparcia, nie kierując się przy tym bezstronnymi, transparentnymi i obiektywnie weryfikowalnymi kryteriami, które zostały zastąpione aksjologicznymi uzasadnieniami.
Końcowo skarżąca podniosła, że przyznanie jej pożyczki płynnościowej znacząco podniosłoby bezpieczeństwo prowadzonej przez nią działalności, a generalna dochodowość wskazuje na znaczną zdolność kredytową, w celu spłaty pożyczki płynnościowej. Skarżąca uważa, że spełniła wszelkie wymagania konkursowe w ramach programu, w związku z czym poddaje w wątpliwość rzetelność przeprowadzonej przez Agencję analizy finansowej przedsiębiorstwa i prawidłowość przeprowadzonej procedury.
W odpowiedzi na skargę Agencja wniosła o pozostawienie skargi bez rozpatrzenia, alternatywnie zaś, w razie przyjęcia skargi przez Sąd do rozpoznania – o oddalenie skargi.
Uzasadniając pierwszy z wniosków organ odwołał się do art. 61 ust 2 i 5 ustawy z dnia 11 lipca 2014 o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (t.j. Dz.U.2020.818, dalej: ustawa wdrożeniowa), w świetle których skargę należało wnieść w terminie 14 dni od dnia otrzymania informacji o ponownej negatywnej ocenie wniosku, wraz z kompletną dokumentacją w sprawie, bezpośrednio do wojewódzkiego sądu administracyjnego, a wniesienie skargi po terminie, bez kompletnej dokumentacji lub bez uiszczenia wpisu stałego powoduje pozostawienie skargi bez rozpatrzenia.
Odnosząc się do meritum organ podkreślił, że wniosek skarżącej został poddany ocenie przez specjalną komisję wyodrębnioną w strukturach Agencji w oparciu o zasady określone w Regulaminie oraz Metodyce — Zasady oceny przedsiębiorców Pożyczka Płynnościowa POIR i aktach prawnych, czego dowodem są dane zebrane w Raporcie Pożyczkowym i zestawieniu wskaźników uzyskanych w trakcie oceny z dnia 17 marca 2022 r..
Odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia proponowanego zabezpieczenia pożyczki, wskazał organ, że samo istnienie obciążenia na rzecz podmiotów trzecich przedmiotu zabezpieczenia stanowi znaczne obniżenie ich wartościowości. Ponadto, czynnikiem obniżającym przydatność nieruchomości [...] — oprócz obciążenia dwoma wpisami hipotecznymi — jest fakt, iż skarżąca nie jest jej właścicielem, a nieruchomość [...] obciążona jest hipoteką, gdzie dłużnikiem jest inny podmiot niż skarżący. Czynniki te stanowią dodatkową przeszkodę dla wydania pozytywnej opinii w kwestii odpowiedniości proponowanych przedmiotów zabezpieczenia.
Odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia racji skarżącego co do możliwości zmiany przedmiotu zabezpieczenia i deklarowanej możliwości spłaty istniejących zobowiązań obciążających pierwotnie zaproponowane nieruchomości, organ podkreślił, że Pośrednik Finansowy zobowiązany jest do zbadania złożonego wniosku oraz dołączonych do niego dokumentów, a także dokonanie na ich podstawie oceny przedsiębiorcy i możliwości zabezpieczenia. Brak jest natomiast podstaw do opierania decyzji na podstawie obietnic wnioskodawcy lub jakichkolwiek zdarzeń przyszłych, których nastąpienie nie jest pewne, przy czym zauważył, że skarżąca w żadnym momencie nie przedstawiła innego sposobu lub przedmiotu zabezpieczenia pożyczki, ograniczając się do stwierdzenia, że istnieje taka możliwość.
Organ raz jeszcze podkreślił, że z uwagi na obowiązek jak najefektywniejszego rozdysponowania środków zobowiązany był do podejmowania czynności, które zmierzać będą do jak najszybszego rozdysponowania środków w jak najpełniejszym wymiarze. Ze względu na pomocowy charakter programu, niedopuszczalnym byłoby zamrożenie środków finansowych (wstrzymanie części
procedury) w oczekiwaniu na spełnienie zapewnienia jednego z wnioskodawców podczas gdy do Pośrednika Finansowego wpłynęły wnioski innych przedsiębiorców, które spełniały warunki otrzymania pożyczki, nie zawierały warunków, nie wymagały uzupełnień tak daleko idących jak zmiany przedmiotu zabezpieczenia już na etapie składania wniosku. Tym bardziej, że w dniu 30 czerwca 2022 r. kończy się etap naboru w ramach przedmiotowego programu i do tego czasu Pośrednik Finansowy ma czas na przyjęcie wniosków, przeprowadzenie analiz złożonych dokumentacji, przeprowadzenie konsultacji z wnioskodawcami, ewentualne uzupełnienia i wyjaśnienia, ponowne analizy uwzględniające uzupełnienia i wyjaśnienia, podjęcie decyzji, którym podmiotom należy przyznać pożyczkę, podjęcie decyzji o wysokości przyznanych pożyczek, przygotowanie do zawarcia umów pożyczki z wybranymi przedsiębiorcami.
Odnosząc się do zarzutu nieprawidłowej interpretacji przepisu § 8 ust. 9 Regulaminu i jego niezastosowania wobec Spółki, organ wyjaśnił, że prawidłowa interpretacja omawianego przepisu wskazuje na możliwość poczynienia indywidualnych uzgodnień co do jedynie "ostatecznej formy zabezpieczenia" oraz wyłącznie po zawarciu umowy pożyczki. Z definicji pojęcia "Pożyczkobiorca" z § 1 ust. 1 pkt 1) Regulaminu wynika, że jest nim przedsiębiorca, który zawarł z Pośrednikiem Finansowym umowę pożyczki. W przedmiotowej sytuacji nie doszło do zawarcia takiej umowy, więc skarżąca nie zyskała miana "Pożyczkobiorcy" a zatem § 8 ust. 9 zdanie drugie Regulaminu nie miał jeszcze zastosowania.
Niezależnie od powyższego organ zauważył, że wbrew twierdzeniom skarżącej kontaktował się z nią prosząc o wyjaśnienia i uzupełnienia złożonego wniosku, m.in. kierując wiadomość mailową z dnia 8 marca 2022 r., w której zadano szereg pytań dotyczących przedmiotu zabezpieczenia.
Na koniec organ wskazał, że zgodnie z postanowieniami Umowy Operacyjnej nr [...] Pośrednik Finansowy udzielił Bankowi Gospodarstwa Krajowego weksel własny in blanco, z którego BGK może skorzystać w sytuacji niespłacania zadłużenia przez pożyczkobiorców, co oznacza że odpowiada finansowo w przypadku braku możliwości spłaty udzielanych pożyczek. Również z tego względu Pośrednik Finansowy nie może pozwolić na udzielenie pożyczki podmiotowi, w stosunku którego została wydana przez ekspertów Funduszu Pożyczkowego negatywna opinia w zakresie możliwości zabezpieczenia pożyczki.
Wydanie pozytywnej decyzji o udzieleniu pożyczki w takiej sytuacji godziłoby w zasadę racjonalnego dysponowania środkami, byłoby pozbawione jakichkolwiek podstaw formalnych, a także rodziłoby wysokie (nieuzasadnione) ryzyko negatywnych konsekwencji finansowych dla MARR.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019r. poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku Agencji o pozostawienie skargi bez rozpatrzenia Sąd stwierdza, że wniosek ten jest niezasadny. Przedmiotem skargi do tut. Sądu jest informacja o negatywnej ocenie wniosku złożonego w postępowaniu o udzielenie pożyczki płynnościowej. Nabór wniosków prowadzony był przez M. w M., która działała jako pośrednik finansowy. Organizacja naboru wniosków została przeprowadzona na podstawie regulaminu Funduszu Pożyczkowego "Pożyczka Płynnościowa POIR Województwo Podkarpackie", ustalonego przez M. S.A. Skarżąca Spółka złożyła wniosek o udzielenie pożyczki płynnościowej, lecz został on negatywnie oceniony.
W świetle art. 38 ust 3b ustawy wdrożeniowej projekty realizowane w ramach instrumentów finansowych, o których mowa w art. 28 ust. 1, mogą być wybierane wyłącznie w trybie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 albo w art. 132, art. 140, art. 152, art. 169 i art. 208 ustawy z dnia 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych, co w danym wypadku oznacza, że wybierane są w trybie pozakonkursowym. Oznacza to, że nie będzie miała w niniejszej sprawie zastosowania procedura odwoławcza określona w rozdziale 15 ustawy wdrożeniowej, ta bowiem oparta jest na instytucji protestu przysługującego w przypadku negatywnej oceny jego projektu wybieranego w trybie konkursowym. Wbrew stanowisku organu nie będzie miała w niniejszej sprawie także regulacja dotyczącą postępowania przed sądem z art. 61-68 ustawy wdrożeniowej. Prawo do
kontroli przez Sąd działania co do zgodności z prawem informacji o negatywnej ocenie wniosku będzie realizowane na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a..
W świetle powyższych rozważań, uznać należy, że wydaną w sprawie informację o odmowie zawarcia umowy pożyczki należy traktować jako akt/ inna czynność z zakresu administracji publicznej, dotyczący uprawnień wynikających z przepisów prawa, o którym mowa w art.3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Skargę do sądu administracyjnego na taki akt czy inną czynność wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. w każdym czasie, bez spełnienia szczególnych wymagań (art.53 § 2 P.p.s.a.).
W świetle art. 37 ustawy wdrożeniowej, procesową gwarancją przejrzystości, rzetelności i bezstronności wyboru projektu w trybie konkursowym jest protest oraz skarga do sądu administracyjnego. Natomiast w odniesieniu do trybu pozakonkursowego, ze względu na charakter informacji o negatywnej ocenie wniosku, przyjmuje się, że gwarancją taką będzie dopuszczalność drogi sądowej na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a..
Co do meritum przedmiotem sporu jest prawidłowość procedury i oceny wniosku skarżącej w ramach naboru przeprowadzanego przez Agencje w niniejszej sprawie.
Podkreślenia raz jeszcze wymaga, że w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z wyborem projektu w trybie konkursowym, lecz w trybie nadzwyczajnym. Przeprowadzony przez Agencję nabór wniosków odbywał się bowiem na mocy specjalnych regulacji, mających na celu ograniczenie wystąpienia negatywnych skutków COVID-19, w tym w szczególności na podstawie ustawy z dnia 3 kwietnia 2020r. o szczególnych rozwiązaniach wspierających realizację programów operacyjnych w związku z wystąpieniem COVID-19 w 2020r (Dz. U z 2020r. poz. 694 – dalej: specustawa funduszowa). Ustawa ta miała na celu wprowadzenie szczególnych i nadzwyczajnych rozwiązań, umożliwiających podejmowanie działań niwelujących negatywny wpływ pandemii na wdrażanie i realizację programów operacyjnych, w związku z wystąpieniem pandemii wywołanej wirusem SARS CoV-2, przy pomocy regulacji stanowiących odstępstwa i wyjątki od obowiązujących zasad
wdrażania, realizacji i rozliczania projektów w ramach programów operacyjnych - co wynika z uzasadnienia do projektu tej ustawy.
Zgodnie z art. 1 ust. 2 specustawy funduszowej w zakresie nieuregulowanym w ustawie stosuje się przepisy ustawą wdrożeniowej. Zgodnie z art. 10 specustawy funduszowej, wybór do dofinansowania projektów mających na celu ograniczenie wystąpienia negatywnych skutków COVID-19 może następować w trybie nadzwyczajnym (ust. 1). W trybie nadzwyczajnym wnioskodawca składa na wezwanie właściwej instytucji w terminie przez nią wyznaczonym wniosek o dofinansowanie projektu służącego ograniczeniu negatywnych skutków wystąpienia COVID-19. Przepis art. 48 ust. 4a ustawy wdrożeniowej stosuje się odpowiednio (ust. 2). Właściwa instytucja wybiera do dofinansowania projekt, który spełnił kryteria wyboru projektów (ust. 3).
Agencja będąca pośrednikiem finansowym, działała zatem na podstawie przepisów ustawowych tj. specustawy funduszowej i ustawy wdrożeniowej, a ponadto rozporządzeń Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej:
- z dnia 14 kwietnia 2020r, w sprawie udzielania pomocy z instrumentów finansowych w ramach programów operacyjnych na lata 2014-2020 w celu wspierania polskiej gospodarki w związku z wystąpieniem pandemii COVID-19 (t. j. Dz.U. z 2022r. poz.629 – dalej: rozporządzenie z 14 kwietnia 2020r.),
- z dnia 28 kwietnia 2020r. w sprawie udzielania pomocy w formie dotacji lub pomocy zwrotnej w ramach programów operacyjnych na lata 2014-2020 w celu wspierania polskiej gospodarki w związku z wystąpieniem pandemii COVID-19 (t.j. Dz. U. z 2022r., poz.674 – dalej: rozporządzenie z 28 kwietnia 2020r.).
Na podstawie w/w aktów, pomoc publiczna udzielana jest m.in. w formie pożyczek (§ 6 rozporządzenia z 14 kwietnia 2020r.) oraz dotacji (§ 6 rozporządzenia z 28 kwietnia 2020r.)
Podmiotem udzielającym pomocy jest podmiot wdrażający instrument finansowy, o którym mowa w art.28 ust. 2 ustawy wdrożeniowej. Instrument finansowy, którego dotyczy niniejsza sprawa, czyli pożyczkę płynnościową wdrażał Bank Gospodarstwa Krajowego (stosownie do treści art. 28 ust. 2 ustawy wdrożeniowej), który dokonał wyboru pośredników finansowych – w tym Agencję.
Jak wynika z § 11 rozporządzenia z 14 kwietnia 2020r., procedura udzielania pomocy wygląda w ten sposób, że przedsiębiorca składa wniosek do podmiotu
udzielającego pomocy, który następnie dokonuje jego oceny, co z kolei może być podstawą do udzielenia pomocy na podstawie umowy. Przepis § 11 ust.2 rozporządzenia z 14 kwietnia 2020r. wskazuje, co powinien zawierać wniosek o udzielenie pomocy, upoważniając jednocześnie pomiot udzielający pomocy do wskazania dalszych informacji niezbędnych do dokonania oceny wniosku. Analogiczne unormowania zawarte zostały w rozporządzeniu z 28 kwietnia 2020r. w odniesieniu do pomocy udzielanej w formie dotacji lub pomocy zwrotnej ( § 9 i § 10) .
W rozpoznawanej sprawie podstawą rozstrzygnięć były oba w/w rozporządzenia, trzeba bowiem zauważyć, że pomoc w postaci pożyczki płynnościowej ma charakter mieszany – polega na udzieleniu pożyczki z jednoczesną dotacją przeznaczoną na zapłatę odsetek od kapitału.
Sposób procedowania przy naborze wniosków reguluje Regulamin Funduszu Pożyczkowego Pożyczka Płynnościowa PIOR ustalony przez Agencję. W istocie reguluje on głównie prawa i obwiązki stron umów o udzielanie pożyczek, ale znajdują się w nim również postanowienia dotyczące procedury udzielania pożyczki (§ 9-11). Wynika z nich m.in., że wnioski oceniane są – według kolejności wpływu - przez Pożyczkodawcę (powołaną przez niego Komisję Kwalifikacyjną) zgodnie z zapisami Regulaminu oraz przepisami prawa polskiego i unijnego, a ocenie i sprawdzeniu podlega m.in. proponowane zabezpieczenie spłaty pożyczki (§ 10 ust.2 pkt 6 Regulaminu).
Zgodnie z § 10 ust. 11 Regulaminu, od decyzji o odmowie udzielenia pożyczki Wnioskodawcy przysługuje odwołanie w ciągu 7 dni od otrzymania informacji o decyzji, a decyzje zapadłe w wyniku oceny odwołania są ostateczne (§ 10 ust.12 Regulaminu).
W niniejszej sprawie w świetle mającego odpowiednie zastosowanie z mocy art. 1 ust 2 specustawy przepisu art. 37 ustawy wdrożeniowej, kontroli Sądu podlega ocena wniosku m.in. pod kątem kryteriów przejrzystości, rzetelności i bezstronności. Rzetelność oceny projektów rozumieć należy jako działanie sumienne, solidne, staranne i zgodne z określonymi zasadami i obowiązkami. W niniejszej sprawie Sąd podziela stanowisko strony skarżącej, że ocena jej wniosku narusza powyższe zasady aczkolwiek z innych względów, aniżeli podniesiono w skardze.
Agencja powołała się na stanowisko powołanej, właśnie dla oceny wniosków w ramach naboru Komisji Kwalifikacyjnej. Ta zaś faktycznie nie dokonywała oceny
sytuacji finansowo-ekonomicznej skarżącej w ramach przyjętej metodyki oceny przedsiębiorców, lecz dokonała negatywnej kwalifikacji wniosku do dofinasowania z powodu nieuwzględnienia proponowanego zabezpieczenia pożyczki uznając za niedostateczne proponowane zabezpieczenie spłaty pożyczki (§ 10 ust.2 pkt 6 Regulaminu).
Mianowicie proponowanym zabezpieczeniem wnioskowanej pożyczki był, jako obligatoryjny (§ 8 ust. 4 pkt 1 Regulaminu), weksel własny in blanco wystawiony przez Spółkę oraz hipoteka umowna łączna na nieruchomości gruntowej:
1/ położonej w R., ul. [...] stanowiącej własność Spółki powiązanej I. Sp. z o.o. obejmującej działki nr [...] /4 i [...] /6 o powierzchni 0,5711 ha, zabudowanej dwoma budynkami biurowo-magazynowymi oraz budynkiem wiaty magazynowej o powierzchniach zabudowy 217 m2, 715 m2 oraz 871 m2 wpisanej do księgi wieczystej KW nr [...]), pow. użytkowa łącznie ponad 2200 m2, wartość nieruchomości - 4,42 mln zł wg wyceny kwietnia 2021 r.; obciążenie łącznie w dziale IV - kw. 2,25 mln zł. tj. 2 wpisy hipoteczne: na kwotę 1,5 mln (zabezpiecza pożyczki udzielone: 500 tys. na rzecz Spółki B. oraz 500 tys. na rzecz Spółki I. ) oraz 750 tys. na rzecz P., pożyczka udzielona 500 tys. na rzecz I.; faktyczne zadłużenie z tyt. pożyczek - 1,42 mln zł.; polisa ubezpieczeniowa nieruchomości na kwotę 6 mln. zł
2/ położonej w R., ul. [...] własności Spółki tj. działka nr [...] /2 o pow. 0,2438 ha, zabudowana budynkiem handlowo-usługowo-magazynowym o pow. zabudowy 1223 m2, objęta ks. wieczystą nr KW [...]), pow. użytkowa 1426 m2; wartość nieruchomości - 6,10 mln zł, wg wyceny z dnia 23 lutego 2022r.; obciążenie w dziale IV KW na rzecz B. w kwocie 5,1 mln. (widoczna wzmianka o zmianie treści hipoteki umownej do kwoty 3 mln zł); polisa ubezpieczeniowa nieruchomości na kwotę 5 mln zł.
Jak wskazał organ powołując się na literalne stanowisko Komisji Kwalifikacyjnej firma powiązana I. Sp. z o.o. złożyła w tym samym naborze wniosek o pożyczkę płynnościową w kwocie 8,4 mln z propozycją zabezpieczenia na tych samych nieruchomościach, a w ocenie zabezpieczenia wniosku Spółki uwzględniono również wnioskowaną pożyczkę przez I. Sp. z o.o. w kwocie 8,4 mln.
W ocenie Sądu taki sposób oceny wniosku skarżącej nie może zostać uznany za rzetelny, jako, że dokonano jego błędnej i sprzecznej z zapisami regulaminu oceny w powyższym zakresie. Przypomnieć należy, że w obowiązującym trybie wyłaniania wniosków do przyznania pożyczki decyduje kolejność wpływu wniosku i każdy wniosek podlega indywidualnej ocenie. Tymczasem Agencja dokonała niedopuszczalnej łącznej oceny dwóch wniosków pochodzących od odrębnych podmiotów chociaż powiązanych. Tymczasem powinna uwzględnić, że jako pierwszy wpłynął wniosek Spółki i powinien on zostać oceniony niezależnie od treści wniosku spółki powiązanej I. Tak więc dokonując oceny proponowanego zabezpieczenia należało zestawić wysokość dochodzonej pożyczki z wartością deklarowanych nieruchomości i istniejącego już na nich zabezpieczenia. Przy ocenie wniosku spółki I., który wpłynął później, jak najbardziej zasadne było wzięcie pod uwagę, że deklarowany przedmiot zabezpieczenia do ustanowienia na nim hipoteki, już został zgłoszony w ramach innego wniosku. Innymi słowy na sytuację prawną wnioskodawcy korzystającego z pierwszeństwa nie powinny mieć wpływu deklaracje we wniosku innego wnioskodawcy złożonym później. Warto przy tym zwrócić uwagę, że spółka I. ubiegała się o pożyczkę w kwocie 8 400 000 zł, podczas gdy wolna od zabezpieczeń wartość nieruchomości stanowiła odpowiednio kwoty 2.174.000 zł i 3.101.400 zł co już mogło świadczyć, że proponowane zabezpieczenie jest niewystarczające. Skarżąca Spółka ubiega się tymczasem o pożyczkę w wysokości 1 800 000 zł. Nasuwa się wniosek, że tylko łączne rozpatrzenie obu wniosków pozwalało odrzucić je a vista, co świadczy zdaniem Sądu także o braku obiektywizmu przy ocenie wniosku. Nie można wszak przyjąć za racjonalne twierdzenie, że sam fakt umieszczenia hipoteki na rzecz Pośrednika Finansowego na drugim i kolejnych miejscach dyskwalifikuje wniosek, o ile oczywiście wartość przedmiotu zabezpieczenia pozwala na pełne zabezpieczenie kwoty pożyczki. Zresztą jak wykazała skarżąca, powołując się na dane uzyskane od Agencji w trybie dostępie do informacji publicznej, tego rodzaju sytuacje były dość częste w realiach danego naboru (16 na 36 decyzji pozytywnych).
Odnosząc się do twierdzenia Agencji, że przy udzielaniu omawianego instrumentu finansowego znaczenie ma szybkość udzielenia wsparcia przedsiębiorcom, którzy odczuli skutki pandemii spowodowanej wystąpieniem choroby zakaźnej wywołanej wirusem SARS-CoV-2 godzi się zauważyć, że
wprowadzenie w prawie krajowym przeciwdziałających takiej sytuacji rozwiązań prawnych miało za zadanie przyspieszenie przepływu środków finansowych do podmiotów gospodarczych wymagających wsparcia finansowego, w postaci wprowadzenia uproszczonych procedur dofinansowania w ramach programów operacyjnych, a nie poluzowania przestrzegania zasad wyrażonych w art. 37 ust. 1 ustawy wdrożeniowej.
Organ powołał się nadto na zapis § 10 Regulaminu, który przyznaje Pośrednikowi Finansowemu prawo do odmowy udzielenia pożyczki, nawet w przypadku pozytywnej oceny wniosku, które to uprawnienie niewątpliwie jest konsekwencją ukształtowania odpowiedzialności finansowej Pośrednika Finansowego w przypadku, gdyby pożyczkobiorca nie wywiązał się z obowiązku spłaty pożyczki. Wypada jednak zauważyć, że pozostawianie Pośrednikowi Finansowemu swobody decyzyjnej w powyższym zakresie nie może oznaczać dowolności, a więc taka decyzja musi zawierać racjonalne i logiczne uzasadnienie, poddające się kontroli sądowej, pod kątem wykazania, że udzielenie wsparcia finansowego w postaci pożyczki płynnościowej w takim wypadku wiąże się z zagrożeniem braku jej spłaty. Wynika to z przywołanych wyżej, uniwersalnych zasad oceny wniosków o dofinasowanie określonych w art. 37 ust 1 ustawy wdrożeniowej,
Stwierdzić zatem należy, że Agencja jako Pośrednik Finansowy negatywnie rozstrzygając w przedmiocie wniosku Spółki w oparciu o analizę proponowanego zabezpieczenia spłaty dochodzonej pożyczki dokonała wadliwej oceny, posługując się błędną metodologią i założeniami, co uzasadnia zarzut o braku rzetelności i bezstronności. Stwierdzenie to w zasadzie jest wystarczające do uwzględnienia skargi i uchylenie skarżonego aktu – informacji o negatywnej ocenie wniosku skarżącej. Niemniej jednak godzi się ustosunkować do pozostałych zarzutów skargi świadczących o nierespektowaniu zasad postepowania – wyboru wniosku do dofinasowania, wynikających zwłaszcza z zapisów Regulaminu, te bowiem Sad ocenie jako nietrafione.
Wskazać należy, że to wnioskodawca ma obowiązek przedstawić adekwatne zabezpieczenie pożyczki, a o tym, czy deklarowane zabezpieczenie jest wystarczające, decyduje Pośrednik Finansowy. Zapis § 8 ust. 9 Regulaminu na który powołuje się skarżąca, że ostateczna forma zabezpieczenia ustalana jest po indywidualnych uzgodnieniach z Pożyczkobiorcą, bynajmniej nie uprawnia do
twierdzenia, że już na etapie oceny wniosku pod kątem kwalifikowalności do udzielanie pożyczki, Agencja jest obowiązana do przeprowadzenia negocjacji – uzgodnień z wnioskodawcą. Zwrot "pożyczkobiorca", którym posłużono się w w/w zapisie Regulaminu świadczy w istocie, że chodzi o dalszy etap – realizacji zawartej już umowy, o czym przekonuje też treść i chronologia wcześniejszych jednostek redakcyjnych omawianego § 8 Regulaminu.
Sąd podziela zatem stanowisko Agencji, że przepisy Regulaminu nie nakładają na Pośrednika Finansowego obowiązku prowadzenia z wnioskodawcami negocjacji i proponowania niższej kwoty pożyczki na etapie ubiegania się o nią, odpowiedniej do posiadanego zabezpieczenia. Czym innym jest natomiast wyjaśnianie nasuwających się wątpliwości przy ocenie spełnienia przez wniosek wymaganych kryteriów, co jak wykazał organ, w niniejszej sprawie było przeprowadzone.
Odnośnie podniesionych w skardze zarzutów naruszeń wskazanych tam przepisów kodeksu postepowania karnego przy ocenie wniosku należy przywołać treść art. 50 ustawy wdrożeniowej, który, generalnie, poza nielicznymi wyjątkami, bez znaczenia dla oceny niniejszej sprawy, wyłącza stosowanie przepisów tej ustawy do postępowań w zakresie ubiegania się o dofinansowanie oraz udzielania dofinansowania na podstawie ustawy wdrożeniowej.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Agencja, w razie istnienia jeszcze ku temu finansowych podstaw, dokona raz jeszcze oceny wniosku skarżącej, będąc związana przy analizie proponowanego zabezpieczenia przedstawionymi wyżej wskazaniami Sądu.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że zaskarżony akt narusza przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015, poz. 1800). Na zasądzoną od organu kwotę składają się: wartość wpisu od skargi - 200 zł, wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej - 480 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa - 17 zł.