I SA/Rz 345/20

I SA/Rz 345/20 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2020-10-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-05-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jacek Boratyn /sprawozdawca/
Małgorzata Niedobylska
Piotr Popek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 320/21 - Wyrok NSA z 2021-09-29
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 266
art. 28 ust. 2 i ust. 3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Asesor WSA Jacek Boratyn /spr./, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 października 2020 r. sprawy ze skargi D.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za lata 2006-2010 oddala skargę.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na wniosek D S - zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia [...] marca 2020 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu zaległości z tytułu:
* składek na ubezpieczenie społeczne, za okres od listopada 2006 r. do lutego 2007 r. oraz od sierpnia 2007 r do września 2010 r., w kwocie 14 931,90 zł, odsetek za zwłokę od tych należności, naliczonych do dnia wpływu wniosku o umorzenie, w wysokości 12 979 zł,
* składek na ubezpieczenie zdrowotne, od grudnia 2006 r. do lutego 2007 r. oraz od sierpnia 2007 r do czerwca 2008 r., od sierpnia 2008 do lipca 2009, od września 2009 do września 2010 w wysokości 8 227,89 zł, odsetek za zwłokę od tych należności, naliczonych do dnia wpływu wniosku o umorzenie, w wysokości 7 546 zł,
* składek na Fundusz Pracy za okres od sierpnia 2008 r. do września 2010 r. w kwocie 1 172,17 zł, odsetek za zwłokę od tych należności, naliczonych do dnia wpływu wniosku o umorzenie, w wysokości 988 zł, a także kosztów upomnienia w wysokości 123,20 zł.
W dniu [...] listopada 2017 r. do organu wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie jego zaległości składkowych wobec ZUS. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że nie jest w stanie bez uszczerbku własnego utrzymania oraz swoich najbliższych spłacić zaległości wobec ZUS, które są znaczne. Wynika to zaś z jego trudnej sytuacji materialnej, która związana jest z brakiem zatrudnienia. Skarżący wraz z żoną mają bowiem status osób bezrobotnych, bez prawa do zasiłku. W tej sytuacji cała rodzina pozostaje pod opieką ośrodka pomocy społecznej. Dodatkowo małżonka skarżącego choruje, pozostając pod stałą opieką poradni kardiologicznej, jak i samego skarżącego.
Skarżący dodał także, że nie posiada żadnego źródła dochodu, poza pracami dorywczymi. Zarówno on sam, jaki jego domownicy żyją bardzo skromnie dzięki pomocy rodziny.
Oprócz zaległości z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne skarżący jest także zadłużony wobec innych podmiotów, w związku z czym prowadzone
są wobec niego postępowania egzekucyjne. Żadne z tych zobowiązań cywilnoprawnych, z uwagi na brak środków, nie jest jednak spłacane.
Do złożonego wniosku skarżący dołączył zaświadczenie o korzystaniu z pomocy społecznej, zaświadczenia z urzędu pracy, dokumenty dotyczące zadłużenia wobec innych podmiotów, a także dokumentację medyczną, związaną z leczeniem żony i odpowiednie zaświadczenia lekarskie.
Na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym organ ustalił, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz córką, której własność stanowi mieszkanie, w którym to cała rodzina zamieszkuje. Zobowiązania skarżącego z tytułu zobowiązań cywilnoprawnych wynoszą: z tytułu zaciągniętych kredytów --21 000 zł, z tytułu kredytów bankowych - 2 649,79 zł, wobec pozostałych instytucji - 8 000 zł. Stałe wydatki bytowe skarżący określił na kwotę 350 zł.
ZUS ustalił, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w okresie od 1 lipca 2006 r. do 29 września 2010 r. W tym czasie nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, z tytułu prowadzonej działalności.
ZUS, decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r., odmówił uwzględnienia wniosku skarżącego i umorzenia jego zaległości. W ocenie organu umorzenie zaległości możliwe jest bowiem jedynie w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności zaległości, w myśl art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze. zm., zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych) oraz w przypadkach wskazanych w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej rozporządzeniem). W przypadku skarżącego nie sposób jednak stwierdzić, że spełnia on wymogi, wynikające z kryteriów przyznania zwolnienia, albowiem nie umorzono prowadzonego w względem niego postępowania egzekucyjnego, z uwagi na nieściągalność zaległości. Skarżący nie został też dotknięty skutkami klęski żywiołowej. Brak jest również podstaw do przyjęcia, że na skutek własnej choroby lub choroby domownika nie ma on możliwości uzyskania dochodu.
Jeżeli chodzi o przesłankę związaną z możliwością zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, to w tym zakresie organ zauważył, iż skarżący nie sprecyzował wysokości pomocy otrzymywanej od rodziny, nie podał też kto ponosi jego wydatki
bytowe. Nie wskazał także żadnych okoliczności, które świadczyłyby o niemożności podjęcia przez niego stałego zatrudnienia i uzyskania dochodu.
W tym zakresie organ podkreślił, że spłata zadłużenia nie musi następować jednorazowo, gdyż może zostać rozłożona na raty.
Organ zwrócił także uwagę na okoliczności powstania zadłużenia u skarżącego, a zwłaszcza na to, że to każdy przedsiębiorca ponosi ryzyko związane z prowadzoną przez siebie działalnością.
W zakresie prowadzonego postępowania, z wniosku skarżącego o umorzenie zaległości organ zauważył, że to na skarżącym spoczywa ciężar wykazania, iż spełnia on przesłanki, od których ustawodawca uzależnia przyznanie mu ulgi w postaci między innymi umorzenia zaległości.
W następstwie wystąpienia przez skarżącego z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS, decyzją z [...] kwietnia 2018 r., utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] stycznia 2018 r.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ podtrzymał swoje stanowisko, w zakresie poczynionych dotychczas ustaleń faktycznych. Odnosząc się zaś do ustawowej przesłanki zwolnienia ponownie stwierdził, że brak umorzenia postępowania egzekucyjnego wyklucza przyjęcie zaistnienia przesłanki nieściągalności zaległości. W przypadku skarżącego nie można zaś mówić o nieściągalności jego zaległości, gdyż Dyrektor Oddziału ZUS w dalszym ciągu prowadził względem niego postępowanie egzekucyjne, które wobec nieskutecznego zajęcia rachunku bankowego, przekazano do prowadzenia Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w U D. Na dzień wydawania decyzji postępowanie to nie zostało umorzone, tak więc nie została spełniona podstawowa przesłanka umorzenie zaległości składkowych.
Jeżeli chodzi o przesłanki umorzenia, wynikające z przepisów rozporządzenia, to w przypadku pierwszej z nich - dotyczącej sytuacji, w której opłacenie należności pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, organ stwierdził, że sytuacji skarżącego nie sposób uznać za zagrażającą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. W tym zakresie ZUS zaznaczył, że skarżący na potwierdzenie ponoszonych kosztów nie przedstawił żadnych dowodów, choć sam fakt ponoszenia tego rodzaju wydatków nie może samoistnie stanowić podstawy umorzenia. W tym zakresie organ dodał, że to na skarżącym spoczywa ciężar wykazania spełnienia przesłanek umorzenia, co potwierdzają wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Podobnie skarżący nie wykazał, że poniósł straty w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, jak również tego, że został pozbawiony możliwości uzyskania dochodu, umożliwiającego spłacenie należności, z powodu własnej choroby lub choroby członka rodziny, nad którym musi sprawować opiekę. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia mówi bowiem nie o niemożności podjęcia pracy, lecz o niemożności uzyskania dochodu, niezależnie od tego w jakiej formie dochód ten miałby zostać uzyskany. Przesłanka ta nie zostaje więc spełniona w sytuacji, w której wnioskodawca maiłby możliwość podjęcia chociażby działalności gospodarczej, w stosunku do której będzie występował w charakterze organizatora.
Niezależnie od powyższego ZUS podkreślił, że w sprawach o umorzenie zaległości składkowych interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany. W tym zaś kontekście, uwzględnienie wniosku skarżącego musiałoby oznaczać przejęcie przez ZUS odpowiedzialności i ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej. To zaś stoi w wyraźnej sprzeczności z interesem społecznym, rozumianym w kategorii interesu ogółu podmiotów opłacających składki.
Oprócz tego organ zaakcentował uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości.
Sąd, wyrokiem z dnia 12 października 2018 r., sygn. akt I SA/Rz 449/18, uchylił zaskarżoną decyzję.
Sąd uznał za przedwczesne stanowisko organu rentowego odnośnie braku zaistnienia przesłanek całkowitej nieściągalności zaległości składkowych, wobec czego zalecił Zakładowi ponowne przeprowadzenie postępowania, w którym musi on kompleksowo odnieść się do kwestii nieściągalności należności skarżącego, zwłaszcza w kontekście przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 3, pkt 5 i pkt 6 u.s.u.s. Sąd wskazał także na konieczność odniesienia się do kwestii ewentualnego przedawnienia zaległości.
Oprócz tego, w kontekście przesłanek umorzenia, wymienionych w rozporządzeniu, Sąd nakazał organowi rozważenie zakresu możliwości finansowych skarżącego i dokonanie kompleksowej oceny sytuacji bytowej jego rodziny. W tym zakresie polecił również poszerzenie ustaleń o okoliczności związane z sytuacją majątkową i dochodową córki skarżącego, będącej właścicielką mieszkania, w którym cała rodzina zamieszkuje.
Sąd przyznał także rację organowi, że w przypadku skarżącego nie można zasadnie mówić o spełnieniu przez niego pozostałych przesłanek umorzenia, wskazanych w rozporządzeniu.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS, decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] stycznia 2018 r.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, ZUS ustalił, że córka skarżącego – D S jest właścicielką mieszkania, w którym cała rodzina zamieszkuje. Szacowana wartość mieszkania to 130 000 zł.
Mieszkanie to zostało przekazane przez skarżącego i jego żonę córce, umową darowizny z dnia [...] lipca 2016 r. ZUS zwrócił uwagę, że w chwili zbycia przez skarżącego swojej części nieruchomości był on już jego dłużnikiem. Wobec powyższego wskazano ha możliwość uznania umowy darowizny za bezskuteczną w stosunku do ZUS i następnie uzyskanie zabezpieczenia hipotecznego. W tym zakresie organ ocenił, że nie można stwierdzić przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia i zaniechania prób jego wyegzekwowania.
ZUS ustalił ponadto, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz córką D S. Wszyscy członkowie rodziny są nadal osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. Rodzina zobowiązanego utrzymuje się z pomocy pochodzącej z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz pomocy rodziny. Organ ustalił, że poza zadłużeniem wobec ZUS, zobowiązany ma także liczne zobowiązania u innych wierzycieli. Ustalono także, że żona cierpi na dolegliwości neurologiczne i kardiologiczne.
W oparciu o przepis art. 24 u.s.u.s., organ ustalił, że nie upłynął jeszcze termin dochodzenia przedmiotowych należności.
W ocenie organu, zobowiązany nie spełnił żadnej z przesłanek wystąpienia całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wobec zobowiązanego nie umorzono bowiem prowadzonego względem niego postępowania egzekucyjnego, z uwagi na nieściągalność zaległości. Skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej z dniem [...] września 2010 r., aczkolwiek nie wystąpiła przesłanka braku majątku. Organ wskazał na zbycie majątku należącego do skarżącego na rzecz córki, z dniem [...] lipca 2016 r. Nie nastąpiło także zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym. Organ rentowy wyjaśnił, że wysokość dochodzonych należności przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. ZUS wskazał także na możliwość wystąpienia w trybie skargi paulianskiej, w związku z czynnością prawną dłużnika, dokonaną z pokrzywdzeniem wierzyciela, następnie zaś skierowanie egzekucji w stosunku do nieruchomości.
W kontekście przesłanek wymienionych w rozporządzeniu - organ wyjaśnił, że zobowiązany nie został też dotknięty skutkami klęski żywiołowej. Brak jest również podstaw do przyjęcia, że na skutek własnej choroby lub choroby domownika nie ma on możliwości uzyskania dochodu. W zakresie choroby żony skarżącego, nie przestawiono dowodów, że wymaga ona nieustannej opieki z powodu jej dolegliwości zdrowotnych.
Jeżeli chodzi o przesłankę związaną z możliwością zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, to w tym zakresie organ zauważył, iż skarżący nie sprecyzował wysokości pomocy otrzymywanej od rodziny, nie podał też kto ponosi jego wydatki bytowe. Nie wskazał ponadto żadnych okoliczności, które świadczyłyby o niemożności podjęcia przez niego stałego zatrudnienia i uzyskania dochodu.
Organ wskazał także, że w jego ocenie ratalna spłata należności nie pociągnie dla zobowiązanego zbyt ciężkich skutków, mając na względzie jego młody wiek oraz brak przeciwwskazań do podjęcia pracy. Niezależnie od powyższego ZUS zwrócił uwagę, że w sprawach o umorzenie zaległości składkowych interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany. W tym zaś kontekście, uwzględnienie wniosku skarżącego musiałoby oznaczać przejęcie przez ZUS odpowiedzialności i ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej. To zaś stoi w wyraźnej sprzeczności z interesem społecznym, rozumianym w kategorii interesu ogółu podmiotów opłacających składki. Oprócz tego organ podkreślił uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości.
Sąd, wyrokiem z 7 listopada 2019 r., sygn. I SA/Rz 641/19, uchylił zaskarżona decyzję, nakazując organowi kompleksowe i jednoznaczne ustosunkowanie się do kwestii przedawnienia dochodzonych należności.
ZUS, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, zaskarżoną decyzją z [...] marca 2020 r., utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] stycznia 2018 r. W jej uzasadnieniu podkreślił, odnosząc się do poszczególnych zaległości, że w stosunku do nich nie upłynęły terminy przedawnienia. Bieg tych terminów uległ bowiem zawieszeniu na skutek podjęcia wobec skarżącego czynności egzekucyjnych. Kolejna okolicznością skutkującą zawieszeniem biegu terminów przedawnienia było wystąpienie przez skarżącego z wnioskiem o umorzenie, w trybie tzw. ustawy abolicyjnej (art. 1 ust. 15 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. poz. 1551). W tym wypadku zawieszenie biegu terminu przedawnienia zaległości składkowych biegł od [...] stycznia 2015 r. (data złożenia wniosku o umorzenie w trybie ustawy abolicyjnej) do [...] marca
2017 r.
Następnie, [...] lipca 2017 r. i [...] listopada 2017 r., wystawiono nowe tytuły wykonawcze, a prowadzona na ich podstawie egzekucja ma charakter aktywny.
Organ w zakresie przesłanki umorzenia z 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia stwierdził, że podnoszone przez skarżącego, jego ograniczone możliwości płatnicze, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do uwzględnienia jego wniosku o umorzenie zaległości. Sytuacja tego rodzaju musi mieć bowiem trwały charakter. W przypadku skarżącego brak jest podstaw do przyjęcia, że sam skarżący, podobnie zresztą jak i jego najbliżsi (na tym etapie postępowania organ przyjął, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, córką i synem, którzy są pełnoletni), nie są zdolni do podjęcia pracy zarobkowej w przyszłości. Jeżeli chodzi o skarżącego, to nie można stwierdzić istnienia przeciwskazań natury zdrowotnej do podjęcia pracy.
ZUS zauważył także, że skarżący ma jeszcze 17 lat do osiągnięcia wieku emerytalnego, nie sposób jest więc przyjąć, że podejmie on już zatrudnienia. Organ dodatkowo zwrócił uwagę, ze pozostając osobą bezrobotną skarżący korzystał z form aktywizacji zawodowej (szkolenia, staże), w związku z czym pobierał stypendium. To zaś świadczy o tym, że jest zdolny do podjęcia pracy.
Organ podkreślił również, że w przypadku skarżącego nie można stwierdzić, że podejmował on (w przeciągu 14 lat) w przeszłości chociażby próby spłacenia swoich zaległości, a także że czyni to obecnie. W tej sytuacji umorzenie zaległości składkowych nie może być formą premiowania jego bierności.
Skargę na decyzję ZUS z [...] marca 2020 r. wniósł skarżący, domagając się jej zmiany, poprzez umorzenie jego zaległości wobec ZUS i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
* art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., poprzez jego błędne zastosowanie, tj. stwierdzenie braku istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie składek,
* art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie w sprawie, w sytuacji w której doszło do realizacji przesłanek koniecznych do umorzenia składek,
* art. 7, art. 77 § 1 wzw. z art. 78 K.p.a. (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.)) poprzez błędnie ustalony stan faktyczny, skutkiem czego została wydana zaskarżona decyzja.
W uzasadnieniu skargi zaznaczono, że organ w istocie nie rozważył kwestii przedawnienia jego zaległości składkowych. Nie odniósł się bowiem w ten sposób do każdej z jego zaległości.
Skarżący zaznaczył, że zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepis ten był nowelizowany ustawą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U Nr 241, poz. 2074), konkretnie jej art. 1 pkt 9, mocą której to nowelizacji wprowadzono dziesięcioletni okres przedawnienia.
Ustawa zmieniająca nie zawierała jednak regulacji międzyczasowych, wobec czego przyjmuje się upływ terminu przedawnienia przed wejściem w życie przepisów ustawy nowelizującej, tj. przed 1 stycznia 2003 r., skutkował wygaśnięciem zobowiązania.
Kolejna zmiana regulacji w zakresie terminów przedawnienia nastąpiła z dniem 1 stycznia 2012 r., na mocy art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378, zwanej dalej ustawą nowelizującą). Na jej mocy ponownie zmieniono art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i skrócono okres przedawnienia ponownie do 5 lat. Bieg terminu przedawnienia (pięcioletni) zaczął więc biec 1 stycznia 2012 r. tj. od wejścia w życie przedmiotowej zmiany.
Zdaniem skarżącego, ZUS w jego sprawie nie pochylił się nad kwestią przedawnienia. W uzasadnieniu wydanej decyzji zamieszczono bowiem jedynie ogólnikowe stwierdzenia, iż złożenie wniosku o umorzenie nieopłaconych należności, powoduje zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Oprócz tego ZUS zaznaczył, iż bieg terminu przedawnienia zaległości skarżącego był zawieszony, w okresie od [...] lipca 2011 r. do [...] lipca 2019 r.
Jeżeli chodzi o zawieszenie biegu terminu przedawnienia, na skutek podjęcia czynności egzekucyjnych, to w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano jedynie niejako "zbiorczą" datę w której to miało dość do zawieszenia biegu terminu przedawnienia wszystkich zaległości. Tymczasem zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje odrębnie, w stosunku do każdej zaległości, za poszczególne okresy, w stosunku do których wystawiono tytuły wykonawcze i następnie przeprowadzono egzekucję. W ten sposób też organ powinien był się odnieść do każdej
zaległości, odnośnie których czynności egzekucyjne, również były podejmowane sukcesywnie.
Skarżący zaznaczył ponadto, że prowadzenie dalszego postępowania egzekucyjnego wobec niego spowoduje narośnięcie odsetek, kosztów, które nigdy nie zostaną spłacone. Oznacza to więc stałe generowanie szkody po stronie budżetu państwa, gdyż wymienione powyżej koszty nie zostaną zapłacone, lecz pokryte z kieszeni podatników.
ZUS, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszym przypadku jest decyzja ZUS odmawiająca skarżącemu umorzenia jego zaległości składkowych. W tym miejscu należy podkreślić, że jest to już trzecie rozstrzygnięcie organu w tym przedmiocie, gdyż dwie poprzednie decyzje ostateczne zostały uchylone przez Sąd wyrokami z 12 października 2018 r. i 7 listopada 2019 r.
Zgodnie z art. 153 ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.). ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Jak wynika z przytoczonego wyżej przepisu, wskazania sądu dla organu, co do dalszego kierunku i sposobu prowadzenia postępowania, zawarte w uzasadnieniach wyroków uchylających poprzednie decyzje, a także wyrażone przez sąd stanowisko odnośnie poszczególnych okoliczności sprawy jest wiążące. Wobec tego organ winien tak prowadzić postępowanie, aby uczynić zadość tym wymogom.
Uchylając pierwszą z ostatecznych decyzji, wyrokiem z 12 października 2018 r., Sąd nakazał organowi odnieść się w sposób kompleksowy do kwestii nieściągalności zaległości składkowych, w rozumieniu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, rozpatrzyć kwestie dotyczące ewentualnego przedawnienia zaległości, a także poczynienie ustaleń odnośnie możliwości finansowych skarżącego i sytuacji materialnej jego rodziny. W tym ostatnim zakresie nakazał poszerzenie ustaleń,
dotyczących sytuacji córki skarżącego, którą on sam wskazywał jako osobę pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.
Jednocześnie Sąd przesądził, że w przypadku skarżącego nie zaistniały przesłanki umorzenia, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia.
Wyrok Sądu z 12 października 2018 r. stał się prawomocny.
ZUS ustosunkowując się do tych wskazań, poszerzył ustalenia związane z osobą D S stwierdzając, że ona również legitymuje się statusem osoby bezrobotnej, bez prawa do zasiłku. Jednocześnie stwierdził, że właścicielką mieszkania stała się [...] lipca 2016 r., na mocy umowy darowizny, jaką zawarła ze swoimi rodzicami, którzy przenieśli na nią prawo własności mieszkania.
W kwestii nieściągalności zaległości skarżącego ZUS podkreślił, że na przeszkodzie jej stwierdzenia stoi fakt prowadzenia wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego.
Jeżeli chodzi o okoliczności mogące skutkować ewentualnym przedawnieniem zaległości skarżącego, to w tym wypadku organ podkreślił, że termin tego przedawnienia jeszcze nie upłynął.
Nazbyt lakoniczne i niejasne odniesienie się do kwestii przedawnienia zaległości było przyczyną uchylenia wydanej w sprawie decyzji, wyrokiem z 7 listopada 2019 r.
Wydając zaskarżona decyzję z [...] marca 2020 r. ZUS odniósł się do kwestii przedawnienia zaległości składkowych skarżącego stwierdzając, że bieg tych terminów uległ zawieszeniu, na skutek podjęcia wobec skarżącego czynności egzekucyjnych. Kolejną okolicznością skutkującą zawieszeniem biegu terminów przedawnienia było wystąpienie przez skarżącego z wnioskiem o umorzenie, w trybie tzw. ustawy abolicyjnej. Następnie wystawiono nowe tytuły wykonawcze, a prowadzona na ich podstawie egzekucja ma charakter aktywny.
Mając na uwadze okoliczności przedmiotowej sprawy, a także obowiązujące w tym zakresie uregulowania prawne stwierdzić należy, że brak jest podstaw do zakwestionowania stanowiska organu, odnośnie nieprzedawnienia zaległości składkowych w tym zakresie.
I tak, zaległości o których mowa w niniejszej sprawie pochodzą z lat 2006-2010, kiedy to skarżący prowadził działalność gospodarczą. W tym czasie termin przedawnienia tego rodzaju zaległości wynosił 10 lat i nie upłynął przez 1 stycznia 2012 r., kiedy został skrócony do lat 5. Na mocy przepisów przejściowych, ustawy nowelizującej (art. 27) bieg tego nowego, pięcioletniego terminu, rozpoczął się 1
stycznia 2012 r.
Zgodnie z art. 24 ust. 5 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
W niniejszej sprawie prowadzone było wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne, przy czym ZUS w zaskarżonej decyzji określił go jako aktywne. Brak jest zaś podstaw do kwestionowania tego rodzaju stwierdzeń, gdyż faktu prowadzenia wobec siebie egzekucji nie zakwestionował sam skarżący. Dodatkowo organ zaznaczył, że w odniesieniu do zaległości składkowych skarżącego została jeszcze spełniona inna z przesłanek biegu zawieszenia tego terminu, tj. przesłanka wynikająca z tzw. ustawy abolicyjnej. W tej więc sytuacji sugestie skarżącego, co do upływu terminów przedawnienia jego zaległości składkowych, nie znajdują uzasadnienia.
Również nie sposób podzielić wyrażonych w skardze poglądów, odnośnie nierozważenia przez organ wszelkich okoliczności mających wpływ na upływ terminów przedawnienia, w odniesieniu do każdej, konkretnej i indywidualnie określonej zaległości. Stanowisko organu w przedmiotowej kwestii jest jasne i jednoznaczne, a okoliczności faktyczne sprawy, związane z zaległościami za konkretne, przypadające po sobie okresy rozliczeniowe, nie wymagały odrębnego odniesienia się do każdej z zaległości.
Niezależnie od powyższego w tym miejscu należy również podkreślić, że przedmiotem zawisłej przed Sądem sprawy jest decyzja odmawiająca umorzenia skarżącemu jego zaległości składkowych, wobec czego kwestia przedawnienia ma w tej sytuacji jedynie wpływ na ocenę istnienia przedmiotu postępowania administracyjnego. Wobec tego nie było konieczności precyzyjnego, dokładnego i odrębnego odnoszenia się do wszystkich terminów przedawnienia każdej z zaległości, związanych z płatnościami konkretnych składek.
Przechodząc do oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia należy przypomnieć, że postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości przebiega niejako dwuetapowo, gdyż w pierwszej jego fazie organ ocenia zaistnienie przesłanek umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisów rozporządzenia, w ramach prowadzonego przez siebie postępowania (w ramach zwyczajnego postępowania administracyjnego, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, a więc wyjaśnieniu okoliczności
faktycznych sprawy, pod kątem ustalenia zaistnienia przesłanek, od których uzależnione zostało przyznanie ulgi), następnie zaś podejmuje, w granicach przyznanego mu uznania administracyjnego, decyzję odnośnie przyznania, bądź odmowy przyznania ulgi.
Umorzenie zaległości składkowych, jakkolwiek podejmowane w warunkach uznania administracyjnego, możliwe jest jednak wyłącznie w sytuacji zaistnienia, w odniesieniu do wnioskodawcy, którejkolwiek z przesłanek, od których ustawodawca uzależnił udzielenie tego rodzaju ulgi.
W niniejszej sprawie Sąd, prawomocnym wyrokiem z 12 października 2018 r. stwierdził, że w przypadku skarżącego ZUS zasadnie przyjął, iż nie spełnił on przesłanek umorzenie z § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia. Nie wyklucza to jednak zmiany okoliczności faktycznych sprawy, w sposób mający wpływ na ocenę zaistnienia tego rodzaju przesłanki, jednakże w niniejszym przypadku z sytuacją tego rodzaju nie mamy do czynienia. Okoliczności mogących wskazywać na doznanie przez skarżącego strat w następstwie klęski żywiołowej, czy też pogorszenie się stanu jego zdrowia, bądź też stanu zdrowia któregoś z jego domowników, które to uniemożliwiałyby mu uzyskiwania dochodu, pozwalającego na spłacenie zaległości, nie stwierdzono.
W świetle zapadłych w sprawie wyroków kwestią otwartą pozostawało spełnienie przez skarżącego przesłanek niewypłacalności, w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.
Jeżeli chodzi o ocenę zaistnienia przesłanek niewypłacalności, to ZUS w tym zakresie prawidłowo przyjął, że przypadku skarżącego niewypłacalność ta nie wystąpiła. Wobec skarżącego prowadzone jest bowiem w dalszym ciągu postępowanie egzekucyjne (którego celowość skarżący kwestionuje w uzasadnieniu skargi). Wprawdzie postępowanie egzekucyjne w 2018 r. zostało umorzone, jednakże obecnie przesłanka ta nie jest aktualna. Wiąże się to przede wszystkim z tym, że uwzględnione zostało powództwo o uznanie za bezskuteczną czynności rozporządzenia majątkiem, z pokrzywdzeniem wierzyciela - ZUS.
Poza tym w stosunku do skarżącego nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne czy upadłościowe, a wartość jego zaległości składkowych przewyższa koszty upomnienia. Skarżący też nie zaprzestał prowadzenia działalności w sytuacji, w której nie posiadałby majątku.
W świetle powyższego nie sposób jest podważyć zasadności stanowiska ZUS,
jeżeli chodzi o niewystąpienie przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 2 w zw. z ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Jeżeli chodzi o natomiast o przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, to zgodnie z treścią tego przepisu Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Z treści przytoczonego przepisu w sposób wyraźny i niebudzący wątpliwości wynika, że wszelkie okoliczności, związane z sytuacją majątkową i rodzinną, mające wpływ na to, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, powinny być wykazane właśnie przez niego.
W niniejszej sprawie ZUS ustalił, że rodzina skarżącego korzysta z pomocy społecznej, jednakże nie wyczerpuje to wszelkich okoliczności, mających bezpośredni i istotny wpływ na ocenę sytuacji materialnej i skarżącego i jego domowników.
W ramach prowadzonego postępowania administracyjnego, kilkukrotnie ponawianego, w związku z wystąpieniem przez skarżącego z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie jego sprawy oraz uchylaniem przez Sąd wydanych decyzji, był on wielokrotnie wzywany od przedstawienie wysokości pomocy materialnej, jaką uzyskuje od rodziny, a także wartości środków finansowych, uzyskanych w ramach wykonywania prac dorywczych. Pomimo tego nie przedstawił on odpowiednich informacji w tym zakresie. W tej sytuacji zasadnym jest stwierdzenie, że obraz jego sytuacji materialnej, a także osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym jest niepełny.
Niepoczynienie ustaleń, o których wyżej mowa, wbrew sugestiom wynikającym z zarzutów skargi, nie było wynikiem uchybień ze strony organów, związanych ze spoczywającym na nich obowiązkiem ustalenia przez nie stanu faktycznego sprawy, ale postawy skarżącego, który konsekwentnie uchylał się od przedstawienia żądanych od niego informacji. Wobec tego za niezasadny należy uznać podniesiony przez niego zarzut naruszenia przez organy art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 78 K.p.a.
Niestwierdzenie spełnienia przez skarżącego także przesłanki umorzenia, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia przesądza o tym, że już tylko z tego względu ZUS nie mógł uwzględnić jego wniosku o umorzenie zaległości składkowych. W tej
sytuacji uzasadnienie odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego nie miało prawnie istotnego znaczenia, chociaż przytoczone przez organ w tym zakresie argumenty uznać należy za zasadne.
Zgodzić się bowiem należy, że długotrwale i wieloletnie nieposiadanie stałego zatrudnienia przez skarżącego oraz jego dorosłych domowników, wobec braku istotnych przeciwwskazań co do tego, nie może być oceniane jako stan trwały i nieodwracalny.
W zakresie podejmowanie decyzji uznaniowej, o odmowie przyznania ulgi w postaci umorzenia zaległości składkowych, również istotny jest podnoszony przez organ argument, dotyczący okoliczności związanych z powstaniem zadłużenia oraz postępowaniem samego zobowiązanego, na przeciągu kilku lat, kiedy to nie tylko nie podejmował on prób nawet częściowego uregulowania swoich zaległości, ale także rozporządził swoim majątkiem, i to pod tytułem darmym, wyzbywając się własności mieszkania.
W tej sytuacji zaskarżoną decyzję uznać należy za prawidłową i zgodną z prawem. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.