I SA/Rz 319/25

I SA/Rz 319/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-10-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Grzegorz Panek
Jarosław Szaro /przewodniczący/
Piotr Popek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 16 § 1, art. 130, art. 180
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2025 poz 132
art. 15 § 1 , art. 33 § 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 83 ust. 2, art. 123
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 października 2025 r. sprawy ze skargi E. J. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 maja 2025 r. nr 130000/71/2025-RED/8721862598 w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi E. J. (dalej: skarżąca) jest postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Jaśle (dalej: ZUZ) z dnia 29 maja 2025 r. nr 130000/71/2025-red/8721862598 w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych.
Jak wynika z akt sprawy, ZUS działając jako wierzyciel 13 stycznia 2025 r. wystawił tytuły wykonawcze o nr [...], [...] obejmujące należności z tytułu nieopłaconych składek. Tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie upomnienia z 6 grudnia 2024 r., nr [...], [...], które zostały doręczone skarżącej 10 grudnia 2024 r. osobie upoważnionej.
Na podstawie powyższych tytułów wykonawczych, Dyrektor Oddziału ZUS działając jako administracyjny organ egzekucyjny, wszczął postępowanie egzekucyjne i zajął wierzytelność pieniężną z rachunku bankowego skarżącej w [...] S.A. Tytuły wykonawcze wraz z zajęciami zostały doręczone skarżącej 15 stycznia 2025 r.
Skarżąca w piśmie z 29 stycznia 2025 r., nadanym w placówce pocztowej 31 stycznia 2025 r., podniosła zarzut z art. 33 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz.U. z 2025 r. poz. 132 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) tj. wygaśnięcie obowiązku uiszczenia nieopłaconych składek. Wskazała, że składki za okresy, których ma dotyczyć zadłużenie zostały terminowo opłacone w całości. Na dowód potwierdzenia przedłożyła deklarację rozliczeniową z 18 grudnia 2024 r. za listopad 2024 r. wraz z potwierdzeniem przelewów z 20 grudnia 2024 r. w kwocie [...] zł. i z 29 grudnia 2024 r. w kwocie [...] zł. oraz rozliczenie konta w portalu ZUS PUE za 2024 r. na poszczególne miesiące. Zobowiązana podniosła kwestię zadłużenia wskazując, że zgodnie z widniejącym w portalu ZUS PUE rozliczeniu poszczególnych miesięcy 2024 r. na koniec listopada 2024 r. miała zadłużenie z tytułu składek w wysokości [...] zł., które zostało uregulowane w całości 29 grudnia 2024r. w kwocie [...] zł. Wskazała, że uregulowała w całości i w terminie składki za miesiąc listopad 2024 r.
ZUS postanowieniem z 4 lutego 2025 r. nr 130200/71/251/2025-RED oddalił zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej.
Organ wyjaśnił, że saldo konta z PUE ZUS na dzień 30 listopada 2024 r., na które powołuje się skarżąca wykazuje jedynie kwotę należności głównej, natomiast nie uwzględnia kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i odsetek. Dokonując wpłaty 29 grudnia 2024 r. na kwotę [...] zł skarżąca nie potwierdziła salda konta w ZUS, a przede wszystkim nie uwzględniła odsetek od zaległości na dzień dokonania wpłaty. Dokonane przez nią wpłaty w kwocie [...] zł z 20 grudnia 2024 r. oraz [...] zł z 29 grudnia 2024 r. pokrywają wcześniejsze zaległości wraz z odsetkami powodując niedopłaty w składkach bieżących. Zatem należności wykazane w upomnieniach z 6 grudnia 2024 r. o nr [...] obejmujące okres od września 2024 r. do października 2024 r. na dzień sporządzenia tytułów wykonawczych o nr [...], [...] z 13 stycznia 2025 r. pozostały nadal niezaspokojone.
Organ poinformował, że od 1 stycznia 2018 r. zmieniły się zasady opłacania i rozliczania składek, dzięki czemu płatnik opłaca składki jednym przelewem. Każda wpłata dzielona jest proporcjonalnie na wszystkie rodzaje opłacanych składek na podstawie ich udziału w ostatniej deklaracji rozliczeniowej. Podzielona wpłata rozliczana jest w pierwszej kolejności na najstarsze zaległości. Oznacza to, że od 1 stycznia 2018 r. płatnik nie dokonuje wpłat dedykowanych na konkretny miesiąc. Wpłaty rozliczone są zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1771 ze zm., dalej: Rozporządzenie Rady Ministrów z 21 września 2017 r.), począwszy od należności z najwcześniejszym terminem płatności.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności organ stwierdził, że prowadzone postępowanie egzekucyjne było prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami prawa bowiem zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497) nieopłacone w terminie składki podlegają ściągnięciu w drodze postępowania egzekucyjnego. Dodatkowo w myśl przepisu art. 6 ust. 1 u.p.e.a. wierzyciel, którym w przedmiotowej sprawie jest ZUS zobowiązany jest do podjęcia czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych w sytuacji gdy zobowiązany uchyla się od wykonania obowiązku.
Skarżąca nie zgodziła się z rozstrzygnięciem ZUS i złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Postanowieniem z dnia 29 maja 2025 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy postanowieniem z dnia 4 marca 2025 r., znak: 130200/71/251/2025-RED, w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Dyrektora Oddziału ZUS na podstawie tytułów wykonawczych: nr [...] i [...] z 13 stycznia 2025 r.
W ocenie organu odwoławczego ww. tytuły wykonawcze zostały prawidłowo wystawione na nieopłaconą zaległość z tytułu składek a dokonane przez skarżącą wpłaty z dnia z 20 grudnia 2024 r. w kwocie [...] zł. i z 29 grudnia 2024 r. w kwocie [...] zł. zostały także prawidłowo rozliczone zgodnie z ww. Rozporządzeniem - pokrywając najstarsze zaległości.
Na powyższe postanowienie E.J. złożyła skargę do tut. Sądu wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia wydanego w pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:
a) art. 33 § 1 i § 2 pkt 5 w zw. z art. 15 u.p.e.a. poprzez bezzasadne oddalenie zarzutów, w sytuacji gdy po otrzymaniu upomnienia, a przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego zapłaciła w całości kwotę należności objętą upomnieniem tj. składki na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za wrzesień i październik 2024 r., co w konsekwencji spowodowało wygaśnięcie obowiązku,
b) art. 33 § 1 i § 2 pkt 5 u.p.e.a. w zw. z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że wpłata przez skarżącą całości należności objętych upomnieniem tj. kwoty równej lub wyższej należnościom z odsetkami z tytułu składek za miesiąca wrzesień i październik 2024 r., po otrzymaniu upomnienia, a przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, uprawniała organ do zaliczenia tej wpłaty na poczet innych składek i w konsekwencji wszczęcia postępowania egzekucyjnego.
Zdaniem Skarżącej zaskarżone postanowienie jest w całości nieprawidłowe oraz zostało wydane z naruszeniem prawa, co w pełni uzasadnia wyeliminowanie go w całości z obrotu prawnego.
Skarżąca wskazała, że w przedmiotowej sprawie po otrzymaniu przez nią upomnienia, a przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego zapłaciła w całości z odsetkami kwotę należności objętą upomnieniem tj. składki na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za wrzesień i październik 2024 r., co w konsekwencji spowodowało wygaśnięcie obowiązku.
Skarżąca podniosła, że niezależnie od tego, że poza postępowaniem egzekucyjnym dokonała wpłat na poczet składek za wrzesień i październik 2024 (potwierdzenia zalegają w aktach sprawy ZUS), a ZUS dokonał przeksięgowania na poczet innych zaległości, to po doręczeniu upomnienia z dnia 6 grudnia 2024 r. przelewem z dnia 29 grudnia 2024 r. dokonała zapłaty kwoty [...] zł, na poczet zaległości. Tymczasem należności widniejące w upomnieniu, a dotyczące składek za dwa w/w miesiące obejmowały niespełna kwotę [...] tys. zł. Wskazała że pomimo zapłacenia w/w kwoty ZUS bezpodstawnie dokonał wszczęcia egzekucji.
W ocenie skarżącej takie działanie ZUS godzi w instytucję upomnienia, skoro organ i tak wszczyna egzekucję pomimo że skarżąca spełnia obowiązek w zakresie zapłaty kwoty wskazanej w upomnieniu.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko, że dokonane przez skarżącą wpłaty z dnia z 20 grudnia 2024 r. w kwocie [...] zł. i z 29 grudnia 2024 r. w kwocie [...] zł. zostały prawidłowo rozliczone zgodnie z ww. Rozporządzeniem - pokrywając najstarsze zaległości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
W tak zakreślonych granicach kontroli sądowej stwierdzić przychodzi, że skarga jest pozbawiona uzasadnionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie.
Wskazać należy, że w art. 33 § 2 u.p.e.a. podane zostały podstawy zgłoszenia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Okolicznością stanowiącą podstawę do zgłoszenia zarzutu jest m.in. wygaśnięcie obowiązku w całości lub w części (art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.). Obowiązki o charakterze pieniężnym mogą wygasnąć przede wszystkim poprzez ich zapłatę.
Kluczowe w niniejszej spawie jest ustalenie, czy i ewentualnie w jakim zakresie wpłaty dokonane przez zobowiązaną doprowadziły do ustania bytu obowiązków objętych upomnieniem, a następnie tytułem wykonawczym, a więc według jakich zasad należało dokonać zarachowania kwot wpłaconych przez skarżącą po otrzymaniu upomnienia, a przed wystawieniem tytułów wykonawczych na zaległości z tytułu opłacania składek, czy według zasad ogólnych jak uważa organ a więc począwszy od należności z najwcześniejszym terminem płatności, czy według zasad szczególnych, wedle których wpłaty można zarachować wyłącznie na należności z tytułu składek objęte tytułem wykonawczym.
Słusznie obie strony powyższego sporu odwołują się do Rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2017 r. Skarżąca na poparcie swojego stanowiska przywołuje dość jednolity pogląd przyjęty w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, reprezentowany m.in. w wyrokach NSA z dnia 10 stycznia 2024 r. sygn. akt I GSK 1670/22 i sygn. akt I GSK 1668/22. Wedle tego poglądu zasady ogólne rozporządzenia z 21 września 2017 r. ( § 7 ust. 1 i § 12 ust. 1 w/w rozporządzenia) nie mogą być stosowane w każdym stanie faktycznym. NSA podkreślał, że przepisy te nie mogą zostać zastosowane w sytuacji w której organ skierował do dłużnika stosownie do art. 15 § 1 u.p.e.a., upomnienie zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. NSA odwoływał się do przepisów § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. które zawierają regulację w sytuacji, gdy dokonywane wpłaty zaległych składek związane są z egzekwowaniem przez organ niezapłaconych składek. Jak wskazał sąd naczelny zarówno po wystawieniu tytułu wykonawczego (§ 24 ust. 1- 7) jak i po doręczeniu upomnienia lub po wszczęciu postępowania egzekucyjnego (§ 24 ust. 9) to właśnie § 24 rozporządzenia reguluje zasady rozliczania wpłat dokonywanych przez płatników. Z § 24 tego rozporządzenia wynika, że rozliczenie wpłat dokonanych w toku postępowania egzekucyjnego, jak i przed jego wszczęciem, ale dokonanych po doręczeniu upomnienia w rozumieniu art. 15 u.p.e.a., powinno nastąpić na podstawie poszczególnych przepisów § 24 rozporządzenia odnoszących się odrębnie do każdej należności składkowej, niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z przymusowym wyegzekwowaniem należności, czy dobrowolną wpłatą płatnika. Przepis § 24 ust. 9 rozporządzenia w zw. z § 24 ust. 1-8 jest przepisem szczególnym względem ogólnej regulacji zawartej w § 12 ust. 1 i 2 tegoż rozporządzenia.
Rzecz w tym, że pogląd ten stracił na aktualności i nie przystaje do adekwatnego do oceny sprawy stanu prawnego. Mianowicie z dniem 20 listopada 2024 r. na mocy § 1 pkt 2 lit. c Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 listopada 2024 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczególnych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1690 ) uchylony został ust. 9 § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. , który stanowił, że przepisy ust. 1-8 mają zastosowanie do rozliczenia wpłat dokonanych przez płatnika składek odpowiednio po doręczeniu upomnienia lub po wszczęciu postępowania egzekucyjnego.
Mocą w/w rozporządzenia zmieniającego dodano również art. 24a w brzmieniu:
1. Wpłata dokonana przez płatnika składek po doręczeniu upomnienia, a przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego pokrywa składki zgodnie z § 6 ust. 6 oraz § 12-18. Jeżeli do pokrywanych składek przypisane są koszty upomnienia, koszty te są rozliczane w pierwszej kolejności.
2. Wpłatę dokonaną przez płatnika składek po wszczęciu postępowania egzekucyjnego zalicza się na pokrycie należności, począwszy od zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności, z uwzględnieniem § 14 i § 15 oraz § 17 i § 18. Jeżeli należność, która ma zostać pokryta jest objęta tytułem wykonawczym, do jej rozliczenia stosuje się odpowiednio przepisy § 24 ust. 1-7.
Mając na uwadze powyższe uwarunkowania prawne uznać należy, że ZUS w sposób prawidłowy dokonał rozliczenia wpłat dokonanych przez skarżącą. Ponieważ skarżąca dokonała wpłaty po doręczeniu jej upomnienia, co miało już miejsce po wejściu w życie zmienionych przepisów, a przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego (wystawienie tytułów wykonawczych), organ egzekucyjny miał prawo i obowiązek pokryć dokonana wpłatą składki w oparciu o pkt 1 § 24a Rozporządzenie Rady Ministrów z 21 września 2017 r. odsyłający m.in. do § 12 i 13 tegoż rozporządzenia.
Możliwość dokonania zarachowania wpłat strony - według zasad z w/w przepisu - na poczet należności wynikających z decyzji ZUS, od której wniesiono odwołanie do sądu powszechnego, co poniekąd także kwestionuje się w skardze, określając zaległości, na które zarachowano przedmiotowe wpłaty jako sporne, była już przedmiotem rozważań sądów administracyjnych, które Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela. NSA w wyroku z 15 września 2021 r., sygn. akt I GSK 223/21, wyjaśnił, że w przypadku decyzji, od których służy odwołanie do sądu powszechnego (art. 83 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm. – dalej: u.s.u.s.) zastosowanie będą miały przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, jednak z uwzględnieniem odrębności ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (zgodnie z art. 123 u.s.u.s. i art. 180 K.p.a.). A zatem względem takich decyzji nie będą miały zastosowania przepisy dotyczące postępowania odwoławczego, w tym art. 130 K.p.a. dotyczący wpływu wniesienia odwołania na wykonanie decyzji. Odrębność wynikająca z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oznacza, że decyzje takie nie są decyzjami, od których służy odwołanie w administracyjnym toku instancji. Zgodnie zaś z art. 16 § 1 K.p.a., decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Decyzji ostatecznej służy tzw. domniemanie legalności, które oznacza, że jest ona ważna i winna być wykonywana dopóty, dopóki nie zostanie zmieniona, uchylona lub nie zostanie stwierdzona jej nieważność przez właściwy organ i z zachowaniem przepisanego trybu postępowania.
Stwierdzić zatem przychodzi, że organy I i II instancji w niniejszej sprawie poczyniły prawidłowe ustalenia faktyczne, wywiodły z nich logiczne wnioski oraz zastosowały właściwe przepisy prawa materialnego i procesowego.
Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.