I SA/RZ 280/25

I SA/Rz 280/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-09-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa
Jarosław Szaro /przewodniczący/
Piotr Popek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1741
art. 22, art.38, art. 32, art. 10 ust. 2, art. 100 ust. 1-3, art. 23 ust. 1-4
Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro, Sędzia WSA Elżbieta Mazur-Selwa, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Protokolant sekr. sąd. Karolina Gołąbek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2025 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 23 kwietnia 2025 r. nr 9009-2025-000357 w przedmiocie płatności bezpośredniej i przejściowej wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 na 2024 rok oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi P. K. (dalej: wnioskodawca/strona/ skarżący) jest decyzja Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Agencja) w Rzeszowie z dnia 23 kwietnia 2025 r., nr 9009-2025-000357 którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji w Przemyślu z dnia 30 stycznia 2025 r., nr 0180-2025-003053 odmawiającą przyznania stronie płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 na 2024 rok.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte o następujące okoliczności faktyczne i prawne.
W dniu 30 czerwca 2024 r. do Biura Powiatowego Agencji w [...], wpłynął wniosek strony o przyznanie w/w płatności na rok 2024 w tym: podstawowego wsparcia dochodów (PWD), płatności redystrybucyjnej (RED), uzupełniającej płatności podstawowej (UPP), schematów na rzecz klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt (ekoschematów) a w jego ramach rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi - praktyka: uproszczone systemy upraw (E USU), wymieszanie słomy z glebą (E_WSG) oraz ekoschematów: prowadzenie produkcji roślinnej w systemie Integrowanej Produkcji Roślin (EIPR) i biologiczna ochrona upraw (E BOU). Do przyznania podstawowego wsparcia dochodów (PWD) i płatności redystrybucyjnej (RED). Do płatności zostały zadeklarowane działki rolne o łącznej powierzchni wynoszącej 48,54 ha, do uzupełniającej płatności podstawowej - działki rolne o łącznej powierzchni wynoszącej 48,20 ha, do praktyki uproszczone systemy upraw (E_USU) - działki rolne o łącznej powierzchni wynoszącej 8,14 ha, do praktyki wymieszanie słomy z glebą (E WSG) - 40,20 ha, do ekoschematu prowadzenie produkcji roślinnej w systemie Integrowanej Produkcji Roślin (E IPR) - 26,87 ha, do ekoschematu biologiczna uprawa roślin - 8,00 ha.
Po przeprowadzeniu kontroli administracyjnej organ I instancji ustalił, że co do działek o numerach ew. [...], [...] i [...] położonych w miejscowości O. o płatności w roku 2024 wystąpił konflikt krzyżowy, gdyż o płatność do tych gruntów ubiega strona oraz beneficjent o numerze [...].
Na wezwanie organu strona wyjaśniła, że osobiście prowadzi produkcję roślinną i wykonuje zabiegi agrotechniczne na działkach [...], [...], [...],[...], [...] i [...] w miejscowości O. Do w/w oświadczenia dołączone zostały: wykaz działań agrotechnicznych, rejestr zabiegu ochrony roślin, grafikę przedstawiającą wykonywanie orki na działkach nr [...], [...], [...],[...],[...] oraz oświadczenia A. A., J. S., K. M. i M. K..
Z kolei druga strona konfliktu krzyżowego przedłożyła dokumenty potwierdzające tytuł prawny (prawo własności) do spornych działek (Postanowienie z Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] września 2018 r.) oraz oświadczyła , że nie zawierała żadnej umowy dzierżawy (w tym ustnej) na działki [...],[...] i [...] i nie zgadza się na pobieranie dopłat przez inne osoby.
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego organ I instancji wykluczył z płatności obszar 0,11 ha w związku z zawyżeniem deklaracji w stosunku do ustalonego MKO na działkach ew. nr [...], [...], [...], [...],[...], [...] i [...] (działki rolne A, AB, AC i BA) oraz obszar 0,40 ha w związku z błędem konfliktu krzyżowego na działkach ew. [...], [...] i [...] (działka rolna AG) .
Mając na względzie powyższe organ I instancji decyzją z 30 stycznia 2025 roku, nr 0180-2025-003053 przyznał stronie płatności na 2024 rok w tym:
• podstawowe wsparcia dochodów w wysokości 23 208,10 zł,
• płatności redystrybucyjne w wysokości 5 063,70 zł,
• uproszczone systemy uprawy w wysokości 2 050,81 zł,
• wymieszanie słomy z glebą w wysokości 5 342,00 zł,
• prowadzenie produkcji roślinnej w systemie Integrowanej Produkcji Roślin w wysokości21 668,62 zł,
• biologiczna ochrona upraw w wysokości 2 400,48 zł,
• uzupełniającą płatność podstawową - 2023 w wysokości 3 014,96 zł.
W odwołaniu od tej decyzji strona zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego przede wszystkim dokonanie błędnych ustaleń faktycznych wskutek braku przeprowadzenia wszelkich dowodów celem dostatecznego wyjaśnienia okoliczności sprawy, a w konsekwencji naruszenie przepisów prawa procesowego poprzez brak przyznania płatności dotyczących działek ew. nr [...], [...] i [...].
Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji w Rzeszowie opisaną na wstępie decyzją z dnia 23 kwietnia 2025 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Dyrektor POR podkreślił, że zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1741 ze zm., dalej: ustawa o Planie Strategicznym) płatności są przyznawane do gruntu, który w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności jest w posiadaniu rolnika, ubiegającego się o ich przyznanie, na podstawie tytułu prawnego.
Następnie organ przytoczył przepisy określające przesłanki przyznania poszczególnych płatności: art. 38 ustawy o Planie Strategicznym – w zakresie płatności uzupełniającej, art. 32 ustawy o Planie Strategicznym w zakresie płatności do rolnictwa węglowego i zarządzania składnikami odżywczymi są przyznawane, art. 33 ustawy o Planie Strategicznym – w zakresie płatności do integrowanej produkcji roślin, art. 34 ustawy o Planie Strategicznym – w zakresie płatności za realizację praktyki biologiczna ochrona upraw.
Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy o Planie Strategicznym Agencja wykonuje zadania związane z przyznawaniem, wypłatą i zwrotem pomocy oraz pomocy technicznej, w tym przeprowadza kontrole administracyjne oraz kontrole na miejscu. Kontrole administracyjne oraz kontrole na miejscu przeprowadzane są w celu sprawdzenia czy złożony przez beneficjenta wniosek jest zgodny z przepisami Unii. Zgodnie z art. 100 ust. 1-3 ustawy o Planie Strategicznym kontrole administracyjne i kontrole na miejscu są przeprowadzane w zakresie przestrzegania przepisów prawa powszechnie obowiązującego, w tym przepisów dotyczących udzielania zamówień publicznych, spełniania warunków przyznania i wypłaty pomocy i pomocy technicznej oraz zobowiązań związanych z przyznaną pomocą i pomocą techniczną określonych w postanowieniach Planu, wytycznych instytucji zarządzającej, regulaminie naboru wniosków o przyznanie pomocy oraz umowie o przyznaniu pomocy i pomocy technicznej albo decyzji o przyznaniu pomocy.
Zdaniem Dyrektora POR Agencji w Rzeszowie ustalona przez organ I instancji powierzchnia MKO jest poprawna i zgodna z obowiązującymi przepisami. Strona składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2024 ubiegała się o przyznanie płatności do łącznej powierzchni wynoszącej 48,54 ha, lecz weryfikacja powierzchni działek zgłoszonych do płatności wykazała w stosunku do działek ewidencyjnych o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] nastąpiło zawyżenie deklaracji powierzchni w stosunku do ustalonego MKO na łączną powierzchnię 0,11 ha.
Organ zauważył, że odwołanie podnosi natomiast wyłacznie zarzuty dotyczące wykluczenia z płatności na 2024 rok powierzchni 0,40 ha stanowiącej działkę rolną AG zadeklarowaną na działkach ewidencyjnych nr [...] (0,24 ha), [...] ( 0,14 ha), [...] (0,02 ha) położonych w miejscowości O. Powodem wykluczenia było niespełnienie warunku opisanego w art. 22 ustawy o Planie Strategicznym, zgodnie z którym płatności są przyznawane do gruntu, który w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności jest w posiadaniu rolnika, ubiegającego się o ich przyznanie, na podstawie tytułu prawnego. Przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie administracyjne wykazało, że na dzień 31 maja 2024 r. wnioskodawca nie posiadał wiążącej umowy dzierżawy dla w/w działek i rolnik nie miał tytułu prawnego do nich.
Podczas kontroli administracyjnej sprawy zaistniał konflikt kontroli krzyżowej dla działek ew. nr [...],[...] i [...] (działka rolna AG) o powierzchni 0,40 ha, bowiem w 2024 roku deklaracji dla ww. działek dokonało dwóch rolników. Druga strona dostarczyła do organu I instancji dokumenty potwierdzające tytuł prawny do spornych działek (Postanowienie z Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].20218 r.) oraz ustnie oświadczyła, że nie zawierała żadnej umowy dzierżawy (umowy ustnej) na działki [...], [...] i [...] i nie zgadza się na pobieranie dopłat przez inne osoby (sporządzono na tę okoliczność notatkę służbową). W ocenie organu odwoławczego z powyższego wynika, że sam fakt użytkowania przez wnioskodawcę spornych działek w 2024 r., nie budzi wątpliwości, jednakże nie posiada on tytułu prawnego do w/w działek ewidencyjnych i nie posiada również ustnej umowy dzierżawy. Właściciel działek stanowczo zaprzeczył, aby udzielił ustnej umowy dzierżawy wnioskodawcy i jednocześnie potwierdził, że działek tych nie użytkował w 2024.
W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie na dzień 31 maja 2023 r., strona nie posiadała wiążącej umowy dzierżawy spornych działek ani też innego tytułu prawnego do nich. Podkreślił, ze w świetle obowiązujących przepisów (art. 22 ustawy o Planie Strategicznym) nie jest wystarczające władanie (użytkowanie) deklarowanych do płatności działek, lecz dodatkowo należy legitymować się do nich tytułem prawnym. Płatności przysługują temu rolnikowi, który m.in. posiada do działki tytuł prawny, przy czym warunek ten może zostać spełniony poprzez wszystkie dopuszczone prawem formy w tym poprzez zawarcie umowy dzierżawy, choćby w formie ustnej. Przedstawione przez stronę dowody w postaci: wykazu działań agrotechnicznych, wyciągu z rejestru zabiegów ochrony roślin oświadczeń osób o prowadzeniu przez nią rolniczej działalności na spornych działkach nie stanowią o tym, że działki zostały wydzierżawione (objęte są umową ustną dzierżawy), są zdaniem organu odwoławczego dowodami na użytkowanie rolnicze działek, co w rozpatrywanej sprawie nie jest kwestionowane.
Dyrektor POR wyjaśnił, że organy Agencji nie są obowiązane szukać dowodów na potwierdzenie uprawnień strony do płatności, lecz wyłącznie do oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Zatem organ I instancji prowadząc postępowanie wyjaśniające w zakresie uprawnień do działek będących w konflikcie krzyżowym uzyskał stosowne informacje co do statusu i stanu prawnego spornych działek i nie miał obowiązku poszukiwania dalszych dowodów. Z dokumentów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym wynikają relewantne dla rozstrzygnięcia sprawy fakty a odwołujący nie przedstawił żadnych dowodów świadczących o odmiennym stanie rzeczy i również z tego powodu bezcelowe jest żądanie strony przeprowadzenia ponownego postępowania administracyjnego. W ocenie organu odwoławczego również zarzut naruszenia przepisu art. 80 jest bezzasadny, gdyż organ I instancji nie uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, nie ograniczył oceny do wybranych dowodów, z pominięciem innych. Organ wydający decyzję uwzględnił powiązania między dowodami i wykazał ich znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że po wykluczeniu powierzchni 0,11 ha z tytułu powierzchni stwierdzonej na podstawie kontroli administracyjnej (powierzchnia wykluczona na działce rolnej: A, AB, AC, BA) oraz powierzchni 0,40 ha z tytułu nieposiadania tytułu prawnego do działki ew. nr [...], [...], [...] (działka rolna AG), łączna powierzchni wykluczona z płatności wyniosła 0.51 ha, a zatem powierzchnia stwierdzona w toku przeprowadzonego postępowania wyniosła 48.03 ha (48,54 ha pow. deklarowana - 0,51 ha powierzchnia wykluczona). Wyliczona procentowa różnica między powierzchnią działek rolnych zadeklarowanych do wniosku a powierzchnią stwierdzoną w toku prowadzonego postępowania wynosi 1,06 %. Zgodnie zaś z § 45 ust. 4 rozporządzenia w sprawie płatności bezpośrednich oraz gruntów ornych w przypadku różnicy między powierzchnią gruntów, do których rolnik ubiega się o przyznanie danej płatności obszarowej, a obszarem zatwierdzonym do tej płatności wynosi nie więcej niż 3% powierzchni zatwierdzonej do tej płatności, ale nie więcej niż 2 ha, płatność przyznaje się do powierzchni obszaru zatwierdzonego do tej płatności. Mając na uwadze powyższe, organ odwoławczy stwierdził, że powierzchnia zatwierdzona do płatności wynosi 48,03 ha i stosownie do tego dokonał wyliczeń poszczególnych płatności, podtrzymując w całej rozciągłości stanowisko i wyliczenia organu I instancji.
Końcowo odnosząc się do stanowiska odwołującego się stwierdził organ odwoławczy, że nie zawiera ono żadnych wyjaśnień i argumentów mogących mieć wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia.
W skardze do tut. Sądu strona zarzuciła:
I. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 7 i art. 77 § 1 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: k.p.a.) poprzez brak rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego, nieuwzględnienie wszystkich faktów i nieprzypisanie im odpowiedniego znaczenia a uwzględnianie okoliczności nie należących do sprawy;
2) art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie sprawy w sposób niebudzący zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej w związku z brakiem wyjaśnień oraz wskazania stronom obowiązujących przepisów oraz brak ustosunkowania się do zgłoszonych twierdzeń i wniosków stron oraz nieuwzględnienie i nieustosunkowanie się do ich interesów,
II. przepisów prawa materialnego, a to
1) art. 10 ust. 2, art. 15 ust. 1, art. 16, art. 22, art. 23 ust. 1, art. 25 ust. 1 i 2, art. 26 ust. 1, art. 27 ust. 1 i ust. 2, art. 32, art. 33, art. 34, art. 38, art. 48 ust. 1 pkt 1 a i b, art. 66 ust. 2, art. 100 ust. 1-3 ustawy o Planie Strategicznym poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji wydanie zaskarżonej decyzji;
2) § 17, § 18, § 45 ust. 4 Rozporządzenia Ministra i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty podstawowego wsparcia dochodów, płatności redystrybucyjnej, płatności dla młodych rolników, płatności związanych z produkcja do powierzchni upraw i płatności związanych z produkcja do zwierząt i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. 2023 poz. 482), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji wydanie zaskarżonej decyzji;
3) § 4 ust. 3, § 11, § 12 załącznik nr 2 pkt 2 ust. 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i
Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2023 roku w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty płatności w ramach schematów na rzecz klimatu i środowiska w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. 2023 poz. 493 ze zm.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji wydanie zaskarżonej Decyzji;
4) art.59 ust. 2, art. 65 ust. 1, art. 68, art. 78 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarzadzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 (Dz. Urz. UE L 435 z 06.12.2021, str. 187, Dz. Urz. UE L 29 z 10.02.2022, str. 45 oraz Dz. Urz. UE L 216 z 19.08.2022, str. 1) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji wydanie zaskarżonej decyzji;
5) art. 2 ust. 7 lit. a Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) 2022/1172 z dnia 4 maja2022 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarzadzania i kontroli we wspólnej polityce rolnej oraz stosowania i obliczania wysokości kar administracyjnych w związku z warunkowością (Dz. U. UE. L. nr 183 z 2022 r. str. 12), rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 października 2023 r. w sprawie stawki podstawowego wsparcia dochodów do celów równoważności za 2023 r. (Dz. U. poz. 2214), rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 października 2023 r. w sprawie stawki uzupełniającego redystrybucyjnego wsparcia dochodów do celów równoważności za 2023 r. (Dz. U. poz. 2216), rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 października 2023 r. w sprawie stawek płatności w ramach wsparcia dochodów związanego z produkcja za 2023 r. (Dz. U. poz. 2219), rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 lutego 2024 r. w sprawie stawek płatności w ramach schematów na rzecz klimatu i środowiska za 2023 r. (Dz. U. 2024 poz. 265), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji wydanie zaskarżonej decyzji;
Wywodząc powyższe skarżący wniósł uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania,
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy.
Istotą sporu w niniejszej sprawie jest spełnienie przez skarżącego, w odniesieniu do części deklarowanych do płatności działek ew. nr [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni deklarowanej 0.40 ha, warunku przyznania dochodzonej płatności to jest tytułu prawnego do w/w działek, na tle wystąpienia tzw. konfliktu krzyżowego, gdyż grunty te zadeklarował nadto ich właściciel. Zdaniem organów, skarżący w 2024 r. nie spełnił warunków do przyznania płatności do w/w działek, gdyż, mimo, że posiadał te grunty i prowadził na nich działalność rolniczą to nie posiadał do nich tytułu prawnego. Z kolei skarżący stoi na stanowisku, że posiadał ustną umowę dzierżawy z właścicielem, czego dowodzi przecież okoliczność, że był w posiadaniu spornych gruntów rolnych, prowadził na nich działalność rolniczą a właściciel nie występował przeciwko niemu o ochronę własności.
W tak zakreślonym sporze rację należy przyznać organom.
Wpierw należy wskazać, że w przedmiotowej sprawie warunki i tryb przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej w ramach interwencji objętych Planem oraz w ramach przejściowego wsparcia krajowego określa ustawa o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 oraz rozporządzenie Ministra i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r.: w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty podstawowego wsparcia dochodów, płatności redystrybucyjnej, płatności dla młodych rolników, płatności związanych z produkcją do powierzchni upraw i płatności związanych z produkcją do zwierząt i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. 2023 poz. 482 ze zm., dalej: rozporządzenie w sprawie płatności bezpośrednich).
Zgodnie z art. 22 ustawy o Planie strategicznym jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gruntu, pomoc jest przyznawana do gruntu, który w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pomocy, jest w posiadaniu podmiotu ubiegającego się o jej przyznanie na podstawie tytułu prawnego.
Według zaś art. 23 ust. 1 ustawy o Planie strategicznym jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gruntu lub zwierzęcia, a ten grunt lub to zwierzę stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu. W myśl art. 23 ust 2 ustawy o Planie strategicznym, w przypadku gdy grunt lub zwierzę jest przedmiotem współposiadania przez okres, w jakim posiadanie tego gruntu lub tego zwierzęcia jest warunkiem przyznania danej pomocy, pomoc ta przysługuje temu współposiadaczowi, co do którego pozostali współposiadacze wyrazili zgodę na piśmie. Ta zgoda nie jest wymagana, jeżeli miałaby pochodzić od współposiadacza będącego małżonkiem wnioskodawcy. Z kolei art. 23 ust. 3 w/w ustawy stanowi, że jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest własność gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a ten grunt stanowi przedmiot współwłasności, pomoc przysługuje temu współwłaścicielowi gruntu, co do którego pozostali współwłaściciele wyrazili zgodę na piśmie. Zgody, o których mowa w w/w przepisach dołącza się do wniosku o przyznanie pomocy (art. 23 ust. 4 ustawy o Planie strategicznym).
Kwestia posiadania spornych gruntów deklarowanych do przedmiotowych płatności nie była w niniejszej sprawie kwestionowana i przyznane zostało przez organy, zgodnie z twierdzeniami skarżącego i przedstawionymi przez niego dowodami, że sporne działki były w jego posiadaniu na dzień składania wniosku o płatność oraz, że prowadził na nich działalność rolniczą w postaci wykonywania określonych zabiegów agrotechnicznych.
Powodem odmowy przyznania płatności do tych spornych gruntów były inne względy, a mianowicie nie spełnienie przez skarżącego warunku legitymowania się tytułem prawnym do tych działek. Kontrola administracyjna przeprowadzona przez organ ujawniła, że w odniesieniu do tych działek zachodzi tzw. konflikt krzyżowy i o płatności do nich na rok 2023 wystąpił także inny podmiot. Podmiotem tym jak się okazało był M. M., który przedstawił organowi I instancji dokumenty wykazujące jego prawo własności (sądowe przysądzenie oraz oświadczył, że ze skarżącym nie zawierał żadnej umowy o dzierżawę spornych gruntów w tym umowy ustnej.
Zatem w niniejszej sprawie w konflikcie krzyżowym z jednej strony znalazł się właściciel spornych gruntów, a z drugiej strony skarżący, który jako tytuł prawny powołuje ustną umowę dzierżawy tych gruntów zawartą z właścicielem.
Godzi się w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z art. 66 ust. 2 ustawy o Planie Strategicznym strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, Z powyższego wynika, że to wnioskodawcę obciąża obowiązek udowodnienia faktu, z którego wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. W postępowaniu o przyznanie płatności, to nie organ, ale wnioskodawca (posiadacz gruntów) powinien przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Zatem to nie organy Agencji są obowiązane w sposób nieograniczony poszukiwać dowodów na potwierdzenie uprawnień wnioskodawcy. W sytuacji wystąpienia błędu konfliktu krzyżowego, organy umożliwiają obu stronom przedstawienia swoich racji i dowodów, a następnie dokonują oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego.
W ocenie Sadu zebrane w sprawie dowody były wystarczające do jednoznacznej oceny spełnienia przesłanki posiadania gruntu na podstawie tytułu prawnego. Warto zwrócić uwagę, że skarżący powołując się na rzekomą ustną umowę nie podaje jednocześnie bliższych okoliczności jej zawarcia oraz jej warunków. Nie powołuje się, nie mówiąc już o udokumentowaniu, na fakt płacenia na rzecz właściciela czynszu. Nie sposób przyjąć, jak tego chce skarżący, że już tylko okoliczność prowadzenia przez niego w sposób nieskrępowany działalności rolniczej na spornych gruntach dowodzi legitymowania się przez niego tytułem prawnym. Okoliczność ta może wszak wskazywać na bezumowne korzystanie z tych gruntów i znoszenie tej sytuacji przez właściciela, który przecież nie miał obowiązku występować o ochronę petytoryjną. Z drugiej strony fakt zadeklarowania tych gruntów przez właściciela we wniosku o płatność wyraża zaś dostatecznie brak zgody na korzystanie z jego gruntów w zakresie zbieżnym z deklaracją. Ocena zaprezentowana w powyższym zakresie przez organ odwoławczy opiera się na całokształcie zebranych dowodów i wynikających z niego okoliczności i nie jest bynajmniej dowolna. Została zdaniem Sądu utrzymana w płaszczyźnie oceny swobodnej, respektującej zasady logiki i wskazania doświadczenia życiowego.
Jak podaje skarżący, sporne grunty deklarował do płatności obszarowych od 2019 r. i dochodzone płatności były mu przyznawane. Jednakże nie oznacza to wszakże, że skarżący posiadał tytuł prawny do spornych gruntów. Zwrócić należy uwagę skarżącemu, że warunki przyznawania płatności zmieniły się w nowej perspektywie finansowej UE na lata 2023-2027 po wejściu w życie ustawy o Planie strategicznym. O ile w dotychczasowym stanie prawnym wyłączną – co do zasady – przesłanką przyznania płatności było posiadanie deklarowanych gruntów, to po wejściu w życie w/w ustawy, wnioskodawca winien się legitymować tytułem prawnym do deklarowanych gruntów. Obecnie dla przyznania wsparcia nie jest wystarczające – inaczej niż w poprzedniej perspektywie finansowej UE - wykazanie, że wnioskodawca jest podmiotem faktycznie gospodarującym (prowadzącym działalność rolniczą) na danym gruncie. Skarżący świadom dokonujących się zmian winien zadbać o odpowiednie udokumentowanie takiego tytułu prawnego, a nie przerzucać obecnie, w sporze z właścicielem, ciężar dowodowy w tym zakresie na organy, co jest sprzeczne z cytowaną wyżej regulacją z art. 66 ust. 2 ustawy o Planie strategicznym.
Sytuacja związana ze złożeniem konkurencyjnych wniosków o uzyskanie płatności przez różne podmioty, to jest przez właściciela i posiadacza gruntów była przedmiotem rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku Trybunału z 17 grudnia 2020 r. C-216/19 stwierdzono, że w przypadku gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiegokolwiek prawa ich użytkowania, kwalifikujące się hektary odpowiadające tym gruntom są "w dyspozycji" jedynie właściciela tych obszarów. Oznacza to pierwszeństwo właściciela gruntów w przyznaniu wsparcia w sporze z posiadaczem, chyba, że ten ostatni wykaże, że posiada tytuł prawny swojego posiadania. Tego ostatniego wymogu, obecnie jednoznacznie wynikającego z przepisu art. 22 ustawy o Planie strategicznym, skarżący nie spełnił, w czego ocenie Sąd zgadza się z orzekającymi w sprawie organami.
Skonstatować przychodzi, że w przypadku błędu kontroli krzyżowej jaki wystąpił w niniejszej sprawie płatności będą przysługiwać temu rolnikowi, który użytkuje działkę oraz posiada do niej tytuł prawny. Odmawia się zaś przyznania płatności w sytuacjach, gdy rolnik, który użytkuje działkę nie posiada do niej tytułu prawnego lub rolnik (posiadacz tytułu prawnego) zadeklarował działkę do płatności ale jej faktycznie nie użytkuje. Nie ma więc sprzeczności i braku logiki w decyzjach organów Agencji, które ostatecznie, nie przyznały płatności do spornych gruntów, żadnej ze stron występującego w sprawie konfliktu krzyżowego, choć oczywiście Sąd w niniejszej sprawie może dokonać oceny legalności wyłącznie decyzji organów wydanych wobec osoby skarżącego. Z prawidłowo poczynionych zaś przez organy ustaleń w zakresie stanu faktycznego wynika jednoznacznie, że skarżący użytkował jedynie sporne działki, nie miał jednak do nich tytułu prawnego.
Sąd nie podziela zarzutów skargi tyczących naruszenia przez organy przepisów prawa procesowego, w tym art. 8 § 1 k.p.a. statuującego zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, skoro organ działał z poszanowaniem prawa i klarownie wyjaśnił w skarżonej decyzji przesłanki rozstrzygnięcia. Niezadowolenie strony z treści skierowanej do niego decyzji, aczkolwiek zrozumiałe, nie oznacza jeszcze wydania decyzji z naruszeniem art. 8 k.p.a..
Ponadto Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja zawierała wady przypisywane jej w skardze, a w szczególności aby doszło do istotnego naruszenia wskazanych w niej przepisów ustawy i rozporządzeń dotyczących wnioskowanych płatności.
Z tych też powodów Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.
Odnotować jeszcze należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym przeprowadzenie dowodów na rozprawie przed sadem ograniczone jest w świetle art. 106 § 3 P.p.s.a. wyłącznie do dowodów z dokumentów, w związku z czym zawarty w skardze wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka nie mógł zostać uwzględniony.