I SA/Rz 272/25

I SA/Rz 272/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-10-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Grzegorz Panek /sprawozdawca/
Jarosław Szaro
Piotr Popek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celnych
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 162, art. 223 § 1 pkt 1, art. 228 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant ref. Karolina Gołąbek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2025 r. spraw ze skarg T. H. na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 18 kwietnia 2025 r. - nr 1801-IGC.627.1.2025, - nr 1801-IGC.627.2.2025 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania i odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. oddala skargi.
Uzasadnienie
T. H. (dalej: skarżący) poddał kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie:
- nr 1801-IGC.627.1.2025 z dnia 18 kwietnia 2025 r., w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania oraz odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 4 grudnia 2024 r. nr 1801-IGC.627.1.2024 (skarga zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Rz 272/25),
- nr 1801-IGC.627.2.2025 z dnia 18 kwietnia 2025 r., w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania oraz odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 4 grudnia 2024 r. nr 1801-IGC.627.2.2024 (skarga zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Rz 274/25),
Wymienione sprawy Sąd postanowieniem z dnia 7 października 2025 r., wydanym na rozprawie, połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. akt I SA/Rz 272/25, uznając, że pozostają one w związku, o którym mowa w art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.).
Zaskarżone rozstrzygnięcia zostały oparte na następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzjami z dnia 4 grudnia 2024 r. DIAS odmówił uchylenia własnych decyzji nr 1801-IOC4441.6.2019 z dnia 9 grudnia 2020 r. oraz nr 1801-IGC.4441.32.2019 z dnia 18 grudnia 2020 r. w częściach uznających skarżącego za dłużnika odpowiedzialnego solidarnie za powstanie długu celnego w przywozie w związku z usunięciem spod dozoru celnego towarów objętych w dniu 14 sierpnia 2015 r. procedurą tranzytu wg zgłoszeń celnych T1 o numerach odpowiednio [...] oraz [...].
Pismami z dnia 20 grudnia 2024 r. skarżący wniósł, za pośrednictwem DIAS, skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższe decyzje, domagając się ich uchylenia oraz unieważnienia decyzji z 9 i 18 grudnia 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie prawomocnym postanowieniami z dnia 13 lutego 2025 r., sygn. akt I SA/Rz 40/25 oraz I Sa/Rz 41/25, odrzucił skargi, wskazując na ich niedopuszczalność z uwagi na niewyczerpanie przez stronę przysługujących środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym, o których skarżący został prawidłowo pouczony przez organ.
Następnie, pismami z dnia 19 lutego 2025 r., skarżący wniósł odwołania od decyzji DIAS z dnia 4 grudnia 2024 r., powielając zasadniczo zarzuty i argumentację zawartą w uprzednio odrzuconych skargach z dnia 23 grudnia 2024 r. Wraz z odwołaniami strona złożyła - na podstawie art. 58 i art. 59 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.) - wnioski o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji. W uzasadnieniu wniosków skarżący wskazał, że niezrozumiałym jest dla niego fakt, że Dyrektor IAS rozpatruje w II instancji sprawę własną, oraz że w jego ocenie takie rozwiązanie narusza zasadę dwuinstancyjności. Powołując się na uzasadnienia postanowień WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 40/25 oraz I SA/Rz 41/25, skarżący podniósł, że złożone przez niego wnioski o przywrócenie terminu są zasadne, gdyż służą urzeczywistnieniu prawa do ponownej weryfikacji rozstrzygnięcia przez organ administracji publicznej.
Zaskarżonymi decyzjami z dnia 18 kwietnia 2025 r. DIAS stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania oraz odmówił przywrócenia terminu do jego wniesienia. Organ wskazał, że termin do wniesienia odwołania ma charakter zawity, co oznacza, że dokonanie czynności po jego upływie jest prawnie bezskuteczne, a organ pozbawiony jest możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy. W konsekwencji na organie ciąży obowiązek stwierdzenia uchybienia terminowi, co w niniejszych sprawach było oczywiste, albowiem termin ten upłynął 20 grudnia 2024 r.
Analizując sprawę w kontekście instytucji przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, uregulowanej w art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2024 r. poz. 2383 ze zm.; dalej: Ordynacja podatkowa), DIAS uznał, że skarżący nie spełnił warunku uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi procesowemu. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący ograniczył się do stwierdzenia, że jego zdaniem "mamy do czynienia z zaskakującą sytuacją, że odwołanie od decyzji DIAS w przedmiocie odmowy unieważnienia własnej decyzji ostatecznej rozpatruje ten sam organ", oraz powołał się na treść postanowień WSA w Rzeszowie w swojej sprawie. Zdaniem organu argumentacja ta nie tylko nie uzasadniała braku winy strony, ale wręcz świadczyła o niedochowaniu należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. Organ dodatkowo podkreślił, że w niniejszych sprawach nie mają zastosowania przepisy k.p.a., gdyż postępowanie toczy się na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej.
Na powyższe decyzje organu odwoławczego skarżący wniósł skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, domagając się ich uchylenia w całości, przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonym rozstrzygnięciom zarzucił:
- naruszenie art. 44 UKC w zw. z art. 69 § 1 Prawa celnego oraz art. 127 w zw. z art. 162 i art. 220 i 222 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 58 § 1 k.p.a., tj. prawa do obrony wynikające z fikcyjnego charakteru zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego,
- naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. - poprzez nadużycie prawa lub obejście prawa przez organ administracyjny.
W uzasadnieniu skarg skarżący podniósł, że błędne oznaczenie środka zaskarżenia lub organu odwoławczego nie powinno przesądzać o treści wniesionego pisma. Argumentował, że rygoryzm art. 222 Ordynacji podatkowej nie ma charakteru absolutnego, a organ powinien potraktować jego skargę jako odwołanie lub wezwać go do jej uzupełnienia, zwłaszcza że działał bez profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący wskazał ponadto, że wnioski o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania zostały złożone w terminie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia, którą upatrywał w błędzie co do właściwości organu, wynikającym z braku zaufania do jego bezstronności. W ocenie skarżącego, rozpoznanie odwołania przez ten sam organ, który wydał zaskarżoną decyzję, narusza zasadę dwuinstancyjności i pozbawia go prawa do skutecznej obrony. Twierdził, że organ nie przeprowadził ponownej, merytorycznej analizy sprawy, lecz ograniczył się do powielenia wcześniejszych ustaleń. Skarżący zarzucił również organom podatkowym naruszenie zasad postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący stanu faktycznego oraz pominięcie jego wniosków dowodowych. Wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy jest niepełny i nie potwierdza jego udziału w procedurze tranzytowej. W konsekwencji uznał, że zasada dwuinstancyjności w jego sprawie miała charakter wyłącznie formalny, a prowadzone postępowanie naruszało jego prawo do rzetelnego i obiektywnego rozpatrzenia sprawy.
W odpowiedziach na skargi organ odwoławczy wniósł o ich oddalenie, w pełni podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sad Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Skargi zostały oddalone w całości, jako że nie zasługiwały na uwzględnienie.
Sąd administracyjny sprawuje - w granicach swojej właściwości - kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd zobowiązany jest do uchylenia decyzji lub postanowienia bądź stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów postępowania mogące mieć taki wpływ, lub gdy zachodzą przesłanki nieważności z art. 156 k.p.a. bądź innych przepisów. Z kolei art. 151 p.p.s.a. stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę w całości lub w odpowiednim zakresie.
Po dokonaniu kontroli legalności zaskarżonych decyzji sąd uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia skargi.
Na wstępie należy wskazać, że decyzje DIAS z dnia 4 grudnia 2024 r. zostały skutecznie doręczone skarżącemu w dniu 6 grudnia 2024 r. Zgodnie z art. 223 § 1 i § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej odwołanie od decyzji wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia. Stosownie do art. 12 § 6 pkt 2 Ordynacji podatkowej, termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce operatora wyznaczonego lub odpowiednim urzędzie pocztowym państwa UE bądź państwa trzeciego. W niniejszej sprawie decyzje doręczono 6 grudnia 2024 r., a więc termin do wniesienia odwołania dla obu decyzji upłynął 20 grudnia 2024 r. Termin ten ma charakter zawity, a jego uchybienie powoduje bezskuteczność czynności dokonanej po jego upływie.
Jak stanowi art. 90c ustawy z dnia 19 marca 2004 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 1372, dalej: Prawo celne) w przypadku nieuwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu organ odwoławczy wydaje jedną decyzję w sprawie nieuwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu i uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, która na mocy postanowień art. 228 § 2 Ordynacji podatkowej w związku z art. 73 ust. 1 i 2 Prawa celnego jest decyzja ostateczną. Użycie w przepisie zwrotu "stwierdza" oznacza brak uznaniowości po stronie organu. W takiej sytuacji jedyną dopuszczalną czynnością jest ustalenie, czy odwołanie wniesiono w ustawowym 14-dniowym terminie od doręczenia decyzji organu pierwszej instancji. Formalny charakter decyzji wyklucza możliwość analizy przez organ lub sąd przyczyn uchybienia terminowi. Dopiero po wydaniu decyzji z art. 90 c Prawa celnego możliwe jest rozpoznanie ewentualnego wniosku o przywrócenie terminu, którego strona nie dotrzymała.
Na tle zgromadzonego materiału dowodowego nie budzi wątpliwości, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania. Decyzje zostały doręczone 6 grudnia 2024 r., co wynika z potwierdzeń odbioru i nie jest przez stronę kwestionowane. Zawierały również prawidłowe pouczenia o terminie i sposobie wniesienia odwołania. Termin czternastodniowy upłynął 20 grudnia 2024 r., natomiast odwołania wniesiono dopiero 19 lutego 2025 r., a więc z przekroczeniem ustawowego terminu. DIAS prawidłowo ustalił te daty i zasadnie stwierdził uchybienie terminu, co czyni środek odwoławczy bezskutecznym. Tym samym zaskarżone decyzje odpowiadają prawu, a podnoszone w skargach argumentacje dotyczące przyczyn uchybienia terminowi jest irrelewantna dla oceny legalności decyzji wydanych na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej.
Zgodnie z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej przywrócenie terminu możliwe jest jedynie wówczas, gdy strona uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jej winy. Wniosek o przywrócenie należy złożyć w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia, dokonując jednocześnie czynności, której termin dotyczył. Dla skuteczności przywrócenia konieczne jest łączne spełnienie czterech przesłanek:
- uprawdopodobnienie braku winy strony,
- złożenie wniosku o przywrócenie terminu,
- dochowanie 7-dniowego terminu od ustania przeszkody,
- dokonanie czynności wraz z wnioskiem.
Brak którejkolwiek z tych przesłanek wyklucza przywrócenie terminu.
W postępowaniu o przywrócenie terminu organ bada wiarygodność wskazanych okoliczności i ich wpływ na uchybienie terminowi, w szczególności w kontekście braku winy strony. Ciężar uprawdopodobnienia tego braku spoczywa na wnioskodawcy. Przy ocenie winy stosuje się obiektywny miernik staranności wymaganej od strony należycie dbającej o własne interesy nieusprawiedliwione pozostaje nie tylko rażące, ale i lekkie niedbalstwo. Aby skutecznie uprawdopodobnić brak winy, wnioskodawca musi wykazać, że przeszkoda uniemożliwiająca dokonanie czynności była od niego niezależna i obiektywnie nie do przezwyciężenia (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2019 r., II FSK 1807/17).
W niniejszej sprawie strona spełniła jedynie dwie z przesłanek - złożyła wnioski o przywrócenie terminu i jednocześnie dopełniła czynności procesowej. Należy także przyjąć, że siedmiodniowy termin liczony od dnia doręczenia postanowień WSA z 13 lutego 2025 r. został zachowany. Niemniej kluczowa przesłanka, jaką jest brak winy, nie została spełniona.
Z wyjaśnień skarżącego wynika bowiem, że przyczyną niewniesienia odwołań było jego przekonanie o braku bezstronności DIAS oraz brak zaufania do ponownego rozpoznania sprawy przez ten sam organ. Skarżący świadomie zdecydował się pominąć etap postępowania odwoławczego, wnosząc bezpośrednio skargi do sądu administracyjnego. Takie zachowanie nie stanowi braku winy, lecz świadome działanie sprzeczne z obowiązującą procedurą. Nieufność wobec organu ani subiektywna ocena zasadności jego rozstrzygnięć nie tworzą przeszkody o charakterze "niemożności przezwyciężenia", wymaganej przez art. 162 Ordynacji podatkowej.
Wniesienie skargi do sądu w miejsce odwołania nie może być uznane za zachowanie terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Skargi te, jak wynika z prawomocnych postanowień WSA w Rzeszowie z 13 lutego 2025 r., sygn. I SA/Rz 40/25 oraz I SA/Rz 41/25, zostały odrzucone na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. z uwagi na niewyczerpanie środków zaskarżenia. Czynność wadliwa z mocy prawa nie wywołuje skutków procesowych i nie może powodować zawieszenia biegu terminu do wniesienia odwołania.
Decyzje z 4 grudnia 2024 r. zostały doręczone prawidłowo, wraz z jednoznacznym pouczeniem o trybie i terminie odwołania. W razie wątpliwości co do właściwego środka prawnego strona mogła zwrócić się do organu o wyjaśnienie procedury, czego jednak nie uczyniła. Wskazywana przez nią "przeszkoda" miała wyłącznie charakter subiektywny, wynikający z jej przekonania o fikcyjności dwuinstancyjności postępowania. Wobec braku obiektywnego momentu ustania przeszkody, nie sposób przyjąć, by termin 7-dniowy został skutecznie dochowany.
W konsekwencji należy uznać, że organ prawidłowo stwierdził, iż uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło z winy skarżącego, który świadomie zaniechał dokonania czynności w ustawowym terminie. Brak jest zatem podstaw do zastosowania instytucji przywrócenia terminu z art. 162 Ordynacji podatkowej.
Postępowanie prowadzone było w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej, dlatego zarzuty dotyczące naruszenia przepisów k.p.a. są bezpodstawne. Odmienne poglądy skarżącego co do interpretacji tych przepisów nie świadczą o naruszeniu zasady dwuinstancyjności ani o nadużyciu prawa przez organ.
W świetle powyższego należy stwierdzić, że strona nie zachowała ustawowego terminu do wniesienia odwołań, a jej wnioski o przywrócenie terminu nie mogły zostać uwzględnione wobec niespełnienia przesłanek z art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. W konsekwencji odwołania wniesione po upływie tego terminu bez jego skutecznego przywrócenia należało uznać za niedopuszczalne, co zgodnie z art. 223 § 1 pkt 1 w zw. z art. 228 § 1 pkt 2 oraz art. 162 O.p. skutkowało pozostawieniem ich bez rozpoznania.
Prawo do zaskarżania rozstrzygnięć administracyjnych, jako element konstytucyjnego prawa do sądu, może być realizowane wyłącznie w granicach wyznaczonych przez przepisy prawa, w tym terminy procesowe. Uchybienie tym wymogom bez skutecznego przywrócenia terminu pozbawia organ drugiej instancji możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy.
W tym stanie rzeczy należy uznać, że DIAS prawidłowo ocenił okoliczności faktyczne i prawne, trafnie uznając odwołania za wniesione po terminie i odmawiając jego przywrócenia wobec braku uprawdopodobnienia braku winy. Wydane w sprawie decyzje są zgodne z prawem i niewadliwe w zakresie, który mógłby mieć wpływ na wynik postępowania.
Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga podlega oddaleniu.