I SA/Rz 26/24

I SA/Rz 26/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-04-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-01-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jarosław Szaro
Małgorzata Niedobylska /sprawozdawca/
Tomasz Smoleń /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2422
art. 27
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j.)
Dz.U. 2015 poz 364
§ 2 ust. 1, § 2 ust. 3, § 2 ust.5
Rozporzadzenie ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego  Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi J.N. na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 21 listopada 2023 r., nr 9009-2023-002259 w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2022 rok oddala skargę.
Uzasadnienie
I SA/Rz 26/24
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J.N. (dalej: beneficjent/skarżący) jest decyzja Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie (dalej: Dyrektor ARiMR) z 21 listopada 2023 r., nr 90092023-002259, utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w U. (dalej: Kierownik ARiMR) z 22 czerwca 2023 r. nr 0167-2023-003364, w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2022 rok.
Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 31 maja 2022r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w U. wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie płatności w zakresie m.in. płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) - typ specyficzny strefa II o łącznej powierzchni 3,21 ha oraz płatności ONW - strefa górska na powierzchni 47,72 ha. Do wniosku skarżący dołączył załączniki graficzne, na których zaznaczył granice zadeklarowanych działek rolnych w granicach poszczególnych działek ewidencyjnych.
W dniach od 4-28 listopada 2022 r. w gospodarstwie beneficjenta została przeprowadzona - uprzednio zapowiedziana telefonicznie - kontrola na miejscu, w trakcie której inspektorzy terenowi stwierdzili nieprawidłowości:
- dla działki rolnej B/B1 zadeklarowanej na działce ewidencyjnej o numerze [...], na powierzchni 3,47 ha stwierdzono powierzchnię użytkowaną rolniczo 2,95 ha oraz zastosowano kod nieprawidłowości DR13+ (tj. zadeklarowana powierzchnia działki rolnej jest większa od powierzchni stwierdzonej),
- dla działki rolnej E/E1 zadeklarowanej na działce ewidencyjnej o numerze [...], na powierzchni 2,81 ha stwierdzono powierzchnię użytkowaną rolniczo 2,55 ha oraz zastosowano kodu nieprawidłowości DR 13+.
Wyniki z przeprowadzonej kontroli zawarte zostały w raporcie nr 9009-00000022503/22, który został doręczony skarżącemu 27 lutego 2023r. wraz z pouczeniem o prawie do zgłoszenia Dyrektorowi ARiMR umotywowanych zastrzeżeń na piśmie, co do ustaleń zawartych w raporcie. Skarżący nie wniósł zastrzeżeń do raportu kontroli.
Na podstawie przeprowadzonej kontroli administracyjnej Kierownik ARiMR wykluczył z płatności ONW typ górski powierzchnię 0,78 ha tj. dla działki rolnej B (położonej na działce ew. nr [...]) o zadeklarowanej we wniosku powierzchni 3,47 ha wykluczył powierzchnię 0,52 ha, dla działki rolnej E (położonej na działce ew. nr [...]) o zadeklarowanej we wniosku powierzchni 2,81 ha wykluczył powierzchnię 0,26 ha.
Powierzchnia działek rolnych stwierdzona w toku prowadzonego postępowania dla płatności ONW strefa górska wyniosła 46,94 ha (pow. deklarowana 47,72 ha - pow. wykluczona 0,78 ha), natomiast dla płatności ONW typ specyficzny strefa II powierzchnia stwierdzona wyniosła 3,21 ha i równa się powierzchni deklarowanej.
Decyzją z 22 czerwca 2023 r., nr 0167-2023-003364, Kierownik ARiMR przyznał skarżącemu płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2022 rok w łącznej wysokości [...]zł, w tym płatność ONW - typ górski w wysokości [...] zł oraz płatność ONW - typ specyficzny strefa II w wysokości [...] zł.
Od powyższej decyzji beneficjent wniósł odwołanie, po rozpatrzeniu którego opisaną na wstępie decyzją z 21 listopada 2023 r. Dyrektor ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, uznając za prawidłowe ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
Organ odwoławczy wskazał na warunki przyznawania płatności ONW przewidziane w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. 2015 r., poz. 364 ze zm., dalej: rozporządzenie ONW).
Wyjaśniono, że płatność ONW przysługuje rolnikowi, jeżeli: spełnia on warunki określone w art. 31 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, z późn. zm.), tj. zobowiązał się do kontynuowania działalności rolniczej na obszarach ONW i który jest rolnikiem aktywnym zawodowo, łączna powierzchnia użytków rolnych, położonych na obszarach ONW, na których jest prowadzona działalność rolnicza, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha, został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (§ 2 ust. 1 rozporządzenia ONW).
Płatność ONW jest przyznawana do użytków rolnych, na których jest położona działka rolna o powierzchni co najmniej 0,1 ha, prowadzona jest działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013 oaz położonych na obszarach ONW (§ 2 ust. 2 rozporządzenia ONW). Płatność ta przysługuje do powierzchni użytków rolnych, będących w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 75 ha, a w przypadku rolnika realizującego 5-letnie zobowiązanie, do powierzchni użytków rolnych wynoszącej nie więcej niż 300 ha (§ 2 ust. 3 rozporządzenia ONW).
Organ zaznaczył, że wysokość płatności ONW w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn stawek płatności na 1 ha użytków rolnych i powierzchni użytków rolnych, do których przysługuje płatność ONW, po uwzględnieniu zmniejszeń lub wykluczeń wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości lub niezgodności. Jednocześnie przy ustalaniu wysokości płatności ONW uwzględnia się powierzchnię działek rolnych, nie większą jednak niż maksymalny kwalifikowany obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit b rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych o których mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności – na podstawie § 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia ONW.
Dyrektor ARiMR zaznaczył, że na potrzeby płatności do każdej działki referencyjnej określa się maksymalny kwalifikowany obszar (MKO). Organ prowadzący postępowanie przy weryfikowaniu wniosku ma obowiązek zbadać, czy zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności grunty spełniają wymogi określone w przepisach na dany rok kampanii. Weryfikacja powierzchni uprawnionych do płatności zgłoszonych we wniosku powinna nastąpić przy użyciu wszelkich metod zmierzających do poprawnej analizy danych w ramach tzw. kontroli administracyjnej, uzupełnianej o kontrole na miejscu.
Organ wskazał, że podczas kontroli administracyjnej sprawy z uwzględnieniem wyników pokontrolnych z przeprowadzonych czynności kontrolnych, ustalono powierzchnię maksymalnego kwalifikowanego obszaru: dla działki rolnej B (zadeklarowanej na działce ewidencyjnej nr [...]) na powierzchni 3,47 ha stwierdzono powierzchnię użytkowaną rolniczo 2,95 ha, z działki tej wykluczona została powierzchnia 0,52 ha. Na działce rolnej BI stwierdzono powierzchnię użytkowaną rolniczo na powierzchni 2,95 ha - trwały użytek zielony, natomiast na wykluczonej z płatności powierzchni 0,52 ha stwierdzono teren zakrzaczony i zadrzewiony (w południowo-wschodniej części działki, w pasie biegnącym od południowo-wschodniej części działki oraz w północno-wschodniej części działki) - który to teren skarżący zaznaczył na załączniku graficznym jako teren użytkowany rolniczo. W związku z tym na działce rolnej B dokonano zmniejszenia powierzchni o 0,52 ha.
Ponadto dla działki rolnej E (zadeklarowanej na działce ewidencyjnej nr [...]) na powierzchni 2,81 ha stwierdzono powierzchnię użytkowaną rolniczo 2,55 ha. Z tej działki wykluczona została powierzchnia 0,26 ha, na której stwierdzono teren zakrzaczony i zadrzewiony (w południowo-zachodniej części działki, w północno-wschodniej i północno-zachodniej części działki oraz w dwóch miejscach w części zachodniej działki) - który to teren skarżący zaznaczył na załączniku graficznym jako teren użytkowany rolniczo. W związku z tym na działce rolnej E dokonano zmniejszenia powierzchni o 0,26 ha.
Po wykluczeniu niekwalifikującej się do przyznania płatności ONW typ górski powierzchni 0,78 ha, powierzchnia działek rolnych stwierdzona w toku przeprowadzonego postępowania wyniosła 46,94 ha (47,72 ha - pow. deklarowana - 0,78 ha - powierzchnia wykluczona).
Odnosząc się do zarzutów odwołania, Dyrektor ARiMR uznał, że sporządzony z kontroli na miejscu raport nr 9009-000000022503/22 pozwala na określenie zakresu i sposobu użytkowania działek ewidencyjnych nr [...] i [...], na których zastosowano zmniejszenia i wraz z załączonymi do niego zdjęciami i wykonanymi szkicami, nie budzi wątpliwości co do jego rzetelności. Ustalenia z kontroli udokumentowane zostały obszerną dokumentacją fotograficzną, obejmującą ponumerowane zdjęcia z odniesieniami na mapie dla działki z oznaczeniem miejsca i kierunku ich wykonania. Przedstawiony szkic obrazuje kontrolowaną działkę w całości i daje możliwość weryfikacji poprzez porównanie go z załącznikiem graficznym, przedstawiającym działki skarżącego.
Organ zaznaczył, że skarżący został pouczony o możliwych do wykorzystania, środkach odwoławczych od ustaleń zawartych w tym raporcie, z których nie skorzystał. Wskazał również, że raport z czynności kontrolnych jest dokumentem urzędowym, stanowiącym dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone, a skarżący nie przedstawił dowodów, które mogłyby skutecznie zanegować określony przez organy stan faktyczny na spornych działkach rolnych.
Dyrektor ARiMR wskazał również, że skarżący nie złożył żądania w zakresie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, ani żądania, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań – czego wymaga art. 27 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. 2022 poz. 2422, dalej: ustawa o wspieraniu obszarów wiejskich).
Podkreślił również, że organy nie mają obowiązku powiadamiania o zamiarze przeprowadzenia kontroli i zagwarantowania stronie uczestnictwa w czynnościach kontrolnych, a przeprowadzenie kontroli bez udziału strony nie dyskredytuje jej wyników - co wynika z art. 25 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69 ze zm.) oraz art. 37 ust. 4 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz.U. z 2015 poz. 1551).
Zgodnie z powołanymi przepisami zasadą powinny być raczej kontrole niezapowiedziane, a wcześniejsze powiadomienie rolnika o kontroli ma być wyjątkiem. Mimo to, skarżącego powiadomiono telefonicznie o zamiarze przeprowadzenia kontroli (4 listopada 2022 r.) i doręczono mu kopię raportu z czynności kontrolnych (27 lutego 2023 r.), do którego nie wniósł żadnych uwag.
Odnośnie wysokości stawki płatności ONW typ górski, co do której skarżący twierdzi, że powinna ona wynosić 750 zł, Dyrektor ARiMR podtrzymał stanowisko organu I instancji, że stawka ta wynosi 450 zł, z uwagi na niespełnienie warunku określonego w § 3 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia ONW. W postępowaniu stwierdzono, że gospodarstwo rolne skarżącego nie posiada minimalnej obsady zwierząt w wysokości co najmniej 0,5 DJP/ha użytków rolnych w całym gospodarstwie, co nie pozwala na zastosowanie wyższej stawki ONW typ górski w wysokości 750 zł. Z powodu nie spełnienia warunku 0,5 DJP/ha skarżącemu nie przysługuje też podwyższona stawka płatności ONW typ specyficzny strefa II.
Zdaniem organu II instancji, poczynione ustalenia faktyczne uwzględniają cały materiał dowodowy i wszystkie wynikające z niego okoliczności, a materiał ten zebrany został prawidłowo i jest kompletny w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia spawy. W uzasadnieniu decyzji organ opisał szczegółowo powierzchnię wykluczoną, wskazał części działek gdzie powierzchnia wykluczona się znajduje, określił co znajduje się na powierzchni wykluczonej oraz przywołał materiał dowodowy na jakim się oparł, dokonując rozstrzygnięcia w sprawie, ponadto dokonał szczegółowych wyliczeń powierzchni zakwalifikowanej do płatności i na jej podstawie wyliczył płatności ONW. Dlatego zarzut naruszenia art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) organ odwoławczy uznał za niezasadny.
W skardze na powyższą decyzję do tut. Sądu, skarżący wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającym ją rozstrzygnięciem organu I instancji, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
I. przepisów o postępowaniu administracyjnym, które miały wpływ na wynik sprawy tj.:
1. art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu obszarów wiejskich w zw. z art. 77 § 1 i 80 k.p.a., tj. naruszenie przez organ zasady praworządności, przez zaniechanie obowiązku podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, a w szczególności przez wydanie decyzji wyłącznie w oparciu o wadliwy materiał dowodowy, tj. protokół z czynności kontrolnych, bez ustalenia, jakie drzewa i krzewy rosną na wykluczonym terenie, jaka jest ilość tych drzew, czy przekraczają one dopuszczalną liczbę na hektar, czy na wykluczonym terenie może być prowadzona działalność rolnicza, co doprowadziło do wydania wadliwej decyzji;
2. art. 10 § 1 k.p.a., przez niezapewnienie skarżącemu aktywnego udziału w sprawie, w szczególności przeprowadzenie kontroli terenowych bez udziału strony, co umożliwiłoby skarżącemu wykazanie, że na wykluczonym z płatności obszarze prowadzi działalność rolniczą;
3. art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., przez sporządzenie uzasadnienia wydanej decyzji, które mimo swojej obszerności nie zawiera wszystkich istotnych elementów stanu faktycznego sprawy, a to przede wszystkim nie zawiera wyjaśnienia: jakie drzewa i krzewy porastają kwestionowany obszar, jaka jest ilość tych drzew, czy na kwestionowanym obszarze prowadzona jest przez skarżącego działalność rolnicza;
4. art. 7 i 8 k.p.a., przez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz prowadzenie postępowania zmierzającego do załatwienia sprawy wbrew zasadzie zaufania strony do władzy publicznej i wydanie decyzji niezgodnej z prawem;
5. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy organ odwoławczy winien był - na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. - uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji;
II. przepisów prawa materialnego tj.:
1. § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia ONW, przez jego niezastosowanie w odniesieniu do części powierzchni działek zadeklarowanych we wniosku o powierzchni 0,78 ha, mimo że płatność ta powinna zostać przyznana, bowiem drzewa i krzewy, jakie rosną na wykluczonym z płatności terenie nie przekraczają ilości 100 na hektar i nie uniemożliwiają prowadzenia na tym obszarze działalności rolniczej przez skarżącego;
2. § 2 ust. 5 rozporządzenia ONW, przez uznanie, że płatność nie może być przyznana, jeżeli na działce występują zadrzewienia i zakrzaczenia, pomimo, że kwestionowany teren jest użytkowany rolniczo w taki sam sposób, jak pozostałe części działek, a liczba drzew i krzewów nie przekracza 100 na hektar;
3. § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 marca 2015 r. w sprawie określenia maksymalnego zagęszczenia drzew, przez jego niezastosowanie i brak określenia w uzasadnieniu wydanej decyzji liczby drzew przypadających na 1 hektar, nie uwzględnienie podczas weryfikacji stanu faktycznego sprawy maksymalnego zagęszczenia drzew na gruntach, podczas gdy tereny objęte wnioskiem skarżącego o przyznanie płatności posiadają zagęszczenie drzew nieprzekraczające maksymalnego zagęszczenia 100 drzew na hektar.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika jakie okoliczności wpłynęły na wykluczenie części powierzchni działek B i E. Według skarżącego organ zaniechał analizy stanu faktycznego sprawy i pominął istotne okoliczności, tj. ilość drzew faktycznie porastającą te tereny. Organ oparł się bezkrytycznie na protokole kontroli terenowej, nie weryfikując jakiego rodzaju zadrzewienia/zakrzaczenia występują i czy faktycznie ich ilość uniemożliwia użytkowanie rolne w tej części działek.
Skarżący zaznaczył, że na obszarach wykluczonych z płatności znajdują się pojedyncze krzewy, przede wszystkim jałowiec oraz pojedyncze drzewa, a ich ilość nie przekracza 100 na hektar, przy czym jest w pełni możliwe użytkowanie rolnicze działek w tych miejscach. Na tych działkach skarżący prowadzi wypas zwierząt, które swobodnie przemieszczają się między krzewami. Kwestionowane obszary nie tworzą drzewostanu, który uniemożliwiałby prowadzenie działalności rolniczej w sposób podobny, jak na pozostałej części terenu. Są to tereny leżące na terenie [...] Parku Narodowego i zgodnie z umową dzierżawy, skarżący nie może na tym terenie wyciąć żadnego drzewa, ani krzewu. Rosnące na spornych obszarach drzewa i krzewy nie występują w sposób zwarty, co uniemożliwiałoby prowadzenie działalności rolnej w sposób odpowiadający tej, jaka może być prowadzona na działkach pozbawionych takiej roślinności. Dlatego skarżący nie zgadza się z organem, aby wykluczone z płatności obszary nie mogły być wykorzystywane rolniczo.
W ocenie skarżącego, skoro już w odwołaniu od decyzji organu I instancji podnosił zarzuty dotyczące błędów w ustaleniu powierzchni działki, organ odwoławczy winien szczegółowo przeanalizować wszystkie dostępne mu dane i dokumenty oraz wyjaśnić nasuwające się wątpliwości. Wyniki tej analizy powinny znaleźć odzwierciedlenie w treści wydanej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Agencji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie.
W piśmie procesowym z 22 kwietnia 2024r. skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z jego oświadczenia i fotografii dołączonych do pisma, na okoliczność istnienia możliwości użytkowania rolniczego działek, mimo ich zakrzaczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 – dalej: P.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a P.p.s.a.
Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawne przesłanki przyznania płatności ONW na rok 2022 wynikają m.in. z przepisów ustawy z dnia 20 lutego 2015r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U.2022, poz. 2422 ze zm. – dalej: ustawa o wspieraniu obszarów wiejskich), a także z przepisów wykonawczych. Stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. 2015 r., poz. 364 ze zm.. – dalej: rozporządzenie ONW), płatność ONW przysługuje rolnikowi, jeżeli:
- spełnia on warunki określone w art. 31 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, ze zm. – dalej: rozporządzenie (UE) nr 1305/2013), tj. zobowiązał się do kontynuowania działalności rolniczej na obszarach ONW i jest rolnikiem aktywnym zawodowo,
- łączna powierzchnia użytków rolnych, położonych na obszarach ONW, na których jest prowadzona działalność rolnicza, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha, - został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Zgodnie z § 2 ust.2 rozporządzenia ONW, płatność ONW jest przyznawana do użytków rolnych:
1) na których jest:
a) położona działka rolna w rozumieniu art. 67 ust. 4 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1306/2013", o powierzchni co najmniej 0,1 ha, zwana dalej "działką rolną";
b) prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013;
2) położonych na obszarach ONW.
Natomiast zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia ONW, płatność przysługuje do powierzchni użytków rolnych będących w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 75 ha, a w przypadku rolnika realizującego 5-letnie zobowiązanie, do powierzchni użytków rolnych, wynoszącej nie więcej niż 300 ha.
W przypadku gdy na działce rolnej występują drzewa, płatność ONW może być przyznana do użytków rolnych, na których jest położona ta działka, jeżeli spełnia ona wymagania określone w art. 9 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 640/2014, a liczba drzew na hektar tych użytków nie przekracza maksymalnego zagęszczenia określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (§ 2 ust.5 rozporządzenia ONW).
Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy powierzchni uprawnionej do płatności ONW, ponieważ zdaniem skarżącego, organy nie wykazały podstaw do zakwestionowania części powierzchni zadeklarowanej przez niego jako uprawnionej do płatności, co miało wpływ na pomniejszenie płatności przyznanej za 2022r.
W ocenie Sądu, przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie i wydane decyzje nie naruszają prawa.
Nietrafne są zarzuty naruszenia przepisów postępowania, ponieważ organy wyjaśniły stan faktyczny w zakresie umożliwiającym podjęcie rozstrzygnięcia. Z ustaleń tych wynika, że do płatności ONW za 2022r. skarżący zadeklarował powierzchnię działek większą, niż powierzchnia stwierdzona podczas kontroli. Dotyczy to działek B i C, które w części wykluczono z płatności (odpowiednio 0,52 ha i 0,26 ha), z powodu zakrzaczeń i zadrzewień. Dowodem stwierdzonych nieprawidłowości jest raport z kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie beneficjenta w dniach 4-28 listopada 2022r., który zawiera opis stanu zaistniałego na gruncie, a także szkice i dokumentacja fotograficzna. Raport z czynności kontrolnych jest dokumentem urzędowym sporządzanym w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w zakresie ich działania (art. 76 § 1 i 2 k.p.a.) i stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Dokumentacja zdjęciowa jest bardzo obszerna, zawiera fotografie terenu kontrolowanych działek, ze szczególnym uwzględnieniem istniejących na nich nieprawidłowości, tj. zadrzewień i zakrzewień, przy czym fotografie zostały wykonane z różnych miejsc, wskazanych w protokole i zaznaczonych na szkicach, tak aby w sposób najbardziej wierny odzwierciedlić stan stwierdzony na gruncie.
Z dowodów tych wyraźnie wynika, że na ww. działkach nie zachowano TUZ, a wykluczone obszary zadrzewień i zakrzewień mają charakter zwarty, uniemożliwiający prowadzenie na tym terenie działalności rolnej, w szczególności wypasu zwierząt. Na zdjęciach widoczne są drzewa i krzewy w zwartych skupiskach, a niewielkie przestrzenie między nimi porastają kępy wyschniętych traw. Trzeba przy tym dodać, że beneficjent nie wnosił do raportu z kontroli żadnych zastrzeżeń, a zakwestionował powyższe ustalenia dopiero po wydaniu decyzji przyznającej płatność w pomniejszonej wysokości. Skarżący nie przedstawił przy tym żadnych dowodów na potwierdzenie swoich twierdzeń, w szczególności mogących zanegować ustalenia kontrolerów. Nie mogą być uznane za dowody prowadzenia działalności rolniczej na wykluczonym obszarze przedłożone oświadczenie skarżącego i kserokopie zdjęć satelitarnych. Fakt, że działka E była użytkowana rolniczo (jako pastwisko) i przez 5 lat beneficjent wypasał na niej bydło, owce i konie nie oznacza, że w chwili kontroli stan działki nie uległ zmianie. Zarastanie obszarów zakrzewionych i zadrzewionych jest naturalnym procesem, który musi pozostawać pod kontrolą osoby starającej się o płatności rolne i wymaga odpowiednich zabiegów. Z obowiązków tych nie zwalnia fakt zawarcia umów cywilnoprawnych (np. dzierżawy) i wzięcie na siebie określonych zobowiązań. Korzystanie z dopłat rolniczych ma charakter dobrowolny, lecz w razie ubiegania się o nie beneficjent powinien spełnić wymagania przewidziane dla danej płatności. W niniejszej sprawie organy wykazały, że powierzchnia uprawniona do płatności jest mniejsza niż zadeklarowana, bo na wyłączonych obszarach nie da się prowadzić działalności rolniczej, a ustalenia te zostały prawidłowo udokumentowane. Stwierdzenia zawarte w raporcie z kontroli są spójne z załączoną dokumentacją fotograficzną.
Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdza, że udział beneficjenta w kontroli nie jest obowiązkowy, a organy Agencji nie mają nawet obowiązku informowania o zamiarze przeprowadzenia kontroli. Jak słusznie wskazał Dyrektor ARiMR, kontrole na miejscu mogą zostać zapowiedziane, pod warunkiem, że nie koliduje to z ich celem lub skutecznością (art. 25 rozporządzenia nr 809/2014), a czynności kontrolne mogą być wykonywane podczas nieobecności rolnika, także wówczas, gdy rolnik został zawiadomiony o kontroli zgodnie z art. 25 rozporządzenia nr 809/2014 (art. 37 ust. 4 ustawy o płatnościach). Takie brzmienie ww. przepisów wskazuje, że organ nie ma obowiązku powiadamiania o zamiarze przeprowadzenia kontroli.
W rozpoznawanej sprawie Skarżący został telefonicznie zawiadomiony o terminie kontroli, ale nie był podczas niej obecny. Protokół z kontroli, wraz z dokumentacją zdjęciową został mu doręczony pocztą, a Skarżący, jak wyżej stwierdzono, nie zgłaszał zastrzeżeń do zawartych tam ustaleń. Beneficjent został pouczony o prawie do wniesienia zastrzeżeń w terminie 14 dni od dnia otrzymania raportu z kontroli, lecz nie wykazał żadnej aktywności w tym względzie.
Brak zatem postaw do uznania, że nie zapewniono mu możliwości aktywnego udziału w sprawie i wykazania, że na wykluczonym obszarze prowadzona jest działalność rolnicza.
W odniesieniu do zarzutu braku ustalenia przez kontrolujących ilości i rodzaju drzew, trzeba wskazać, że przepis § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 marca 2015 r. w sprawie określenia maksymalnego zagęszczenia drzew ( DZ. U. z 2015r., poz. 338), określa maksymalne zagęszczenie drzew, o którym mowa w art. 9 ust. 3 akapit pierwszy lit. b) rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014. Sam zaś art. 9 ust. 3 rozporządzenia 640/2014 formułuje dwa warunki zakwalifikowania obszaru będącego działką rolną zawierającą rozrzucone drzewa, które muszą być spełnione łącznie, mianowicie: działalność rolniczą można prowadzić w podobny sposób jak na działkach bez drzew położonych na tym samym obszarze (lit. a) oraz liczba drzew na kwalifikujący się hektar nie przekracza maksymalnego zagęszczenia (lit. b).
Jak wynika z treści przytoczonych przepisów, istotne dla możliwości uznania, że rosnące na działce drzewa nie powodują wykluczenia zajętych przez nie terenów z płatności, jest to, czy drzewa te są rozrzucone na obszarze działki. Tymczasem w niniejszej sprawie nie zostały podważone ustalenia, że na spornym obszarze występował kompleks drzew i krzewów, który ograniczał działalność rolniczą, a zatem nie była spełniona przesłanka istnienia "rozrzuconych drzew" oraz warunek możliwości prowadzenia działalności rolniczej w podobny sposób jak na działkach bez drzew, tym samym nie było potrzeby zliczania drzew i ustalania ich zagęszczenia (warunek z lit b). Brak ziszczenia się zarówno przesłanki "rozrzuconych drzew" na działce rolnej, jak też brak jednego z warunków (w rozpoznawanej sprawie – warunku określonego w art. 9 ust. 3 lit. a rozporządzenia nr 640/2014) powoduje bezprzedmiotowość badania zaistnienia kolejnego warunku, a zatem stosowania § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, bowiem ustalone warunki muszą być spełnione łącznie (por. wyrok NSA z 17 maja 2023r. sygn. akt I GSK 1207/19). Oznacza to, że organ nie miał obowiązku ustalania ilości i rodzaju drzew rosnących na działkach beneficjenta.
Z tego względu nie można uznać, że zostały w sprawie naruszone przepisy prawa materialnego, tj. § 2 ust. 1 i 2 oraz ust.5 rozporządzenia ONW w zw. z § 1 rozporządzenia w sprawie określenia maksymalnego zagęszczenia drzew.
W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza też powołanych w skardze przepisów postępowania administracyjnego, bowiem wbrew zarzutom organy podjęły wszystkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, a dokonane ustalenia i rozstrzygnięcie sprawy znajdują oparcie w prawidłowo zgromadzonym materiale dowodowym. Uzasadnienie decyzji spełnia wymagania przewidziane w art.107 k.p.a.
Trzeba przy tym zauważyć, że nie wszystkie przepisy k.p.a. mają zastosowanie w sprawach dotyczących przedmiotowych płatności, a część z nich organ stosuje na żądanie stron postępowania.
Stosownie do treści art. 27 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:
1. stoi na straży praworządności;
2. jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3. udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4. zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie. przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.
W aktach sprawy brak jest żądania strony w zakresie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz żądania, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Ponadto art. 10a ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1199) stanowi, że jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81.
Mając powyższe na uwadze Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego, ani procesowego, dlatego na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.