I SA/RZ 231/24

I SA/Rz 231/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-09-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-04-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Grzegorz Panek /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Popek
Tomasz Smoleń
Symbol z opisem
602  ceny
Hasła tematyczne
Czystość i porządek
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1469
art. 3 ust. 1, 2, art. 6c ust. 2, art. 6h, art. 6s, art. 6o ust. 1, art. 6i ust. 1 pkt 1, art. 6m, art. 60 ust. 1,
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Tomasz Smoleń, Protokolant specjalista Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2024 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 1 marca 2024 r. nr SKO.4104.1.2024 w przedmiocie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za lata 2020, 2021, 2022 oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi S. Z. (dalej: skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z 1 marca 2024 r. nr SKO.4104.1.2024, utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 12 grudnia 2023 r. nr FK.VII.3137.32.2023, w przedmiocie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za lata 2020, 2021, 2022.
Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Skarżący będący właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości [...], ul. [...], nie złożył deklaracji za gospodarowanie odpadami komunalnymi na terenie Gminy [...] w 2020, 2021 i 2022 r.
W związku z powyższym w dniu 30 października 2023 r. Wójt Gminy [...] wystosował do skarżącego wezwanie do złożenia deklaracji za 2020, 2021 i 2022 r.
W reakcji na powyższe, skarżący w piśmie z dnia 6 listopada 2023 r. poinformował, że nie złoży deklaracji, ponieważ składał co roku i nie ma sensu tego powielać. Według niego nie ma podstawy prawnej do wyliczenia opłaty za obecny rok oraz lata poprzedzające. Wyjaśnił, że płacił za śmieci w sposób ciągły jednak w 2018 r. śmieci nie były odbierane pomimo, że za tę usługę płacił. W 2019 r. śmieci były wystawiane, lecz nie były odbierane. Wyjaśnił, że jest mu obojętne komu będzie płacił za odbiór odpadów i w zaistniałej sytuacji braku odbioru odpadów był zmuszony zawrzeć umowę z firmą prywatną, która zajmuje się tego rodzaju działalnością. Według skarżącego usługa nie jest wykonywana na skutek złośliwości władz gminy.
Postanowieniem z 13 listopada 2023 r. Wójt Gminy [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za lata 2020, 2021, 2022.
W piśmie z 20 listopada 2023 r. skarżący oświadczył, że postępowanie jest bezzasadne, gdyż usługa odbioru śmieci z winy władz gminy nie jest wykonywana od 2019 r. do chwili obecnej. W 2018 r. usługa była wykonywana częściowo. Zaznaczył, że śmieci są wywożone regularnie na co przedstawił faktury za cały okres. Deklaracja została złożona jak co roku w styczniu 2023 z informacją "nie dotyczy".
Decyzją z 12 grudnia 2023 r., nr FK.VII.3137.32.2023, Wójt Gminy [...] określił skarżącemu wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwotach:
- [...] zł. za okres od dnia 1 stycznia 2020 r. do 31.12.2020 r.,
- [...]zł. za okres od dnia 1 stycznia 2021r. do 31.12.2021r.,
- [...]zł. za okres od dnia 1 stycznia 2022 r. do 31.12.2022 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie jest ceną za wykonaną usługę. Uprawnienie do pobierania opłat nie wynika z umowy cywilnoprawnej zawartej pomiędzy gminą i właścicielem nieruchomości, lecz z przepisów ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2023 r. poz. 1469 ze zm., dalej: u.c.p.g.) oraz unormowań zawartych w uchwałach rady gminy. Organ wskazał, że w postępowaniu ustalono, że skarżący jest właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości [...], ul. [...]i jest ona zamieszkała. Gmina [...] na lata 2020-2023 podpisała umowę z "E." na wykonanie usług w zakresie odbioru odpadów komunalnych z terenów zamieszkałych. W przypadku niewłaściwego lub niezgodnego z zamówieniem dokonania odbioru odpadów każdy mieszkaniec ma prawo lub wręcz obowiązek złożyć reklamację o zaistniałej sytuacji do tego przedsiębiorstwa. W okresie od 1 stycznia 2020 r. do chwili obecnej nie wpłynęła żadna reklamacja o niewłaściwym lub nierzetelnym wykonaniu usługi odbioru odpadów z nieruchomości położonej w [...] ul. [...]. Po przeanalizowaniu zapisów z urządzeń GPS oraz w wyniku dodatkowych wewnętrznych kontroli i rozmów z pracownikami wykonawcy ustalono, że odpady z przedmiotowej posesji nie były udostępniane wykonawcy w terminie wskazanym w harmonogramie. Biorąc pod uwagę niedopełnienie przez ww. obowiązku złożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi została ona naliczona w decyzji.
Skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji, w którym podniósł, że od 1 stycznia 2019 r., firma E., z którą Gmina ma podpisaną umowę na odbieranie odpadów komunalnych, nie odbiera żadnych śmieci, do chwili obecnej, mimo że były wystawiane. Wskazał, że w 2018 r. śmieci były odbierane częściowo, w workach do września w pojemniku 120 l., do końca 2018 r. przedmiotowa nieruchomość jest siedzibą firmy K. J. oraz gospodarstwa ekologicznego. Przedmiotem jego działalności są usługi parkingowe, a śmieci odbiera Zakład Oczyszczania B. D. oraz G. M. L. I Ł.. Zdaniem skarżącego charakter prawny opłat za korzystanie ze środowiska nie został jednoznacznie przesądzony, ani w doktrynie, ani w orzecznictwie. Nierozstrzygnięty pozostaje spór, czy opłaty związane z gospodarką odpadami stanowią grupę należności o konstrukcji odmiennej zarówno od podatków, jak i od opłat, dopłat oraz cen, czy też może poszczególne z nich mieszczą się w każdej z powyższych instytucji prawnofinansowych. W jego ocenie "ustawa śmieciowa" jest niezgodna z Konstytucją oraz prawem unijnym oraz korupcjogenna i jak w każdej dyktaturze pozwala dyscyplinować mieszkańców. Zaznaczył, że jest mu obojętne komu płaci za wywóz śmieci, a usługa powinna być kompleksowa i rzetelna, bez żadnych ukrytych podtekstów. Według niego przyczyną sporu z gminą jest zgłoszenie jego kandydatury na radnego w Gminie [...].
W wyniku rozpoznania ww. odwołania SKO opisaną na wstępie decyzją z 1 marca 2024 r. nr SKO.4104.1.2024, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 6h u.c.p.g., właściciele nieruchomości są obowiązani ponosić na rzecz gminy, na terenie której są położone ich nieruchomości lub lokale, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Obowiązek ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstaje w przypadku nieruchomości zamieszkałej - za każdy miesiąc, w którym na danej nieruchomości zamieszkuje mieszkaniec (art. 6i u.c.p.g.). Właściciel nieruchomości jest obowiązany złożyć do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w terminie 14 dni od dnia zamieszkania w danej nieruchomości pierwszego mieszkańca lub wytworzenia w danej nieruchomości odpadów komunalnych. Deklaracja zawiera dane niezbędne do określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (art. 6m u.c.p.g.).
W razie niezłożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi albo uzasadnionych wątpliwości co do danych zawartych w deklaracji, wójt, burmistrz lub prezydent miasta określa w drodze decyzji wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, biorąc pod uwagę dostępne dane właściwe dla wybranej przez radę gminy metody, a w przypadku ich braku - uzasadnione szacunki, w tym w przypadku nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, średnią ilość odpadów komunalnych powstających na nieruchomościach o podobnym charakterze. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta w celu weryfikacji złożonych deklaracji może wykorzystać informacje i dane znajdujące się w jego posiadaniu oraz posiadaniu gminnych jednostek organizacyjnych, w tym przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych (art. 60 ust. 1 i 1a u.c.p.g.).
SKO zaznaczyło, że art. 60 ust. 1 u.c.p.g. zobowiązuje wójta, burmistrza lub prezydenta miasta do określenia, w drodze decyzji, wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w razie stwierdzenia faktu niezłożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi albo istnienia (w złożonej deklaracji) uzasadnionych wątpliwości co do danych w niej zawartych. Tym samym ustawodawca zobowiązuje organ do określenia wysokości opłaty, jeśli właściciel nieruchomości nie wykonał ciążącego na nim obowiązku samoobliczenia opłaty, a więc gdy nie złożył deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, w której zobowiązany był obliczyć należną opłatę. W wypadku zatem stwierdzenia ww. okoliczności organ jest zobowiązany ustalić prawidłową wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okresy, w których powstał obowiązek jej uiszczenia oraz uległ konkretyzacji, a więc przekształcił się w zobowiązanie.
W rozpatrywanej sprawie metoda ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wynikała z Uchwały Nr [...]Rady Gminy [...] z dnia [...] 2020 r. w sprawie wyboru metody ustalenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ustalenia stawki opłat na terenie Gminy [...] (Dz. Urz. Województwa P. z [...] r., poz. [...]). W uchwale nr [...] Rady Gminy [...] z [...] 2020 r. w sprawie wzoru deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi składanej przez właściciela nieruchomości na której zamieszkują mieszkańcy (Dz. Urz. Województwa P. z [...], poz. [...]), określono obowiązki właściciela w zakresie składania deklaracji, wskazując w § 3 pkt 3 i 4, że właściciel nieruchomości jest obowiązany złożyć deklarację w terminie 14 dni od dnia zamieszkania na terenie nieruchomości. Kolejne deklaracje na okres następnego roku należy składać w terminie do 10 lutego danego roku.
Z niekwestionowanych ustaleń wynika, że strona nie złożyła deklaracji za gospodarowanie odpadami komunalnymi na terenie gminy [...] w 2020 r., 2021 r., 2022 r., zatem w sprawie spełnione zostały przesłanki do wydania decyzji. W ocenie organu odwoławczego Wójt Gminy [...] prawidłowo określił wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za lata 2020, 2021 i 2022, stosując właściwe stawki obowiązujące w poszczególnych latach, a wynikające z odpowiednich uchwał rady gminy i w oparciu o średnie miesięczne zużycie wody skarżącego na podstawie komunikatów Gminnego Zakładu Usług Wodnych w [...] w podanych latach.
SKO wskazało, że opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi ma charakter ekwiwalentnego świadczenia obowiązkowego, które obowiązkowo należy uiszczać dopóty, dopóki spełnia się ustawowe przesłanki, sprecyzowane w odpowiednich uchwałach będących aktami prawa miejscowego. Taką przesłanką jest bycie właścicielem nieruchomości zamieszkałej. Opłata ta nie jest ceną za wykonaną usługę. Uprawnienie do pobierania opłat nie wynika z umowy cywilnoprawnej zawartej pomiędzy gminą i właścicielem nieruchomości, lecz z przepisów ustawy o czystości i porządku w gminach oraz unormowań zawartych w uchwałach rady gminy. Opłata ta ma charakter publicznoprawny i jest oderwana od faktycznej ilości wytwarzanych i odbieranych przez gminę odpadów.
Odnosząc się do stanowiska strony, SKO wskazało, że dopuszczalne jest określenie wysokości opłaty wstecz - za okresy, co do których nie złożono deklaracji. Zaznaczono, że podmioty zobowiązane do uiszczenia omawianej opłaty nie mają swobody kształtowania treści stosunku prawnego, w szczególności wysokości opłaty, jej obniżenia lub odstąpienia od jej pobrania. Elementy te określa bowiem ustawa oraz akt prawa miejscowego w zakresie wskazanym w ustawie. Właściciel każdej nieruchomości zamieszkałej ma obowiązek poddać się rygorem gminnego systemu gospodarowania odpadami komunalnymi i nie zwalnia takiego właściciela samodzielne zagospodarowanie odpadami komunalnymi. Strona może zawrzeć umowę z firmą prywatną, ale nie zwalnia jej to z obowiązku wywiązywania się z prawem przewidzianych obowiązków w zakresie składania deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi i regularnego uiszczania opłat za gospodarowanie odpadami na rzecz gminy.
Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję SKO, wnosząc o jej uchylenie w całości.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono stronniczość oraz brak zbadania sprawy i wyjaśnienia istoty problemu oraz oparcie się na opinii pracownika Gminy [...], a nie na faktycznej istocie konfliktu.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że przedmiotowe postępowanie jest pokłosiem sprawy z [...] r. kiedy stratował w wyborach na [...] Gminy [...] i próbowano go zdyskredytować. Zaznaczył, że w 2018 r. wystawiał śmieci, lecz nie były one odbierane przez firmę obsługującą gminę, pomimo, że płacił za usługę, w związku z czym zmuszony był zawrzeć prywatną umowę na wywóz śmieci. W 2019 r. śmieci także były wystawiane, lecz nadal nie były odbierane. Został pozostawiony z problem zalegających śmieci. Dodał, że złożył reklamację, na rozpatrzenie której musiał czekać 9 miesięcy. Wskazał, że fotografie śmieci zostały wykonane 20 listopada 2018 r., a informację otrzymał 18 lipca 2019 r. Według skarżącego opłata jest niezależna i bezprawna.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Przedmiotem kontroli Sądu jest rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu utrzymujące w mocy decyzję Wójta Gminy [...] określającą S. Z. wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla nieruchomości położonych przy ul. [...], za lata 2020-2022.
W ocenie Sądu, zarówno zaskarżona decyzja SKO w Przemyślu, jak i poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy [...] zostały wydane zgodnie z przepisami ustawy z dnia 13 września 1996r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach jak również odpowiednimi przepisami zawartymi w aktach prawa miejscowego Gminy [...], stanowiącymi podstawę wydania decyzji w przedmiocie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
Niezbędnym dla dokonania prawidłowej oceny spornego zagadnienia występującego w sprawie jest - w pierwszej kolejności - przywołanie przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie w niniejszej sprawie.
Rozstrzygając ten spór należy wyjaśnić, że w myśl art. 3 ust. 1 u.p.c.g. utrzymanie czystości i porządku w gminach, co do zasady, należy do obowiązkowych zadań własnych gminy. W szczególności gminy mają obowiązek stworzenia warunków do wykonywania prac związanych z utrzymaniem czystości i porządku na terenie gminy lub zapewnienia wykonania tych prac przez tworzenie odpowiednich jednostek organizacyjnych (art. 3 ust. 2 pkt 1 u.p.c.g.). Gminy mają też obowiązek objąć wszystkich właścicieli nieruchomości na terenie gminy systemem gospodarowania odpadami komunalnymi (art. 3 ust. 2 pkt 3 u.p.c.g.), a także obowiązek nadzorowania gospodarowaniem odpadami komunalnymi, w tym realizacji zadań powierzonych podmiotom odbierającym odpady komunalne od właścicieli nieruchomości (art. 3 ust. 2 pkt 4 u.p.c.g.).
Ustawodawca nałożył też szereg obowiązków związanych z utrzymaniem czystości i porządku w gminie na właścicieli nieruchomości. Między innymi właściciele nieruchomości mają obowiązek zbierania w sposób selektywny powstałych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych zgodnie z wymaganiami określonymi w regulaminie oraz sposobem określonym w przepisach odrębnych (art. 5 ust. 1 pkt 3 u.p.c.g.), jak też obowiązek pozbywania się zebranych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych oraz nieczystości ciekłych w sposób zgodny z przepisami ustawy i przepisami odrębnymi (art. 5 ust. 1 pkt 3b u.p.c.g.).
Ustawodawca określił też sposób gospodarowania odpadami i zasady finansowania systemu. Zgodnie z art. 6 ust. 1 u.p.c.g., właściciele nieruchomości, którzy pozbywają się z terenu nieruchomości nieczystości ciekłych, oraz właściciele nieruchomości, którzy nie są obowiązani do ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi na rzecz gminy, wykonując obowiązek określony w art. 5 ust. 1 pkt 3b, są obowiązani do udokumentowania w formie umowy korzystania z usług wykonywanych przez: (1) gminną jednostkę organizacyjną lub przedsiębiorcę posiadającego zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych lub osadników w instalacjach przydomowych oczyszczalni ścieków i transportu nieczystości ciekłych lub, (2) gminną jednostkę organizacyjną lub przedsiębiorcę odbierającego odpady komunalne od właścicieli nieruchomości, wpisanego do rejestru działalności regulowanej. Z kolei zgodnie z art. 6c ust. 1 u.p.c.g. gminy są obowiązane do zorganizowania odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy. W myśl art. 6h pkt 1 u.p.c.g. właściciele nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy, obowiązani są ponosić na rzecz gminy, na terenie której są położone nieruchomości lub lokale, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zgodnie zaś z art. 6i ust. 1 pkt 1 u.p.c.g., opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi są obowiązani ponosić właściciele nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy, na rzecz gminy, na terenie której są położone nieruchomości lub lokale.
Na tle tych regulacji prawnych w doktrynie prezentowany jest pogląd, że ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach ustanawia obecnie dwa systemy postępowania z odpadami komunalnymi: tzw. system gminny ("opłatowy") - charakterystyczny dla nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy (art. 6c ust. 1), a także tzw. system wolnego wyboru ("konkurencyjny", "umowny") - charakterystyczny dla nieruchomości niezamieszkanych przez mieszkańców, ale wytwarzających odpady komunalne (art. 6 ust. 1 w zw. z art. 6c ust. 2) - zob. M. Górski [w:] M. Górski (red.), Prawo ochrony środowiska, Warszawa 2021, s. 489. Podkreśla się przy tym, że stosowalność "systemu wolnego wyboru", który wynika z art. 6 u.p.c.g., została ograniczona do właścicieli nieruchomości: (1) pozbywających się z terenu nieruchomości nieczystości ciekłych - wszystkich, (2) pozbywających się z nieruchomości odpadów komunalnych - tylko tych, którzy nie są obowiązani do ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi na rzecz gminy, czyli tych, którzy nie zostali objęci systemem gospodarowania odpadami komunalnymi przez gminę, określonym w nowym rozdziale 3a ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach; praktycznie chodzi o właścicieli nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy (warsztaty, firmy, urzędy itp.), i to jeszcze przy dodatkowym założeniu, że rada gminy nie wydała uchwały obejmującej także ich systemem gospodarowania odpadami komunalnymi przez gminę (D. Danecka, W. Radecki, Utrzymanie czystości i porządku w gminach. Komentarz, Lex/el. 2023, komentarze do art. 6 u.c.p.g.; zob. też: M. Budziarek, A. Szymczak, Utrzymanie czystości i porządku w gminach. Komentarz, Lex/el.2021, komentarz do art. 6 u.p.c.g.).
Odpowiadając zaś na pytanie jaki charakter prawny ma opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi, wskazuje się, że bezspornie jest to rodzaj daniny publicznej. Wprawdzie odróżnienie opłaty od podatku nie zawsze jest jasne i oczywiste, ale tu mamy jasne wskazanie w art. 6r ust. 2, że z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi gmina pokrywa koszty funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi. Wyraźny jest więc element odpłatności, a odpłatność opłaty jest zasadniczym kryterium odróżnienia opłat od innych świadczeń pieniężnych (D. Danecka, W. Radecki, Utrzymanie czystości i porządku w gminach...., komentarze do art. 6h u.c.p.g.).
O tym, że opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi ma charakter daniny publicznej, stwierdził także Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 listopada 2013 r., K 17/12. Trybunał wyjaśnił, że opłata ta nie ma charakteru podatkowego, jest bowiem świadczeniem pieniężnym, przymusowym, bezzwrotnym, jednostronnym, publicznoprawnym, ale odpłatnym i mającym realizować różne cele wynikające z przepisów ustawy o utrzymaniu czystości. Wyjaśniając przymusowy charakter tej opłaty Trybunał wskazał, że obowiązek jej zapłaty spoczywa na wszystkich właścicielach nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy. Obowiązek ten z mocy ustawy obejmuje również właścicieli nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, ale powstają tam odpady, o ile rada gminy postanowi o odbieraniu odpadów komunalnych z tych nieruchomości. Podmioty zobowiązane do uiszczenia opłaty nie mają swobody kształtowania treści stosunku prawnego, w szczególności wysokości opłaty, ewentualnego jej obniżenia lub odstąpienia od niej oraz terminu zapłaty. Elementy te określa bowiem ustawa oraz akt prawa miejscowego w zakresie wskazanym w ustawie.
Sąd w rozpoznawanej sprawie podziela to stanowisko. Należy przy tym podkreślić, że element "odpłatności", który występuje w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie oznacza jej "warunkowości" rozumianej w ten sposób, że obowiązek ponoszenia tej opłaty uzależniony jest od wykonywania przez gminę (lub jej jednostki) obowiązków związanych z gospodarowaniem odpadami komunalnymi. Przymusowość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi sprawia, że właściciel zamieszkałej nieruchomości ma obowiązek ponoszenia tej opłaty niezależnie od tego czy i jak gmina wywiązuje się z obowiązku odbioru wytwarzanych na tej nieruchomości odpadów.
W orzecznictwie wyjaśniono, że podmioty zobowiązane do uiszczenia opłaty nie mają swobody w decydowaniu o potrzebie (obowiązku) jej ponoszenia, a w szczególności nie są uprawnione do powstrzymywania się od jej uiszczenia w sytuacji, gdy gmina nie realizuje ustawowego obowiązku odbioru odpadów. Opłata nie jest bowiem świadczeniem wzajemnym uiszczanym za wykonaną przez gminę usługę, lecz wynika z ustawowego obowiązku partycypowania przez właścicieli nieruchomości w kosztach gospodarowania odpadami komunalnymi ponoszonymi przez gminę, na terenie której położona jest nieruchomość stanowiąca przedmiot własności podmiotu zobowiązanego do zapłaty tej opłaty (wyrok NSA z 21 kwietnia 2020 r. II FSK 36/20). W przypadku, gdy gmina nie realizuje obowiązku odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, właściciel nieruchomości jest obowiązany do przekazania odpadów komunalnych, na koszt gminy, podmiotowi odbierającemu odpady komunalne od właścicieli nieruchomości (art. 6s u.c.p.g.), nadal jednak w takiej sytuacji właściciel nieruchomości ma obowiązek uiścić opłatę, o jakiej mowa w art. 6h u.c.p.g. (wyrok NSA z 18 grudnia 2020 r., II FSK 1530/20). Dla obowiązku ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami nie ma znaczenia czy podmiot obowiązany do uiszczenia tej opłaty korzysta z usług podmiotu prywatnego. Obowiązek poniesienia opłaty istnieje niezależnie od tego faktu (zob. wyrok NSA z 19 października 2021 r., III FSK 1461/21).
Odnosząc te ogólne uwagi do realiów niniejszej sprawy należy wskazać, że skarżący nie kwestionuje ustaleń organów, że należąca do niego nieruchomość ma charakter nieruchomości zamieszkałej. W tej sytuacji organy prawidłowo uznały, że na właścicielu tej nieruchomości spoczywa obowiązek deklarowania i uiszczania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Jak już wspomniano, obowiązek ten jest niezależny od tego, czy odbiór odpadów z tej nieruchomości realizowany był w inny sposób oraz tego, czy i w jaki sposób gmina wywiązywała się ze swych obowiązków. Należy powtórzyć, że w przypadku gdy gmina nie realizuje obowiązku odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, właściciel nieruchomości powinien na koszt gminy przekazać odpady komunalne uprawnionemu podmiotowi (art. 6s u.p.c.g.). Powyższe nie zwalnia jednak właściciela nieruchomości z obowiązku uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 6h u.c.p.g.
Dlatego też wskazywane przez skarżącego nieprawidłowości powstałe przy odbiorze odpadów komunalnych, które miały miejsce w 2018 r. i które spowodowały, że skarżący zaprzestał uiszczania opłat a w składanych deklaracjach wskazywał "nie dotyczy" oraz uiszczanie opłat innemu podmiotowi, który ostatecznie te odpady odbierał od skarżącego nie zwalniały od wskazanych wyżej obowiązków.
W związku z powyższym spełniła się przesłanka do wydania decyzji określającej wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zgodnie bowiem z art. 6o ust. 1 u.c.p.g, w razie niezłożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi albo uzasadnionych wątpliwości co do danych zawartych w deklaracji wójt, burmistrz lub prezydent miasta określa, w drodze decyzji, wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, biorąc pod uwagę dostępne dane właściwe dla wybranej przez radę gminy metody, a w przypadku ich braku - uzasadnione szacunki, w tym w przypadku nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, średnią ilość odpadów komunalnych powstających na nieruchomościach o podobnym charakterze.
Ustawa nakłada obowiązek ponoszenia opłaty za gospodarowanie na właścicieli nieruchomości, zgodnie bowiem z art. 6h u.c.p.g, właściciele nieruchomości są obowiązani ponosić na rzecz gminy, na terenie której są położone ich nieruchomości, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zgodnie z art. 6i ust. 1 pkt 1 u.c.p.g, obowiązek ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstaje w przypadku nieruchomości zamieszkałych - za każdy miesiąc, w którym na danej nieruchomości zamieszkuje mieszkaniec a fakt produkowania odpadów decyduje o powstaniu obowiązku uiszczania tzw. opłaty śmieciowej tylko w przypadku nieruchomości niezamieszkałych, stosowanie do art. 6c ust. 2 u.c.p.g. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi.
W ocenie sądu w świetle występujących w rozpoznawanej sprawie okoliczności faktycznych i prawnych zaistniała podstawa do uznania, że organ pierwszej instancji był nie tylko uprawniony, ale przede wszystkim zobowiązany do wydania decyzji w oparciu o powołane wyżej przepisy, a zatem do określenia skarżącemu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Bez znaczenia w tym zakresie pozostają także inne okoliczności wskazywane przez skarżącego, a dotyczące rzekomych działań wójta Gminy [...], które miały zdyskredytować skarżącego w oczach mieszkańców gminy z uwagi na jego kandydowanie do [...].
Nie budzi zatem wątpliwości w świetle przytoczonych wyżej przepisów, że to na właścicielu nieruchomości spoczywa obowiązek złożenia do właściwego organu prawidłowej deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Z obowiązku tego skarżący nie wywiązał się co w konsekwencji doprowadziło do określenia opłaty przez organ - Wójta Gminy [...].
Podsumowując należy zatem stwierdzić, że ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie dostarczyła podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego, podobnie jak decyzji organu I instancji. Organy poczyniły w sprawie prawidłowe ustalenia faktyczne, wywiodły z nich logiczne wnioski, przytoczyły przepisy prawa znajdujące zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego i omówiły ich treść. W toku przeprowadzonego przez organy postępowania Sąd nie dopatrzył się również naruszeń procedury, które miałyby istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W sprawie zostały zastosowane właściwe przepisy prawa materialnego, zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi wynikające z art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.