I SA/Rz 197/23

I SA/Rz 197/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-08-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jarosław Szaro /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Sygn. powiązane
I GSK 1501/23 - Wyrok NSA z 2024-12-04
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1634
art. art. 169a ust. 1 pkt 2, ust. 4, ust. 5 , ust. 6
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2651
art. 70 §  1, art. 67a § 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia NSA Jacek Surmacz, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi R.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 30 grudnia 2022 r., nr SKO.4131/13/2022 w przedmiocie określenia terminu naliczania odsetek od nienależnie pobranych kwot dotacji oddala skargę.
Uzasadnienie
R. W. (dalej: Skarżący/Przewoźnik) poddał kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 30 grudnia 2022 r. nr SKO.4131/13/2022. Utrzymano nią w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z 12 maja 2022 r. nr DT.V.8071.375.2020.LP, którą określono Skarżącemu:
1) termin naliczania odsetek od nienależnie pobranych kwot dotacji, wymienionych w decyzji, naliczonych od dnia przekazania Przewoźnikowi poszczególnych dopłat na rachunek bankowy do dnia uiszczenia kolejnych zwrotów, tj. 2 grudzień 2020 r. i 18 marzec 2021 r. oraz do dnia złożenia wniosku Przewoźnika o rozłożenie tej należności na raty,
2) wysokość odsetek do zapłaty w łącznej kwocie 323.462 zł, którą powinien uregulować w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.
Z przedstawionych Sądowi akt sprawy i stanowiska organów wynikało, że Skarżący prowadził działalność gospodarczą pod firmą "M" F.P.U.H R. W. Jako uprawniony przewoźnik, na zasadach określonych w ustawie z 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego, uzyskał dopłaty do krajowych autobusowych przewozów pasażerskich z tytułu stosowania w tych przewozach obowiązujących ulg ustawowych. Umowę, o której mowa w art. 8a ust. 4 pkt 3 cyt. ustawy, między Skarżącym a Samorządem Województwa [...], zawarto 11 kwietnia 2011 r., później kilkakrotnie zmienianej. Określono w niej m.in. zasady przekazywania dopłat, przy uwzględnieniu art. 8a ust. 3 cyt. ustawy. Dopłaty te finansowane były ze środków budżetu państwa i stanowiły dotację celową w rozumieniu art. 126 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Przewoźnik zobowiązał się przekazywać do Urzędu Marszałkowskiego wnioski o kwoty dopłat do biletów z ustawową ulgą.
Organ zaznaczył, że dotacje wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości podlegają zwrotowi na zasadach określonych w ustawie o finansach publicznych. Stosownie do art. 61 ust.1 pkt 4 tej ustawy Marszałek Województwa jest organem uprawnionym do wydania decyzji określającej kwotę dotacji przypadającą do zwrotu oraz termin, od którego nalicza się odsetki. Przy czym o kwocie zwrotu orzekł już Sąd Rejonowy w K., który w wyroku z [...] czerwca 2021 r. sygn. [...], prawomocnym od 6 października 2021 r., nałożył na R. W. obowiązek naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz Skarbu Państwa – Marszałka Województwa [...] kwoty [...],39 zł z tytułu nienależnie pobranej dotacji do biletów z ustawowymi ulgami. Ponieważ w wyroku tym określona została wysokość wyłudzonych dopłat, które stanowiły nienależnie pobrane dotacje, w decyzji ograniczono się do określenia terminów, od których nalicza się odsetki, ponieważ w wyroku sądu karnego nie zostały one określone.
Organ zaznaczył, że w myśl art. 60 pkt 1 ustawy o finansach publicznych kwoty dotacji podlegające zwrotowi do budżetu skarbu państwa stanowią niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym. Dotacje pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości podlegają, stosownie do art. 169 ust. 1 pkt 2, ust. 4, ust. 5 i ust. 6 ustawy o finansach publicznych, zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w ciągu 15 dni od dnia stwierdzenia okoliczności, o których mowa w pkt 2. Odsetki nalicza się od dnia nienależnego pobrania dotacji, ale jeżeli stanowiła ona pomoc publiczną w rozumieniu art. 87 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, wówczas odsetki nalicza się od dnia przekazania dotacji beneficjentowi, stosownie do art. 169 ust. 5 pkt 2 ustawy o finansach publicznych. Dzień przekazania Przewoźnikowi dotacji określono na podstawie zestawienia obrotów dotyczących przekazywanych i rozliczanych dotacji, otrzymanego z Departament Budżetu i Finansów Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...]. Szczegółowe dane zawarto w tabeli, ze wskazaniem daty, od której i do której naliczono odsetki oraz kwoty odsetek; uwzględniono także datę decyzji uwzględniającej wniosek Przewoźnika ws. rozłożenia zaległości na raty (22 marca 2022 r.). Rozliczono też otrzymane wpłaty w łącznej wysokości 300.000 zł (200.000 zł wpłacone przez Przewoźnika, 100.000 zł otrzymane od Sądu Rejonowego w K. tytułem częściowego wykonania przez skazanego obowiązku naprawienia szkody), które zaliczono na poczet należności głównej, stosownie do art. 62 § 1 Ordynacji podatkowej, a ponadto kwotę 16.502,46 zł, należną z dopłaty za maj 2018 r., potrąconą z nienależnie pobranych dopłat w okresie od stycznia 2016 r. do lutego 2017 r. Do uiszczenia pozostała tytułem należności głównej kwota [...],93 zł. Kwotę odsetek wyliczono na 323.462 zł.
W odwołaniu Przewoźnik zarzucił, że decyzję określającą terminy naliczania odsetek i zobowiązującą do ich zapłaty, odnośnie do łącznej kwoty odsetek 89.625 zł pobranej w okresie od 25 stycznia 2013 r. do 22 grudnia 2016 r., wydano po upływie terminu przedawnienia, który minął 31 grudnia 2016 r. Postępowanie w takim zakresie powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. W zakresie, w jakim za ww. okres naliczono odsetki, decyzja obarczona jest wadą nieważności. Do przedawnienia należało, poprzez art. 67 pkt 1 ustawy o finansach publicznych, zastosować art. 70 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej. Termin ten wynosi 5 lat i powinien być liczony od końca roku kalendarzowego, w którym dotacja została wypłacona. W przypadku dotacji obowiązek zwrotu należy wiązać z dniem otrzymania tych środków przez beneficjenta albo dniem przekazania środków beneficjentowi. Decyzja stanowiąca podstawę zwrotu dotacji powinna być doręczona stronie przez upływem tego terminu. W jego przypadku chodzi o dotacje wypłacane w okresie od 25 stycznia 2013 r. do 27 kwietnia 2018 r., a oznacza to, że dotacje wypłacone do 31 grudnia 2016 r. objęte są przedawnieniem, a ich rozliczenie, w tym żądanie odsetek, bezpodstawne. Natomiast w odniesieniu do pozostałych odsetek za pozostały okres ich żądanie również oceniono za bezzasadne, ponieważ nie wydano i nie doręczono Mu decyzji w sprawie zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, przez co organ nie miał prawa naliczyć odsetek. Błędnie oceniono, że w świetle art. 46 § 1 Kodeksu karnego, przepis ten stanowi samodzielną podstawę do naliczania odsetek. Odwołujący się zarzucił też, że przed wydaniem decyzji nie zapewniono mu prawa do czynnego udziału w postępowaniu poprzez realizację prawa do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Ponadto w decyzji błędnie wyznaczono termin do zwrotu odsetek, bez uwzględnienia tego, że wniesienie odwołania wstrzymuje wykonanie decyzji. Ocenę zebranego materiału uznał za dokonaną z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów.
Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy.
Organ odwoławczy podkreślił, że celem wydania decyzji o obowiązku zwrotu dotacji jest odzyskanie nienależnie pobranych środków publicznych. Obowiązek ten został nałożony na Przewoźnika przez sąd karny, który swoje orzeczenie oparł na tej samej podstawie faktycznej, na której należałoby wydać decyzję. Cel określony w ustawie o finansach publicznych, oznaczający obowiązek naprawienia szkody i wyrównanie uszczerbku zaistniałego wskutek nieprawidłowości, został już osiągnięty. Do określenia pozostały odsetki. Termin ich naliczania należało określić na podstawie art. 169 ust. 5 ustawy o finansach publicznych jako dzień przekazania dotacji beneficjentowi, ponieważ środki te stanowiły pomoc publiczną w rozumieniu art. 87 ust. 1 TUWE. Uznano, że termin do wydania decyzji nie upłynął (nie przedawniło się prawo dochodzenia należności), ponieważ termin 5 lat należy liczyć od końca roku kalendarzowego, w którym stwierdzono okoliczności wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem. Podkreślono, że obowiązek zwrotu dotacji wynika z mocy prawa, a decyzja w przedmiocie zwrotu dotacji ma charakter deklaratoryjny. Dlatego obliczenie terminu przedawnienia powinno nastąpić przy odpowiednim zastosowaniu art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej. Dopiero stwierdzenie okoliczności potwierdzających pobranie dotacji nieprawidłowo prowadzi do powstania obowiązku jej zwrotu, a nie data wypłaty dotacji. Przy czym w ustawie o finansach publicznych nie określono, w jaki sposób powinno nastąpić stwierdzenie okoliczności, od których rozpoczyna swój bieg termin do zwrotu dotacji. W sytuacji Przewoźnika nastąpiło to w wyroku sądu karnego, który stał się prawomocny 6 października 2021 r., a termin przedawnienia rozpoczął bieg z końcem roku 2021. Ponadto stwierdzono wystąpienie okoliczności, które spowodowały zawieszenie biegu terminu, a to: na podstawie przepisów ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw, w okresie od 14 marca do 23 maja 2020 r., następnie w związku z wszczęciem postępowania karnego, odpowiednio do art. 70 § 6 pkt 1 i art. 70 § 7 pkt 1 Ordynacji podatkowej, a w końcu w związku z wydaniem 22 marca 2022 r., na wniosek Przewoźnika, przez Marszałka Województwa [...], decyzji o rozłożeniu zaległości na raty części kwoty orzeczonej wyrokiem sądu karnego, na okres od 22 marca 2022 r. do 20 stycznia 2023 r.
W skardze, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i orzeczenia o kosztach postępowania, zarzucono naruszenie:
1) art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej i art. 67 pkt 1 ustawy o finansach publicznych, poprzez ich niezastosowanie polegające na wydaniu decyzji o określeniu terminów naliczania odsetek, wysokości odsetek oraz zobowiązującej do zwrotu odsetek od nienależnie pobranych kwot dotacji naliczonych od dnia przekazania poszczególnych dopłat na rachunek bankowy skarżącego, tj. za okres od 25 stycznia 2013 r. do 22 grudnia 2016 r., do łącznej kwoty odsetek za ten okres wynoszącej 98.269 zł pomimo, że okres przedawnienia odsetek za ten okres upłynął 31 grudnia 2016 r. i zobowiązanie wygasło, przez co brak było podstaw prawnych do ich naliczania i obciążania Go nimi, a organ powinien wydać decyzję o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego,
2) art. 156 § 1 pkt 2 i 7 K.p.a. w zw. z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 67 pkt 1 ustawy o finansach publicznych, poprzez ich niezastosowanie polegające na wydaniu nieważnej decyzji w zakresie określenia terminów naliczania odsetek za okres od 25 stycznia 2013 do 22 grudnia 2016 r. w łącznej kwocie 98.269 zł, która nie przerwała biegu przedawnienia tych odsetek,
3) art. 21 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 21 § 2, 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 67 pkt 1 ustawy o finansach publicznych, poprzez ich niezastosowanie polegające na zaniechaniu doręczenia Skarżącemu decyzji o określeniu obowiązku zapłaty odsetek naliczonych za okres 2013-2016 r. przed upływem okresu przedawnienia roszczenia o odsetki,
4) art. 46 § 1 K.k. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na bezzasadnym uznaniu, że jako przywołany w wyroku skazującym stanowi samodzielną podstawę do naliczania odsetek, co jest bezpodstawne, gdyż w wyroku i dyspozycji tego przepisu takiego uprawnienia nie określono,
5) art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 67 pkt 1 ustawy o finansach publicznych w zw. z art. 6 K.p.a., poprzez nieprawidłowe zastosowanie polegające na uznaniu, że ma on zastosowanie pomimo tego, że Skarżący nie został skazany wyrokiem za przestępstwo karno-skarbowe, ani wykroczenie skarbowe, przez co nie miał on do Niego zastosowania i nie mógł skutkować zawieszeniem biegu przedawnienia, jak bezpodstawnie i sprzecznie z jego treścią stwierdził organ odwoławczy działając bez podstawy prawnej,
6) art. 110 § 1 K.p.a. poprzez zmianę decyzji przez organ pierwszej instancji po jej wydaniu, a to w piśmie z 14 lipca 2022 r., przez co naruszono zasadę związania decyzją od dnia jej ogłoszenia w zakresie terminu i wysokości naliczania odsetek,
7) art. 70c Ordynacji podatkowej w zw. z art. 67 pkt 1 ustawy o finansach publicznych, poprzez jego niezastosowanie polegające na zaniechaniu uwzględnienia przez organ odwoławczy obowiązku zawiadomienia Skarżącego o zawieszeniu okresu przedawnienia, jeżeli organ I instancji chciał skorzystać z tej instytucji, a w konsekwencji zaprzeczenie stanowisku SKO w zakresie podnoszonego zawieszenia biegu przedawnienia w oparciu o art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej, który nie znajduje w ogóle zastosowania w Jego sprawie,
8) art. 80, 77 § 1 i art. 81 K.p.a., poprzez dowolną i błędną ocenę materiału dowodowego, polegającą na całkowitym pominięciu (nierozpoznaniu) przez SKO złożonych przez Skarżącego wniosków dowodowych (pism i decyzji Marszałka Województwa [...]) potwierdzających, że dotychczas Marszałek Województwa [...] w analogicznych sprawach żądał od Skarżącego zwrotu dotacji i odsetek od niej w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonych od dnia pobrania kwoty dopłaty do dnia zwrotu,
9) art. 10 § 1 i art. 79a K.p.a., poprzez ich niezastosowanie polegające na pozbawieniu Skarżącego czynnego udziału w postępowaniu, w tym poprzez uniemożliwienie przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a także zaniechanie wezwania Go do takiego wypowiedzenia się w sprawie,
10) art. 130 § 1 i 2 w zw. z art. 107 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie polegające na błędnym i wprowadzającym w błąd zobowiązaniu skarżącego do uiszczenia wskazanych w decyzji kwot w terminie 14 dni licząc od dnia otrzymania decyzji pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego, podczas gdy zgodnie z ww. przepisami, których organ nie zastosował i zaniechał pouczenia w tym zakresie, wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje wykonanie decyzji.
W ocenie Skarżącego, jego zobowiązanie uległo przedawnieniu, ponieważ obowiązek zwrotu nienależnie pobranych środków należy wiązać z dniem ich otrzymania przez beneficjenta. W takim terminie powinna zostać wydana i doręczona decyzja będąca podstawą zwrotu dotacji. Dlatego dotacje udzielone przed 31 grudnia 2016 r. uległy już przedawnieniu. Za pozostały okres żądanie odsetek jest bezzasadne, ponieważ nie wydano i nie doręczono Mu decyzji w sprawie zwrotu dotacji. Nie zachodziły żadne przesłanki do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, w szczególności nie było przeciwko Niemu prowadzone postępowanie karno-skarbowe. Organy nie przedstawiają też zgodnego stanowiska, ponieważ w kwestii wymagalności odsetek powołują się na datę 22 października 2021 r., a naliczają je od 25 stycznia 2013 r. Nie uznają jednak, że odsetki za lata 2013-2016 uległy przedawnieniu. Organy nie powinny dokonywać odpowiedniej wykładni art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej z naruszeniem art. 2a tej ustawy, w szczególności w kwestii utożsamiania skutków wszczęcia postępowania karnoskarbowego ze zwykłym postępowaniem karnym, które się toczyło odnośnie do osoby Skarżącego, a także z pominięciem regulacji z art. 70c Ordynacji podatkowej, ponieważ obowiązek w nim określony nigdy nie został przez Marszałka Województwa [...] wykonany, a On nigdy nie został zawiadomiony o zawieszeniu biegu przedawnienia. Z kolei decyzja o rozłożeniu należności na raty została wydana na podstawie art. 64 ust. 2 pkt 1 ustawy o finansach publicznych, a nie jak podał organ odwoławczy art. 67a § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, przez co stanowisko SKO nie ma wpływu na terminy przedawnienia wskazane przez Skarżącego. Skarżący zwrócił ponadto uwagę, że spłacił swoje zobowiązanie w 10 ratach, w okresie od 19 kwietnia 2022 r. do 16 stycznia 2023 r., przez co wysokość odsetek powinna wynieść 274.762 zł, a nie 323.462 zł, przy czym z uwagi na przedawnienie części należności kwota ta powinna być pomniejszona jeszcze o 98.269 zł, co łącznie powinno dać 176.493 zł tytułem odsetek.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie miał na uwadze, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przeprowadzona przez Sąd kontrola nie wykazała, aby zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa, o jakim mowa w przepisach art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej określanej skrótem "P.p.s.a."), wymagającym zastosowania środków w nich określonych w postaci uchylenia decyzji lub stwierdzenia ich nieważności. Zarzuty skargi nie znalazły potwierdzenia.
Kontrolowanymi decyzjami organy określiły Skarżącemu termin naliczania odsetek od nienależnie pobranych przez Niego kwot dotacji do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego oraz wysokość odsetek do zapłaty. Należność gówna nie została w decyzji określona, jej wysokość przyjęto z wyroku sadu karnego - Sądu Rejonowego z K. z [...] czerwca 2021 r. Skarżący uważał, że określenie wysokości dotacji nienależnie pobranej powinno nastąpić w decyzji, zaś część zobowiązania z tytułu obowiązku zwrotu nienależnie pobranej dotacji, a przez to także odsetek, uległa przedawnieniu.
W ocenie Sądu działanie organów było zgodne z prawem. W szczególności Sad podzielił stanowisko organów, że bezprzedmiotowe byłoby prowadzenie postępowania administracyjnego i określanie w decyzji wysokości dotacji pobranej nienależnie. Skarżący został już bowiem prawomocnym wyrokiem sądu karnego zobowiązany do naprawienia wyrządzonej szkody w pełnej wysokości i orzeczenie to stanowi dla poszkodowanego Skarbu Państwa tytuł egzekucyjny (por. art. 46 § 1 K.k. i art. 196 § 1 K.k.w.). Wydanie decyzji określającej kwotę zwrotu dotacji, o której mowa w art. 169 ust. 6 ustawy o finansach publicznych, stanowiłby dodatkowy tytuł egzekucyjny dotyczący tej samej należności (art. 66 ustawy o finansach publicznych). Taka sytuacja wyczerpywała w przekonaniu Sądu znamiona bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. odnośnie do kwoty nienależnie pobranej dotacji. Kwota, o której mowa, musiałaby ponownie zostać określona przy uwzględnieniu art. 8a ust. 3 ustawy o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego, a więc jako różnica pomiędzy wartością sprzedaży biletów obliczoną według cen nieuwzględniających ustawowych ulg a wartością sprzedaży tych biletów w cenach uwzględniających te ulgi. Środek kompensacyjny w postaci obowiązku naprawienia szkody nie był stosowany w oderwaniu od zdarzenia, które je spowodowało, ani od podstawy prawnej takiej szkody (por. art. 46 K.k.). Zasadnie organ odwoławczy zwrócił przy tym uwagę, że podstawa faktyczna, na podstawie której organ obowiązany byłby oprzeć swoje rozstrzygnięcie, byłaby taka sama, jak w postępowaniu karnym. Jak zaś podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych, decyzja orzekająca o zwrocie dotacji ma charakter deklaratoryjny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2020 r. sygn. I GSK 1686/18), a celem jej wydania jest odzyskanie nienależnie pobranych środków publicznych, poprzez dobrowolną wpłatę albo egzekucję (por. art. 169 ust. 6, art. 252, art. 61 ust. 1 i art. 66 ustawy o finansach publicznych). Koniecznie należy podkreślić, że dopłaty, o których mowa, mają wyrównać przewoźnikowi straty spowodowane korzystaniem przez pasażerów z prawa do ulgowych przejazdów. Przewoźnik otrzymuje dopłaty dopiero po faktycznym wykonaniu ulgowych przewozów i sprzedaży biletów ulgowych, a koszty związane z finansowaniem ustawowych uprawnień do bezpłatnych lub ulgowych przejazdów pokrywane są z budżetu państwa (zob. art. 8a ust. 1a ustawy o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego). Obowiązek naprawienia szkody ma wyrównać uszczerbek poszkodowanego, jakiego doznał wskutek popełnionego przestępstw, a decyzja określająca kwotę nienależnie (bezpodstawnie) pobranej dotacji wyrównać uszczerbek w należnościach budżetowych. W takich okolicznościach, jak odnoszące się do sytuacji Skarżącego, na uwadze należało mieć również dyspozycję art. 11 P.p.s.a., zgodnie z którą ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Poprzez tę regulację ustaleniami sądu karnego co do faktu popełnienia przestępstwa i wysokości wyrządzonej szkody związane są także pośrednio organy administracji publicznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 kwietnia 2022 r. sygn. I GSK 2384/18). Nie można również tracić z pola widzenia tego, że wyrok, jako dokument urzędowy, stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone (zob. art. 76 § 1 K.p.a.). Zatem organy także i z tego powodu nie mogły nie uwzględnić, że w wyroku karnym orzeczono już o obowiązku naprawienia szkody. Na marginesie natomiast zauważyć należy, że kwota dochodzonej należności została w decyzji organu pierwszej instancji wymieniona. Poszczególne wartości zostały wyspecyfikowane w kolumnie 4 tabeli, zgodnie z treścią wyroku sądu karnego, a łączna kwota nienależnie pobranych dotacji stanowi podsumowanie tej kolumny i wynosi ona [...],39 zł. Nie budziło zatem wątpliwości Sądu, od jakich kwot naliczono odsetki i Skarżący wartości tej także nie kwestionował.
Pobrane przez Skarżącego kwoty dopłat stanowiły dotacje w rozumieniu art. 126 ustawy o finansach publicznych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 września 2022 r. sygn. I GSK 2891/18). Środki na dopłaty do ulgowych przewozów, finansowane z budżetu państwa (art. 8a ust. 1a cyt. ustawy), przekazywane są przewoźnikom przez samorząd województwa (art. 8a ust. 2 cyt. ustawy), właściwy według miejsca zamieszkania lub siedziby przewoźnika (art. 8a ust. 2a pkt 1 cyt. ustawy), przez co organem właściwym do ich dochodzenia jest marszałek województwa, a postępowaniu odwoławczym samorządowe kolegium odwoławcze. W okolicznościach, w jakich je pobrano, przy uwzględnieniu wyroku skazującego Sądu Rejonowego z [...] czerwca 2021 r. i orzeczonego w nim obowiązku naprawienia szkody, prawidłowe było stanowisko organów, że kwoty te zostały pobrane nienależnie i podlegały zwrotowi. Środki takie wyczerpują definicję niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym (art. 60 pkt 1 u.f.p.), jako dotacja podlegająca zwrotowi w przypadkach określonych w ustawie o finansach publicznych. Przypadki te określone zostały w art. 169 § 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy o finansach publicznych. W przepisie tym dodatkowo postanowiono, że podlegają one zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w ciągu 15 dni od dnia stwierdzenia okoliczności, o których mowa w pkt 1 lub pkt 2. Jeżeli obowiązek ten nie zostanie wykonany we wskazanym terminie, wówczas zachodzi konieczność wydania decyzji określającej kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki (art. 169 ust. 6 ustawy o finansach publicznych). W myśl art. 169 ust. 5 ustawy o finansach publicznych, odsetki od takich dotacji nalicza się, począwszy od dnia:
1) przekazania z budżetu państwa dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem,
2) stwierdzenia nieprawidłowego naliczenia lub nienależnego pobrania dotacji
- z zastrzeżeniem, że jeżeli dotacja stanowi pomoc publiczną, w rozumieniu art. 87 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, odsetki nalicza się od dnia przekazania dotacji beneficjentowi.
Wskazany w decyzji termin naliczania odsetek został określony prawidłowo. Za termin początkowy naliczania odsetek należało przyjąć, jak wynika to z decyzji, dzień przekazania poszczególnych dopłat (dotacji), a naliczenia te należało realizować włącznie do dnia kolejnych zwrotów (wpłat) nienależnie pobranych dotacji (2 grudnia 2020 r. i 18 marca 2021 r.) oraz do dnia złożenia wniosku o rozłożenie zaległości na raty (24 listopada 2021 r.). Organ uwzględnił też należność przekazaną przez Sąd Rejonowy w K. (100.000 zł) oraz dokonane potrącenie wierzytelności z dopłaty za maj 2018 r. (16.502,46 zł). Powyższe wynika z tego, że przekazane Przewoźnikowi środki były traktowane jako pomoc publiczna, co zostało wyjaśnione w kontrolowanych decyzjach. Szczegółowe zestawienie i wyliczenie zawarte jest w decyzji organu pierwszej instancji. W świetle dyspozycji art. 169 ust. 5 ustawy o finansach publicznych wniesienie odwołania, wbrew zarzutom skargi, nie miało żadnego znaczenia dla określenia terminu, od którego należy naliczać odsetki, które należne są z mocy prawa, a rozstrzygnięcie decyzji ma charakter deklaratywny. W decyzji nie zawarto też stwierdzenia, jakoby podstawę prawną naliczenia odsetek stanowił art. 46 K.k. Jednoznacznie w niej powołano się na przepisy art. 169 § 1 pkt 2 i ust. 5 ustawy o finansach publicznych.
Sąd nie podzielił zarzutu Skarżącego o upływie terminu przedawnienia odnośnie do dotacji pobranych w okresie od 25 stycznia 2013 r. do 22 grudnia 2016 r. oraz o wadzie nieważności decyzji z tego powodu. Z mocy art. 67 ust. 1 ustawy o finansach publicznych do instytucji tej należało stosować odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej. Zobowiązanie Przewoźnika do zwrotu nienależnie pobranej dotacji przedawnia się zatem po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku (art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej). Wskutek upływu takiego czasu zobowiązanie do zwrotu otrzymanej nienależnie dopłaty (dotacji) w odpowiedniej części wygasa (zob. art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej). W takiej sytuacji, w okolicznościach sprawy, konieczne było więc ustalenie wynikającego z przepisów ustawy o finansach publicznych, terminu zwrotu otrzymanej bezpodstawnie dotacji.
W art. 169 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych (podobnie jak w art. 252 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych) dla określenia terminu zwrotu nienależnie pobranej dotacji istotne znaczenie ma ustalenie, kiedy doszło do "stwierdzenia okoliczności" pobrania dotacji nienależnie. Wbrew stanowisku Skarżącego terminu przedawnienia nie należało liczyć od końca roku kalendarzowego, w którym nienależna dotacja została wypłacona (przekazana), ale od końca roku, w którym stwierdzono nienależne pobranie dotacji. Istotne znaczenie ustawodawca przypisał dopiero "stwierdzeniu" tej okoliczności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 kwietnia 2018 r. sygn. I GSK 351/18). Zatem dopiero to zdarzenie prowadzi do powstania obowiązku zwrotu dotacji, choć przymiot "nienależnie pobranej" ma ona od dnia wypłaty. Opowiedzenie się za stanowiskiem Skarżącego, że termin ten biegnie od pobrania (wypłaty) dotacji w sposób nieuzasadniony premiowałoby nieprawidłowości, jakich dopuścił się podmiot niezasadnie (bezpodstawnie) otrzymujący dotację, niezależnie od stanu wiedzy organu, który okoliczności takie jest w stanie stwierdzić (ustalić) dopiero po upływie pewnego czasu. Ponieważ w przepisach ustawy o finansach publicznych nie określono, co należy rozumieć pod wyrażeniem "stwierdzenie okoliczności", może to nastąpić w różnorodny sposób. W okolicznościach kontrolowanej sprawy Sąd zaakceptował stanowisko organów wiążących to zdarzenie z wyrokiem Sądu Rejonowego w K. i jego uprawomocnieniem się. Z akt sprawy ani stanowiska Skarżącego nie wynikało natomiast, aby wcześniej prowadzona była kontrola, która zakończyła się sporządzeniem protokołu z opisem stwierdzonych nieprawidłowości, ewentualnie że miało miejsce inne zdarzenie, w którym tę okoliczność by stwierdzono.
Należy przy tym podkreślić, że poprzez termin " stwierdzenia okoliczności" należy rozumieć stwierdzenie tych okoliczności przez uprawniony do tego organ, nie zaś osobę otrzymującą dotację. Osoba ta otrzymując ja w sposób nienależny z reguły posiada wiedze o takim jej charakterze. Nie stwierdza takiego jej charakteru. Dopiero organ uprawniony ( w tym przypadku sąd ) na podstawie wszystkich okoliczności sprawy stwierdził, że dotacje miały charakter nienależny. W sytuacji gdy sprawa toczyła się w sądzie karnym, zgodnie z zasadą domniemania niewinności żaden inny organ nie mógł w tym zakresie podejmować decyzji.
W tym zakresie – odnośnie daty początkowej biegu terminu przedawnienia sąd zgadza się całkowicie z argumentacja zaprezentowana w wyroku NSA z dnia 17 kwietnia 2018 r. sygn. I GSK 351/18, w którym stwierdzono , że "ostatnim dniem płatności, po którym rozpoczyna bieg terminu przedawnienia zwrotu dotacji jest 15. dzień liczony od dnia stwierdzenia okoliczności uzasadniających jej zwrot. Taki sposób liczenia terminu przedawnienia zwrotu dotacji jest wyrazem przyjętego w prawie polskim mechanizmu przyznawania i rozliczania dotacji. Z tego względu za podstawę obliczenia terminu przedawnienia zwrotu dotacji nie można uznać dnia wypłaty dotacji przewoźnikowi (za poszczególne miesiące roku kalendarzowego), czy też inne zdarzenia (np. wydanie decyzji określającej ten zwrot)". W przedstawionym wyroku sąd ten szeroko uargumentował taki sposób liczenia biegu terminu przedawnienia i sąd w składzie rozpoznającym sprawę w całości się z ta argumentacją zgadza. Bieg terminu przedawnienia żądania jej zwrotu jako pobranej nienależnie nie rozpoczyna się od momentu jej otrzymania, ale z po upływie terminu 15 dni od stwierdzenia, ze była ona dotacja nienależną.
Ponieważ sąd I instancji przyjął taki a nie inny – postulowany w skardze moment rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia wiążący się z chwila otrzymania dotacji, to brak jest podstaw do analizowania okoliczności związanych z ewentualnym zawieszeniem biegu tego terminu liczonego od dni otrzymania poszczególnych dotacji za okresy kalendarzowe. Jest bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Zarzuty i argumenty skargi w tym zakresie nie są nie mogą skutkować uznaniem skargi za zasadną..
W ocenie Sądu organ odwoławczy trafnie zwrócił również uwagę na zawieszenie biegu terminu przedawnienia na podstawie przepisów ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (...) (zob. art. 15zzr ust. 1 pkt 3), a ostatnio również na wskutek wydania 22 marca 2022 r. przez Marszałka Województwa [...] decyzji uwzględniającej wniosek Skarżącego o rozłożeniu zaległości na raty (zob. art. 70 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o finansach publicznych.
Okoliczności te nie miały jednak bezpośredniego wpływu na ocenę legalności decyzji, ponieważ Sąd podzielił stanowisko organów, że termin przedawnienia należało liczyć od końca roku 2021, tj. od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin 15 dni od dnia stwierdzenia nienależnego pobrania dopłaty do jej zwrotu. Stwierdzenie to należało wiązać z uprawomocnieniem się wyroku sądu karnego. Decyzje organów obu instancji doręczono Skarżącemu przed upływem podstawowego terminu przedawnienia, (tj. przed 31 grudnia 2026 r.). Podkreślić przy tym wypada, że termin przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych dotacji nie ma wpływu na termin naliczania odsetek, ponieważ ten został określony w art. 169 ust. 5 ustawy o finansach publicznych, tj. od dnia przekazania dotacji beneficjentowi.
Kwestia rozłożenia na raty należności głównej miała takie natomiast znaczenie, że do daty złożenia wniosku o rozłożenie na raty tej należności naliczono odsetki. Data ta zamknęła zatem okres za który naliczono odsetki. Takie działanie nie naruszyło prawa. Organ nie naliczał w zaskarżonej decyzji odsetek za okres po złożeniu tego wniosku. Jednocześnie brak podstaw do przyjęcia, aby rozłożenie na raty należności głównej powodowało powstanie obowiązku umorzenia odsetek za okres, który już upłynął należnych co do części zaległości rozłożonej na raty, odmiennie niż w sytuacji umorzenia zaległości. ( art. 67a § 2 o.p. ).
Zarzut naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. może być skutecznie podniesiony, jeżeli strona została faktycznie pozbawiona możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, wypowiedzenia się w sprawie i zgłoszenia wniosków dowodowych. Organ odwoławczy nie zgromadził zaś dowodów, z którymi Skarżący nie miałby możliwości się zapoznać wcześniej, przed wydaniem decyzji. W skardze nie wskazano zaś, jakie dowody lub środki dowodowe zostałyby przedłożone, gdyby prawo to zostało Skarżącemu zapewnione i czy mogły by one wywrzeć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchybienie to nie mogło zatem stanowić podstawy uchylenia decyzji.
Z podanych względów Sąd ocenił skargę jako niezasadną i podlegającą oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 P.p.s.a.