I SA/RZ 185/25

I SA/Rz 185/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-06-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Grzegorz Panek /przewodniczący/
Jarosław Szaro /sprawozdawca/
Małgorzata Niedobylska
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
uchylono postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 97 § 1 pkt 4, art. 123 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit.c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi M. O. na postanowienie Zarządu Województwa Podkarpackiego z dnia 3 lutego 2025 r. nr WP-IV433.15.2023.AP w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów z udziałem środków europejskich 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Zarządu Województwa Podkarpackiego na rzecz skarżącego M. O. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. O. (dalej: skarżący) jest postanowienie Zarządu Województwa Podkarpackiego z 3 lutego 2025 r. nr WP-IV.433.15.2023.AP, w przedmiocie zawieszenia z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu przez skarżącego, prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą M., środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich przyznanych na podstawie umowy o dofinansowanie projektu pn. "Wzrost konkurencyjności firmy Zakład Pracy Chronionej M. przez wdrożenie innowacyjnej technologii w produkcji biomasy" z 1 października 2009 r. nr UDA-RPPK.01.01.00-18-574/08-00.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 97 § 1 pkt 4, art. 123 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), dalej: k.p.a., w zw. z art. 60 pkt 6, art. 61 ust. 1 pkt 2 lit. a), art. 67 ust. 1 i art. 207 ust. 1 i 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1530 ze zm.), dalej: u.f.p., oraz art. 25 pkt 1 i art. 26 ust. 1 pkt 15 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2024 r., poz. 324 ze zm.), dalej: ustawa wdrożeniowa.
W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Zarząd Województwa Podkarpackiego stwierdził, że w sprawie wystąpiła podstawa do zawieszenia postępowania administracyjnego określona w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.
Organ wskazał, że wyrokiem z 11 grudnia 2024 r. Sąd Najwyższy, na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2024r. poz. 37 ze zm.) uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z 19 czerwca 2023 r. (sygn. akt [...]) oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Uchylenie ww. wyroku oznacza, iż poprzedzający go wyrok Sądu Okręgowego w [...] z 30 listopada 2022 r. (sygn. akt [...]), przesądzający o istnieniu okoliczności świadczących o wystąpieniu nieprawidłowości w realizacji projektu pn. "Wzrost konkurencyjności firmy Zakład Pracy Chronionej M. przez wdrożenie innowacyjnej technologii w produkcji biomasy", stał się nieprawomocny.
W ocenie Zarządu Województwa Podkarpackiego ustalenia poczynione w ramach postępowania karnego bezpośrednio wpływają na wynik niniejszego postępowania, dlatego zasadnym jest jego zawieszenie do czasu ponownego ostatecznego rozpoznania sprawy przez Sąd Apelacyjny w [...].
W skardze do tut. Sądu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylnie i umorzenie postępowania w sprawie - względnie uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji - oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Ponadto wniesiono o dopuszczenie dowodów z dokumentów w trybie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej: p.p.s.a., w postaci opinii prawnej sporządzonej przez prof. dr hab. R. P. oraz publikacji prawnej na temat: Przedawnienie nieprawidłowości w wydatkowaniu funduszy Unii Europejskiej w świetle prawa Unii Europejskiej i orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości w opracowaniu prof. dr hab. J. Ł.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:
1. obrazę przepisów prawa materialnego poprzez naruszenie:
a) art. 60 pkt 6, art. 61 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. w zw. z art. 67 ust. 1 u.f.p. w zw. z art. 207 ust. 1 u.f.p. w zw. z art. 5 ust 1 u.f.p. w zw. z art. 66 u.p.f. w zw. z art. 55 § 1 i 2 oraz 62 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (dalej: o.p.) oraz art. 25 pkt 1 ustawy wdrożeniowej - poprzez ich błędne zastosowanie i wydanie przez organ zaskarżonego postanowienia w drodze uznania, że ewentualnie negatywne rozstrzygnięcie dla skarżącego omawianej w zaskarżonym postanowieniu sprawy karnej może mieć jakikolwiek wpływ na możliwość wydania przez organ I instancji postanowienia o zwrocie środków publicznych stanowiących niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym tyczącym się należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności w przypadku gdy możliwość orzeczenia ewentualnego zwrotu tychże środków na drodze postępowania administracyjnego jest już przedawniona, a postępowanie w obecnym zakresie winno być w całości umorzone;
b) art. 60 pkt 6, art. 61 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. w zw. z art. 67 ust. 1 u.f.p. w zw. z art. 207 ust. 1 u.f.p. w zw. z art. 5 ust 1 u.f.p. w zw. z art. 66 u.p.f. w zw. z art. 55 § 1 i 2 oraz 62 § 4 o.p. oraz art. 25 pkt 1 ustawy wdrożeniowej - poprzez ich błędne zastosowanie i wydanie przez organ zaskarżonego postanowienia w drodze uznania, że ewentualnie negatywne rozstrzygnięcie dla skarżącego omawianej w zaskarżonym postanowieniu sprawy karnej może mieć jakikolwiek wpływ na możliwość wydania przez organ I instancji postanowienia o zwrocie środków publicznych stanowiących niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym, a postępowanie w obecnym zakresie winno być w całości umorzone;
c) art. 60 pkt 6, art. 61 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. w zw. z art. 67 ust. 1 u.f.p. w zw. z art. 207 ust. 1 u.f.p. w zw. z art. 5 ust 1 u.f.p. w zw. z art. 66 u.p.f. w zw. z art. 55 § 1 i 2 oraz 62 § 4 o.p. oraz art. 25 pkt 1 ustawy wdrożeniowej w zw. z art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 Rady (WE, EURATOM) z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (dalej: rozporządzenie nr 2988/95) w zw. z art. 6 ust. 1 w/w rozporządzenia - w drodze ich błędnego zastosowania polegającego na wydaniu zaskarżonego postanowienia w sytuacji gdy żądanie zwrotu należności głównej z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich uległo w sprawie przedawnieniu w zakresie zarówno należności głównej, jak i roszczeń odsetkowych, zaś fakt prowadzenia obecnego postępowania i wydania zaskarżonego postanowienia po niemal 15 latach od dnia przyznania środków unijnych, których zwrotu, jak należy domniemywać po treści obecnie zaskarżonego postanowienia domagać się będzie organ, stanowi zdaniem skarżącego jednoznaczny brak zawarcia wyjaśnień w tym zakresie w treści wydanego postanowienia;
2. obrazę przepisów postępowania mającą istotny wpływ na treść wydanej decyzji przez naruszenie:
a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego koniecznego dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności poprzez całkowite pominięcie przez organ znanych mu z urzędu, jak również przedłożonych przez skarżącego dowodów w postaci wydanych orzeczeń sądowych, skierowanego do skarżącego wezwania do zapłaty, pominięciem prawidłowego ustalenia okoliczności istotnych dla sprawy tyczących się przedawnienia należności objętych obecnym postępowaniem;
b) art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez zawieszenie obecnego postępowania z uwagi na trwające postępowanie karne przeciwko skarżącemu, w przypadku gdy jego rozstrzygnięcie nie ma znaczenie dla obecnego postępowania z uwagi na kwestie przedawnienia ewentualnych roszczeń organu w zakresie zwrotu środków publicznych stanowiących niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym, tyczącym się należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz innych należności związanych z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków;
c) art. 153 p.p.s.a. - poprzez całkowite zlekceważenie stanowiska wyrażonego w wydanym już w sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 23 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Rz 572/23 oraz w wyroku z 21 listopada 2024 r. sygn. akt I SA/Rz 486/24 - co przejawiało się w szczególności w zakresie ponownego pominięcia przez organ prawidłowego ustalenia okoliczności istotnych dla spraw, tyczących się przedawnienia należności objętych obecnym postępowaniem, a także pominięciem stanowisk wskazanych w przedmiotowym wyroku w zakresie, w jakim to wskazano, iż art. 66 u.p.f. nie obowiązywał w stanie prawnym tyczącym się stanu faktycznego objętego sprawą, jak również pominięciem okoliczności dotyczących kwestii przedawnienia i zdaniem skarżącego konieczności umorzenia obecnie nadal prowadzonego postępowania;
d) art. 124 k.p.a. w zw. art. 9 k.p.a. i 10 k.p.a. - poprzez brak opisania w uzasadnieniu postanowienia podstaw faktycznych i prawnych jego wydania, w szczególności poprzez pominięcie uzasadnienia podstaw wydania postanowienia z uwagi na zawarcie w jej treści niepełnej, fragmentarycznej oceny prawnej bez wskazania sposobu rozumowania stosowanych przepisów na tle stanu faktycznego ustalonego w sprawie.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ rażąco naruszył art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawieszając postępowanie z uwagi na trwające postępowanie karne przeciwko skarżącemu w sytuacji, gdy jego rozstrzygnięcie nie ma znaczenia dla obecnego postępowania z uwagi na kwestie przedawnienia ewentualnych roszczeń organu w zakresie zwrotu środków publicznych stanowiących niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym dotyczącym należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz innych należności związanych z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków.
Zdaniem skarżącego organ zmierza do ewentualnego przyszłościowego dokonania zaliczenia wpłaconej kwoty z tytułu karnistycznego obowiązku naprawienia szkody w sposób, w jaki dokonał to w treści zaskarżonego uprzednio postanowienia, tj. poprzez podzielenie i zaliczenie wpłaconej kwoty według własnego uznania na poczet i należności głównej budżetowej o charakterze publicznoprawnych i nadto naliczonych odsetek, w przypadku gdy ku temu brak jest jakichkolwiek podstaw czy odniesień. Organ nie zbadał źródła zobowiązania, tj. podstawowego charakteru obowiązku prawnego jaki został uprzednio zasądzony w wyroku karnym, tj. obowiązku naprawienia szkody z art. 46 k.k. i jednoznacznie narażając organ, kosztem skarżącego, na bezpodstawne wzbogacenie.
Według skarżącego, z zaskarżonego postanowienia pośrednio wynika stanowisko organu polegające na oczekiwaniu, poprzez zawieszenie postępowania administracyjnego, na ewentualnie niekorzystne dalsze rozstrzygnięcia w zakresie wyroku karnego wobec skarżącego, zapewne celem dalszego wydawania postanowień przez organ zbieżnych z uprzednio uchylonym, które to byłby z góry całkowicie bezzasadne z uwagi na przedawnienie "roszczeń" organu. Dlatego w sprawie brak byłoby przesłanek do zaliczenia, ewentualnie powstałej dopiero przyszłościowo i hipotetycznie w sprawie ewentualnego wydania wyroku skazującego o określonej treści wobec skarżącego, wpłaconej należności za środek publiczny stanowiący niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym.
Zdaniem skarżącego w sprawie w ogóle nie powinno być wydane zaskarżone postanowienie, a postępowanie powinno zostać umorzone, gdyż wszelkie żądania zwrotu objętych postępowaniem środków unijnych uległy przedawnieniu.
W odpowiedzi na skargę Zarząd Województwa Podkarpackiego wniósł o oddalenie skargi.
Organ wskazał, że układ procesowy w sprawie jest tego rodzaju, że ustalenia toczącego się postępowania karnego determinują kwestię wystąpienia nieprawidłowości w projekcie realizowanym przez skarżącego. Nieprawidłowość w sprawie jest wynikiem popełnionego przez skarżącego czynu zabronionego polegającego m. in. na przedstawianiu Instytucji Zarządzającej na etapie wniosku aplikacyjnego oraz na etapie wniosków o płatność dokumentów niezgodnych ze stanem rzeczywistym. Sąd Najwyższy wyrokiem z 11 grudnia 2024 r. (sygn. akt: [...]) uchylił prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z 19 czerwca 2023 roku (sygn. akt: [...]), który przesądzał o winie skarżącego oraz o wystąpieniu nieprawidłowości w realizowanym projekcie.
Zaznaczono, że w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego organ nie może samodzielnie ustalić, czy podpis skarżącego znajdujący się na uzgodnieniu (umowie) z 30 lipca 2008 r. w przedmiocie zamówienia rębaka jest prawdziwy czy sfałszowany. W tej sytuacji nie jest możliwe w ramach toczącego się postępowania administracyjnego samodzielne ustalenie nieprawidłowości, co w pełni uzasadnia zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. do czasu wydania prawomocnego wyroku karnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje:
Skarga jest uzasadniona i musi skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia.
Podstawą orzeczenia organu był przepis art. 97 § 1 pkt 4 kpa, stanowiący, że organ administracji publicznej zawiesza postepowanie, jeżeli rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W tym konkretnym przypadku postepowaniem tym ma być postępowanie karne toczące się aktualnie przed Sądem Apelacyjnym w [...] przeciwko M. O. w sprawie o czyny z art. 286 § 1 i inne kk.
Jak już wyżej wskazano poprzedni wyrok skazujący M. O. i nakładający na niego obowiązek naprawienia szkody utracił przymiot prawomocności i na skutek uwzględnienia kasacji postępowanie karne toczy się ponownie przed sądem odwoławczym.
Postępowanie karne aktualnie toczące się przed sądem apelacyjnym nie ma jednak charakteru postepowania prejudycjalnego, którego rozstrzygniecie jest konieczne do zakończenia postępowania w niniejszej sprawie.
Postępowanie prejudycjalne zaistnieje bowiem wówczas, w odniesieniu do postępowania zawieszonego, jeżeli rozstrzygane w nim są kwestie prawne lub nawet faktyczne, których rozstrzygniecie nie może nastąpić w postępowaniu bieżącym, zaś bez ich rozstrzygnięcia postępowanie to zakończonym być nie może. Tylko bowiem po rozstrzygnięciu kwestii prejudycjalnej postepaonie administracyjne może mieć dalszy bieg. W przedmiotowej sprawie postępowanie karne nie ma charakteru prejudycjalnego względem wszczętego przez organ administracji samorządowej postępowania zwrotowego. Oczywiście obydwa postępowania dotyczą tej samej kwestii, jednak przesłanki jakie musza zostać wyjaśnione w obu toczących się postępowaniach są różne. W postępowaniu administracyjnym należy ustalić czy zaistniały podstawy do zwrotu wypłaconych dofinansowań, zaś w postępowaniu karnym sąd musi ustalić czy doszło do oszustwa. Przesłanki warunkujące obydwa tego rodzaju ustalenia nie są tożsame i możliwe są różne koincydencje procesowe pomiędzy rozstrzygnięciami obu organów. Z pewnością nie jest zasadna teza, że tylko w przypadku wyroku skazującego możliwe będzie nakazanie zwrotu beneficjentowi uzyskanych dotacji.
Teoretyzując, można wskazać, że będzie to możliwe zarówno w przypadku zapadnięcia wyroku skazującego, jak i uniewinniającego. Dlatego też rozstrzygniecie sprawy karnej nie ma charakteru prejudycjalnego wobec postępowania toczącego się przed Zarządem Województwa Podkarpackiego. Sam organ zresztą w postanowieniu w przedmiocie zawieszenia postępowania kwestii tej zbyt szeroko nie omówił.
Zauważyć należy także, wobec argumentacji podnoszonej w skardze, że różne mogą być także terminy przedawnienia prowadzonych postępowań. Inne bowiem akty prawne regulują kwestię przedawnienia działalności orzeczniczej uprawnionych podmiotów. O ile w przypadku organu administracyjnego kwestia przedawnienia została uregulowana, co już wcześniej podkreślano, w art. 3 Rozporządzenia nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich ( Dz. Urz L 1995 poz. 312 str.1 ), to kwestia przedawnienia przestępstwa będącego przedmiotem sprawy karnej określona została w art. 101 i 102 kk ( ustawa kodeks karny z dnia 6 czerwca 1997 r. Dz. U. 2025 r. poz. 383 t.j. ).
Przedmiotem postępowania administracyjnego jest ustalenie powstania nieprawidłowości określonej w art. 2 pkt 7 Rozporządzenia Rady ( WE ) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999.
Przedmiotem zaś postępowania karnego są znamiona podmiotowe i przedmiotowe poszczególnych czynów zarzuconych oskarżonemu.
Jakkolwiek więc niesposób odrzucić występujących powiązań pomiędzy obydwoma postępowaniami, to jednak postępowanie karne nie ma charakteru prejudycjalnego wobec postępowania administracyjnego. Organ administracyjny posiada bowiem swobodę orzeczniczą w ramach prowadzonego postępowania zwrotowego i samodzielnie rozstrzyga wszystkie zagadnienia. W przepisach k.p.a. brak jest także przepisu statuującego związanie organu administracji wyrokiem skazującym sądu powszechnego.
Nie zaistniała zatem przesłanka z art. 97 § 1 pkt 4 kpa nakazująca organowi zawieszenie postępowania administracyjnego do czasu prawomocnego zakończenia postepowania karnego.
Nie może ono także wywierać skutków w zakresie zwrotu zapłaconego naprawienia szkody na podstawie wyroku sądu karnego. W tym bowiem zakresie nie będą miały zastosowania przepisy procedury administracyjnej, lecz uregulowania związane z naprawieniem szkody rozumianym jako instytucja prawa karnego. Nie jest oczywiście rzeczą sądu administracyjnego dokonywać oceny działania sądu karnego i zapadłych rozstrzygnięć, ale trzeba wskazać, że w postępowaniu karnym występuje jako pokrzywdzony jednostka samorządu terytorialnego w postaci Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podkarpackiego w Rzeszowie, nie zaś organ – Zarząd Województwa Podkarpackiego. Dlatego też decyzje w przedmiocie zwrotu zapłaconego obowiązku naprawienia szkody ( wobec utraty przez wyrok karny statusu prawomocności ) nie będą decyzjami podejmowanymi przez organ w postępowaniu administracyjnym . Przepis art. 46 § 1 stanowi bowiem, że w razie skazania sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka, stosując przepisy prawa cywilnego, obowiązek naprawienia, w całości albo w części, wyrządzonej przestępstwem szkody. Rozstrzygnięcia w zakresie zwrotu zapłaconej w tych warunkach kwoty jako naprawienia szkody są decyzjami pokrzywdzonego, nie organu postępowania administracyjnego.
Końcowo sąd zauważa, że wszelkie argumenty dotyczące konieczności umorzenia postepaonie w przedmiocie zwrotu należności i ich przedawnienia leżą poza zakresem kontroli sądu, która w tej sprawie ogranicza się do postanowienia o zawieszeniu postępowania. Takie są bowiem ramy tej sprawy.
Z tych względów sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawię art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a.
O kosztach orzeczono w myśl art. 200 p.p.s.a. W ich skład wchodzi zwrot wpisu ( 100 zl ), zwrot kosztów zastępstwa adwokackiego ( 480 zł ) i zwrot opłaty od pełnomocnictwa ( 17 zl ).