I SA/RZ 170/25

I SA/Rz 170/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-09-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-03-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jarosław Szaro /przewodniczący/
Małgorzata Niedobylska
Piotr Popek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 76 § 1 i 2, art. art. 78 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Protokolant sekr. sąd. Karolina Gołąbek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2025 r. spraw ze skarg M. C. na decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 21 stycznia 2025 r. - nr 9009-2025-000026 w przedmiocie płatności bezpośredniej i przejściowej wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 na 2023 rok, - nr 9009-2025-000027 w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi ograniczeniami ONW na 2023 rok 1) oddala skargi, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wynagrodzenie adwokatowi M. C. – Kancelaria Adwokacka w R. w kwocie 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt i 40/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 110,40 (sto dziesięć i 40/100) złotych, za pomoc prawną udzieloną z urzędu.
Uzasadnienie
Przedmiotem skarg M. C. (dalej: strona/skarżący) w sprawach połączonych, są dwie decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie (dalej: Agencja) obie z dnia 21 stycznia 2025 r., nr 9009-2025-000026 oraz nr 9009-2025-000027, którymi odpowiednio utrzymano w mocy decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji w M. z dnia 13 czerwca 2024 r., nr 0178-2024-007307 w sprawie płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 na 2023 rok oraz z dnia 13 czerwca 2024 r., nr 0178-2024-007309 w sprawie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2023 rok.
Z uzasadnienia zaskarżonych decyzji oraz akt sprawy wynika, że do organu I instancji strona złożyła wniosek o przyznanie płatności, w którym ubiegała się o przyznanie podstawowego wsparcia dochodów (PWD) i płatności redystrybucyjnej deklarując działki rolne o łącznej powierzchni wynoszącej 3,19 ha oraz płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) strefa I do tej samej powierzchni gruntów.
W dniach od 7 - 9 października 2023 r. w gospodarstwie strony odbyła się kontrola w zakresie kwalifikowalności powierzchni metodą FOTO - wizytacja terenowa, w wyniku której stwierdzono nieprawidłowości w zakresie prowadzenia działalności rolniczej na zadeklarowanych do płatności działkach rolnych:
- [...] położonej na działce ewidencyjnej nr [...],
- [...] położonej na działce ewidencyjnej nr [...],
- [...] położonej na działce ewidencyjnej nr [...],
- [...] położonej na działce ewidencyjnej nr [...],
- [...] położonej na działce ewidencyjnej nr [...].
Z czynności kontrolnych został sporządzony raport z kontroli nr [...], doręczony stronie w dniu 25 kwietnia 2024 r. Strona wniosła zastrzeżenia, po przeanalizowaniu których organ podtrzymał ustalenia zawarte w raporcie z kontroli na miejscu i potwierdził, że na dzień kontroli tj. 9 października 2023 r. (zakończenie wizytacji terenowej) występująca na działkach rolnych [...] , [...] , [...] , [...] , [...] roślinność wskazuje na brak przeprowadzenia na ww. działkach zabiegów agrotechnicznych w 2023 r. dlatego zastosowano kod DR14.
Strona nadal nie zgadzając się ze z ustaleniami organu I instancji w kolejnym piśmie wyjaśniła, że na spornych działkach wykonała skutecznie zabieg agrotechniczny ograniczający wzrost chwastów (w tym nawłoci), a fakt dokonania oprysku mogą potwierdzić członkowie koła łowieckiego. W załączeniu przedłożyła dwa zdjęcia działki nr [...] wykonane w dniu 23 lipca 2024 r. na których według strony widoczna jest roślinność w początkowej fazie rozwoju z zabiegiem ograniczającym wzrost chwastów poprzez oprysk wykonany 6 tygodni wcześniej. Jej zdaniem powyższy dowód potwierdza, że kontrola w dniu 9 października 2023 r. wykonana była po wykonanym oprysku w 2023 r., a sporne chwasty pozostały na paszę dla stada kóz, poprzez wypasanie jesienno-zimowe, innych zabiegów nie mógł wykonać ze względu na brak przyrostu masy zielonej wywołany letnią suszą i zimowymi obfitymi opadami.
Kierownik Biura Powiatowego Agencji w M. po przeprowadzeniu kontroli administracyjnej wniosku z uwzględnieniem raportu nr [...] z kontroli na miejscu stwierdził, że powierzchnia uprawniona do płatności jest mniejsza niż powierzchnia zadeklarowana we wniosku na 2023 rok i dokonał następujących ustaleń:
- dla działki rolnej [...] (położonej na działce ew. [...]) o zadeklarowanej we wniosku powierzchni 0,55 ha stwierdził powierzchnię użytkowaną rolniczo 0,00 ha (kod DR14, DR52) – pow. wykluczona 0,55 ha,
- dla działki rolnej [...] (położonej na działce ew. [...]) o zadeklarowanej we wniosku powierzchni 0,32 ha stwierdził powierzchnię użytkowaną rolniczo 0,00 ha (kod DR14, DR52) - pow. wykluczona 0,32 ha,
- dla działki rolnej [...] (położonej na działce ew. [...]) o zadeklarowanej we wniosku powierzchni 0,93 ha stwierdził powierzchnię użytkowaną rolniczo 0,14 ha (kod DR13+, DR52), na wydzielonej w raporcie działce oznaczonej w raporcie jako [...] o pow. zmierzonej 0,81 ha zastosowano (kod DR14) - pow. wykluczona 0,79 ha,
- dla działki rolnej [...] (położonej na działce ew. [...]) o zadeklarowanej we wniosku powierzchni 0,16 ha stwierdził powierzchnię użytkowaną rolniczo 0,00 ha (kod DR14, DR52) - pow. wykluczona 0,16 ha,
- dla działki rolnej [...] (położonej na działce ew. [...]) o zadeklarowanej we wniosku powierzchni 0,19 ha stwierdził powierzchnię użytkowaną rolniczo 0,00 ha (kod DR14, DR52) pow. wykluczona 0,19 ha.
W związku z powyższymi ustaleniami organ I instancji przyjął, że łączna powierzchnia działek rolnych kwalifikująca się do przyznania płatności dla małych gospodarstw oraz płatności ONW wyniosła 1,18 ha (3,19 ha powierzchnia deklarowana - 2,01 ha powierzchnia wykluczona).
W związku z takimi ustaleniami Kierownik Biura Powiatowego Agencji w M. decyzjami z dnia 13 czerwca 2024 roku z dnia,:
1. nr 0178-2024-007307 odmówił przyznania stronie płatności dla małych gospodarstw i nałożył karę w wysokości [...] zł,
2. nr 0178-2024-007309 odmówił przyznania stronie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) strefa I na rok 2023 i nałożył karę w wysokości [...] zł.
W odwołaniach od powyższych decyzji strona zarzuciła dokonanie przez organ I instancji błędnych ustaleń faktycznych, twierdząc, że spełnia warunki do przyznania dochodzonych płatności, a nałożone sankcje są bezpodstawne i krzywdzące. Strona podniosła, ze przeprowadziła zabiegi ograniczające wzrost chwastów poprzez oprysk i całoroczne wypasanie małego stada kóz na użytek własny i jest to jej zdaniem zgodne ze stanem faktycznym. Wniosła ponadto o przeprowadzenie zapowiedzianej kontroli na miejscu spornych działek.
W kolejnym piśmie procesowym strona podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie, a dla jego potwierdzenia dołączyła zdjęcia opryskiwacza ciągnikowego, który jest jej własnością, środka chwastobójczego i stada kóz. Wskazała ponadto kolejnego świadka, właściciela sąsiednich działek nr [...] i nr [...], który może potwierdzić zagospodarowanie spornych działek zgodnie z jego twierdzeniami.
Dyrektor POR Agencji w Rzeszowie wskazanymi na wstępie decyzjami z dnia 21 stycznia 2025 r. utrzymał w mocy wyżej opisane decyzje organu I instancji z dnia 13 czerwca 2024 r.
Organ odwoławczy na wstępie skarżonych decyzji wskazał oraz omówił mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa krajowego.
W odniesieniu do płatności bezpośrednich, podkreślił organ odwoławczy, że zasady i tryb ich przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej w ramach interwencji objętych Planem oraz w ramach przejściowego wsparcia krajowego określa ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 261 ze zm.; dalej: ustawa o Planie Strategicznym) oraz Rozporządzenie Ministra i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty podstawowego wsparcia dochodów, płatności redystrybucyjnej, płatności dla młodych rolników, płatności związanych z produkcją do powierzchni upraw i płatności związanych z produkcją do zwierząt i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (t. j.: Dz.U. z 2023 r., poz. 482 ze zm., dalej: rozporządzenie w sprawie płatności bezpośrednich). W przypadku płatności ONW zasady te reguluje dodatkowo rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (t.j. Dz.U. poz. 483, z późn. zm., dalej: rozporządzenie ONW).
Organ odwoławczy podkreślił, że w przedmiotowej sprawie przeprowadzono kontrolę na miejscu metodą FOTO, co oznacza, że najpierw przeprowadzono fotointerpretację wszystkich deklarowanych w zakresie wniosku o przyznanie płatności na 2023 rok działek w celu rozpoznania pokrycia gruntu i pomiaru powierzchni działek, a następnie przeprowadzono ich inspekcję terenową. Z czynności tych sporządzono protokół i potwierdzono dokumentacją fotograficzną dotyczącą przedmiotowych działek.
Bazując na dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, a szczególnie danych pokontrolnych z kontroli na miejscu, organ odwoławczy potwierdził stanowisko organu I instancji co do przypisania nieprawidłowości odnośnie spornych powierzchni i stwierdził, że organ ten słusznie ustalił, że powierzchnia kwalifikująca się do przyznania dochodzonych płatności na 2023 rok w gospodarstwie strony wyniosła 1,18 ha. Potwierdzają takie ustalenia przede wszystkim wyniki z przeprowadzonej kontroli na miejscu metodą FOTO podane w raporcie z czynności kontrolnych przeprowadzonych od 7 października 2023 r. do 2 listopada 2023 r.), poparte zgromadzoną dokumentacją fotograficzną działek deklarowanych do płatności wraz ze szkicami poglądowymi przedstawiającymi miejsce i kierunek wykonywania zdjęć. Z tego materiału dowodowego wynikają zdaniem organu odwoławczego następujące nieprawidłowości:
- na działce rolnej [...] (dz. ew. nr [...]) o powierzchni deklarowanej 0,55 ha z uprawą "TUZ" stwierdzono powierzchnię działki 0,55 ha, jednakże użytkowaną rolniczo 0,00 ha. Na wykluczonej, całej powierzchni w/w działki rolnej inspektorzy stwierdzono teren nieużytkowany rolniczo, brak koszenia, chwasty; zgodnie z uwagami inspektorów: na działce stwierdzono brak przeprowadzenia w bieżącym sezonie wegetacyjnym zabiegów agrotechnicznych w tym wypasania, przeciwdziałających występowaniu i rozprzestrzenianiu się chwastów, co obrazują fotografie: [...];,[...] , [...] , [...] zastosowano kody pokontrolne:: DR14, który oznacza, iż na całej działce stwierdzono brak przeprowadzenia w bieżącym sezonie wegetacyjnym, zabiegów agrotechnicznych przeciwdziałających występowaniu i rozprzestrzenianiu się chwastów, DR52 który oznacza, iż stwierdzono powiększenie zasięgu pola zagospodarowania,
- na działce rolnej [...] (dz. ew. nr [...]) o powierzchni deklarowanej 0,32 ha z uprawą "TUZ" stwierdzono powierzchnię działki 0,32 ha, jednakże użytkowaną rolniczo 0,00 ha. Na wykluczonej, całej powierzchni w/w działki rolnej stwierdzono teren nieużytkowany rolniczo, brak koszenia, chwasty zgodnie z uwagami inspektorów: na działce stwierdzono brak przeprowadzenia w bieżącym sezonie wegetacyjnym zabiegów agrotechnicznych w tym wypasania, przeciwdziałających występowaniu i rozprzestrzenianiu się chwastów, co obrazują fotografie: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]; zastosowano kody pokontrolne: DR14 i DR52,
- na działce rolnej [...] (dz. ew. nr [...]) o powierzchni deklarowanej 0,93 ha z uprawą "TUZ" stwierdzono działkę użytkowaną rolniczo tylko na powierzchni 0,14 ha - fotografie: [...] i [...], zastosowano kody nieprawidłowości: DR13+: Zadeklarowana powierzchnia działki rolnej jest większa od powierzchni stwierdzonej i DR52. Na powierzchni 0,81 ha (deklaracja - 0,79 ha) na wydzielonej przez organ działce rolnej [...] położonej na ww. dz. ew. [...] inspektorzy terenowi stwierdzili brak przeprowadzenia w bieżącym sezonie wegetacyjnym zabiegów agrotechnicznych w tym wypasania, przeciwdziałających występowaniu i rozprzestrzenianiu się chwastów, o czym świadczą fotografie nr[...] , [...] , [...] , [...], [...][...][...][...][...] w związku z powyższym inspektorzy zastosowali kody pokontrolne: DR14, DR49, który oznacza iż do obliczenia tolerancji pomiaru zastosowano wartość obwodu zewnętrznego, DR52 który oznacza, iż stwierdzono powiększenie zasięgu pola zagospodarowania, DR53, który oznacza, iż stwierdzono zmniejszenie zasięgu pola zagospodarowania, w związku z powyższym część działki rolnej [...] o powierzchni 0,79 ha została wykluczona z płatności,
- na działce rolnej [...] (dz. ew. nr [...]) o powierzchni deklarowanej 0,16 ha z uprawą "TUZ" stwierdzono powierzchnię działki 0,16 ha, jednakże użytkowaną rolniczo 0,00 ha; na wykluczonej, całej powierzchni działki rolnej inspektorzy stwierdzili teren nieużytkowany rolniczo, brak koszenia, chwasty, zgodnie z uwagami inspektorów: na działce stwierdzono brak przeprowadzenia w bieżącym sezonie wegetacyjnym zabiegów agrotechnicznych w tym wypasania, przeciwdziałających występowaniu i rozprzestrzenianiu się chwastów, co obrazują fotografie: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],, wobec powyższego zastosowano kody pokontrolne: DR14 i DR52
- na działce rolnej [...] (dz. ew. nr [...]) o powierzchni deklarowanej 0,19 ha z uprawą "TUZ" stwierdzono powierzchnię działki 0,19 ha, jednakże użytkowaną rolniczo 0,00 ha, na wykluczonej, całej powierzchni działki rolnej inspektorzy stwierdzili teren nieużytkowany rolniczo, brak koszenia, chwasty, zgodnie z uwagami inspektorów: na działce stwierdzono brak przeprowadzenia w bieżącym sezonie wegetacyjnym zabiegów agrotechnicznych w tym wypasania, przeciwdziałających występowaniu i rozprzestrzenianiu się chwastów, co obrazują fotografie: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], wobec powyższego zastosowano kody pokontrolne: DR14 i DR52,
Reasumując powyższe organ odwoławczy stwierdził, że prawidłowe jest stanowisko organu i instancji, że po wykluczeniu łącznej powierzchni 2,01 ha (0,55 ha z działki rolnej [...] + 0,32 ha z działki rolnej [...] + 0,79 ha z działki rolnej [...] + 0,16 ha z działki rolnej [...] + 0,19 ha z działki rolnej [...]) powierzchnia stwierdzona w toku przeprowadzonego postępowania wyniosła 1,18 ha (3,19 ha pow. deklarowana - 2,01 ha powierzchnia wykluczona). Mając zaś uwadze procent przedeklarowania w niniejszych płatnościach (170,34 %) zasadnie odmówiono stronie przyznania płatności dochodzonych płatności na 2023 rok i nałożona prawidłowo wyliczone kary administracyjne.
Odnosząc się do stanowiska wyrażonego przez stronę w odwołaniu, organ odwoławczy podkreślił, że w dniu 25 kwietnia 2024 r., została doręczona stronie kopia raportu z kontroli na miejscu w zakresie płatności bezpośrednich i ONW, która zawierała kody nieprawidłowości i ich wyjaśnienia. Strona skorzystała z uprawnienia do zgłoszenia zastrzeżeń, które zostały przeanalizowane co jednak nie doprowadziło do zmiany zawartych w raporcie ustaleń - organ podtrzymał ustalenia zawarte w raporcie z kontroli na miejscu i potwierdził, że na dzień kontroli tj. 9 października 2023 r. występująca na działkach rolnych [...],[...],[...],[...],[...]roślinność wskazuje na brak przeprowadzenia na ww. działkach zabiegów agrotechnicznych w 2023 r. dlatego zastosowano kod DR14. Organ odwoławczy podkreślił, że raport z czynności kontrolnych jest dokumentem urzędowym sporządzanym w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w zakresie ich działania (art. 76 § 1 i 2 k.p.a.), stanowi zatem dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. W niniejszej sprawie w ocenione organu odwoławczego raport z czynności kontrolnych został sporządzony w sposób prawidłowy, rzetelny i jest dokumentem stanowiącym dowód w niniejszej sprawie.
W odniesieniu do twierdzeń strony, że działka nr [...] była użytkowana rolniczo, a widoczna jest roślinność w początkowej fazie rozwoju z zabiegiem ograniczającym wzrost chwastów poprzez oprysk wykonany 6 tygodni wcześniej, organ zauważył, że powierzchnia działki nr [...] została przyjęta do płatności zgodnie z deklaracją strony, czyli do powierzchni wynoszącej 0,51 ha.
Organ odwoławczy odnosząc się do stanowiska strony podnoszonego w odwołaniu, podkreślił, że nie neguje jej twierdzeń o przeprowadzeniu zabiegów ograniczających wzrost chwastów poprzez oprysk i całoroczne wypasanie małego stada kóz na użytek własny, ale stwierdził, że na podstawie zebranych dowodów, a więc raportu z kontroli na miejscu nr 9009-00000007346/23, dołączonych do niego zdjęć, a także informacji z dnia 12 grudnia 2024 r. na temat wartości MKO dla działek wskazanych w odwołaniu, zastany stan działek nie pozwala uznać, że na spornych działkach rolnych [...], [...], [...], [...] i [...] ([...]) przeprowadzone ewentualne zabiegi agrotechniczne i całoroczne wypasanie małego stada kóz na użytek własny nie były wystarczające do tego by doprowadzić do usunięcia niepożądanej roślinności do dnia 31 lipca 2023 r. Jednocześnie organ podkreślił, że ustawodawca nie wskazuje maksymalnej ilości wykonania zabiegów agrotechnicznych, wskazując ich minimalną ilość. Jednocześnie ustawodawca określił warunek, ze wykonanie zabiegu ma na celu usuniecie lub zniszczenie niepożądanej roślinności, jeśli wiec wykonane zabiegi nie pozwoliły na osiągnięcie tego celu, należało wykonać tych zabiegów więcej.
W ocenie organu odwoławczego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności fotografie spornych działek rolnych wykonane podczas kontroli na miejscu, bez wątpliwości wskazuje, że na ww. działkach rolnych, na całych ich powierzchniach, znajduje się nieużytek, obszar jest porośnięty niepożądaną roślinnością, zachwaszczony oraz zadrzewiony, co obrazują dołączone do akt sprawy fotografie dla działki rolnej: [...] nr: [...],[...],[...],[...],dla działek rolnych [...], [...], [...] nr: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]i dla działki rolnej [...] ([...]) nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],. Stwierdzony stan potwierdza brak przeprowadzenia w bieżącym sezonie wegetacyjnym, zabiegów agrotechnicznych przeciwdziałających występowaniu i rozprzestrzenianiu się chwastów.
Dyrektor POR Agencji w Rzeszowie wyjaśnił, że ideą płatności jest dofinansowanie do produkcji rolnej i pomoc rolnikom rzeczywiście użytkującym i utrzymującym w dobrej kulturze rolnej posiadane grunty. Brak wykonania zabiegów agrotechnicznych na spornej działce lub wykonanie ich w ilości niewystarczającej do zniszczenie niepożądanej roślinności nie można zakwalifikować jako rolniczego użytkowania i utrzymywania działek w dobrej kulturze rolnej.
Odnosząc się do dowodów wskazanych przez stronę organ odwoławczy podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie w gospodarstwie odwołującego się odbyła się kontrola w zakresie kwalifikowalności powierzchni metodą FOTO - wizytacja terenowa w dniach 7- 9 października 2023 r., podczas której został ustalony maksymalny kwalifikowany obszar czyli powierzchnia użytkowana działek, jest to obszar działek o którym mowa w art. 2 ust. 7 lit. a rozporządzenia 2022/1172. W związku z powyższym organ jest w posiadaniu wiarygodnych wyników pozwalających na ustalenie powierzchni kwalifikowanej MKO dla działek rolnych [...], [...], [...] [...] i [...] ([...] wobec czego zbędne było przeprowadzanie dodatkowego dowodu: tj. przeprowadzenia ponownej kontroli na miejscu czy zeznań powołanego przez stronę świadka (właściciela sąsiednich działek nr [...] i nr [...]). Organ zaznaczył nadto, że dowodu na użytkowanie spornych działek nie stanowią także zdjęcia: opryskiwacza ciągnikowego, który jest jej własnością, środka chwastobójczego i stada kóz, ponieważ nie świadczą one o użytkowaniu rolniczym wykluczonych przez organ płatności. Zdaniem organu odwoławczego wskazana przez organ I instancji powierzchnia użytkowana rolniczo jest zgodna ze stanem faktycznym i spójna z dowodami zgromadzonymi w toku prowadzonego postępowania, natomiast strona nie przedstawiła organowi żadnych dowodów, które mogłyby skutecznie zanegować stan faktyczny stwierdzony na spornych działkach: rolnych.
W jednobrzmiących skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższe decyzje Dyrektora POR w Rzeszowie z dnia 21 stycznia 2025 r., wniesionych jednym pismem, strona zarzuciła organowi odwoławczemu błędne ustalenia co braku przeprowadzenia przez nią w 2023 r. zabiegów agrotechnicznych na spornych działkach.
Według skarżącego na działkach tych ograniczył rozprzestrzenianie się chwastów (nawłoci) poprzez zastosowanie opryskiwacza oraz całoroczne wypasanie małego stada kóz. Potwierdzeniem tego są ślady kół ciągnika po przejazdach roboczych, zeznania członków koła łowieckiego i właściciela pobliskich działek rolnych, monitoring z wieży kościoła oraz dołączane przez niego w sprawie zdjęcia fotograficzne.
W odpowiedzi na skargi Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji w Rzeszowie wniósł o ich oddalenie i podtrzymał argumentację powołaną w zaskarżonych decyzjach.
W piśmie procesowym z dnia 9 lipca 2025 r. skarżący podniósł, że kwestionowana działka nr [...] jest użytkowana w takiej samej wielkości jak sąsiednia działka nr [...], która także stanowi jego własność, więc Agencja nie ponosi straty obszarowej. Dodał, ze fakt oprysku może potwierdzić właściciel działki nr [...] Wniósł ponadto o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy co do potencjału wzrostu nawłoci kanadyjskiej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Skargi nie zasługują na uwzględnienie.
Uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w świetle art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2024, poz. 935; dalej: P.p.s.a.) następuje w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przez organ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ramach powyższej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Dodać trzeba, że na zakres tej kontroli wpływa ma art. 134 P.p.s.a., wedle którego Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli sądowej zaskarżonych decyzji Dyrektora POR Agencji w Rzeszowie z dnia 21 stycznia 2025 r w zakreślonych wyżej granicach, Sąd doszedł do przekonania, że odpowiadają one ona prawu.
Zasadniczym przedmiotem sporu między stronami jest zasadność wyłączenia przez organy Agencji z płatności z tytułu wsparcia bezpośredniego oraz ONW w kampanii na 2023 r. powierzchni części zadeklarowanych do płatności działek rolnych o powierzchni 2.01 ha. Według organu odwoławczego, obszary wykluczone z płatności nie były użytkowane rolniczo, bowiem na ich powierzchniach, znajdował się nieużytek, obszar porośnięty niepożądaną roślinnością, zachwaszczony oraz zadrzewiony. Z kolei skarżący uważa, że prawidłowo prowadził działalność rolncza na spornych działkach gdyż przeprowadziła zabiegi ograniczające wzrost chwastów poprzez oprysk i całoroczne wypasanie małego stada kóz na użytek własny.
Rację w tak zakreślonym sporze należy przyznać organom Agencji a zarzuty i oczekiwania zgłaszane w skargach należy ocenić jako nieuzasadnione.
Podkreślenia na wstępie wymaga, że de facto między stronami nie ma sporu co do stanu spornych działek rolnych na dzień 9 października 2023 r. to jest na dzień zakończenia kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie rolnym skarżącego. Skarżący nie kwestionuje, że przeważającą cześć zakwestionowanych obszarów spornych działek porastała wówczas niepożądana roślinność, przede wszystkim nawłoć. Ten stan jednoznacznie wykazany jest prawidłowo sporządzonym raportem z kontroli na miejscu metodą FOTO dokumentującym czynności kontrolne przeprowadzone od 7 października 2023 r. do 2 listopada 2023 r., dołączoną doń dokumentacją fotograficzną deklarowanych działek wraz ze szkicami poglądowymi przedstawiającymi miejsce i kierunek wykonywania zdjęć oraz informacja z dnia 12 grudnia 2024 r. na temat wartości MKO dla spornych działek. Podnosi jednak, że wykonywał zabiegi agrotechniczne ograniczające wzrost chwastów to jest oprysk, a ponadto dokonywał wypasu własnego, małego stadka kóz. Tych faktów z kolei nie negują organy Agencji. Zatem spór w niniejszej sprawie nie sprowadza się stanu faktycznego, ten jest bowiem bezsporny, lecz do oceny prawnej - subsumpcji niespornych ustaleń faktycznych pod stosowne przepisy prawa krajowego.
Zasadnicze znaczenie dla oceny niniejszej sprawy miały zapisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2023 r. w sprawie kryteriów uznawania użytków rolnych za pozostające w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy (Dz. U. z 2023 r., poz. 461) wykładane w spójności z celem i założeniem programów wsparcia gospodarstw rolnych. Zgodnie z § 1 ust. 1 pkt. 1 w/w rozporządzenia użytki rolne uznaje się za pozostające w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy, jeżeli został na nich przeprowadzony co najmniej jeden zabieg agrotechniczny mający na celu usunięcie lub zniszczenie niepożądanej roślinności - w przypadku gruntów ornych i trwałych użytków zielonych w terminie do dnia 31 lipca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pomocy, o której mowa w art. 20 pkt 1 - 4 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027.
Zgodnie z przywołanym przepisem beneficjent płatności obszarowych deklarując do płatności działki rolne miał obowiązek przeprowadzenia na ww. działkach przynajmniej jednego zabiegu agrotechnicznego, ale skutkiem przeprowadzenia tego właśnie zabiegu miało być doprowadzenie do zniszczenia niepożądanej roślinności. Zastany stan działek udokumentowany dokumentacją fotograficzną nie pozwala na uznanie, że stanowił użytek rolny. Organ nie neguje twierdzenia strony, że na spornych działkach wykonany był w deklarowanym przez skarżącego terminie zabieg agrotechniczny i mógł być dokonywany wypas kóz, ale na podstawie zebranych dowodów a więc raportu z kontroli stwierdził organ, że zabiegi agrotechniczne przeciwdziałające występowaniu i rozprzestrzenianiu się chwastów, były nieskuteczne.
Zgodzić się należy z oceną organów Agencji w zakresie stwierdzonych na zakwestionowanych działkach nieprawidłowości. Należy podkreślić, że ustawodawca nie wskazuje maksymalnej ilości wykonania zabiegów agrotechnicznych, wskazuje ich minimalną ilość, jednocześnie warunkując, iż wykonanie zabiegu ma na celu usunięcie lub zniszczenie niepożądanej roślinności. Zatem jeśli jeden zabieg nie pozwolił na osiągnięcie celu, należało wykonać tych zabiegów więcej, tak aby nieporządną roślinność usunąć z powierzchni deklarowanej do płatności co jak zostało wskazane powyżej na spornych działkach nie miało miejsca. Ideą płatności jest dofinansowanie do produkcji rolnej i pomoc rolnikom rzeczywiście użytkującym i utrzymującym w dobrej kulturze rolnej posiadane grunty. Brak wykonania zabiegów agrotechnicznych na spornej działce lub wykonanie ich w ilości niewystarczającej do zniszczenie niepożądanej roślinności nie można zakwalifikować jako rolniczego użytkowania i utrzymywania działek w dobrej kulturze rolnej.
Sąd podziela stanowisko organu co do sposobu interpretacji sformułowania "został przeprowadzony co najmniej jeden zabieg agrotechniczny mający na celu usunięcie lub zniszczenie niepożądanej roślinności" zawartego w w/w rozporządzeniu z dnia 9 marca 2023 r.. Gdyby przyjąć, że wykonanie dowolnego zabiegu agrotechnicznego w terminie wskazanym w tym rozporządzeniu, stanowiłoby wypełnienie wymagań stawianych przez przepisy tyczące płatności producentom rolnym, to nawet nieskuteczny albo nieadekwatny zabieg, bez względu na stan działki po takim zabiegu, oznaczałby prawidłowe prowadzenie dzielności rolniczej, z czym Sąd w obecnym składzie się diametralnie nie zgadza. Powyższe przepisy określają wymogi minimalne, które muszą być jednak dostosowywane do konkretnej produkcji i działki. Obowiązkiem producenta rolnego jest stałe monitorowanie zgłoszonych do płatności działek i odpowiednie reagowanie na wszelkie nieprawidłowości, zwłaszcza jeśli na działkach tych znajduje się tak ekspansywny gatunek niepożądanej roślinności jaką jest nawłoć. Występowanie takiej rośliny o znanych przecież właściwościach wzrostu powinno wymusić odpowiednie użytkowanie rolnicze to jest podjęcie skutecznych zabiegów agrotechnicznych, względnie zwiększenie ich częstotliwości, bowiem wnioskodawca zobowiązuje się do utrzymania gruntów w odpowiednim stanie przez cały rok kalendarzowy. Tymczasem stan obiektywnie stwierdzony na zakwestionowanych działkach nie spełniał wymogu użytkowania rolniczego, gdyż wizualizacja dokumentacji fotograficznej przedstawia całe obszary porośnięte kilkudziesięciocentymetrowymi odrostami.
Wyjaśnić również należy, że przepisy regulujące prawo przyznawania płatności oraz stosowanie sankcji mają charakter bezwzględnie obowiązujący, tzn. organ ma obowiązek ich zastosowania przy zaistnieniu określonych przesłanek - ich stosowanie nie jest zależne od uznania organu. Powyższe ma na celu zagwarantowanie wszystkim producentom równego traktowania w takim samym stanie faktycznym.
Sąd rozważania poczynione przez organy Agencji w powyższym zakresie w pełni podziela. W ocenie Sądu skarżone decyzje w sposób zrozumiały wyjaśniają powody wykluczenia części powierzchni działek ewidencyjnych ze wskazaniem obszarów objętych nieprawidłowościami i na czym one polegają, a także wyjaśnienie podstawy prawnej takiej decyzji.
Jeszcze raz podkreślić należy, że stwierdzono obszary podlegające wykluczeniu porośnięte są niepożądaną roślinnością – przede wszystkim chwastami, która to roślinność nie stanowi roślin pastewnych wykorzystywanych do karmienia zwierząt. Taka roślinność de facto nie spełnia definicji trwałego użytku zielonego, o której mowa w art. 2 pkt 29 ustawy o Planie Strategicznym. Wykluczenie zakwestionowanych obszarów, uznanych za niekwalifikowalne nie było wynikiem braku wykonania jakiegokolwiek zabiegu agrotechnicznego, a rezultatem stwierdzenia przez organy Agencji, braku prowadzenia na danym terenie działalności rolniczej, w związku z występującą na nim niepożądaną roślinnością, przede wszystkim chwastami.
Relewantne ustalenia w sprawie organy Agencji poczyniły przede wszystkim w oparciu o raport zawierający wynik przeprowadzonej w gospodarstwie skarżącego kontroli w zakresie kwalifikowalności powierzchni metodą FOTO. Kontrola metodą teledetekcji (zwanej w skrócie FOTO) polega na zrealizowaniu czynności kontrolnych wobec wszystkich działek rolnych wchodzących w skład danego gospodarstwa beneficjenta. Wzmiankowane czynności kontrolne polegają na pomiarze powierzchni działek rolnych w oparciu o ortofotomapę oraz na przeprowadzeniu obowiązkowego wywiadu terenowego każdej wymienionej we wniosku działki rolnej. W trakcie takiego wywiadu – kontroli na miejscu, sprawdza się rodzaje upraw, jakie występują na kontrolowanych działkach rolnych, a w razie konieczności, gdy nie można zmierzyć granic działek na ortofotomapie przeprowadzane są pomiary granic działek. Z tych czynności sporządzana jest obowiązkowo dokumentacja pokontrolna w tym fotograficzna, utrwalająca zastany stan działek. Dodać należy, ze raport z czynności kontrolnych jest dokumentem urzędowym sporządzanym w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w zakresie ich działania (art. 76 § 1 i 2 K.p.a.).
Dysponując takim materiałem dowodowym, zweryfikowanym nadto w ramach postepowania odwoławczego informacją wyspecjalizowanej komórki w zakresie wartości MKO spornych działek (informacja Wydziału GIS z dnia 12 grudnia 2024 r. z opisem i wizualizacja spornych działek), Dyrektor POR Agencji w Rzeszowie nie był zobowiązany do przeprowadzenia uzupełniającego postepowania dowodowego sugerowanego przez skarżącego, tym bardziej, że miał on zgodnie z teza dowodową potwierdzać fakty przez organ nie kwestionowane (posiadanie sprzętu do oprysku, stada kóz, wykonanie oprysku). W ocenie Sądu materiał dowodowy został przez organ zebrany prawidłowo, bez uchybienia art. 78 § 1 K.p.a. - wedle którego żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem.
Notabene tego rodzaju wnioski dowodowe skarżącego bezskuteczne były także na etapie postepowania sądowego, tym bardziej, że wykraczały poza dopuszczalne ramy postępowania dowodowego na rozprawie zakreślone w art. 106 § 3 p.p.s.a. (opinia biegłego, zeznania świadka) lub odnosiły się do działek nieobjętych postępowaniem. Z tych powodów Sąd oddalił te wnioski na podstawie w/w przepisu.
Tak samo bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje podnoszony przez skarżącego argument, że dysponuje innymi jeszcze gruntami, które według niego są utrzymane w dobrej kulturze rolnej, w związku z czym Agencja nie poniosła żadnej szkody, jeśli nawet by uznać, że sporne działki są niekwalifikowalne. Otóż wskazać należy, ze ocenie pod kątem spełnienia wymogów do przyznania płatności nie podlegają jakiekolwiek działki, lecz konkretne, zadeklarowane we wniosku o płatność, co do których wnioskodawca podejmuje się określonych zobowiązań.
W ocenie Sądu w niniejszych sprawach organy Agencji rozpatrzyły cały zgromadzony materiał dowodowy, ustosunkowując się do zgromadzonych w sprawie dowodów i wynikających z nich okoliczności faktycznych. Ocena dowodów i wyciągnięte z niej wnioski przez organ odwoławczy, zdaniem Sądu, nie naruszają granic swobodnej oceny bowiem poczynione ustalenia wynikają ze zgromadzonych dowodów, tok rozumowania jest przejrzysty oraz zgodny z zasadami logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego.
Mając na względzie, że skarżone decyzje zostały wydane w zgodzie z przepisami prawa procesowego i nie naruszają przepisów prawa materialnego, Sąd - na podstawie art. 151 P.p.s.a. - oddalił skargi.
Sąd orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącemu przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu na mocy art. 250 § 1 P.p.s.a. w związku z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. 2024 r., poz. 763).