I SA/RZ 154/25

I SA/Rz 154/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-06-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Grzegorz Panek
Małgorzata Niedobylska /przewodniczący/
Piotr Popek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1741
art. 23 ust.1- 4
Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Protokolant specjalista Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2025 r. spraw ze skarg J. P. na decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 13 stycznia 2025 r. - nr 9009-2025-000017, w przedmiocie płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 za 2023 rok, - nr 9009-2025-000018, w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami ONW za 2023 rok, - nr 9009-2025-000019, w przedmiocie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach Programu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 za 2023 rok 1) uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia 16 lipca 2024r. nr 0185-2024-003131, nr 0185-2024-003133, nr 0185-2024-003185, 2) zasądza od Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie na rzecz skarżącego J. P. kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skarg J.P. (dalej: wnioskodawca/strona/skarżący,) są decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Agencja) w R. z dnia 13 stycznia 2025 r., nr:
1 nr 9009-2025-000017 w sprawie płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023 – 2027 (dalej: Plan),
2. nr 9009-2025-000018 w sprawie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2023.
3. nr 9009-2025-000019 płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 na rok 2023.
Zaskarżone rozstrzygnięcia zostały oparte o następujące okoliczności faktyczne i prawne.
W dniu 30 maja 2023 r. do Biura Powiatowego Agencji w S. wpłynęły wnioski skarżącego o przyznanie płatności na 2023 r. :
- rolno środowiskowo klimatycznych nowe zobowiązania w ramach WPR 2023-2027 (ZRSK2327) – deklarując w pierwszym roku realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo- klimatycznego realizację: Wariantu 1.5 - Półnaturalne łąki świeże na powierzchni 1,24 ha, Wariantu 2.5 Półnaturalne łąki świeże na powierzchni 3,02 ha oraz Wariantu 1.4 Półnaturalne łąki wilgotne na powierzchni 0,84 ha;
- w ramach płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023 – 2027 deklarując działki rolne o powierzchni 24,92 ha do podstawowego wsparcia dochodów oraz płatności redystrybucyjnej, w tym działki rolne o powierzchni 3,88 ha do płatności związanej do powierzchni upraw roślin strączkowych na nasiona i działki rolne o powierzchni 14,02 ha do uzupełniającej płatności podstawowej; nadto zadeklarował strona w ramach ekoschematów - Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi realizację Praktyki — Zróżnicowana Struktura Upraw oraz Praktyki - Wymieszanie słomy z glebą;
- dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2023 typu z ograniczeniami naturalnymi strefy II na działkach rolnych do powierzchni 1,24 ha oraz typu specyficzny strefa I (niekorzystne warunki o walorach przyrodniczo turystycznych) na działkach rolnych do powierzchni 3,32 ha.
Kierownik Biura Powiatowego Agencji w S. po rozpatrzeniu powyższego wniosku, na podstawie przeprowadzonej kontroli administracyjnej stwierdził, że w przypadku działki ewidencyjnej nr [...] (działka rolna AW) na której wnioskodawca zadeklarował powierzchnię 0,15 ha powierzchnia maksymalnego kwalifikowalnego obszaru wynosi 0,14 ha.
Ponadto, w przypadku działki ewidencyjnej nr [...], na której wnioskodawca zadeklarował działkę rolną AE z uprawą TUZ o powierzchni 0,40 ha oraz działki ewidencyjnej nr [...], na której zadeklarował działkę rolną AG z uprawą TUZ o powierzchni 0,44 ha, stwierdzono konflikt krzyżowy, tzn. na powyższe działki wniosek złożył również inny producent rolny.
Na wezwanie organu I instancji strona złożyła w dniu 24 i 25 kwietnia 2024 r. następujące dokumenty:
- wypowiedzenie umowy dzierżawy z dnia 6 marca 2023 r. dotyczące działek ewidencyjnych nr [...] i [...];
- wypis z rejestru gruntów na działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] z dnia 16 marca 2023 r. (na którym jako właściciel w udziale 1/1 figuruje S.I.);
- uproszczony wypis z rejestru gruntów z dnia 22 kwietnia 2024 r., na działki ewidencyjne nr [...],[...], (na którym jako właściciel w udziale 6/24 figuruje J.I.);
- Postanowienie Sądu Rejonowego w S. I Wydział Cywilny Sygn. akt I Ns [...] z dnia 28 lutego 2024 r., o stwierdzeniu nabyciu spadku po J. I. ( z którego wynika, że spadek po zmarłej w dniu 29 listopada 2021 r., nabyły dzieci po 1/5 części: E. P., B. H., A. C., M. I., J. I.);
- wniosek E. P. z dnia 14 marca 2023 r., do Sądu Rejonowego w S. o przeprowadzenie sprawy spadkowej po Pani J. I.;
- wykaz działań agrotechnicznych J. P. na m.in. spornych działkach nr [...] i [...];
- zaświadczenie z Urzędu Skarbowego z dnia 14 marca 2023 r.;
- oświadczenie z dnia 25 kwietnia 2024 r., J. P..
Następnie w dniu 17 czerwca 2024 r., strona złożyła w Biurze Powiatowym dodatkowe dokumenty:
- oświadczenie świadka P. G. z dnia 14 czerwca 2024 r., o wykoszeniu działek nr [...] i [...];
- oświadczenie z dnia 18 czerwca 2024 r., współwłaścicieli działek nr [...], [...] E.P., B.H. oraz J.I., którym oświadczyli, że od 6 marca 2023 r., działki o nr [...] i [...] będzie uprawiać E.P,
- postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 6 kwietnia 1994 r., o stwierdzeniu nabycia spadku po J.I. ;
- postanowienie z dnia 5 stycznia 2018 r., sygn. akt I Ns [...] o nabyciu spadku po J.I. nabyła przez M.I.,
- upomnienie nr [...] z dnia 29 listopada 2023 r., z Gminy Z.;
- decyzję z dnia 22 stycznia 2024 r., FN-III.3123.205.2024 Wójta Gminy Z. w sprawie podatku;
- decyzję w sprawie wymiaru podatku rolnego za rok 2024 z dnia 22 stycznia 2024 FN- III.3121.108.2024.
Druga strona konfliktu krzyżowego M.B. w dniu 29 kwietnia 2024 r., w odpowiedzi na wezwanie dotyczące spornych działek ewidencyjnych nr [...] i [...] przedłożyła umowę dzierżawy z dnia 25 maja 2020 r., zawartą pomiędzy J.I. - wydzierżawiającą, a M.B. - dzierżawcą na okres 5 lat od dnia 25 stycznia 2020 r. do dnia 25 stycznia 2025 r. i wykaz działań agrotechnicznych.
Kierownik BP Agencji w S., po analizie wszystkich zebranych w sprawie dowodów, stwierdził, że zarówno J.P. jak i druga konfliktu krzyżowego nie byli faktycznymi użytkownikiem działki ewidencyjnej nr [...] i [...] w roku 2023 r. W ocenie organu I instancji z w/w dokumentów wynika, że postępowanie spadkowe po współwłaścicielu działki ewidencyjnej nr [...] J.I. zostało zakończone dopiero 28 lutego 2024 r., natomiast na podstawie przedłożonego wypisu z rejestru gruntów dla działki ewidencyjnej nr [...] z dnia 16 marca 2023 r., jako właściciel w udziale 1/1 widnieje S.I..
W związku z powyższym organ I instancji uznał, że własność działek ewidencyjnych nr [...] i [...] w roku 2023, nie była uregulowana na dzień 31 maja 2023 r. i J.P. nie posiadał tytułu prawnego do działek ewidencyjnych nr [...] i [...]. Wobec powyższego organ wykluczył wnioskodawcy z płatnosci sporne działki rolne w tym: działkę rolną AG ( dz. ew. [...] ) o powierzchni 0,44 ha oraz działkę rolną AE ( dz. ew. [...] ) o powierzchni 0,40 ha ze względu na brak tytułu prawnego na dzień 31 maja 2023 r. oraz powierzchnię 0,01 ha z działki rolnej AW.
Po wykluczeniu z płatności w/w powierzchni powierzchnia kwalifikująca się do płatności wyniosła 24,07 ha (24,92 ha pow. deklarowana - 0,40 ha -0,44 ha -0,01 ha).
Mając na względzie powyższe, decyzją z dnia 19 czerwca 2024 roku nr 0185- 2024-003131 organ przyznał stronie płatności na rok 2023 w tym :
- podstawowe wsparcie dochodów w wysokości [...] zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości [...] zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia,
- płatność redystrybucyjną w wysokości [...] zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości [...] zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia,
- płatność do roślin strączkowych na nasiona - 2023 w wysokości [...] zł,
- zróżnicowana struktura upraw w wysokości [...] zł,
- wymieszanie słomy z glebą w wysokości [...] zł,
- uzupełniającą płatność podstawową w wysokości [...] zł.
Decyzją z dnia 19 czerwca 2024 r., nr 0185-2024-003133, organ przyznał stronie płatność ONW na rok 2023 płatność dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) z ograniczeniami naturalnymi strefa II w wysokości [...] zł oraz odmówił przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) ONW typ specyficzny strefa I (niekorzystne warunki o walorach przyrodniczo- turystycznych).
W zakresie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej organ uznał, że powierzchnia kwalifikująca się do płatności w ramach realizacji wariantu 1.4. wyniosła 0 ha. W trakcie przeprowadzonej kontroli administracyjnej wniosku w tym zakresie stwierdzono, że w przypadku działek rolnych zadeklarowanych w ramach realizacji wariantu 2.5, w tym działki rolne: AD (dz. ew. [...]) o zadeklarowanej powierzchni 0,53 ha z uprawą trwały użytek zielony (TUZ), P (dz. ew. [...]) o zadeklarowanej powierzchni 0,77 ha z uprawą trwały użytek zielony (TUZ), AK (dz. ew. [...], [...] ) o zadeklarowanej łącznej powierzchni 0,40 ha z uprawą trwały użytek zielony (TUZ) zawyżenie maksymalnego kwalifikowalnego obszaru TUZ (MKO TUZ). I tak dla działki rolnej AD powierzchnia MKO TUZ wynosi 0 ha (zawyżenie na powierzchni 0,53 ha ), dla działki rolnej P powierzchnia MKO TUZ wynosi 0 ha (zawyżenie na powierzchnia 0,77 ha) a dla działki rolnej AK powierzchnia MKO TUZ wynosi 0,29 ha (zawyżenie na powierzchni 0,11ha). W przypadku działek rolnych zadeklarowanych w ramach realizacji wariantu 1.5 o powierzchni 1,24 ha nie stwierdzono nieprawidłowości.
Zatem wg organu powierzchnia kwalifikująca się do płatności w ramach realizacji wariantu 1.5 wyniosła 1,24 ha. Po wykluczeniu powierzchni 1,41 ha (0,53 ha + 0,77 ha + 0,11 ha) powierzchnia kwalifikująca sic do przyznania płatności w ramach realizacji wariantu 2.5 wyniosła 1,61 ha (3,02 ha pow. deklarowana - 1,41 ha pow. wykluczona).
Mając na względzie powyższe organ I instancji decyzją z dnia 16 lipca 2024 r., nr 0185-2024-003185 przyznał stronie płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne na rok 2023 w wysokości [...] zł, w ramach realizacji Wariantu 1.5 Półnaturalne łąki świeże, w tym przyznał kwotę przeznaczoną na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu sporządzenia dokumentacji przyrodniczej sporządzenia przy udziale eksperta przyrodniczego części szczegółowej planu działalności rolnośrodowiskowej w łącznej wysokości [...] zł oraz odmówił przyznania stronie płatności rolno-środowiskowo- klimatycznych, o którą ubiegano się we wniosku o przyznanie płatności na rok 2023 do działek zadeklarowanych w ramach:
• Wariant: 1.4 Półnaturalne łąki wilgotne i nałożył karę w wysokości [...] zł.
• Wariant: 2.5 Półnaturalne łąki świeże i nałożył karę w wysokości [...] zł.
Ponadto Kierownik BP Agencji w S. ustalił stronie obszar gruntów objęty zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym stanowiący powierzchnię:
- zobowiązanie Wariant: 1.5 Półnaturalne łąki świeże podjęte w dniu 2023-03-15 na powierzchnię 1,24 ha.
- zobowiązanie Wariant: 2.5 Półnaturalne łąki świeże podjęte w dniu 2023-03-15 na powierzchnię 1,61 ha.
W odwołaniu od w/w decyzji strona zarzuciła bezpodstawne wykluczenie działek ewidencyjnych nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,84 ha, twierdząc, że jest ich użytkownikiem od około 20 lat i przedstawiła własną ocenę sytuacji prawnej w/w działek powołując się na dokumenty wskazane w treści odwołania.
Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji w R. opisanymi na wstępie decyzjami z dnia 13 stycznia 2025 r., utrzymał w mocy zaskarżone decyzje, podzielając ustalenia faktyczne, choć w zakresie rozważań prawnych nie podzielił stanowiska organu I instancji, że stan prawny spornych działek o nr [...] i [...] nie jest uregulowany. Uznał jednak, że zebrane dowody i dokonane na ich podstawie ustalenia nie mogą doprowadzić do zmiany zaskarżonych decyzji.
Organ odwoławczy stwierdził mianowicie, że organ I instancji słusznie wykluczył z płatności działkę ewidencyjną nr [...] (działka rolna AE) o powierzchni 0,40 ha oraz działkę ewidencyjną nr [...] (działka rolna AG) o powierzchni 0,44 ha, prawidłowo ustalając, że strona nie posiada tytułu prawnego do ww. działek, a zatem nie była faktycznym użytkownikiem w/w działek na kampanię 2023 r.
Dyrektor POR podkreślił, że zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1741 ze zm., dalej: ustawa o Planie Strategicznym) płatności są przyznawane do gruntu, który w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności jest w posiadaniu rolnika, ubiegającego się o ich przyznanie, na podstawie tytułu prawnego. W związku z uzyskaną informacją, że działki ewidencyjne nr [...] i [...]. o łącznej powierzchni 0,84 ha, zostały zadeklarowane we wniosku o płatność przez dwóch różnych beneficjentów, organ I instancji zobowiązany był do dokonania weryfikacji dwóch elementów: po pierwsze organ prowadzący postępowanie powinien ustalić faktycznego użytkownika zadeklarowanej powierzchni, po drugie zbadać czy ten użytkownik posiada do niej tytuł prawny (np. umowa dzierżawy). Płatności będą przysługiwać temu rolnikowi, który użytkuje działkę oraz posiada prawo do jej użytkowania (posiada do niej tytuł prawny). Wskazał przy tym organ, że warunek posiadania prawa do użytkowania gruntów może zostać spełniony poprzez wszystkie dopuszczone prawem formy takie jak m.in.. tytuł własności czy umowa dzierżawy, w tym umowa ustna, bo warunek posiadania prawa do użytkowania nie jest równoznaczny z obowiązkiem posiadania dokumentu potwierdzającego taki tytuł. Przy umowach dzierżawy należy sprawdzić czy wydzierżawiający miał tytuł prawny do wydzierżawianych gruntów. Przy umowach ustnych wnioskujący o płatność jako dowód musi złożyć oświadczenie podpisane także przez wydzierżawiającego, posiadającego tytuł prawny. Dodatkowo organ wskazał, że art. 23 ust. 3 ustawy o Planie Strategicznym stanowi, że jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest własność gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a ten grunt stanowi przedmiot współwłasności, pomoc przysługuje temu współwłaścicielowi gruntu, co do którego pozostali współwłaściciele wyrazili zgodę na piśmie.
Odnosząc się do przedstawionej przez stronę w toku postepowania dokumentacji organ odwoławczy wskazał, że z postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 6 kwietnia 1994 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po J.I. wynika, że spadek nabyli: wdowa J.I. w 6/24 częściach oraz dzieci P.I., J.I., A.C., B.H., E.P. po 3/24 części i małoletni M.I. w 3/24 częściach z dobrodziejstwem inwentarza. Z postanowienia z dnia 5 stycznia 2018 r., sygn. akt I Ns [...], wynika, że spadek po P.I. nabyła wdowa M.I. w całości z dobrodziejstwem inwentarza.
Z kolei z umowy "Wypowiedzenie umowy dzierżawy" z dnia 6 marca 2023 r., dotyczącej działek ewidencyjnych nr [...] i [...] wynika, że współwłaściciele działek ew. o numerach [...] i [...] tj.: M.I., J.I., M.I., E.P., B.H. i A.C. wypowiedzieli umowę dzierżawy zawartą pomiędzy J.I. a M.B. w dniu 25 maja 2020 roku na działki ewidencyjne nr [...] i [...] na okres 5 lat od dnia 25 maja 2020 roku do dnia 25 maja 2025 r. Przedmiotowy dokument został podpisany przez M.B. – żonę M.B., drugiej strony konfliktu krzyżowego.
Wskazał dalej organ, że w wypisie z rejestru gruntów na działki ewidencyjne nr [...], [...], [...],[...], [...], [...] z dnia 16 marca 2023 r., jako właściciel w udziale 1/1 figuruje S.I., zaś w uproszczonym wypisie z rejestru gruntów z dnia 22 kwietnia 2024 r., na działki ewidencyjne nr [...],[...]. jako właściciel w udziale 6/24 figuruje J.I.. Z Postanowienia Sądu Rejonowego w S. I Wydział Cywilny Sygn. akt I Ns [...] z dnia 28 lutego 2024 r., o stwierdzeniu nabycia spadku po J.I., wynika, że spadek po niej, zmarłej w dniu 29 listopada 2021 r., nabyły dzieci po 1/5 części: E.P., B.H., A.C., M.I., J.I.. Zaznaczył przy tym organ, że wniosek o przeprowadzenie sprawy spadkowej po J.I. złożyła do Sądu Rejonowego w S. E. P. w dnia 14 marca 2023 r.,
Z oświadczenia strony z dnia 25 kwietnia 2024 r., wynika, że w dniu 6 marca 2023 r., pomiędzy E.P. (żona wnioskodawcy) a jej rodzeństwem doszło do porozumienia w sprawie podziału majątku po zmarłych rodzicach J. i S. I. Z treści oświadczenia wynika, że w tym dniu tj. 6 marca 2023 r., ustalono podział spadku wedle którego E.P. ma otrzymać działki ewidencyjne nr [...] i [...], których była współwłaścicielem wspólnie z rodzeństwem. Według oświadczenia strona wraz z jednym z współwłaścicieli J.I. pojechała zawieźć wypowiedzenie M.B. umowy dzierżawy z J.I. na działki nr [...] i [...]. Z uwagi na nieobecność M. B. wypowiedzenie umowy dzierżawy podpisała jego zona M.B..
Organ odwoławczy wskazał ponadto, że strona przedłożyła w celu udowodnienia prowadzenia działalności rolniczej na spornych działkach wykaz działań agrotechnicznych m.in. na spornych działkach nr [...] i [...] (koszenie działki nr [...] i zbiór ściętej biomasy w dniu 25 czerwca 2023 r. oraz w dniu 8 sierpnia 2023 r., koszenie działki nr [...] i zbiór ściętej biomasy dnia 18 sierpnia 2023 r., a także oświadczenie świadka P.G. z dnia 14 czerwca 2024 r., o wykoszeniu działek nr [...] i [...] ( w dniu 15 czerwca 2023 r. wykoszenie nieodpłatnie działki nr [...] o powierzchni 0,40 ha, w dniu 10 sierpnia wykoszenie działki nr [...] o powierzchni 0,44 ha). Ponadto strona przedłożyła oświadczenie z dnia 18 czerwca 2024 r., o potwierdzeniu ustnym przez współwłaścicieli działek nr [...], [...] - E.P., B.H. oraz J.I., że od 6 marca 2023 r., działki o nr [...] i [...] będzie uprawiać E.P..
Z kolei jak wskazał organ odwoławczy, druga strona konfliktu krzyżowego przedłożyła umowę dzierżawy z dnia 25 maja 2020 r., zawartą pomiędzy J.I. – jako wydzierżawiającą, a M.B. jako dzierżawcą na okres 5 lat od dnia 25 stycznia 2020 r. do dnia 25 stycznia 2025 r. oraz wykaz działań agrotechnicznych, w których potwierdza wykonanie koszenia dnia 16 czerwca 2023 r., i 19 czerwca 2023 r., i zbiór ściętej biomasy.
Organ odwoławczy stwierdził, że z postanowienia Sądu Rejonowego w S. I Wydział Cywilny Sygn. akt I Ns [...] z dnia 28 lutego 2024 r., o stwierdzeniu nabycia spadku po J.I., wynika, że spadek po zmarłej w dniu 29 listopada 2021 r., nabyły dzieci po 1/5 części: E.P, B.H., A.C., M.I. i J.I., dlatego zdaniem organu J.P. jako mąż jednego ze spadkobierców mógłby ubiegać się o płatność dla spornej działki [...], ale tylko w przypadku, gdyby zgodę wyrazili wszyscy współspadkobiercy co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca.
Dyrektor POR w R. wskazał, że organ I instancji w uzasadnieniu swoich uznał, że własność działek ewidencyjnych nr [...] i [...] w roku 2023, nie była uregulowana na dzień 31 maja 2023 r. i strona nie posiadała tytułu prawnego do w/w działek. Postępowanie spadkowe po współwłaścicielu działki ewidencyjnej nr [...] J.I. zostało zakończone dopiero 28 lutego 2024 r.. natomiast na podstawie przedłożonego wypisu z rejestru gruntów dla działki ewidencyjnej nr [...] z dnia 16 marca 2023 r., jako jedyny właściciel widniał S.I.
W ocenie organu odwoławczego uzasadnienie stanowiska organu I instancji co do przyczyn odmowy płatności do działki nr [...] jest niepełne, ale stwierdził, że z uwagi jednak na fakt, że wydane rozstrzygnięcie nie uległoby zmianie, zdecydował braki te uzupełnić we własnym zakresie. Na podstawie wniesionych przez stronę dokumentów i oświadczeń, organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 924 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r., Kodeks cywilny (t. j. Dz.U.2024.poz. 1061 ze zm., dalej: K.c.) spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a stosownie do art. 925 K.c. spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Nabycie spadku nie następuje zatem na mocy postanowienia sądu, lecz z mocy samego prawa z chwilą jego otwarcia tj. z chwilą śmierci spadkodawcy. Postanowienie stwierdzające nabycie spadku ma charakter deklaracyjny tzn. stwierdza stan istniejący już w chwili otwarcia spadku i legitymuje osobę w nim wymienioną względem osób trzecich. Śmierć J.I. nastąpiła z dniem 29 listopada 2021 r., zatem spadkobiercy nabyli spadek z chwilą otwarcia spadku.
W ocenie organu odwoławczego z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że Wnioskodawca (a w zasadzie jego żona) nie posiada zgody pozostałych współwłaścicieli na ubieganie się o pomoc w zakresie działki nr [...]. Zgody takiej, jako współwłaściciele, nie wyrazili A.C. i M.I., zatem nie został spełniony warunek zawarty w art. 23 ust. 3 ustawy o Planie Strategicznym, który stanowi, że jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest własność gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a ten grunt stanowi przedmiot współwłasności, pomoc przysługuje temu współwłaścicielowi gruntu, co do którego pozostali współwłaściciele wyrazili zgodę na piśmie.
Natomiast z przedłożonego wypisu z rejestru gruntów dla działki ewidencyjnej nr [...] z dnia 16 marca 2023 r., wynika, że jako właściciel w udziale 1/1 figuruje S.I., a strona nie wniosła żadnego innego dowodu potwierdzającego tytuł prawny do tej działki.
Organ zauważył, że strona w odwołaniu podnosi, że ma (wspólnie z żoną) ustną zgodę z dnia 6 marca 2023 r., od rodzeństwa żony na korzystanie i uprawę tych działek. Według strony działka nr [...] postanowieniem Sądu z dnia 9 czerwca 2008 (o stwierdzeniu nabycia spadku) po zmarłym stryju S.I. na mocy ustawy należy do P.I., J.I., B.H., A.C., E.P. i M.I. po 1/6 części i na dzień dzisiejszy są współwłaścicielami tych działek.
Odnosząc się powyższego organ odwoławczy zauważył, że w aktach przedmiotowej sprawy brak jest postanowienia Sądu z dnia 9 czerwca 2008 r., po zmarłym stryju S.I., na które powołuje się strona. W aktach znajduje się przedłożony przez stronę wypis z rejestru gruntów dla działki ewidencyjnej nr [...] z dnia 16 marca 2023 r., na którym jako właściciel w udziale 1/1 figuruje S.I. Uznał zatem organ odwoławczy, że nie może odnieść się do dowodu, który nie został przedłożony przez stronę w ramach prowadzonego przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego. Ponadto wskazał, że zgodnie z art. 23 ust. 3 ustawy o Planie Strategicznym, że jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest własność gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a ten grunt stanowi przedmiot współwłasności, pomoc przysługuje temu współwłaścicielowi gruntu, co do którego pozostali współwłaściciele wyrazili zgodę na piśmie.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że w sytuacji gdy rolnik nie posiada tytułu prawnego do użytkowanej działki, organ odmawia przyznania płatności do tej działki i stosuje kary z tytułu przedeklarowania powierzchni. Zatem przyjmując, jak twierdzi strona w odwołaniu, że działka ewidencyjna nr [...] zgodnie z postanowieniem Sądu z dnia 9 czerwca 2008 r., po zmarłym stryju S.I. na mocy ustawy należy do jego zony i jej rodzeństwa po 1/6 części i na dzień dzisiejszy są współwłaścicielami tych działek, to zgodnie z powyższym przepisem art. 23 ust. 3 ustawy o Planie Strategicznym strona powinna przedstawić zgody wszystkich współwłaścicieli. Natomiast z przedłożonej umowy dzierżawy, która wpłynęła do organu I instancji w dniu 30 lipca 2024 r. wynika, że zgodę stronie na użytkowanie od dnia 7 marca 2023 r., działki ewidencyjnej nr [...] wyrazili B.H., J.I., M.I. oraz E.P. - a więc czterech z sześciu współwłaścicieli. Organ zauważył, że nawet w odwołaniu strona wskazuje, że posiada pisemną zgodę większości "współudziałowców".
Organ odwoławczy skonstatował, że konsekwencją braku zgody wszystkich współwłaścicieli na ubieganie się o płatności, przy bezspornie ustalonej okoliczności współwłasności działek objętych wnioskiem, jest odmowa przyznania przedmiotowych płatności w zakresie działek, których dotyczy współwłasność.
Odnosząc się do twierdzeń strony, że na spotkaniu w domu rodzinnym w dniu 6 marca 2023 r., ustalono podział spadku i działki nr [...] i [...] otrzyma jego żona, organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 66 ust. 2 ustawy o Planie Strategicznym strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Zatem organy Agencji nie są obowiązane szukać dowodów na potwierdzenie uprawnień do płatności przez beneficjenta, lecz do oceny całego zebranego materiału dowodowego. Po weryfikacji zaś wszystkich wniesionych dowodów w sprawie organ stwierdził, strona nie przedłożyła żadnych dokumentów, które potwierdziłyby posiadanie przez stronę tytułu prawnego do działek ewidencyjnych nr [...] i [...].
Organ odwoławczy w wyniku weryfikacji zebranego materiału dowodowego skonstatował, że dla działek ew. nr [...] i [...] strona nie posiadała na dzień 31 maja 2023 r. tytułu prawnego, wobec czego działki te nie zostały uwzględnione do płatności.
Ponadto w ramach weryfikacji przedmiotowej sprawy organ odwoławczy stwierdził, że organ i instancji prawidłowo ustalił powierzchnię maksymalnego kwalifikowalnego obszaru dla działki ewidencyjnej nr [...] (działka rolna AW) wynoszącą 0,14 ha, gdyż na obszarze wykluczonym tj. 0,01 ha w północnej części stwierdzono zadrzewienia, co potwierdza dołączona do akt sprawy informacja MKO sporządzona przez pracownika z Wydziału GIS.
Reasumując, organ odwoławczy stwierdził, że po wykluczeniu z płatności działki ewidencyjnej nr [...] (działka rolna AG) o powierzchni 0,44 ha, działki ewidencyjnej nr [...] ( działka rolna AE) o powierzchni 0,40 ha oraz wykluczeniu z płatności części działki ewidencyjnej nr [...] (działka rolna AW) powierzchnia kwalifikująca się do wnioskowanych płatności wynosi 24,07 ha (pow. deklarowana 24,92 ha - pow. wykluczona 0,85 ha), w przypadku uzupełniającej płatności podstawowej wynosi 14,02 ha (zgodnie z deklaracją strony), w przypadku płatności związanej do powierzchni roślin strączkowych na nasiona wynosi 3,88 ha. Organ odwoławczy potwierdził także prawidłowość wyliczeń poszczególnych płatności do stwierdzonych powierzchni zadeklarowanych działek.
Organ odwoławczy weryfikując wniosek w zakresie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych stwierdził, że w przypadku działek rolnych: AD ( dz. ew. [...] ) o powierzchni 0,53 ha, P (dz. ew. [...] ) o powierzchni 0,77 ha, AK (dz. ew. [...],[...]) o powierzchni 0,40 ha zadeklarowanych w ramach wariantu 2.5 organ I instancji słusznie wykluczył łącznie powierzchnię 1,41 ha ze względu na brak 5 letniej historii TUZ. Na podstawie weryfikacji deklaracji upraw w okresie od 2018 r. do 2022 r., stwierdził mianowicie, że latach 2018-2020 deklarowana była do płatności pastewnych koniczyna biała, która nie wlicza się do ciągłości trwałego użytku rolnego, więc wykluczanie z w/w płatności działki rolnej AD o powierzchni 0,53 ha, oraz 0,40 ha z działki rolnej P zadeklarowanych w ramach wariantu 2.5 uznał za prawidłowe, ze względu na brak 5 letniej historii TUZ.
Ponadto organ odwoławczy potwierdził na podstawie analizy w systemie informatycznym oraz aktualnej ortofotomapy, ze w przypadku działki rolnej AK o zadeklarowanej powierzchni 0,40 ha (dz. ew. [...] - 0,28 ha, dz. ew. [...]- 0,12 ha ) powierzchnia maksymalnego kwalifikowalnego obszaru MKO TUZ dla działki ewidencyjnej nr [...] wynosi 0,18 ha, natomiast dla działki ewidencyjnej nr [...]wynosi 0,11 ha, i łącznie z działki rolnej AK należało wykluczyć powierzchnię 0,11 ha, (powierzchnia kwalifikująca dla działce rolnej AK wynosi 0,28 h).
Wobec powyższego organ odwoławczy po weryfikacji przedmiotowej sprawy stwierdził, że powierzchnie wszystkich deklarowanych działek rolnych przez wnioskodawcę, w tym również spornych działek AG i AE, zostały ustalone prawidłowo przez organ I instancji.
W jednobrzmiących skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, na opisane wyżej decyzje Dyrektora POR Agencji w Rzeszowie z dnia 13 stycznia 2025 r, skarżący nie formułując zarzutów naruszeń konkretnych przepisów prawa podniósł, że nie zgadza się z treścią zaskarżonych decyzji jako, że organ nie ocenił należycie przedkładanych przez niego dowodów oraz podnoszonej argumentacji.
Podkreślił, że organ pominął, że w dniu 6 marca 2023 r pomiędzy jego żoną a jej rodzeństwem doszło do szczegółowego porozumienia w sprawie spadku po zmarłych: stryju S.I. i rodzicach J. i J. I.- rodzice. W ramach tego porozumienia żona miała otrzymać działki o nr [...] i [...]. Podniósł, że żona w dniu 7 marca 2023r. w Urzędzie Gminy Z. przepisała na siebie obowiązek opłacania podatku za działkę [...] która była własnością zmarłej J.I., by nie rosło zadłużenie.
Zaznaczył skarżący, ze w 2023 roku był faktycznym użytkownikiem działek o nr [...],[...] i [...]i [...] położonych w K. i wykonał na nich zabiegi agrotechniczne. W dniu 15 czerwca 2023 zięć wykosił działkę [...] a 25 czerwca nastąpiła zbiórka ściętej biomasy. Natomiast działki [...] nie dało się wykosić w tym dniu, ze względu na podmokły teren i stojącą wodę na części działki, i została wykoszona dopiero 10 sierpnia 20023 r. przez jego zięcia, zbiór ściętej biomasy nastąpił 18 sierpnia 2023 r.
Skarżący podniósł, że pracownicy Agencji BP w S. na zdjęciach satelitarnych sprawdzali te działki i w dniu 15 czerwca 2023 r. był widoczny ciągnik, który kosił te działki. Natomiast nie było widać ciągnika 16 czerwca 2023 r. aby kosił działki [...] i [...]. Podkreślił, że postanowieniem Sądu z dnia 28 lutego 2024 spadek obejmujący m.in. działkę [...] na mocy ustawy nabyli E.I., B.H., A.C., M.I. i J.I. po 1/5.
Dodał także, że nie wykonał żadnych zabiegów agrotechnicznych na działce [...] i [...]ponieważ w nocy z 14 na 15 czerwca po godzinie 24 pan B. bez zgody współwłaścicieli na dwa ciągniki z drugą osobą bezprawnie wykosili te działki, pozbawiając go możliwości wykonania tych zabiegów na tych działkach w 2024 r. stwierdził, że pan B. w dniu 16 czerwca nie wykonywał żadnych zabiegów agrotechnicznych na tych działkach, a twierdząc odmiennie, poświadczył nieprawdę.
Skarżący podkreślił, że w dniu 6 marca 2023 pan B. dostał wypowiedzenie dzierżawy przez współwłaścicieli tych działek, które za zgodą telefoniczną podpisała i przyjęła wypowiedzenie jego żona, gdyż jego nie było w domu.
Pan B. miał się skontaktować z żoną skarżącego, w ciągu kilku dni, w sprawie dalszej dzierżawy. Dodał, że jeśliby się skontaktował i powiedział że jest w programie rolnym to doszliby do porozumienia, jednak nie podjął żadnej próby kontaktu więc uznali z żoną, że nie jest zainteresowany i przyjął wypowiedzenie dzierżawy. Zaznaczył skarżący, że pan B. wiedząc że są nowi współwłaściciele nie podpisał z nimi żadnej nowej umowy dzierżawy, i nie wiadomo po co przynosił pieniądze za dzierżawę wypowiedzianych dziatek A.C., czyli siostrze jego żony. Podkreślił, że A. C. przyjmowała te pieniądze w niewiadomej kwocie bez zgody reszty rodzeństwa, celem osiągnięcia własnych korzyści majątkowych.
Końcowo skarżący podniósł, że mając ustną zgodę na uprawianie i zagospodarowanie spornych działek od wszystkich współwłaścicieli i płacąc podatki za działkę [...] i pozostałe, uważa że był jedynym faktycznym użytkownikiem tych działek na dzień 30 maja 2023r. Dodał, że w wypisie z rejestru gruntów po zmarłym S.I. jako jedyny właściciel we wszystkich działkach, ale dlatego bo nikt ze współwłaścicieli w Starostwie Powiatowym tego nie uregulował, natomiast w nakazie płatniczym wszyscy widnieją jako współwłaściciele. Nadmienił, że do uregulowania notarialne spraw majątkowych mogło dojść już końcem marca 2023 roku, ponieważ wybrana była cała dokumentacja ze Starostwa do notariusza, lecz A.C. w ostatniej chwili zmieniła zdanie i do porozumienia nie doszło.
Wywodząc powyższe skarżący wniósł o "przyznanie mu dopłat i umorzenie kary którą nałożyła na niego Agencja".
W odpowiedzi na skargi organ II instancji wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawach.
Wymienione sprawy tj.: o sygn. I SA/Rz 154/25, I SA/Rz 155/25 i I SA/Rz 155/25 Sąd postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. I SA/Rz 463/24, ponieważ pozostawały one ze sobą w związku, o którym mowa w art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: P.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy.
Istotą sporu w niniejszych sprawach jest spełnienie przez skarżącego, w odniesieniu do deklarowanych do płatności do części działek, warunków przyznania tych płatności, dodatkowo na tle wystąpienia tzw. konfliktu krzyżowego. Zdaniem organów, skarżący w 2023 r. nie spełnił warunków do przyznania płatności do działek nr [...] i [...], gdyż działki te w 2023 r. były przedmiotem współwłasności, a skarżący nie deklarował się zgodą wszystkich współwłaścicieli, na zgłoszenie tych działek do płatności i objęcia ich pomocą. Z kolei skarżący stoi na stanowisku, że był w posiadaniu spornych gruntów rolnych, deklarowanych do płatności co wynika wprost z jego własnych oświadczeń złożonych w toku postępowania administracyjnego, a co potwierdzone zostało zapadłymi wyrokami sądów powszechnych w sprawie wytoczonej przez skarżącego o ochronę posiadania.
W niniejszych sprawach, nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu co do powodów wykluczenia spornych działek z płatności, a jest przedwcześnie aby rozstrzygnąć jednoznacznie o słuszności stanowiska skarżącego.
W przedmiotowej sprawie warunki i tryb przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej w ramach interwencji objętych Planem oraz w ramach przejściowego wsparcia krajowego określa ustawa o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 oraz rozporządzenia Ministra i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r.:
- w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty podstawowego wsparcia dochodów, płatności redystrybucyjnej, płatności dla młodych rolników, płatności związanych z produkcją do powierzchni upraw i płatności związanych z produkcją do zwierząt i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. 2023 poz. 482 ze zm., dalej: rozporządzenie w sprawie płatności bezpośrednich),
- w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lun innymi szczególnymi ograniczeniami w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 ( Dz. U. 2023 poz. 483 ze zm., dalej: rozporządzenie ONW).
Zgodnie z art. 22 ustawy o Planie strategicznym jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gruntu, pomoc jest przyznawana do gruntu, który w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pomocy, jest w posiadaniu podmiotu ubiegającego się o jej przyznanie na podstawie tytułu prawnego.
Według zaś art. 23 ust. 1 ustawy o Planie strategicznym jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gruntu lub zwierzęcia, a ten grunt lub to zwierzę stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu. W myśl art. 23 ust 2 ustawy o Planie strategicznym, w przypadku gdy grunt lub zwierzę jest przedmiotem współposiadania przez okres, w jakim posiadanie tego gruntu lub tego zwierzęcia jest warunkiem przyznania danej pomocy, pomoc ta przysługuje temu współposiadaczowi, co do którego pozostali współposiadacze wyrazili zgodę na piśmie. Ta zgoda nie jest wymagana, jeżeli miałaby pochodzić od współposiadacza będącego małżonkiem wnioskodawcy. Z kolei art. 23 ust. 3 w/w ustawy stanowi, że jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest własność gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a ten grunt stanowi przedmiot współwłasności, pomoc przysługuje temu współwłaścicielowi gruntu, co do którego pozostali współwłaściciele wyrazili zgodę na piśmie. Zgody, o których mowa w w/w przepisach dołącza się do wniosku o przyznanie pomocy (art. 23 ust. 4 ustawy o Planie strategicznym).
Kwestia posiadania gruntów deklarowanych do przedmiotowych płatności nie była przedmiotem rozważań i ustaleń organów Agencji, jako, że uznały ją za drugorzędną. Powodem odmowy przyznania płatności do tych spornych gruntów były inne względy, a mianowicie nie spełnienie przez skarżącego warunku legitymowania się (i dołączenia do wniosku o płatności pisemnej zgody, o której mowa w art. 23 ust. 3 ustawy o Planie strategicznym. Niemniej jednak obie strony konfliktu powoływały się i przedstawiały plany działań agrotechnicznych na 2023 r. Natomiast w skardze wskazano, że zabiegi agrotechniczne na spornych gruntach były wykonywane przez obie strony konfliktu krzyżowego czyli skarżącego J.P. oraz M.B., ale zaznaczono, ze dotyczy 2024 r., zaś według twierdzeń skarżącego, w roku 2023 r. zabiegi te wykonywał on sam.
Druga strona konfliktu krzyżowego – M.B., powołał się na tytuł prawny swojego posiadania, w postaci pisemnej umowy dzierżawy spornych działek gruntowych nr [...] i [...] z dnia 25 maja 2020 r. zawartej na okres 5 lat do 25 maja 2025 r. z ówczesną właścicielką działki nr [...] i współwłaścicielka działki nr [...] J.I.. Jak się należy domyślać, bo skarżone decyzje nie zawierają wyjaśnienia tej kwestii, umowy tej organy nie honorowały, lecz nie wiadomo z jakich względów. Według skarżącego działka nr [...] postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 9 czerwca 2008 (o stwierdzeniu nabycia spadku) po zmarłym stryju S.I. na mocy ustawy należy do P.I., J.I., B.H., A.C., E.P. i M.I. po 1/6 części i na dzień dzisiejszy są współwłaścicielami tych działek.
Z akt sprawy wynika, że w 2023 r. w rejestrze gruntów jako właściciel działki gruntowej nr [...] wykazywany był S.I., a działki nr [...] – J.I.. J.I,. zmarła w dniu 29 listopada 2021 r. – a spadek po niej nabyli na podstawie ustawy po 1/5 części jej dzieci: E.P., B.H., A.C., M.I. i J.I.. Z kolei strona odnośnie działki nr [...] powołuje się na nie przedłożone organom agencji w niniejszych sprawach postanowienie sądu powszechnego o stwierdzeniu nabyciu spadku z dnia 9 czerwca 2008 r., po zmarłym stryju S.I., przy czym w 2024 r. w rejestrze gruntowym, w miejsce S.I. występują współwłaściciele w tym J.I..
Oczywiście błędne jest twierdzenie organu I instancji, że na dzień 31 maja 2023r. że sporne działki rolne nr. ew. [...] i [...] nie miały uregulowanego stanu prawnego. To stanowisko korygował Dyrektor POR w R. powołując się na regulacje z Kodeksu cywilnego w zakresie przejścia praw i obowiązków spadkodawcy, na spadkobierców, jednakże jego rozważania nie były pogłębione i nie uwzględniały wszystkich aspektów kontrolowanych spraw, które już wynikają z przedłożonych przez stronę dokumentów.
I tak w kontekście przejścia praw i obowiązków spadkodawcy na spadkobierców, w tym wypadku żonę skarżącego i jej rodzeństwo nie została wyjaśniona istotna kwestia skuteczności wypowiedzenia umowy dzierżawy, którą legitymował się M.B.. Uznanie, że umowa ta była w kampanii na 2023 r. nadal wiążąca, a najwyraźniej organy Agencji tego nie kwestionowały w latach poprzedzających (2020-2022), czyniłaby zbędnymi ustalenia co do legitymacji skarżącego do dochodzenia przedmiotowych płatności, o ile oczywiście organ uznałby, że w roku 2023 r. był on posiadaczem spornych gruntów. Wyjaśnić należy, ze ustawodawca posługuje się pojęciem posiadania w cywilnoprawnym znaczeniu, bowiem pojęcie to nie jest odrębnie zdefiniowane w przepisach o płatnościach. Przy jego rozumieniu także na gruncie niniejszych spraw, należy więc odwoływać się do regulacji tej instytucji w podstawowym akcie prawnym, jakim jest Kodeks cywilny (art. 336-352). W obowiązującym stanie prawnym, pojęcie posiadanie gruntów rolnych należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Dodatkowo należy wskazać, że rolnik wnioskujący o płatność nie jest zobowiązany do bezpośredniej pracy na gruntach, tzn. nie musi stosownych czynności agrotechnicznych wykonywać osobiście, rzecz jednak w tym, by dokonywane były one w jego imieniu. W zależności od okoliczności, władanie gruntem może polegać także na zlecaniu osobom trzecim dokonania stosownych zabiegów, jednak istotne jest to, by rolnik wnioskujący o przyznanie płatności posiadał decyzyjność jak, co, gdzie i kiedy dany grunt zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe. Istotą płatności jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje m. in. jakich i przy pomocy jakiego rodzaju maszyn i urządzeń rolniczych dokonywać zabiegów agrotechnicznych, podejmuje także decyzje o terminie zbioru plonów, itp. (zob. wyroki NSA z 17 stycznia 2008 r., II GSK 227/07; z 7 marca 2012 r., II GSK 87/11; z 16 maja 2012 r., II GSK 537/11; z 13 czerwca 2012 r., II GSK 734/11; z 18 lipca 2012 r., II GSK 932/11). Zatem nieodzownym jest ustalenie, ze wnioskodawca prowadził na deklarowanych do płatności gruntach działalność rolniczą zgodną z deklarowanym programem objętym pomocą finansową.
W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że M.B. zawarł z J.I. umowę dzierżawy, w oparciu o którą sporne grunty deklarował do płatności. Po śmierci J.I. w prawa i obowiązki z tego stosunku obligacyjnego wstąpili jej spadkobiercy E.P., B.H., A.C., M.I. i J.I.. Na podstawie art. 922 § 1 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi czwartej kodeksu cywilnego. Następstwo prawne po osobie zmarłej, inaczej zwane dziedziczeniem (sukcesją), ma charakter sukcesji uniwersalnej, jest to następstwo pod tytułem ogólnym, spadkobierca na mocy jednego zdarzenia, jakim jest otwarcie spadku, wstępuje w ogół praw i obowiązków osoby zmarłej (spadkodawcy), bez potrzeby podejmowania ze swojej strony dodatkowych czynności staje się spadkobiercą. Otwarcie spadku następuje zawsze w chwili śmierci osoby fizycznej, z tą też chwilą spadkobierca nabywa spadek. Spadkobiercy nabywają spadek w chwili jego otwarcia i z tą chwilą powstaje pomiędzy nimi wspólność majątku spadkowego. Wspólność ta powstaje ex lege i dotyczy majątku spadkowego traktowanego jako całość, co oznacza, że spadkobierca ma udział w spadku, a nie w poszczególnych składnikach spadku. Zarząd spadkiem sprawują współspadkobiercy i każdy z nich jest zarówno uprawniony jak i obowiązany do współdziałania w zarządzie majątkiem spadkowym (art. 200 k.c.). Czynności zarządu według tradycyjnie przyjętego porządku dzieli się na czynności zwykłego zarządu oraz czynności przekraczające zwykły zarząd. Do czynności zwykłego zarządu majątkiem spadkowym stosuje się odpowiednio art. 201-205 oraz art. 208 k.c. W myśl art. 201 k.c. do dokonywania czynności zwykłego zarządu potrzebna jest zgoda większości współwłaścicieli, przy czym większość współwłaścicieli oblicza się według wielkości udziałów w spadku (art. 204 k.c.).
Przenosząc te uwagi natury ogólnej w realia niniejszej sprawy, Sąd stwierdza, że organy Agencji w niniejszych sprawach nie wyjaśniły, czy doszło do skutecznego wypowiedzenia umowy dzierżawy z dnia 25 maja 2020 r., której stronami stali się spadkobiercy J.I.. Posiadanie zależne M.B. na tej podstawie jak się wydaje nie było kwestionowane, skarżący nie podważa uprawnienia J.I. do rozporządzania spornymi działkami na moment zawarcia umowy dzierżawy, a i organy nie czynią w tym kierunku żadnych rozważań. Nie została ustalona druga konstytutywna przesłanka przyznania przedmiotowej pomocy finansowej do gruntów – legitymowanie się tytułem prawnym przez jedną ze stron konfliktu krzyżowego. Nie przeprowadziły organy odpowiedniego wywodu prawnego co do charakteru czynności prawnej wypowiedzenia w/w umowy, na które powołuje się skarżący, to jest czy mieści się ona w ramach zwykłego zarządu czy tez zwykły zarząd przekracza, co determinuje z kolei zakres koniecznego współdziałania współwłaścicieli, to jest żony skarżącego i jej rodzeństwa. Warto zauważyć, że na przedłożonym do akt sprawy pisemnym oświadczeniu z daty 6 marca 2023 r. "Wypowiedzenie umowy dzierżawy" figurują imiona i nazwiska spadkobierców, ale wątpliwości budzi to, czy te osoby zostały tylko wymienione przez sporządzającego w/w pismo, czy też własnoręcznie się podpisały, co także nie zostało wyjaśnione, a jest istotne dla stwierdzenia, że zostało złożone oświadczenie woli określonych osób.
Organ pominął także w swoich rozważaniach analizę treści umowy dzierżawy z dnia 25 maja 2020 r. oraz regulacji prawnych do których ona nawiązuje. Tymczasem strony w umowie dzierżawy mogą dowolnie określić długość terminu wypowiedzenia, a jeśli brak takiego uzgodnienia, i nie wystąpią przypadki pozwalające wydzierżawiającemu na wypowiedzenie natychmiastowe bez zachowania wymaganych termonów, umowę dzierżawy gruntu rolnego można wypowiedzieć na 1 rok naprzód na koniec roku dzierżawnego (art. 704 K.c.). Inny rodzaj dzierżawy można wypowiedzieć na 6 miesięcy naprzód przed upływem roku dzierżawnego.
Oczywiście Sądowi nie są znane dokładne względy dla których organ odmówił drugiej stronie konfliktu krzyżowego płatności do spornych gruntów, co dawało asumpt do rozważania czy legitymację do wystąpienia ze stosownym wnioskiem posiada skarżący. Pozbawia to Sąd możliwość zweryfikowania stanowiska organu w tym zakresie. Stwierdzenie, że druga strona konfliktu krzyżowego M.B. legitymował się skuteczną umową dzierżawy tych gruntów czyniłaby zbędnym rozważania co tego czy takie uprawnienia przysługują skarżącemu, gdyż mając ważną i skuteczną umowę dzierżawy spornych gruntów, jako posiadacz zależny korzystałby z pierwszeństwa w dochodzeniu do nich płatności. Sprawa zawisła przed organami Agencji, w której wystąpił konflikt krzyżowy, wymaga od organów wykazania stronie, czy i dlaczego uznaje, bądź nie uznaje prawa drugiej strony konfliktu do przyznania pomocy finansowej.
Niezależnie od powyższego stwierdzić przychodzi, że nawet gdyby założyć, że doszło do skutecznego wypowiedzenia umowy dzierżawy i druga strona konfliktu krzyżowego została pozbawiona tytułu prawnego do posiadania spornych działek gruntowych, bądź w razie stwierdzenia, że umowa ta jest nieważna i nie może wywoływać skutków prawnych, to organy Agencji w niniejszych sprawach wobec skarżącego błędnie powołały się na treść art. 23 ust. 3 ustawy o Planie strategicznym. W/w norma o charakterze gwarancyjnym i kolizyjnym, eliminuje ewentualne spory między współwłaścicielami gruntu, co do tego któremu z nich płatności powinny przysługiwać. Rzecz mianowicie w tym, że wnioskodawcą w niniejszej sprawie nie jest jeden ze współwłaścicieli, ale małżonek jednego z nich, któremu działki te zostały przekazane nieodpłatnie do użytkowania przez jednego ze współwłaścicieli. Te zależności i relacje pomiędzy skarżącym, a żoną jako współwłaścicielem i pozostałymi współwłaścicielami, zostały zupełnie poza rozważaniami organów Agencji. Z dotychczas ujawnionych okoliczności naprowadzanych przez skarżącego wynika, że większość współwłaścicieli (spadkobierców J.I.) jest zgodna co do tego, że E.P. jest uprawniona do decydowania o sposobu gospodarowania spornymi działkami. O ile więc nie może ona oczywiście samodzielnie doprowadzić do wypowiedzenia umów dzierżawy zawartych przez spadkodawcę, o tyle jak się wydaje posiada zgodę większości co do sposobu gospodarowania spornymi gruntami, w tym także użyczenia ich innej osobie.
Reasumując Sąd stwierdza, że zaskarżone rozstrzygnięcia w zakresie prawa do pomocy finansowej do spornych gruntów zostały wydane w oparciu o nienależycie rozpatrzony i wadliwie oceniony materiał dowodowy. Tym samym dokonana w w/w sprawach ocena stanu faktycznego ma charakter dowolnej, a nie swobodnej, co z kolei stanowi o naruszeniu art. 80 k.p.a.. Jakkolwiek ma racje organ, że przepisy ustawy o Planie strategicznym ograniczają szereg obowiązków organu, choćby w zakresie obowiązku dążenia do prawdy obiektywnej czy rozłożenia ciężaru dowodu, niemniej jednak organ Agencji ma obowiązek rozpatrzyć wszystkie przedstawione dowody i wyjaśnić na tej podstawie wszystkie istotne dla sprawy okoliczności. Rolą organu jest przeprowadzenie nie tylko wszelkich dowodów zgłoszonych przez rolnika, ale także innych dowodów, o których ma wiedzę i uzna je za istotne w sprawie, co w tym wypadku odnieść należy do ustaleń dokonanych w postępowaniu prowadzonym wobec drugiej strony konfliktu krzyżowego. Należy też zauważyć, że stronie działającej bez fachowego organy Agencji powinny wskazać jakie dokumenty uważa za niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy i uprzedzić o konsekwencjach nie zastosowania się do takiego wezwania.
Rozpoznając ponownie niniejsze sprawy organ weźmie pod uwagę zaprezentowane przez Sąd rozważania i ocenę prawną, ustali stan faktyczny sprawy w sposób niebudzący wątpliwości, adekwatny do zebranych z udziałem skarżącego dowodów, a następnie dokona jego subsumpcji pod przepisy prawa materialnego kreujące prawo do przyznania dochodzonych płatności. Dodatkowo w zakresie podstaw odmówienia skarżącemu przez organy Agencji płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych, w poszczególnych pakietach i wariantach, Sąd wskazuje, że o ile podstawą odmowy płatności czy przyznania jej w pomniejszonej wysokości jest określony stan faktyczny spornych działek lub ich części, nie wystarczy powołać się na wynik postępowania administracyjnego potwierdzony odpowiednim zapiskiem urzędowym, lecz należy włączyć do akt sprawy odpowiedni materiał dowodowy (poglądowy), z którego jasno wynika przyczyna uznania określonych gruntów za niekwalifikowalne.
W tym stanie rzeczy, z uwagi na stwierdzone naruszenia prawa procesowego, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, oraz ich zakres Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a uchylił zaskarżone decyzje i poprzedzające je decyzje organu I instancji.
W zakresie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a., na które złożyły się wpisy od skarg w kwocie po 200 zł.