I SA/Rz 1144/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w RzeszowieRzeszów2019-02-14
NSApodatkoweŚredniawsa
egzekucja administracyjnazabezpieczenie majątkowepolisa ubezpieczeniowawierzytelnośćprawo procesowesądownictwo administracyjnepostępowanie zabezpieczające

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę na zajęcie zabezpieczające wierzytelności z polisy ubezpieczeniowej, uznając je za dopuszczalne.

Skarga dotyczyła postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o oddaleniu skargi na zajęcie zabezpieczające wierzytelności z polisy ubezpieczeniowej. Skarżący zarzucał niedopuszczalność takiego zajęcia ze względu na warunkowy charakter świadczenia ubezpieczeniowego. Sąd uznał, że wierzytelność z polisy ubezpieczeniowej może być przedmiotem zajęcia zabezpieczającego, gdyż nie ma ustawowego zakazu, a świadczenie to nie jest świadczeniem warunkowym w rozumieniu prawa cywilnego.

Przedmiotem skargi była kwestia dopuszczalności zajęcia zabezpieczającego wierzytelności pieniężnej z polisy ubezpieczeniowej na życie, dokonanej na podstawie zarządzenia Prokuratury Krajowej w celu zabezpieczenia wykonania grożącej podejrzanemu kary grzywny i przepadku korzyści majątkowej. Skarżący podnosił, że świadczenie ubezpieczyciela jest warunkowe i zależne od zaistnienia zdarzenia ubezpieczeniowego, co czyni je niedopuszczalnym przedmiotem zabezpieczenia. Organy egzekucyjne oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznały jednak, że takie zajęcie jest dopuszczalne. Sąd podkreślił, że postępowanie zabezpieczające prowadzone jest na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a wśród dopuszczalnych środków znajduje się zajęcie "innych wierzytelności pieniężnych". Sąd wyjaśnił, że wierzytelność z umowy ubezpieczenia, mimo uzależnienia od zaistnienia zdarzenia ubezpieczeniowego, nie jest świadczeniem warunkowym w rozumieniu prawa cywilnego i nie istnieje ustawowy zakaz jej zajęcia. Organy prawidłowo zastosowały przepisy dotyczące zajęcia wierzytelności, a zarzuty skarżącego dotyczące niedopuszczalności środka zabezpieczającego powinny być podniesione w formie zarzutów egzekucyjnych, a nie skargi na czynność egzekucyjną. W konsekwencji, Sąd oddalił skargę jako niezasadną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, wierzytelność pieniężna z umowy ubezpieczenia na życie może być przedmiotem zajęcia zabezpieczającego, ponieważ nie istnieje ustawowy zakaz takiego zajęcia, a świadczenie ubezpieczyciela nie jest świadczeniem warunkowym w rozumieniu prawa cywilnego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że brak jest ustawowego zakazu zajęcia wierzytelności z polisy ubezpieczeniowej. Wierzytelność ta, mimo uzależnienia od zaistnienia zdarzenia ubezpieczeniowego, nie jest świadczeniem warunkowym i mieści się w definicji "innej wierzytelności pieniężnej" dopuszczalnej do zajęcia na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (17)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.e.a. art. 1a § 19

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 164 § 1

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 164 § 4

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 156

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 144

Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.e.a. art. 89 § 1

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 26 § 1

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 59 § 1

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 33 § 1

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 8

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

k.c. art. 353 § 1

Kodeks cywilny

k.c. art. 805 § 1

Kodeks cywilny

k.c. art. 829 § 1

Kodeks cywilny

k.k.w. art. 27a § 2

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wierzytelność z polisy ubezpieczeniowej jest "inną wierzytelnością pieniężną" dopuszczalną do zajęcia zabezpieczającego. Brak jest ustawowego zakazu zajęcia wierzytelności z dobrowolnej umowy ubezpieczenia. Zarzut niedopuszczalności środka zabezpieczającego powinien być podniesiony w drodze zarzutów egzekucyjnych, a nie skargi na czynność egzekucyjną.

Odrzucone argumenty

Zajęcie zabezpieczające wierzytelności z polisy ubezpieczeniowej jest niedopuszczalne ze względu na warunkowy charakter świadczenia ubezpieczyciela. Świadczenie z polisy ubezpieczeniowej nie może stanowić przedmiotu zabezpieczenia majątkowego z uwagi na element losowości.

Godne uwagi sformułowania

Zajęcie zabezpieczające to czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ ten nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do zabezpieczenia wykonania przez niego obowiązku objętego dokumentem stanowiącym podstawę zabezpieczenia, ale która nie prowadzi do przymusowego wykonania obowiązku. Świadczenie z umowy ubezpieczenia, pomimo że uzależnione od zaistnienia zdarzenia ubezpieczeniowego, nie jest świadczeniem warunkowym. Zarzut niedopuszczalności zastosowanego środka zabezpieczającego (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.) mógł zostać zgłoszony w formie zarzutu albo może być objęty żądaniem umorzenia postępowania w uwagi na niedopuszczalność środka zabezpieczającego (art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), to nie można zmierzać do osiągnięcia tożsamego celu poprzez wniesienie skargi.

Skład orzekający

Grzegorz Panek

sprawozdawca

Jarosław Szaro

członek

Małgorzata Niedobylska

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Dopuszczalność zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z polisy ubezpieczeniowej oraz właściwość środków prawnych do kwestionowania czynności egzekucyjnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyfiki postępowania egzekucyjnego w administracji i może wymagać uwzględnienia odmienności w innych postępowaniach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii praktycznej dla ubezpieczonych i organów egzekucyjnych – możliwości zajęcia polisy ubezpieczeniowej. Interpretacja sądu jest istotna dla zrozumienia granic egzekucji administracyjnej.

Czy Twoja polisa ubezpieczeniowa może zostać zajęta przez komornika? WSA w Rzeszowie wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Rz 1144/18 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2019-02-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-11-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Grzegorz Panek /sprawozdawca/
Jarosław Szaro
Małgorzata Niedobylska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II FSK 1262/19 - Postanowienie NSA z 2019-12-12
III FSK 989/21 - Wyrok NSA z 2022-07-28
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2017 poz 1201
art. 33 par. 1 pkt 6, art. 59 par. 1 pkt 6
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska Sędziowie WSA Grzegorz Panek /spr./ WSA Jarosław Szaro po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 lutego 2019 r. sprawy ze skargi L.W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na zajęcie zabezpieczające oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi L. W. jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] października 2018 r. nr [...]. Utrzymano nim w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z [....] lipca 2018 r. nr [...], którym oddalono skargę na zajęcie zabezpieczające wierzytelności pieniężnej w [...] Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie S.A z/s w [...], odmówiono uchylenia czynności egzekucyjnej oraz odmówiono wstrzymania postępowania egzekucyjnego.
Z przedłożonych Sądowi akt sprawy oraz stanowisk organów egzekucyjnych wynika, że Prokuratura Krajowa - [...] Wydział Zamiejscowy Departamentu ds. Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji w [...] skierowała do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] wystawione w dniu [.] maja 2018 r. na formularzu ZZ-1 zarządzenie zabezpieczenia wydane w związku z postanowieniem Prokuratury Apelacyjnej w [...] z [...] października 2011 r. sygn. akt [...] (aktualna [...]) o zabezpieczeniu majątkowym na mieniu podejrzanego L. W.. Postanowienie dotyczyło zabezpieczenia wykonania grożącej podejrzanemu kary grzywny i przepadku korzyści majątkowej, łącznie do kwoty 460 000 zł, poprzez zajęcie środków zdeponowanych w ramach polisy grupowej [...], założonej dla L. W. w "[...]" Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie S.A. do wysokości 200 000 zł; postanowienie w części zostało bowiem już zabezpieczone. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] przyjął ww. zarządzenie do realizacji, nadając mu 16 maja 2018 r. klauzulę o skierowaniu do egzekucji. Zajęcia wierzytelności dokonano 22 maja 2018 r. Zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem zarządzenia zabezpieczenia doręczono L. W. 30 maja 2018 r.
Na ww. czynność L. W. wniósł skargę, zarzucając naruszenie art. 89 § 1 w zw. z art. 164 § 4 w zw. z art. 26 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966
r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.) dalej określanej skrótem "u.p.e.a.". W ocenie skarżącego zajęcie wierzytelności z polisy ubezpieczeniowej jest niedopuszczalne, nie może ono być realizowane względem poręczenia majątkowego. Zobowiązanie ubezpieczyciela ma charakter warunkowy, uzależniony od zaistnienia określonego w umowie zdarzenia, cechuje je element losowości. Dlatego powinno być uchylone, a jego wykonanie wstrzymane.
Postanowieniem z [....] lipca 2018 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego oddalił skargę, odmówił uchylenia czynności egzekucyjnej oraz odmówił wstrzymania postępowania egzekucyjnego.
W ocenie organu skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Celem skargi jest zbadanie prawidłowości dokonania przez organ egzekucyjny konkretnej czynności egzekucyjnej zmierzającej do zastosowania lub zrealizowania określonego środka egzekucyjnego. W postępowaniu tym nie orzeka się ani o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Podniesiony zarzut niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego nie mógł być w tym postępowaniu rozpoznany, gdyż nie może być on przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną. Skarga podlegał rozpatrzeniu tylko przez pryzmat art. 56 u.p.e.a. W przekonaniu organu, mając na uwadze treść art. 164 § 1 pkt 1 u.p.e.a. dokonane zajęcie wierzytelności było prawidłowe, zgodnie z wymaganiami wynikającymi z art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. Podstawę zajęcia stanowiło zawiadomienie
o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, stosownie do znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów art. 168d i działu I u.p.e.a. Organ egzekucyjny wystawiając zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym wskazał jako zobowiązanego, wierzyciela i organ zabezpieczający, dłużnika zajętej wierzytelności, rodzaj stosowanego środka zabezpieczającego, postanowienie w sprawie zarządzenia zabezpieczenia, wysokość zabezpieczanej kwoty, wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia, pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia, datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego. Zajęcia dokonano zatem zgodnie z prawem. Nie stwierdzono też podstawy do uchylenia dokonanej czynności, ani wstrzymania postępowania.
W zażaleniu L. W. zarzucił, podobnie jak w skardze, naruszenie art. 89 § 1 w zw. z art. 164 § 4 w zw. z art. 26 § 1u.p.e.a. twierdząc, że ustanowienie zabezpieczenia na polisie ubezpieczeniowej nie było dopuszczalne.
Opisanym na wstępie postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy, powołując w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 u.p.e.a.
Organ wyższego stopnia podniósł, że na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zabezpieczenie nie może zmierzać do wykonania obowiązku. Celem postępowania zabezpieczającego nie jest wykonanie obowiązku, lecz zabezpieczenie jego wykonania w przyszłości. W myśl art. 1a pkt 19 u.p.e.a. zajęcie zabezpieczające to czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której nabywa on prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do zabezpieczenia wykonania przez niego obowiązku objętego dokumentem stanowiącym podstawę zabezpieczenia, ale która nie prowadzi do przymusowego wykonania obowiązku. Katalog środków zabezpieczenia określa art. 164 § 1 u.p.e.a. Natomiast celem skargi na czynności zabezpieczające jest kontrola prawidłowości stosowania środków zabezpieczających.
W ocenie organu odwoławczego organ I instancji był uprawniony do zastosowania środka zabezpieczającego w postaci zajęcia zabezpieczającego na wierzytelności pieniężnej. Warunki zajęcia określają przepisy art. 89 § 1-3 oraz art. 67 § 1 i 2 u.p.e.a., w tym wymagane jest do tego przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i wzywanie dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Podstawę zastosowania środków stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Wszystkie te wymagania zostały spełnione, a skarga okazała się niezasadna. Nie mogły być w tym postępowaniu uwzględnione zarzuty o niedopuszczalności zastosowanego środka, ponieważ skarga na czynność egzekucyjną nie jest środkiem konkurencyjnym względem zarzutów, które wnosi się w trybie art. 33 § 1 u.p.e.a. Niemniej, zajęta wierzytelność pieniężna wynikająca z umowy ubezpieczenia na życie nie jest wyłączona spod egzekucji, nie została wymieniona w katalogu określonym w art. 8 u.p.e.a. Ewentualne zaś wady zarządzenia zabezpieczenia nie mogą być przedmiotem skargi, lecz powinny być kwestionowane w drodze zarzutów. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uznał, podobnie jak organ I instancji, że brak było podstaw do wstrzymania postępowania zabezpieczającego
W skardze zarzucono:
1) błędne przyjęcie, że w ramach aktualnej drogi kontroli odwoławczej nie ma możliwości kwestionowania dopuszczalności środka zabezpieczającego, podczas gdy jego niedopuszczalność rzutuje na możliwość prowadzenia postępowania zabezpieczającego,
2) naruszenie art. 89 w zw. z art. 164 § 4 w zw. z art. 26 § 1 u.p.e.a. poprzez dokonanie zajęcia zabezpieczającego wierzytelności pieniężnej z polisy ubezpieczeniowej, podczas gdy dokonanie zabezpieczenia majątkowego na polisie jest niedopuszczalne,
3) naruszenie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. poprzez brak umorzenia postępowania zabezpieczającego z uwagi na zastosowanie niedopuszczalnego środka zabezpieczającego,
4) naruszenie art. 1a pkt 12 u.p.e.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że w ramach definicji środka egzekucyjnego w postaci "innej wierzytelności pieniężnej" mieści się także polisa ubezpieczeniowa, podczas gdy jest to wierzytelność, która ze swej istoty nie może stanowić przedmiotu zabezpieczenia,
5) naruszenie art. 8 u.p.e.a. poprzez oparcie na nim argumentacji i przyjęciu, że brak polisy ubezpieczeniowej w katalogu zawartym w tym artykule uniemożliwia uznanie jej za niedopuszczalny środek egzekucyjny, podczas gdy przepisy o egzekucji stosuje się w postępowaniu zabezpieczającym odpowiednio, a więc m.in. ze zmianami wynikającymi ze specyfiki tego postępowania, co powoduje konieczność uznania polisy za niedopuszczalny przedmiot zabezpieczenia, jako niedopuszczalny środek egzekucyjny.
Skarżący zarzucił, że jak dotychczas organy odniosły się tylko do kwestii formalnych związanych z zastosowanym środkiem zabezpieczającym, a pominęły kwestię dopuszczalności dokonanego zabezpieczenia. Tymczasem w doktrynie podnosi się, że nie można dokonać zabezpieczenia majątkowego na polisie (umowie) ubezpieczeniowej. Świadczenie ubezpieczyciela jest bowiem warunkowe, uzależnione od zaistnienia określonego zdarzenia ubezpieczeniowego. Istota zabezpieczenia majątkowego sprowadza się do tego, że ma ono zapewnić wykonanie rozstrzygnięć o charakterze majątkowym. Polisa nie daje wymaganej pewności z uwagi na element losowości. Skoro więc nie może być przedmiotem zabezpieczenia majątkowego (nie spełnia odpowiednich warunków), to wszystkie dalsze czynności wykonane w wyniku takiego zabezpieczenia (wadliwego zarządzenia zabezpieczenia) także są niedopuszczalne. Katalog wyłączeń zawarty w art. 8 u.p.e.a. nie ma zaś charakteru zamkniętego.
Na tej podstawie skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i umorzenia postępowania w zakresie ww. środka zabezpieczającego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonych postanowień nie wykazała, aby wydano je z naruszeniem prawa wymagającym zastosowania przez Sąd środków określonych w przepisach art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) dalej powoływanej skrótem "p.p.s.a". Uwzględnienie skargi i uchylenie postanowień mogłoby bowiem nastąpić
w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przez organ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Może też stwierdzić wydanie postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach szczególnych. Żadna z powyższych okoliczności w kontrolowanej sprawie jednak nie zaistniała.
Ze stanowiska organów wynika, że czynności zabezpieczające podjęto na podstawie zarządzenia zabezpieczenia wystawionego przez prokuraturę, zgodnie z jego treścią. Wskazana w nim była wierzytelność podlegająca zajęciu zabezpieczającemu, wymieniony został akt stanowiący podstawę zabezpieczenia (postanowienie prokuratury o zabezpieczeniu), kwota zabezpieczenia. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego podjął działania mające na celu realizację zarządzenia zabezpieczenia - wniosku prokuratora, opatrując zarządzenie klauzulą o skierowaniu go do egzekucji. Zawiadomił o zajęciu dłużnika zajętej wierzytelności (ubezpieczyciela) oraz zobowiązanego, doręczając mu także odpis zarządzenia. Okoliczności te nie są przedmiotem sporu i ich dokonanie nie jest kwestionowane. Skarżący kwestionował natomiast dokonanie zabezpieczenia z uwagi na jego przedmiot, tj. wierzytelność z umowy ubezpieczenia na życie. Twierdził, że z uwagi na charakter umowy ubezpieczenia nie można było dokonać takiego zabezpieczenia, ponieważ świadczenie wynikające z polisy nie jest pewne, zobowiązanie ubezpieczyciela jest warunkowe. Zależy od zaistnienia zdarzenia ubezpieczeniowego, którego nastąpienie nie jest pewne. Uważał też, że nie można objąć takim zabezpieczeniem ustanowionego poręczenia majątkowego, ponieważ to powinno zabezpieczyć wykonanie rozstrzygnięć o charakterze majątkowym.
W przedstawionych okolicznościach faktycznych, które nie są kwestionowane
i nie budzą wątpliwości Sądu co do prawidłowości ich ustalenia, oraz w omówionym poniżej stanie prawnym, Sąd uznał, że kontrolowane postanowienia są zgodne
z prawem.
Postępowanie zabezpieczające, do którego odnoszą się zaskarżone postanowienia, przeprowadzone było na podstawie przepisów u.p.e.a. Do stosowania środków służących zabezpieczeniu obowiązków o charakterze pieniężnym uprawniony był organ egzekucyjny - naczelnik urzędu skarbowego (art. 1a pkt 7 i art. 19 § 1 u.p.e.a.), który podjął stosowne działania na żądanie wierzyciela (art. 1a pkt 13 u.p.e.a.). Zajęcie zabezpieczające to czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ ten nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do zabezpieczenia wykonania przez niego obowiązku objętego dokumentem stanowiącym podstawę zabezpieczenia, ale która nie prowadzi do przymusowego wykonania obowiązku (art. 1a pkt 19 u.p.e.a.).
Zabezpieczenie jest realizowane w trybie i na zasadach określonych w dziale IV u.p.e.a. - Postępowanie zabezpieczające. W myśl art. 155a § 1 pkt 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia, które powinno spełniać wymagania określone w art. 156 u.p.e.a. Sposoby realizacji zajęcia określają przepisy art. 164 u.p.e.a., a wśród nich w punkcie 1 jest mowa o zajęciu "pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunków bankowych, innych wierzytelności i praw majątkowych lub ruchomości". Z art. 164 § 4 u.p.e.a. wynika zaś, że do zajęcia zabezpieczającego stosuje się odpowiednio przepisy o zajęciu egzekucyjnym, w tym dotyczące "innych wierzytelności pieniężnych". W postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy działu I i art. 168d (art. 166b u.p.e.a.). Zaznaczyć jeszcze należy, że zajęcie zabezpieczające nie może dotyczyć rzeczy lub praw zwolnionych z egzekucji (art. 164 § 5 u.p.e.a.), a zobowiązany, co do zasady, nie może rozporządzać składnikiem majątkowym zajętym w celu zabezpieczenia (art. 166a § 1 u.p.e.a.).
Skarżący zasadniczo kwestionuje dopuszczalność dokonanej czynności twierdząc, że była ona niedopuszczalna, a nie prawidłowość jej realizacji. Organy, odnosząc się do tego zagadnienia, uznały, że zarzut taki nie mógł być rozpoznany w ramach skargi wnoszonej w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a., a powinien być zgłoszony w formie zarzutu, o którym mowa w art. 33 § 1 oraz art. 156 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Zobowiązany zarzutów jednak w przepisanym terminie nie wniósł. Samej czynności dokonano zaś zgodnie z prawem.
Stanowisko organów zasługiwało na podzielenie. Wymienione środki prawne nie są względem siebie konkurencyjne, lecz służą innym celom. Nie można z nich korzystać w zakresie, w jakim określone skutki prawne (konsekwencje) przypisane są konkretnie któremuś z nich. Jeżeli zatem zarzut niedopuszczalności zastosowanego środka zabezpieczającego (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.) mógł zostać zgłoszony w formie zarzutu albo może być objęty żądaniem umorzenia postępowania w uwagi na niedopuszczalność środka zabezpieczającego (art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), to nie można zmierzać do osiągnięcia tożsamego celu poprzez wniesienie skargi. Jej celem jest bowiem zbadanie prawidłowości, zgodności z prawem podjętych czynności, ale zazwyczaj od strony formalnoprawnej.
Oceniając przebieg stosowania środka zabezpieczającego w postaci zajęcia wierzytelności z umowy ubezpieczenia Sąd stwierdził, że opisanym w stanie faktycznym wszystkich czynności dokonano zgodnie z wymaganiami określonymi w u.p.e.a. Wszystkie podjęte działania miały swoje umocowanie w ustawie. Zostały także dokładnie opisane w postanowieniach wydanych wskutek wniesionej skargi, znajdują odzwierciedlenie w aktach sprawy. Zarządzenie zabezpieczenia zostało prawidłowo wypełnione, doręczono je dłużnikowi zajętej wierzytelności i zobowiązanemu. Zajęcia zabezpieczającego dokonano w zakresie objętym wnioskiem prokuratora z dnia 14 maja 2018 r., do kwoty 200 000 zł. Procedowanie w trybie u.p.e.a. znajdowało zaś umocowanie w art. 27a § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2018 r. poz. 652).
Skarżący twierdzi, że posiadana przez niego polisa nie mogła być przedmiotem zabezpieczenia ze względu na charakter umowy ubezpieczenia. Stanowiska tego nie sposób jednak podzielić, ponieważ brak jest ustawowego zakazu zajęcia wierzytelności z polisy (umowy) ubezpieczeniowej.
Pojęcie "wierzytelności" nie zostało w ustawie egzekucyjnej wyjaśnione (zdefiniowane), a organy w kontrolowanych postanowieniach do zagadnienia tego się nie odniosły. Nie było to jednak uchybienie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dla odniesienia się do zarzutów skargi, w tym czy przedmiotem zabezpieczenia była wierzytelność mogąca być przedmiotem zajęcia zabezpieczającego, wskazać należy, że pojęcie to jest zakorzenione w prawie cywilnym i łączyć je należy z prawem zobowiązań. Wierzytelność jest uprawnieniem wierzyciela domagania się od dłużnika spełnienia świadczenia, zaspokojenia długu (zob. art. 353 § 1 Kodeksu cywilnego). Świadczenie jest zachowaniem dłużnika, które odpowiada treści danego stosunku zobowiązaniowego i służy zaspokojeniu określonego interesu (potrzeby) wierzyciela. Jeżeli chodzi o umowę ubezpieczenia, to z art. 805 § 1 Kodeksu cywilnego wynika, że przez umowę ubezpieczenia ubezpieczyciel zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. Świadczenie to z reguły ma charakter pieniężny, a jego wypłata jest związana z zaistnieniem określonego zdarzenia ubezpieczeniowego. W przypadku ubezpieczeń osobowych na życie jest nim śmierć osoby ubezpieczonej lub dożycie przez nią oznaczonego wieku (art. 829 § 1 Kodeksu cywilnego). Świadczenie z umowy ubezpieczenia, pomimo że uzależnione od zaistnienia zdarzenia ubezpieczeniowego, nie jest świadczeniem warunkowym.
Z powyższego wynika, że umowny stosunek ubezpieczenia wiąże się z wierzytelnością. Jest to umowa odpłatna, dwustronnie zobowiązująca. Wierzytelnością uposażonego jest żądanie wypłaty świadczenia pieniężnego w razie zaistnienia określonego zdarzenia ubezpieczeniowego. Dlatego prawidłowo organy uznały ją za "inną wierzytelność", o której mowa w powołanych wyżej przepisach u.p.e.a. To, że świadczenie z umowy ubezpieczenia nie było wymagalne w dacie zajęcia wierzytelności i termin ten może nie być konkretnie ustalony, nie oznacza niemożności zajęcia wierzytelności z takiej umowy. Wyłączenia takiego w u.p.e.a. ani innych przepisach nie ma. Wyłączenia takie w powołanej ustawie się znajdują, ale nie obejmują one wierzytelności z dobrowolnej umowy ubezpieczenia. W art. 8 § 1 pkt 14 u.p.e.a. mowa jest tylko o kwotach otrzymanych z tytułu obowiązkowych ubezpieczeń majątkowych. Tak więc zajęcie zabezpieczające mogło dotyczyć rzeczonej wierzytelności.
Z podanych względów skarga została przez Sąd oddalona na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI