I SA/Rz 1091/18

I SA/Rz 1091/18 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2019-02-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-11-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Grzegorz Panek /przewodniczący/
Jacek Boratyn
Małgorzata Niedobylska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 1481/19 - Wyrok NSA z 2023-06-28
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 61a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2017 poz 1778
art. 30
Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./ Asesor WSA Jacek Boratyn Protokolant sekr. sąd. Anna Kotowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2019 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. S. (dalej: Zobowiązana/Skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję ZUS z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...], o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika za okres od marca do grudnia 2014 r.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte o następujące okoliczności faktyczne i prawne: W dniu 23 maja 2018 r. J. S. złożyła do Oddziału ZUS w R. wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wskazała, że znajduje się w ciężkiej sytuacji finansowej i egzystencjonalnej, a ciążące na niej zobowiązania spowodowały depresję i trwały uszczerbek na zdrowiu, co uniemożliwia jej podjęcie stałej pracy.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...], ZUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne za okres od marca do grudnia 2014 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia do grudnia 2014 r. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych, a także odmówił wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od marca do grudnia 2014 r. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od września do grudnia 2014 r. za pracowników w części finansowanej przez płatnika.
J. S. złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej ww. decyzją, podnosząc, że nie ma przeszkód prawnych do wszczęcia i prowadzenia postępowania w sprawie umorzenia odsetek od nieuregulowanych składek na ubezpieczenia w części finansowanej przez pracowników.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...], ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2018 r. W uzasadnieniu podał, że Zobowiązana posiada zaległości za osobę prowadzącą działalność (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia), w części finansowanej przez płatnika z wyłączeniem należności za osobę prowadzącą działalność oraz w części finansowanej przez ubezpieczonych.
Wskazał, że zgodnie art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28, na podstawie którego ZUS umarza należności z tytułu składek. Naprowadził, że w przepisie tym ustawodawca użył sformułowania "nie stosuje się", co oznacza, że w stosunku do wymienionych w nim należności wykluczone jest podjęcia jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia. W związku z tym w stosunku do tego rodzaju składek Zakład nie może badać przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 u.s.u.s.
ZUS wyjaśnił, że z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wynika, że w uzasadnionych przypadkach możliwe jest umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych, którzy są równocześnie płatnikami tych składek, gdy nie są one całkowicie nieściągalne. ZUS może umorzyć należności, jeśli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności. Oznacza to, że umorzenie z powodu trudnej sytuacji może dotyczyć wyłącznie składek na własne ubezpieczenia w części finansowanej przez płatnika. W związku z powyższym do należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika, które figurują na koncie zobowiązanego, ww. przepis nie ma zastosowania, dlatego Zakład nie może podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia należności z tytułu tych składek na podstawie omawianej regulacji.
Nadto ZUS wskazał, że rozstrzygnięcie w kwestii umorzenia odsetek od należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych, zostało zawarte w decyzji z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...].
J. S. skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję ZUS z dnia [...] sierpnia 2018 r. wnosząc o jej uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zarzucając naruszenie:
I. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.;
1) art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141 poz. 1365), warunkujących całkowite i częściowe umorzenie składek również w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności, poprzez jego niezastosowanie do części związanej z odsetkami należnymi od kwot należnych składek na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych i części finansowanej przez płatnika składek.
II. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.;
1) art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej: K.p.a.) poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji,
2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. polegające na nierozpatrzeniu materiału dowodowego przedstawionego przez wnioskodawcę i niepodjęciu żadnych działań niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy,
3) art. 8 § 1 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.
4) art. 104 § 2 K.p.a. poprzez brak rozstrzygnięcia w decyzji kwestii umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych i płatnika składek.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Na wstępie zaznaczyć należy, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), stanowiąc
w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sąd nie jest związany zarzutami
i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja ZUS o odmowie wszczęcia postępowania, na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. w związku z art. 30 i art. 83b ust. 1 u.s.u.s., w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika za okres od marca do grudnia 2014 r.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.
Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.).
W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował, w jakich przypadkach zachodzi całkowita nieściągalność. Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący i stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tej regulacji, daje ewentualną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia.
Podkreślenia wymaga, że wyjątek od określonej w art. 28 ust. 1 u.s.u.s. zasady, że "należności z tytułu składek" mogą być umarzane w całości lub w części przewidziany został w art. 30 u.s.u.s., który stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony: umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. W stosunku do tej kategorii należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. (por. wyroki NSA z 27 kwietnia 2017 r. sygn. II GSK 26/17 i z 19 maja 2017 r. sygn. II GSK 2277/15).
Z uwagi na konieczność ścisłej interpretacji wyjątków trzeba uznać, że inne "należności z tytułu składek" (odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowej opłaty), także powiązane ze składkami, które nie podlegają umorzeniu (składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek), mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. (por. wyrok NSA z 30 marca 2017 r. sygn. II GSK 5146/16). Sąd rozpoznający obecnie sprawę stanowisko to podziela, odstępując od poglądu wyrażonego w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 17 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 278/18.
Stanowisko to zostało wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny już w wyroku z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1520/11, w którym wskazano, że wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj., że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych.
Natomiast w odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników w części finansowanej przez płatnika, słusznie uznał ZUS, że nie mogą być one umarzane na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
(i rozporządzenia wykonawczego). Przepis ten bowiem odnosi się wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie. Wyklucza to możliwość prowadzenia postępowania - na podstawie powołanego przepisu - o umorzenie tych należności (w tym odsetek), które dotyczą pracowników. W tym zakresie postępowania może być prowadzone wyłącznie na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s.
W konsekwencji, organ na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. zasadnie odmówił J. S. wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne za okres od marca do grudnia 2014 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia do grudnia 2014 r. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych, a także odmówił wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od marca do grudnia 2014 r. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od września do grudnia 2014 r. za pracowników w części finansowanej przez płatnika.
Zgodnie bowiem z treścią art. 61a § 1 K.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 83b ust. 1 u.s.u.s. jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję.
W świetle powyższych wywodów uznać należy, że w przedmiotowej sprawie organ prawidłowo rozstrzygnął o odmowie wszczęcia postępowania w odniesieniu do: 1) składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych (pracowników), w oparciu o przepis art. 30 u.s.u.s. oraz w odniesieniu do: 2) należności z tytułu składek, na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika – w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s., gdyż w tym zakresie postępowanie nie może być prowadzone. W związku z powyższym organ odwoławczy zasadnie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., i wbrew zarzutom Skarżącej nie naruszył art. 138 § 2 K.p.a. Bezzasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 104 § 2 K.p.a., gdyż organ załatwił sprawę przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania, z uwagi na niedopuszczalność prowadzenia w omawianym zakresie, a co za tym idzie nie mógł wydać decyzji co do istoty.
W odniesieniu do zarzutu skargi dotyczącego kwestii odsetek od nieuregulowanych w terminie składek za pracowników w części finansowanej przez pracownika, zauważyć należy, że w tym przedmiocie nie ma rozstrzygnięcia w zaskarżonej decyzji, a zatem w tym zakresie nie odmówiono wszczęcia postępowania. Jak wynika z zaskarżonej decyzji kwestia umorzenia odsetek od należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych została rozstrzygnięta w innej decyzji, ale decyzja ta jest poza kontrolą Sądu w obecnym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Sytuacja, w której rozstrzygnięcia w sprawie złożonego przez stronę wniosku zawarte są w dwóch lub więcej decyzjach, nie narusza prawa. Ewentualne braki w zakresie rozstrzygnięcia organu co do całości wniosku strona może kwestionować przy pomocy ponaglenia, a następnie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Niezasadne są też pozostałe zarzuty skargi. Z uwagi na procesowy charakter rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie organ nie prowadził postępowania dowodowego, a wystarczające było zebranie informacji o rodzaju należności na koncie strony.
Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia art. 107
§ 3 K.p.a., gdyż zaskarżona decyzja zawiera należyte uzasadnienie, zarówno faktyczne jak i prawne.
W ocenie Sądu, postępowanie przeprowadzone w niniejszej sprawie, jak też wydane rozstrzygnięcia, nie naruszają prawa, dlatego na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.