I SA/PO 97/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2023-05-16
NSAAdministracyjneŚredniawsa
postępowanie egzekucyjnekoszty egzekucyjnedopuszczalność egzekucjiwierzycielorgan egzekucyjnynależności budżetowespór cywilnysąd administracyjny

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę wierzyciela na postanowienie obciążające go kosztami postępowania egzekucyjnego, uznając, że mimo niezgodności egzekucji z prawem, organ egzekucyjny nie spowodował tej niezgodności.

Skarżący, wierzyciel w postępowaniu egzekucyjnym, zaskarżył postanowienie obciążające go kosztami egzekucyjnymi, które zostały zwrócone zobowiązanej gminie po umorzeniu postępowania. Wierzyciel argumentował, że organ egzekucyjny zaniechał weryfikacji dopuszczalności egzekucji administracyjnej. Sąd uznał jednak, że organ egzekucyjny działał prawidłowo, badając sprawę formalnie i nie miał obowiązku merytorycznej oceny charakteru należności. W konsekwencji, wierzyciel został obciążony kosztami, zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Sprawa dotyczyła skargi wierzyciela (Z. P.) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, które utrzymało w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego obciążające skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na podstawie tytułu wykonawczego dotyczącego niepodatkowej należności budżetowej, jednak późniejszy wyrok WSA w Poznaniu (I SA/Po 1591/21) wskazał, że spór o rozliczenia między związkiem a gminą ma charakter cywilny i nie podlega egzekucji administracyjnej. W związku z tym postępowanie egzekucyjne zostało umorzone, a gmina otrzymała zwrot wyegzekwowanych kosztów. Skarżący zarzucał organom egzekucyjnym zaniechanie weryfikacji dopuszczalności egzekucji administracyjnej oraz nieproporcjonalność naliczonych kosztów. Sąd administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że organ egzekucyjny prawidłowo zbadał sprawę w sposób formalny, zgodnie z art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Sąd podkreślił, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku, a jedynie dopuszczalności egzekucji. W sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne okazało się niezgodne z prawem, a organ egzekucyjny nie spowodował tej niezgodności, wierzyciel ponosi odpowiedzialność za zwrócone koszty egzekucyjne. Sąd odniósł się również do kwestii wysokości opłat egzekucyjnych, wskazując na zgodność przepisów z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ egzekucyjny bada jedynie formalną dopuszczalność egzekucji administracyjnej i nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że zgodnie z art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, ale nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku. Wiedza organu pochodzi głównie z dokumentów wierzyciela i ma charakter formalny.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (15)

Główne

u.p.e.a. art. 2 § § 1 pkt 1a

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Niepodatkowe należności budżetowe podlegają egzekucji administracyjnej.

u.p.e.a. art. 29 § § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, ale nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku.

u.p.e.a. art. 64cd § § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Zwrot kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami, jeżeli postępowanie było niezgodne z prawem.

u.p.e.a. art. 64cd § § 7

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Obciążenie wierzyciela zwróconymi zobowiązanemu kosztami egzekucyjnymi, chyba że niezgodność spowodował organ egzekucyjny.

Dz.U. 1966 nr 24 poz. 151

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

PPSA art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 29 § § 2 pkt 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Organ egzekucyjny niebędący wierzycielem nie przystępuje do egzekucji, jeżeli obowiązek nie podlega egzekucji administracyjnej.

u.p.e.a. art. 64 § § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Regulacje dotyczące opłat egzekucyjnych, po nowelizacji zgodnej z wyrokiem TK.

u.p.e.a. art. 64 § § 4

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Regulacje dotyczące opłat egzekucyjnych, po nowelizacji zgodnej z wyrokiem TK.

u.p.e.a. art. 64 § § 6

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Regulacje dotyczące opłat manipulacyjnych, po nowelizacji zgodnej z wyrokiem TK.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 144

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 6

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ egzekucyjny prawidłowo zbadał sprawę w sposób formalny, zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a., nie mając obowiązku merytorycznej weryfikacji charakteru należności. Wierzyciel ponosi odpowiedzialność za zwrócone koszty egzekucyjne, ponieważ organ egzekucyjny nie spowodował niezgodności postępowania z prawem.

Odrzucone argumenty

Organ egzekucyjny zaniechał weryfikacji dopuszczalności egzekucji administracyjnej. Naliczona wysokość opłat egzekucyjnych była nieproporcjonalna do czynności organu.

Godne uwagi sformułowania

organ egzekucyjny nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym niepodatkowe należności budżetowe, do których stosuje się przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych stanowią obowiązki podlegające egzekucji administracyjnej w przypadku niezgodnego z prawem wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego to wierzyciela obciąża obowiązek pokrycia zwróconych przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami brak określenia górnej granicy opłaty [...] powoduje, że w pewnych warunkach [...] następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat.

Skład orzekający

Katarzyna Wolna-Kubicka

przewodniczący

Michał Ilski

sprawozdawca

Waldemar Inerowicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja zakresu badania dopuszczalności egzekucji administracyjnej przez organ egzekucyjny oraz odpowiedzialności wierzyciela za koszty w przypadku niezgodności postępowania z prawem."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego przypadku, gdzie należność pierwotnie uznana za niepodatkową należność budżetową okazała się mieć charakter cywilnoprawny.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje złożoność przepisów dotyczących egzekucji administracyjnej i odpowiedzialności za koszty, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego i egzekucyjnego.

Kto płaci za błędy w egzekucji administracyjnej? Sąd wyjaśnia odpowiedzialność wierzyciela.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Po 97/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-05-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-02-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Katarzyna Wolna-Kubicka /przewodniczący/
Michał Ilski /sprawozdawca/
Waldemar Inerowicz
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 925/23 - Wyrok NSA z 2024-07-04
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 2 § 1 pkt 1a, art. 29 § 1, art. 29 § 2, art. 64 § 1, art. 64 § 4, art. 64 § 6, art. 64cd § 1, art. 64cd § 7
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędziowie Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Asesor sądowy WSA Michał Ilski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 maja 2023 r. sprawy ze skargi Z. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 23 grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z 3 listopada 2022 r., nr [...] obciążył Z. ." w P. (dalej zwany również skarżącym) kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 07 maja 2021 r., nr [...] wystawionego wobec Gminy [...] w łącznej kwocie [...]zł.
Naczelnik prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego obejmującego należności z tytułu udziału w rozliczeniu kosztów budowy P. S. Z. O. K. zgodnie z uchwałą Zgromadzenia Związku w kwocie należności głównej [...] zł. W trakcie egzekucji dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego.
Pismem z 28 maja 2021 r. Gmina [...] wniosła zarzuty w sprawie wprowadzonej egzekucji. Ostatecznie Zarząd Z. ." postanowieniem z 17 sierpnia 2022 r., nr [...] uwzględnił zarzuty w całości. Wydając wskazane rozstrzygnięcie kierowano się w szczególności prawomocnym wyrokiem WSA w Poznaniu z 11 maja 2022 r., I SA/Po 1591/21. Wyrokiem tym uchylono wcześniejsze postanowienie SKO [...] z 19 sierpnia 2021 r., nr [...] oddalające zarzuty w całości. We wskazanym wyroku stwierdzono, że ewentualna egzekucja roszczeń Z. M. w przypadku ich kwestionowania przez zobowiązaną winna zostać poprzedzona w pierwszej kolejności rozstrzygnięciem sporu majątkowego przez sąd powszechny. Wskazano również, że egzekucji administracyjnej podlegają tylko obowiązki o charakterze publicznoprawnym. Tymczasem, spór dotyczący rozliczeń między związkiem a uczestniczącą w nim gminą jest sprawą cywilną.
Mając powyższe na uwadze Naczelnik postanowieniem z 10 października 2022 r., nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne. W postanowieniu tym zaznaczono m. in., że Gmina [...] ma prawo do zwrotu pobranych kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami, ponieważ w chwili ich wyegzekwowania, egzekucja podlegała umorzeniu. Dnia 10 października 2022 r. zwrócono Gminie [...] koszty egzekucyjne w kwocie [...]zł wraz z odsetkami w kwocie [...]zł (łącznie [...] zł).
Skarżący pismem z 14 listopada 2022 r. wniósł zażalenie na wymienione na wstępie postanowienie organu pierwszej instancji. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenie postępowania w przedmiocie obciążenia skarżącego kosztami egzekucyjnymi.
Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z 23 grudnia 2022 r., nr [...] utrzymał w mocy wymienione na wstępie postanowienie organu pierwszej instancji.
W kontekście postanowień art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm. – dalej w skrócie: "u.p.e.a.") stwierdzono, że regulacja ta nie obliguje i nie uprawnia organu egzekucyjnego do zweryfikowania podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji, albowiem badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej obejmuje ustalenie, czy obowiązek podlega egzekucji administracyjnej, czy tytuł wykonawczy został wystawiony przez uprawniony podmiot, czy konkretny organ egzekucyjny jest właściwy do egzekucji obowiązku określonego w tytule wykonawczym oraz czy osoba wskazana w tytule wykonawczym podlega orzecznictwu polskich organów administracyjnych. Badanie to ma zatem charakter czysto formalny. Odpowiedzialność za ustalenie zasadności i wymagalności obowiązku ponosi wyłącznie wierzyciel. W przekazanym organowi pierwszej instancji tytule wykonawczym określając rodzaj dochodzonej należności wskazano na niepodatkową należność budżetową – udział w rozliczeniu kosztów budowy PSZOK zgodnie z uchwałą Zgromadzenia Związku. Zgodnie zaś z art. 2 § 1 pkt 1a u.p.e.a., egzekucji administracyjnej podlegają niepodatkowe należności budżetowe, do których stosuje się przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 305, z późn. zm.). Rodzaj dochodzonej należności został identycznie określony również w postanowieniu wierzyciela z 30 czerwca 2021 r. W kontekście postanowień art. 64cd § 1 u.p.e.a. stwierdzono, że skarżący błędnie określił rodzaj egzekwowanego obowiązku jako niepodatkową należność budżetową i przekazał tytuł wykonawczy do egzekucji administracyjnej.
W kontekście zarzutów zażalenia kwestionujących wysokość kosztów egzekucyjnych wskazano, że opłata manipulacyjna oraz egzekucyjna zostały naliczone w oparciu o obowiązujące od 20 lutego 2021 r. przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wprowadzone ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (t.j. Dz. U. poz. 1553 ze zm.). W ocenie Dyrektora koszty egzekucyjne zostały ustalone prawidłowo.
Skarżący wniósł skargę na omówione powyżej postanowienie Dyrektora z 23 grudnia 2022 r. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości wraz z poprzedzającym je postanowieniem Naczelnika oraz o przekazanie sprawy do powtórnego rozpoznania wskazanemu ostatnio organowi. Ponadto wniesiono o zasądzenie od Dyrektora na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:
1) art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2021 r. poz. 735 z późn. zm. – dalej w skrócie: "k.p.a.") w zw. z art. 18 oraz art. 64cd § 7, art. 29 § 1 i § 2 pkt 1, a także w zw. z art. 2 § 1, art. 3 i 3a oraz art. 64c § 3 pkt 2 u.p.e.a. na skutek błędnego utrzymania w mocy przez Dyrektora postanowienia Naczelnika i w konsekwencji obciążenia skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego, pomimo że w sprawie zaistniała przesłanka niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, którą Naczelnik – jako organ egzekucyjny nie będący wierzycielem należności – zobowiązany był rozpoznać w toku czynności formalnego badania dopuszczalności egzekucji, a następnie w toku dalszych czynności realizowanych przed nadaniem tytułowi klauzuli o skierowaniu do egzekucji administracyjnej, a więc przed wszczęciem i prowadzeniem egzekucji administracyjnej;
2) art. 6, art. 7 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18, art. 29 § 1 i § 2 pkt 1 oraz art. 64cd § 7 u.p.e.a. przez nieuprawnione obciążenie skarżącego kosztami egzekucyjnymi, z powodu błędnej oceny Dyrektora co do sposobu oraz zakresu badania dopuszczalności egzekucji w sprawie przez Naczelnika oraz pominięcia faktu, że w sprawie istniała przeszkoda formalna wszczęcia oraz prowadzenia egzekucji administracyjnej, którą Naczelnik winien był dostrzec z urzędu nie przystępując do egzekucji w ogóle (a której identyfikacja nie stanowiła z pewnością ingerencji merytorycznej w sprawę objętą tytułem);
3) art. 64cd § 7 w zw. z art. 29 § 1 i § 2 pkt 1 u.p.e.a. na skutek nieuprawnionego przyjęcia przez Dyrektora, że wstępne badanie dopuszczalności egzekucji nie może dotyczyć oceny charakteru należności objętej tytułem oraz wskazania jej wyłączenia z katalogu podlegającego egzekucji administracyjnej, co w opinii Dyrektora stanowiłoby wyraz merytorycznej ingerencji w sprawę przez organ egzekucyjny, podczas gdy wyłącznym celem instytucji prawnej ujętej w ramy prawne art. 29 § 1 u.p.e.a. jest właśnie weryfikacja formalna możliwości dochodzenia danej należności w drodze egzekucji administracyjnej z opcją nieprzystąpienia do egzekucji gdy należność nie stanowi tytułu dochodzonego w tym trybie;
4) art. 64cd § 7 w zw. z art. 29 § 1 i § 2 pkt 1 oraz art. 26 § 3a pkt 1 i § 5 pkt 1 u.p.e.a. na skutek nieuprawnionego pominięcia przez Dyrektora, że w okolicznościach sprawy niezgodne z prawem wszczęcie oraz prowadzenie egzekucji administracyjnej spowodował organ egzekucyjny dokonując niewłaściwego badania formalnej dopuszczalności egzekucji wobec obowiązku objętego tytułem, zwłaszcza w sytuacji, w której Dyrektor równolegle w treści postanowienia Dyrektora zauważył, że w sprawie potwierdzenie sprzecznego z prawem działania jest "łatwo weryfikowalne", ponieważ tytuł dotyczył należności nie podlegającej egzekucji administracyjnej;
5) art. 64 § 4 w zw. z art. 64c § 3 pkt 2 oraz art. 64cd § 7 u.p.e.a., wskutek obciążenia skarżącego kosztami nadmiernej i całkowicie nieuzasadnionej dla wierzyciela w niniejszej sprawie opłaty egzekucyjnej, której wysokość pomija:
– realia i charakter rozpoznawanej sprawy oraz charakter zobowiązanej jednostki sektora finansów publicznych - Gminy oraz
– nie uwzględnia rzeczywistego nakładu pracochłonności, czasochłonności oraz znikomego stopnia skomplikowania czynności organu egzekucyjnego i wdrożonego środka egzekucyjnego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, całkowicie wypłacalnej Gminy.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się bezzasadna.
Rozstrzygniecie sporu wymaga dokonania kontroli legalności zaskarżonego postanowienia. W ocenie organów należało orzec o odciążeniu skarżącego jako wierzyciela zwróconymi zobowiązanej kosztami egzekucyjnymi wraz z ustawowymi odsetkami. Skarżący kwestionuje powyższe zapatrywanie. W jego ocenie organ egzekucyjny zaniechał obligatoryjnego zweryfikowania tego czy należność objęta tytułem wykonawczym ujęta jest w katalogu obowiązków podlegających egzekucji administracyjnej. W konsekwencji w ocenie skarżącego wygenerowanie kosztów egzekucyjnych było wynikiem zaniechania organu egzekucyjnego. Podnosi się również, że w sprawie konieczne było zachowanie racjonalnej proporcjonalności między wysokością opłat a czynnościami organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.
Rację w sporze należało przyznać organom egzekucyjnym.
Zgodnie z art. 64cd § 1 u.p.e.a., jeżeli po wyegzekwowaniu lub uzyskaniu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem, w szczególności jeżeli w chwili wyegzekwowania lub uzyskania kosztów egzekucyjnych postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu, organ egzekucyjny, który zakończył postępowanie egzekucyjne, zwraca zobowiązanemu lub wierzycielowi wyegzekwowane lub uzyskane koszty egzekucyjne wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od dnia ich wyegzekwowania lub uzyskania do dnia obciążenia rachunku bankowego organu egzekucyjnego przekazywanymi środkami pieniężnymi.
Zgodnie zaś z art. 64cd § 7 powołanego aktu, organ egzekucyjny obciąża, w formie postanowienia, wierzyciela zwróconymi zobowiązanemu kosztami egzekucyjnymi wraz z ustawowymi odsetkami, chyba że niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji administracyjnej spowodował organ egzekucyjny. Na postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela zwróconymi zobowiązanemu kosztami egzekucyjnymi wraz z ustawowymi odsetkami wierzycielowi przysługuje zażalenie. Przepisy art. 64c § 5, 6 i 11 stosuje się odpowiednio.
Postanowienia przytoczonych ostatnio przepisów wykładane z zastosowaniem reguł wykładni językowej prowadzą do wniosku, że w przypadku niezgodnego z prawem wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego to wierzyciela obciąża obowiązek pokrycia zwróconych przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami. Co do zasady zatem niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego wiąże się z sankcją w postaci obowiązku wierzyciela pokrycia zwróconych przez organ egzekucyjny zobowiązanemu kosztów egzekucyjnych. Wyjątek od powyższej reguły stanowi sytuacja, w której niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji administracyjnej spowodował organ egzekucyjny.
W sprawie nie ma sporu co do tego, że wszczęcie jak i prowadzenie postępowania egzekucyjnego w administracji okazało się niezgodne z prawem. Jak wskazano to bowiem w wyroku tutejszego Sądu z 11 maja 2022 r., I SA/Po 1591/21 ewentualna egzekucja roszczeń Z. M. w przypadku ich kwestionowania przez zobowiązaną winna zostać poprzedzona w pierwszej kolejności rozstrzygnięciem sporu majątkowego przez sąd powszechny. Wskazano również, że egzekucji administracyjnej podlegają tylko obowiązki o charakterze publicznoprawnym. Tymczasem, spór dotyczący rozliczeń między związkiem a uczestniczącą w nim gminą jest sprawą cywilną.
Na obecnym etapie postępowania spór dotyczy tego czy skarżący winien zostać obciążony zwróconymi zobowiązanej kosztami egzekucyjnymi wraz z ustawowymi odsetkami.
W ocenie Sądu wydając zaskarżone postanowienie trafnie orzeczono o obciążeniu skarżącego obowiązkiem pokrycia wskazanych ostatnio należności.
Zamierzonego rezultatu nie mogą wywrzeć zarzuty skargi zarzucające organowi egzekucyjnemu zaniechanie zweryfikowania tego czy należność objęta tytułem wykonawczym stanowi obowiązek podlegający wykonaniu w trybie u.p.e.a. Zgodnie z art. 29 § 1 powołanej ustawy, organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Jak stanowi zaś art. 29 § 2 powołanego aktu, organ egzekucyjny niebędący jednocześnie wierzycielem nie przystępuje do egzekucji i zawiadamia wierzyciela o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, jeżeli: obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej (pkt 1); organ egzekucyjny uprawdopodobni, że egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne (pkt 2); tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 (pkt 3).
Na tle przytoczonych regulacji wskazuje się, że u.p.e.a. nie przewiduje prowadzenia przez organ egzekucyjny postępowania wyjaśniającego służącego ustaleniu okoliczności mających znaczenie dla oceny dopuszczalności egzekucji administracyjnej. Wiedzę o tych okolicznościach organ egzekucyjny czerpie głównie z dokumentów składanych przez wierzyciela w celu wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a także z wniosków oraz informacji przekazywanych przez wierzyciela organowi egzekucyjnemu na podstawie art. 32aa, jak również z żądań i wyjaśnień kierowanych do organu egzekucyjnego przez zobowiązanego oraz innych uczestników postępowania. Ponadto organ egzekucyjny wykorzystuje informacje uzyskane w trybie art. 36, a także uwzględnia fakty znane mu z urzędu oraz fakty powszechnie znane [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wyd. 10, Warszawa 2021, komentarz do art. 29 u.p.e.a., nb. 4]. W orzecznictwie wskazuje się na formalny charakter badania, o którym mowa w art. 29 u.p.e.a. [tak: wyrok NSA z 26 czerwca 2019 r., II FSK 2568/17; wyrok NSA z 20 lutego 2014 r., II OSK 2258/12; wyrok NSA z 3 czerwca 2011 r., II OSK 946/10]. Wskazuje się również, że wśród przesłanek warunkujących wszczęcie egzekucji w orzecznictwie i nauce prawa administracyjnego wymienia się m. in. okoliczność, iż: obowiązek wskazany w tytule wykonawczym podlega egzekucji administracyjnej [tak: wyrok WSA we Wrocławiu z 2 marca 2018 r., III SA/Wr 866/17].
W ocenie Sądu istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma fakt, że w wystawionym przez skarżącego tytule wykonawczym objętą nim należność określono jako niepodatkową należność budżetową. Należność ta wynikała przy tym z rozliczenia kosztów budowy PSZOK zgodnie z uchwałą Zgromadzenia Związku. Z niebudzących wątpliwości postanowień art. 2 § 1 pkt 1a u.p.e.a. wynika, że niepodatkowe należności budżetowe, do których stosuje się przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych stanowią obowiązki podlegające egzekucji administracyjnej. W tego rodzaju sytuacji nie sposób zarzucić organowi egzekucyjnemu zaniechania polegającego na niezweryfikowaniu tego czy obowiązek wskazany w tytule wykonawczym podlega czy też nie egzekucji administracyjnej. Wbrew twierdzeniom skargi powyższa kwestia została zweryfikowana w wymagany przez postanowienia art. 29 § 1 u.p.e.a. formalny sposób polegający na skonfrontowaniu wskazanego przez skarżącego w tytule wykonawczym rodzaju dochodzonego obowiązku z postanowieniami art. 2 u.p.e.a. Podkreślić przy tym należy, że art. 29 § 1 u.p.e.a. nie nakłada na organ egzekucyjny powinności zweryfikowania podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji [tak: wyrok NSA z 18 października 2006 r., II FSK 1302/05]. W konsekwencji stwierdzić należy, że do obowiązków organu egzekucyjnego nie należało w żadnej mierze weryfikowanie tego czy obowiązek objęty wystawionym przez skarżącego tytułem wykonawczym stanowi w istocie niepodatkową należność budżetową, o której mowa w art. 2 § 1 pkt 1a u.p.e.a., czy też należność cywilnoprawną, która nie może być dochodzona w trybie egzekucji administracyjnej.
Zamierzonego rezultatu nie mogą wywrzeć również argumenty skargi wskazujące na nieproporcjonalność pomiędzy wysokością opłat a czynnościami organu, za podjęcie których zostały one naliczone. W realiach niniejszej sprawy organy zastosowały postanowienia u.p.e.a. dotyczące kosztów egzekucyjnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1553 z późn. zm.). Co przy tym szczególnie istotne na mocy wskazanego ostatnio aktu dostosowano regulacje dotyczące kosztów egzekucyjnych do wskazań wynikających z wyroku T. K. z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. W wyroku tym orzeczono o niezgodności z Konstytucją RP art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., w zakresie, w jakim nie określały one odpowiednio maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. W uzasadnieniu omawianego wyroku wskazano, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Brak określenia górnej granicy opłaty za czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej prowadzi do tego, że stają się one - z punktu widzenia organu egzekucyjnego formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Konkludując swoje rozważania Trybunał Konstytucyjny zastrzegł, że dla właściwej realizacji omawianego wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z tego wyroku, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć podobne zarzuty. Realizując wskazania TK ustawodawca znowelizował m. in. postanowienia art. 64 § 1 i 4 u.p.e.a. Przepisy te w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą limitują maksymalną wysokość opłaty manipulacyjnej jak i opłaty egzekucyjnej w egzekucji należności pieniężnych do kwot wynoszących odpowiednio [...] i [...] zł. W konsekwencji przepisy te w aktualnym brzmieniu odpowiadają standardom wynikającym ze wskazanego orzeczenia TK. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że postanowienia art. 64 § 1 i 4 u.p.e.a. w obecnym brzmieniu nie budzą jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych. Z uwagi na obowiązującą w postępowaniu egzekucyjnym regułę legalizmu organy obu instancji obciążał obowiązek zastosowania postanowień wskazanych ostatnio przepisów w ich literalnym brzmieniu.
Konkludując całokształt powyższych rozważań należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie jak i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji odpowiadają prawu. Rozstrzygnięcia te stanowią wynik trafnego zastosowania postanowień u.p.e.a. W toku postępowania poprzedzającego ich wydanie nie naruszono reguł obowiązujących w postępowaniu egzekucyjnym, jak i znajdujących odpowiednie zastosowanie postanowień k.p.a. W szczególności dokonano prawidłowego ustalenia wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia orzeczenia o obciążeniu skarżącego zwróconymi kosztami egzekucyjnymi wraz ustawowymi odsetkami.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.) należało orzec, jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI