I OSK 220/22

I OSK 220/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Gd 379/21 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2021-09-15
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 8 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1990
art. 136 ust. 3, art. 229
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 21 ust. 2, art. 64 ust. 1 i ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Dnia 26 lutego 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Monika Szewczyk po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 września 2021 r. sygn. akt II SA/Gd 379/21 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 8 kwietnia 2021 r. nr NSP-VIII.7581.1.239.2020.IK w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 15 września 2021 r. sygn. akt II SA/Gd 379/21 oddalił skargę A. A. na decyzję Wojewody Pomorskiego z 8 kwietnia 2021 r. Nr NSP-VIII.7581.1.239.2020.IK w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
A. A. we wniosku z 3 marca 2020 r. wystąpił do Prezydenta Miasta Gdyni, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, o zwrot nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr [1] i nr [2] karta mapy [...], o powierzchni 5 040 m2, obręb [...], położonej w Gdyni przy ulicy [...].
Prezydent Miasta Gdyni decyzją z 25 sierpnia 2020 r. odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w Gdyni przy ul. [...], oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr [1] i nr [2] o powierzchni 5 040 m2, w zakresie części obecnych działek nr [3] (o powierzchni 2 344 m2 z całości) oraz nr [4] (o powierzchni 35 m2 z całości), obręb [...], stanowiących własność Skarbu Państwa i oddanych w użytkowanie wieczyste na rzecz [B] sp. j. Jak wskazał organ, w odniesieniu do pozostałych działek wchodzących w zakres dawnych działek nr [1] i [2], to jest działek nr: [5], [6], [7], [8] i [9], obręb [...], z uwagi na brak tożsamości użytkowników wieczystych, prowadzone są odrębne postępowania.
Organ I instancji wskazał, że A. A., aktem notarialnym z 8 czerwca 1974 r. Repertorium A Nr [...] na rok 1974, sprzedał Skarbowi Państwa [C] nieruchomość położoną w Gdyni przy ul. [...], wpisaną w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego w Gdyni pod nr [...], oznaczoną katastralnie jako parcele nr [1] i nr [2] o powierzchni 5 040 m2, pod budowę [C]. Sprzedaż nastąpiła w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64).
Następnie, na podstawie decyzji Wojewody Gdańskiego z 9 czerwca 1992 r., między innymi ówczesne działki nr [1] i nr [2], zostały przez Skarb Państwa na okres 99 lat, to jest do dnia 5 grudnia 2089 r., oddane w użytkowanie wieczyste Przedsiębiorstwu Państwowemu [D] w Gdyni. Prawo użytkowania wieczystego działek nr [1] i nr [2] zostało wpisane w księdze wieczystej nr [...] w dniu 13 grudnia 1993 r.
Organ wyjaśnił, że w tej sytuacji roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie mogło być zrealizowane ze względu na art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.g.n.", to jest ustanowienie prawa użytkowania wieczystego i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r.
Prezydent Miasta Gdyni wskazał również, że po 1 stycznia 1998 r. prawo użytkowania wieczystego ustanowione na obecnych działkach nr [3] i [4], obręb [...], było przedmiotem obrotu prawnego i obecnie przysługuje [B] sp. j., co zostało ujawnione w dziale II księgi wieczystej [...].
Wojewoda Pomorski, po rozpatrzeniu odwołania A. A., decyzją z 8 kwietnia 2021 r. Nr NSP-VIII.7581.1.239.2020.IK utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z 25 sierpnia 2020 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę A. A. na decyzję Wojewody Pomorskiego.
Sąd I instancji zaznaczył, że jak wynika z art. 229 u.g.n., sam fakt zbycia wywłaszczonej nieruchomości osobie trzeciej lub ustanowienie na jej rzecz prawa użytkowania wieczystego, jeżeli zbycie (ustanowienie), jak i ujawnienie prawa w księdze wieczystej nastąpiło przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli najpóźniej do 31 grudnia 1997 r., wyłącza możliwość skutecznego zgłoszenia roszczenia o jej zwrot. Przepis art. 229 u.g.n. ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości.
Sąd I instancji stwierdził, że z uwagi na treść art. 229 u.g.n. w niniejszej sprawie nie jest możliwy zwrot wywłaszczonych nieruchomości oznaczonych w 1974 r. jako działki nr [1] i [2], a obecnie będących częścią działek nr [3] i [4]. Jak bowiem wynika z zebranego materiału dowodowego, przed dniem 1 stycznia 1998 r., przedmiotowymi nieruchomościami rozporządzono w ten sposób, że oddano je w użytkowanie wieczyste, a fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej. Organ wskazał na decyzję Wojewody Gdańskiego z 9 czerwca 1992 r., którą stwierdzono nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [D] w Gdyni prawa użytkowania wieczystego gruntów, w tym między innymi działki nr [1] i nr [2] oraz prawa własności budynków i urządzeń budowlanych znajdujących się na tym gruncie. Okres użytkowania wieczystego określono na 99 lat. Następnie, Wojewoda Gdański decyzją z 27 lipca 1992 r. zmienił własną decyzję w zakresie punktu 2, stwierdzając dodatkowo prawo nieodpłatnego nabycia niezakończonych budowli i budynków znajdujących się na przedmiotowym gruncie. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa decyzją z 29 października 1992 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Gdańskiego z 9 czerwca 1992 r. Kolejno, z akt sprawy wynika, że 13 grudnia 1993 r. Sąd Rejonowy w Gdyni Wydział Ksiąg Wieczystych dokonał wpisu do KW [...], dotyczącej między innymi działek nr [1] (obszar 4 090 m2) oraz nr [2] (obszar 950 m2). W dziale II księgi wieczystej jako właściciela wskazano Skarb Państwa, a jako użytkownika wieczystego [D] w Gdyni.
Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu I instancji, w niniejszej sprawie zachodzą wszystkie trzy przesłanki, o których mowa w art. 229 u.g.n.
Sąd I instancji nie podzielił stanowiska zaprezentowanego w skardze, że ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz przedsiębiorstwa państwowego [D] stanowiło jedynie pozorną zmianę stanu prawnego, która zaszła w obrębie jednego podmiotu, to jest Skarbu Państwa. Sąd wskazał, że przedsiębiorstwo [D] w Gdyni to podmiot odrębny od Skarbu Państwa, jest to osoba trzecia w rozumieniu art. 229 u.g.n., ponieważ w dacie wydania decyzji przedsiębiorstwa państwowe były osobami prawnymi. Tak stanowił w 1992 i 1993 r. zarówno art. 33 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. poz. 93 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.c.", jak i art. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1991 r. poz. 80 ze zm.). Dlatego też, zdaniem Sądu I instancji, nie można utożsamiać przedsiębiorstwa państwowego ze Skarbem Państwa. Co więcej, ewentualne dalsze przekształcenia tego przedsiębiorstwa pozostają bez znaczenia dla niniejszej sprawy, bowiem na dzień dokonania wpisu do księgi wieczystej, ziściły się przesłanki uniemożliwiające zwrot skarżącemu wywłaszczonych nieruchomości.
Sąd I instancji, odnosząc się do wniosku skarżącego o wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego bądź skorzystanie przez sąd z możliwości odmowy zastosowania art. 229 u.g.n. w związku z jego niezgodnością z Konstytucją RP, wyjaśnił, że podziela zaprezentowany powyżej pogląd, że przedsiębiorstwo państwowe jest osobą trzecią (odrębną od Skarbu Państwa), o której mowa w art. 229 u.g.n. i nie dostrzega potrzeby kierowania pytania prawnego o zgodność tego przepisu z Konstytucją RP.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. A. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji:
I) na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 151 § 1 P.p.s.a. przez oddalenie skargi na decyzję Wojewody Pomorskiego, pomimo że została ona wydana z pominięciem art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez oparcie się jedynie na wykładni językowej przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, z pominięciem celów tej ustawy oraz z pominięciem przepisów Konstytucji RP, to jest wydanie decyzji z pominięciem zasad bezstronności, proporcjonalności i równego traktowania;
II) na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, to jest:
1) art. 229 u.g.n. w związku z art. 21 ust. 2 oraz art. 64 ust. 3 Konstytucji RP przez uznanie, że w przedmiotowej sprawie doszło do ustanowienia na działkach wchodzących w skład nieruchomości prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, podczas gdy doszło do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego przez Skarb Państwa na rzecz przedsiębiorstwa państwowego, to jest podmiotu, którego wyłącznym właścicielem jest Skarb Państwa, co nie pozwala stwierdzić, że to przedsiębiorstwo stanowiło "osobę trzecią" w stosunku do Skarbu Państwa;
2) art. 136 ust. 3 u.g.n. przez pominięcie prawnie uzasadnionych celów tej ustawy oraz utrzymanie w mocy decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości, podczas gdy nieruchomość powinna podlegać zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela (wnoszącego skargę kasacyjną), stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., gdy stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu lub umowie sprzedaży nieruchomości dokonanej w trybie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (art. 137 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 216 u.g.n.);
3) art. 21 ust. 2 w związku z art. 64 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP przez odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a w konsekwencji naruszenie istoty prawa własności wnoszącego skargę kasacyjną.
Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody Pomorskiego. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Skarżący kasacyjnie wniósł też, na podstawie art. 193 Konstytucji RP, o rozważenie przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności art. 229 u.g.n. z art. 21 ust. 2 oraz art. 64 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, w zakresie w jakim pozwala organom administracji na odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz byłego właściciela, pomimo braku istnienia celu publicznego uzasadniającego wywłaszczenie, w oparciu jedynie o fakt ustanowienia (w drodze decyzji organu administracji publicznej) prawa użytkowania wieczystego na rzecz przedsiębiorstwa państwowego, co w istocie budzi poważne wątpliwości, czy przedsiębiorstwo to może być traktowane jako "osoba trzecia" w stosunku do Skarbu Państwa, w szczególności biorąc pod uwagę fakt, że Skarb Państwa jest jedynym właścicielem przedsiębiorstw państwowych, a także czy ustanowienie prawa użytkowania wieczystego w drodze decyzji administracyjnej mieści się w hipotezie art. 229 u.g.n.
W razie przyjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny, że na gruncie sprawy zachodzi oczywista niezgodność art. 229 u.g.n. z Konstytucją RP, wniesiono o odmowę zastosowania art. 229 u.g.n.
Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Ustalony przez organy i zaakceptowany przez Sąd I instancji stan faktyczny w niniejszej sprawie jest bezsporny. Postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania sprowadza się bowiem wyłącznie do wskazania na naruszenie art. 151 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 8 § 1 K.p.a. polegającego na oparciu się przez Sąd I instancji jedynie na wykładni językowej przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, z pominięciem celów tej ustawy oraz przepisów Konstytucji RP (zasad bezstronności, proporcjonalności i równego traktowania). Istota podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego, to jest art. 229 u.g.n. w związku z art. 21 ust. 2 i art. 64 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 136 ust. 3 u.g.n., sprowadza się natomiast do rozstrzygnięcia czy użytkowanie wieczyste, bądź własność musi dotyczyć "osoby trzeciej", a więc innej niż Skarb Państwa lub gmina oraz czy istnieją dostateczne podstawy do kwestionowania zgodności art. 229 u.g.n. z Konstytucją RP w zakresie wskazanym w podstawie kasacyjnej.
Stosownie do art. 229 u.g.n., roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Oznacza to, że jeżeli przed 1 stycznia 1998 r., tj. datą wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (art. 242), rozporządzono nieruchomością w sposób określony w omawianej normie i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to byłemu właścicielowi (spadkobiercy) nie przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, chociażby spełnione zostały przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 pkt 1 lub pkt 2 tej ustawy.
Wyjaśnić należy, że art. 229 u.g.n. w pierwotnym brzmieniu stanowił, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Na podstawie art. 1 pkt 93 ustawy z dnia 7 stycznia 2000 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw (Dz.U. poz. 70) z dniem 15 lutego 2000 r. przepis ten został zmieniony w ten sposób, że wyrazy "oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej" zastąpiono wyrazami "ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej". Oznacza to, że zwrot "ustanowiono" obejmuje zarówno sposób nabycia prawa użytkowanie wieczystego w drodze czynności prawnej, jaki i z mocy prawa. Odmowa zwrotu nieruchomości będzie dotyczyła również tych nieruchomości, na których użytkowanie wieczyste powstało z mocy prawa – w następstwie uwłaszczenia państwowych osób prawnych. Nie oznacza to jednak, że na skutek ww. nowelizacji sytuacja byłego właściciela uległa pogorszeniu, bowiem w aspekcie samego stosowania prawa i z istoty użytkowania wieczystego wynika, że nie można dokonać na rzecz podmiotu prywatnego zwrotu nieruchomości obciążonej tym prawem. W powołanej ustawie nowelizującej (art. 1 pkt 93) doszło jedynie do doprecyzowania przepisów i w związku z tym ustanowienie użytkowania wieczystego obejmuje wszystkie źródła jego powstania, niezależnie od tego, czy powstało ono z mocy prawa, czy też w drodze określonych czynności organów i czynności cywilnoprawnych. Tak obciążonej nieruchomości nie można zwrócić podmiotowi prywatnemu (por. wyrok NSA z 30 lipca 2009 r. sygn. akt I OSK 1085/08, czy wyrok NSA z 20 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OSK 904/10, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że celem uregulowania zawartego w art. 229 u.g.n. jest stabilizacja stanu prawnego zaistniałego na nieruchomości wywłaszczonej w dniu wejścia w życie u.g.n. oraz ochrona praw podmiotów, które przed tą datą w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości (por. m.in. wyroki NSA z: 3 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 679/09; 24 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 764/10; wyrok WSA w Gdańsku z 15 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Gd 778/12; wyrok WSA w Poznaniu z 20 stycznia 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 994/14). W orzecznictwie wskazuje się również, że wykładnia art. 229 u.g.n. oprócz wykładni gramatycznej wymaga uwzględnienia wykładni funkcjonalnej, gdyż przyjęte przez ustawodawcę rozwiązanie było wyrazem dążenia do stabilizacji stosunków własnościowych powstałych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz systemowej zgodności obowiązującego prawa - niedopuszczalności powstania prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości "prywatnej".
Prawidłowa wykładnia art. 229 u.g.n. prowadzi więc do wniosku, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w tym przepisie, np. w przypadku sprzedaży lub oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości wywłaszczonej, połączonego z wpisem prawa w księdze wieczystej, roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje niezależnie od tego, czy spełnione zostały przesłanki zwrotu nieruchomości, wynikające z przepisów art. 136 i następnych u.g.n. (por.m.in. wyrok SN z 9 grudnia 2012 r. sygn. akt II CSK 275/08; LEX nr 484702, wyroki NSA z: 30 stycznia 2007 r. sygn. akt I OSK 386/06, 10 maja 2001 r. sygn. akt I SA 2572/99, wyrok WSA w Warszawie z 23 listopada 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 2111/15). Posłużenie się przez ustawodawcę w art. 229 u.g.n. sformułowaniem "roszczenie nie przysługuje" powoduje niemożliwość załatwienia sprawy zgodnie z wnioskiem strony domagającej się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Sam fakt, że nieruchomość wywłaszczona została zbyta osobie trzeciej bądź na rzecz tej osoby ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, a zarówno zbycie (ustanowienie), jak i ujawnienie prawa w księdze wieczystej nastąpiło przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli najpóźniej 31 grudnia 1997 r., wyłącza możliwość skutecznego zgłoszenia roszczenia o jej zwrot. Do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy wystarcza ustalenie, że w danym wypadku zaistniały przesłanki negatywne zwrotu nieruchomości, o których mowa w art. 229 u.g.n. Organy administracji publicznej w takiej sytuacji nie mają kompetencji do podejmowania jakichkolwiek działań służących wzruszeniu prawomocnych orzeczeń o wpisie w księdze wieczystej (por. wyrok WSA w Gdańsku z 20 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Gd 777/14).
Zważyć też należy, że przepis art. 229 u.g.n. został zamieszczony w Dziale VII tej ustawy zatytułowanym "Przepisy przejściowe, zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe", jest więc przepisem o charakterze intertemporalnym. Istota tego rodzaju przepisów polega na tym, że odnoszą się one do stosunków prawnych zastanych w momencie wprowadzenia w życie nowej regulacji prawnej i mają na celu specjalne uregulowanie tych stosunków prawnych w świetle wchodzących w życie nowych przepisów prawa. Z samej istoty tego typu przepisów wynika, że punktem odniesienia jest dotychczasowy stan prawny oraz ukształtowane na jego podstawie stosunki prawne trwające w momencie wejścia w życie nowych przepisów. Z tego wynika, że art. 229 u.g.n. ma zastosowanie, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie tej ustawy i stan taki trwa w dniu jej wejścia w życie (por. wywody zawarte w wyroku NSA z 27 lutego 2007 r. sygn. akt I OSK 544/06). Innymi słowy omawiana konstrukcja normatywna odnosić się będzie do stanów, jakie istniały w dniu 1 stycznia 1998 r., tj. w dniu wejścia w życie u.g.n. To z kolei prowadzi do wniosku, że na podstawie tego przepisu, w sytuacji zaistnienia okoliczności zawartych w jego hipotezie, nie można uznać, że w tym dniu istniało po stronie byłych właścicieli roszczenie o zwrot nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w warunkach wywłaszczenia. W związku z tym dla ustalenia ziszczenia się przesłanek, o których mowa w art. 229 u.g.n. nie mają znaczenia późniejsze zmiany w stanie prawnym nieruchomości albo jej części, bowiem skoro roszczenie to, na dzień wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nie istniało, to nie mogło "odżyć" w późniejszym okresie.
Jasny i jednoznaczny w swej treści przepis art. 229 u.g.n. - wyklucza zwrot wywłaszczonej nieruchomości (będącej przedmiotem niniejszej sprawy), bowiem przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono nieruchomością w sposób w nim określony i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej. Zdarzenie to miało miejsce niewątpliwie przed wejściem w życie u.g.n. Te okoliczności prowadzą do wniosku, że w związku z uregulowaniem zawartym w art. 229 u.g.n. w chwili wejścia w życie tej ustawy nie doszło do powstania roszczenia, o którym mowa w art. 136 ust. 3 tej ustawy. Późniejsze zmiany w zakresie stanu prawnego przedmiotowych nieruchomości nie miało żadnego znaczenia.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że dokonana przez Sąd I instancji wykładnia art. 229 u.g.n. była prawidłowa. Z tego powodu należy uznać, że decyzja o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości odpowiada prawu, a zaskarżony wyrok nie narusza wskazanych w podstawie kasacyjnej przepisów.
Powyższe rozważania w sposób oczywisty prowadzą z kolei do wniosku, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie dopatrzył się wątpliwości co do konstytucyjności art. 229 u.g.n. Tym samym nie przychylił się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego w trybie art. 193 Konstytucji RP. Sąd nie może bowiem stawiać pytania prawnego w tym trybie dopóty, dopóki sam nie wyrobi sobie poglądu prawnego w kwestii niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją. W przeciwnym razie należałoby stanąć na stanowisku, że w danej sprawie sąd de facto uchyla się od dokonania autonomicznej (samodzielnej) wykładni i zastosowania prawa ad casum. Oznaczałoby to równocześnie, że sąd zwraca się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym nie po to, aby przedstawić umotywowany zarzut niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ale po to by uzyskać od Trybunału Konstytucyjnego stanowisko w kwestii prawidłowej wykładni wskazanych norm prawnych, które mają stanowić podstawę prawną rozstrzygnięcia sądowego, co oczywiście nie należy do kompetencji Trybunału Konstytucyjnego (podobnie w wyroku NSA z 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2674/15).
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.