I SA/Po 854/23

I SA/Po 854/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-05-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Karol Pawlicki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne
Podatek od środków transportowych
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1610
art. 140, art. 509 § 2
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 3 § 2 pkt 1, art. 106 § 3, art. 134, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c), art. 200, art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki (spr.) Sędziowie: WSA Izabela Kucznerowicz WSA Barbara Rennert Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi H. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 września 2023 r. nr [...] w przedmiocie podatku od środków transportowych za 2022 rok 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 27 czerwca 2023 roku nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej spółki kwotę [...]- zł. ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta [...] decyzją z 3 stycznia 2023 r. nr [...] określił B. S. (dalej jako: "uczestnik postępowania") oraz H. Z. – obecna nazwa: H. Z. (dalej jako: "F. H.", "F. I.", lub "skarżący"), wysokość zobowiązania za 2022 r. w podatku od środków transportowych za pojazd o nr rej. [...].
Od powyższej decyzji odwołanie wniósł F. H., w części w jakiej decyzja określa wysokość zobowiązania podatkowego za 2022 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 3 kwietnia 2023 r., nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję i sprawę przekazało organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy wskazał na konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia wątpliwości, co do przeniesienia wierzytelności wynikającej z umowy kredytowej z 8 marca 2007 r. wraz z zabezpieczeniem w postaci przewłaszczenia pojazdu.
Prezydent Miasta [...] decyzją z 27 czerwca 2023 r. nr [...] określił B. S. oraz F. H. wysokość zobowiązania na 2022 r. w podatku od środków transportowych za pojazd o nr rej. [...] w kwocie [...]zł.
W uzasadnieniu organ powołując się na treść umowy przelewu wierzytelności z 16 grudnia 2021 r. stwierdził jednoznacznie, że F. I. nabywając wierzytelności wraz z nimi nabył wynikające z tego zabezpieczenia, wraz z zabezpieczeniem umowy kredytowej B. S., czyli udziału we własności pojazdu o nr rej. [...]. Powołując przepis art. 9 ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 70 – w skrócie: "u.p.o.l.") organ stwierdził, że na B. S. i F. H., jako współwłaścicielach środka transportowego o nr [...] (ciągnik siodłowy dwuosiowy z pneumatycznym zawieszeniem osi jezdnych lub uznanym za równoważny), ciąży obowiązek podatkowy w podatku od środków transportowych.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł F. H., w części w jakiej decyzja określa wysokość zobowiązania podatkowego za 2022 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 26 września 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Zdaniem Kolegium nie ulega wątpliwości, że G. S.A. na mocy umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie z 8 marca 2007 r. stał się współwłaścicielem w [...] części pojazdu V. nr rej. [...]. W dniu 19 grudnia 2014 r. G. B. przeniósł na rzecz F. O. wierzytelność z tytułu umowy kredytowej wraz z zabezpieczeniem w postaci przewłaszczenia na zabezpieczenie przedmiotowego pojazdu w części [...]. W sprawie poza sporem pozostaje fakt, iż wierzytelność z tytułu umowy kredytowej z 8 marca 2007 r. została zbyta na rzecz F. H.. Odwołujący twierdzi natomiast, że wraz z przeniesieniem wierzytelności nie doszło do przeniesienia jej zabezpieczenia w postaci przewłaszczenia na zabezpieczenie w części [...] pojazdu V. nr rej. [...]. Należało więc ustalić czy wraz z cesją wierzytelności przeniesiono na rzecz F. H. zabezpieczenie w postaci przewłaszczenia pojazdu.
Wyjaśniono, że zgodnie z informacją Wydziału Komunikacji [...] przedmiotowy pojazd zarejestrowany jest na B. S. oraz G. S.A. Na podstawie umowy cesji wierzytelności z 19 grudnia 2014 r. własność pojazdu przeszła na F. O.. Zgodnie z § 3 pkt 3 umowy z 16 grudnia 2021 r. "Cesjonariusz nabywa wraz z każdą Wierzytelnością wszystkie odnoszące się do niej Zabezpieczenia". Nie ulega wątpliwości, że F. H. nabył wierzytelność, którą F. O. miał wobec B. S.. Odwołujący temu nie zaprzecza, a fakt ten potwierdza przesłany przez F. R. wyciąg ze spisu nabytych wierzytelności. W ocenie organu pozostaje do wyjaśnienia nabyte przez Cesjonariusza zabezpieczenia. Zgodnie ze "słowniczkiem" umowy (§ 2 pkt 17) "Zabezpieczenie" - oznacza, w zależności od przypadku hipotekę, cesję z praw polisy ubezpieczeniowej, przelew praw na zabezpieczenie ustanowione na rzecz Cedenta lub Wierzyciela Pierwotnego przez Dłużników, poręczenie lub weksel, które to zabezpieczenia nie zostały zrealizowane przez Cedenta lub Wierzyciela Pierwotnego, zwolnione przez Cedenta lub Wierzyciela Pierwotnego i nie wygasły do Dnia Cesji. Z powyższego wynika, że F. H. wraz z wierzytelnością nabył udział w prawie własności pojazdu o nr rej. [...] na zabezpieczenie ustanowione na rzecz G. S.A. (Wierzyciela Pierwotnego), nabyte następnie przez F. O. (Cedenta).
Powołując treść przepisów art. 9 ust. 1 zd. 1 oraz art. 9 ust. 2 u.p.o.l., stwierdzono, że organ I instancji prawidłowo ustalił podmioty zobowiązane do uiszczenia podatku od środków transportowych za przedmiotowy pojazd (ciągnik siodłowy dwuosiowy z pneumatycznym zawieszeniem osi jezdnych lub uznanym za równoważny), tj. B. S. (osoba fizyczna) i F. H. (osoba prawna) jako współwłaścicieli tego pojazdu. Z informacji udzielonej przez Wydział Komunikacji w [...] z 28 listopada 2022 r. oraz załącznika do deklaracji na podatek od środków transportowych na 2014 r. wynika, iż przedmiotowy pojazd to ciągnik samochodowy, dwuosiowy, o dopuszczalnej masie całkowitej pojazdu 17.990 kg i dopuszczalnej masie całkowitej zespołu 40.000 kg. W załączniku do deklaracji na podatek za 2014 r. zaznaczono zawieszenie pneumatyczne. Organ odwoławczy stwierdził, że zastosowana przez Prezydenta Miasta [...] stawka podatkowa ([...] zł) jest zgodna z parametrami pojazdu i uchwałą nr 613 Rady Miasta [...] z 27 października 2021 r.
W skardze z 27 października 2023 r. skarżący F. H., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, o uchylenie decyzji organu I instancji w zakresie w jakim orzekł o obowiązku podatkowym za 2022 r. skarżącemu, o uwzględnienie skargi w całości, uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i wydanie nowej decyzji. Jednocześnie wniesiono o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
I. przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy:
1. art. 122 w zw. z art. 125 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 2383 - w skrócie: "O.p.") poprzez brak dokładnego i wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego polegającego na przyjęciu, że co prawda w umowie z 16 grudnia 2021 r. ani w żadnym innym dokumencie nie pojawia się informacja o tym, że Cedent przenosi na skarżącego własność/współwłasność pojazdu, ale skarżący na podstawie umowy przelewu wierzytelności z 16 grudnia 2021 r. i tak stał się współwłaścicielem ciągnika siodłowego dwuosiowego z pneumatycznym zawieszeniem osi jezdnych lub uznanym za równoważny o nr rej [...] o dopuszczalnej masie całkowitej zespołu pojazdów powyżej 36 ton (dalej pojazd), co w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji;
2. art. 133 O.p. poprzez błędne przyjęcie przez organ, że skarżący jest właścicielem pojazdu, a zatem jest stroną postępowania podatkowego, podczas gdy skarżący nie jest i nigdy nie był właścicielem ani współwłaścicielem pojazdu, a zatem nie ma legitymacji do występowania w postępowaniu podatkowym w charakterze podmiotu zobowiązanego;
3. art. 187 § 1 O.p., tj. brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący przez organ całego materiału dowodowego poprzez błędne przyjęcie przez organ, że skoro w Wydziale Komunikacji Urzędu Miejskiego [...] pojazd jest co prawda zarejestrowany na B. S. oraz G. S.A., ale "ze zgromadzonych przez Wydział Komunikacji dokumentów wynika, że na podstawie umowy cesji wierzytelności z 19 grudnia 2024 r. własność pojazdu przeszła na F. O.", a następnie F. O. zawarł umowę cesji wierzytelności ze skarżącym to skarżący na tej postawie nabył automatycznie współwłasność pojazdu podczas, gdy analiza dokumentów zgormadzonych w Wydziale Komunikacji, na które powołuje się organ powinna doprowadzić organ do zupełnie innych wniosków, a ponadto w zebranym materiale dowodowym nie ma żadnego dokumentu, z którego wynika, że na skarżącego przeszła również własność pojazdu, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że decyzja organu I instancji została wydana prawidłowo wobec prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i jej utrzymania w mocy;
4. art. 191 O.p. poprzez przekroczenie przez organ zasad swobodnej oceny dowodów tj. wyciągnięcie z zebranego materiału dowodowego wniosków, które z niego nie wynikały polegające na uznaniu, że skoro skarżący na postawie umowy z 16 grudnia 2021 r. nabył wierzytelności wraz z zabezpieczeniami, a zgodnie z § 2 pkt 17 umowy zabezpieczenie oznacza również przelew praw na zabezpieczenie, to tym samym skarżący na podstawie umowy przelewu wierzytelności z 16 grudnia 2021 r. automatycznie stał się współwłaścicielem pojazdu, podczas gdy z tego zapisu, ani tym bardziej z żadnego innego zapisu umowy, ani załącznika nie wynika, że na skarżącego została przeniesiona własność pojazdu, co w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy organu I instancji.
II. przepisów prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy:
5. art. 9 ust. 1, 2, 4 u.p.o.l. poprzez błędne przyjęcie przez organ, że skarżący zawierając umowę przelewu wierzytelności w dniu 16 grudnia 2021 r. nabył ją wraz z udziałem we własności pojazdu, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego nie wynikało, że skarżący oprócz wierzytelności nabył również udział w pojeździe, że stał się automatycznie współwłaścicielem, właścicielem albo posiadaczem pojazdu, co w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji;
6. art. 509 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1740 – obecnie: t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1610 – w skrócie: "k.c.") poprzez błędne przyjęcie przez organ, że skarżący nabył współwłasność pojazdu na podstawie umowy przelewu wierzytelności z uwagi na zapis w umowie, że wraz z wierzytelnością cesjonariusz nabywa wszystkie odnoszące się do niej zabezpieczenia, podczas gdy prawo własności pojazdu nie przechodzi automatycznie na nabywcę wraz z wierzytelnością, jest przedmiotem odrębnego obrotu, a w zgromadzonym materialne dowodowym nie znajduje się jakikolwiek zapis, z którego wynikałoby, że skarżący nabył również udział we własności/własność pojazdu co w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi rozwinięto argumentację poszczególnych zarzutów.
Odpowiadając na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Na rozprawie w WSA w Poznaniu w dniu 18 kwietnia 2024 r. Sąd postanowił przeprowadzić dowód z kserokopii dokumentów załączonych do skargi (zawiadomienie o cesji - [...], wypowiedzenie umowy kredytu - [...]).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. – w skrócie: "P.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy. Należy przy tym podkreślić, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (por. np. wyrok NSA z 6 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1665/06, opublikowany w C. B. O. S. A.: baza). Na podstawie art. 134 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Zgodnie z unormowaniami zawartymi w dziale IV Ordynacji podatkowej, na organach ciąży obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, którym towarzyszy obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zgodnie z art. 121 § 1 O.p., postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. W toku takiego postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym (art. 122 O.p.). Stosownie do art. 187 § 1 O.p. organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Warunkiem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy jest zatem zebranie wszystkich istotnych dla sprawy dowodów, a także ich prawidłowa ocena. Dowodem w sprawie podatkowej jest przy tym wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, o ile nie jest to sprzeczne z prawem (art. 180 § 1 O.p.). Oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego organ dokonuje natomiast na podstawie własnej wiedzy oraz doświadczenia życiowego, a o jej prawidłowości decyduje to, czy wyciągnięte przez organ wnioski mają logiczne uzasadnienie i pokrycie w zgromadzonych dowodach (art. 191 O.p.).
Analiza akt sprawy, w tym uzasadnień decyzji organów podatkowych prowadzi do wniosku, że powyższe normy prawne nie zostały zrealizowane w badanej sprawie. Organy podatkowe uchybiły powyższym zasadom, ze skutkiem prowadzącym do uchybienia przepisom prawa materialnego.
Istota sporu koncentruje się wokół zasadności określenia skarżącemu F. H. wysokości zobowiązania za 2022 r. w podatku od środków transportowych za pojazd o nr rej. [...].
W ocenie Sądu organy, na gruncie analizowanej sprawy, błędnie przyjęły, że skarżący na podstawie zawartej w dniu 16 grudnia 2021 r. umowy przelewu wierzytelności nabył tę wierzytelność wraz z udziałem we własności pojazdu. Nie dokonując prawidłowej wykładni przepisu art. 509 § 2 k.c. organy uznały, że skarżący nabył współwłasność pojazdu na podstawie umowy przelewu wierzytelności z uwagi na zapis w umowie, że wraz z wierzytelnością cesjonariusz nabywa wszystkie odnoszące się do niej zabezpieczenia, podczas gdy prawo własności pojazdu nie przechodzi automatycznie na nabywcę wraz z wierzytelnością i jest przedmiotem odrębnego obrotu, a w zgromadzonym materialne dowodowym nie znajduje się jakikolwiek zapis, z którego wynikałoby, że skarżący nabył również udział we własności/własność pojazdu. Innymi słowy, organy skupiły się wyłącznie na kwestii własności przedmiotowego pojazdu, uznając, że wszystkie prawa związane z wierzytelnością, w tym prawo własności (w badanej sprawie przedmiotowego pojazdu) przechodzą na nabywcę wierzytelności.
Merytoryczne uzasadnienie zaskarżonej decyzji ogranicza się jedynie do uznania, że samo zawarcie umowy cesji wierzytelności było wystarczające do tego aby skarżący nabył przymiot właściciela - współwłaściciela pojazdu. Taka konstatacja organu, w ocenie Sądu, jest błędna. Organ uznał bowiem, że skoro zgodnie z § 3 pkt 3 umowy z 16 grudnia 2021 r. Cesjonariusz nabywa wraz z każdą wierzytelnością wszystkie odnoszące się do niej zabezpieczenia, a zabezpieczenie (zgodnie z § 2 pkt 17 umowy z 16 grudnia 2021 r.) stanowi m.in. przelew praw na zabezpieczenie ustanowiony na rzecz Cedenta lub Wierzyciela Pierwotnego przez Dłużników - to nie ulega wątpliwości, że skarżący tym samym wraz z przelewaną wierzytelnością nabył automatycznie udział w prawie własności pojazdu o nr rej [...] na zabezpieczenie ustanowione na rzecz G. S.A. tj. wierzyciela pierwotnego), nabyte następnie przez F. O. (Cedent). Przeprowadzona przez organ analiza doprowadziła do błędnych wniosków.
W tym miejscu Sąd wyjaśnia, że na podstawie art. 509 § 2 k.c. nie przechodzą na nabywcę wierzytelności prawa ściśle związane z osobą cedenta (por. postanowienie S. N. z 21 marca 2013 r. sygn. akt II CSK 396/12 – publ. LEX nr 1324263; wyrok S. N. z 7 maja 2004 r., III CSK 545/02, nie publ.). W powołanym postanowieniu z 21 marca 2013 r. sygn. akt II CSK 396/12 S. N. zaznaczył, że prawami związanymi z wierzytelnością, które przechodzą na nabywcę wierzytelności są, co do zasady, prawa o charakterze obligacyjnym i rzeczowym zabezpieczające daną wierzytelność. Są one ukształtowane jako prawa o charakterze akcesoryjnym w stosunku do wierzytelności, które zabezpieczają. Akcesoryjność tych praw przejawia się w tym, że co do zasady, istnienie i zakres tych praw zależy od istnienia i zakresu wierzytelności, którą prawa akcesoryjne zabezpieczają. Dla przykładu, w odniesieniu do umowy poręczenia akcesoryjność tego prawa zabezpieczającego wierzytelność wynika z art. 879 k.c. Również ograniczone prawa rzeczowe (zastaw, zastaw rejestrowy, hipoteka) zostały ukształtowane, jako prawa służące zabezpieczeniu wierzytelności, których cechą jest akcesoryjność; ich istnienie i zakres zależy od istnienia i treści wierzytelności, wygasają one z chwilą wygaśnięcia zabezpieczonej wierzytelności. Cechą praw obligacyjnych o charakterze zabezpieczającym (np. poręczenia) i wymienionych ograniczonych praw rzeczowych, mających charakter praw akcesoryjnych, jest także to, że są to prawa "związane" z innym prawem - wierzytelnością, którą zabezpieczają. W konsekwencji, mogą one przysługiwać wyłącznie podmiotowi, któremu przysługuje prawo "główne", tj. zabezpieczona wierzytelność. Skutkiem tego jest to, że prawa te mogą być przedmiotem jedynie łącznego obrotu; przeniesienie prawa głównego powoduje przeniesienie również prawa związanego, ewentualnie rozerwanie więzi pomiędzy tymi prawami prowadzi do wygaśnięcia praw akcesoryjnych. Wyrazem tego na gruncie przepisów prawa zobowiązań jest art. 509 § 2 k.c.
Przewłaszczenie na zabezpieczenie (por. wyroki S. N.: z 29 maja 2000 r., III CKN 246/00, OSNC 2000, Nr 11, poz. 213; z 8 marca 2002 r., III CKN 748/00, OSNC 2003, Nr 3, poz. 33) jest instytucją wytworzoną przez obrót prawny. W przypadku zawarcia tego typu umowy przeniesione rzeczywiście prawo własności rzeczy stanowi zabezpieczenie wierzytelności (por. uzasadnienie wyroku S. N. z dnia 19 listopada 1992 r., II CRN 87/92, OSNC 1993, Nr 5, poz. 89). Nie jest to jednak prawo o charakterze akcesoryjnym w stosunku do zabezpieczonej wierzytelności. Cecha akcesoryjności prawa rzeczowego powinna bowiem wynikać z wyraźnego przepisu. Zgodnie z zasadą numerus clausus praw rzeczowych ograniczonych katalog, treść oraz konstrukcja praw rzeczowych, a więc praw skutecznych erga omnes, może być kształtowana jedynie przez prawodawcę. Uczestnicy obrotu prawnego są w tej mierze pozbawieni jakichkolwiek kompetencji (por. postanowienie S. N. z dnia 12 listopada 1997 r., I CKN 321/97, nie publ.). W związku z tym tylko ustawa może wskazywać, jakie prawo rzeczowe ma w szczególności charakter prawa akcesoryjnego. W prawie polskim akcesoryjnymi prawami rzeczowymi są jedynie hipoteka, zastaw oraz zastaw rejestrowy.
Takiego charakteru nie ma prawo własności przewłaszczonej nieruchomości, czy ruchomości na zabezpieczenie. Mimo że zawarcie umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie jest funkcjonalnie związane z zabezpieczoną wierzytelnością, to istnienie i zakres prawa własności do przewłaszczonej nieruchomości (tu: ruchomości) nie jest uzależniony od istnienia i zakresu zabezpieczonej wierzytelności. W szczególności spłata wierzytelności nie powoduje wygaśnięcia prawa własności rzeczy przewłaszczonego na rzeczy będącej przedmiotem umowy o przeniesienie własności w celu zabezpieczenia. Stan wygaśnięcia wierzytelności jest jedynie przesłanką, której powstanie daje dłużnikowi uprawnienie do żądania od wierzyciela spełnienia uzasadnionego zobowiązaniem obowiązku świadczenia woli przeniesienia na niego z powrotem własności nieruchomości (por. uzasadnienie wyroku S. N. z dnia 29 maja 2000 r., III CKN 246/00).
Brak cechy akcesoryjności prawa przewłaszczonej nieruchomości prowadzi również do wniosku, że nie jest ono związane z innym prawem. Prawo własności jest z zasady prawem rzeczowym samodzielnym (art. 140 k.c.). Tylko bowiem wyjątkowo, na podstawie szczególnego przepisu, prawo własności nieruchomości może być prawem związanym z innym prawem (rzeczowym). Na przykład udział w nieruchomości wspólnej we wspólnocie mieszkaniowej jest prawem związanym z własnością lokalu albo własność nieruchomości budynkowej na gruncie oddanym w użytkowanie wieczyste jest związane z użytkowaniem wieczystym (art. 235 § 2 k.c.). Umowa przewłaszczenia własności ruchomości, nieruchomości na zabezpieczenie nie zmienia charakteru tego prawa, jako prawa samodzielnego. Brak związania prawa własności przewłaszczonej nieruchomości z zabezpieczoną wierzytelnością wynika nie tylko z cech prawa własności, jako prawa rzeczowego, ale także z charakteru umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie. Umowa ta, mająca swe źródło w zasadzie swobody umów określonej w art. 3531 k.c., stanowi typ umowy określanej w nauce prawa, jako fiducjarnej. Jej istota, aczkolwiek różnie określa w doktrynie prawa, polega na przeniesieniu własności rzeczy przez powierzającego (fiducjanta) na powiernika (fiducjariusza) w celu osiągnięcia określonego celu określonego w umowie np. zabezpieczenia wierzytelności. Powiernik zobowiązuje się do niekorzystania z przeniesionego na jego rzecz prawa w zakresie wykraczającym poza cel wynikający z umowy. W odniesieniu do umowy przewłaszczenia nieruchomości na zabezpieczenie przyjęto, że jej przyczynę prawną stanowi causa cavendi. Celem tej czynności nie jest trwałe nabycie własności rzeczy przewłaszczonej przez wierzyciela, lecz przeniesienie własności rzeczy następuje w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności, a więc bez zamiaru trwałego wyzbycia się własności rzeczy, a zastrzeżenie zwrotnego przeniesienia własności rzeczy na przewłaszczającego w razie spłaty długu należy do jej essentialia negotii (por. wyroki S. N.: z 19 listopada 1992 r., II CRN 87/92, z 5 maja 1993 r., III CZP 54/93, OSP 1994, Nr 10, poz. 176, z 29 maja 2000 r., III CKN 246/00, OSNC 2000, Nr 11, poz. 213, z dnia 19 lipca 2001 r., III CKN 1225/98, Wokanda 2001, Nr 12, poz. 9). Umowa ta wywiera skutki jedynie wobec jej stron, nie odnosi skutku wobec osób trzecich. Z tej przyczyny, w stosunkach zewnętrznych powiernik działa zawsze we własnym imieniu, jako właściciel przewłaszczonej nieruchomości; nie jest on w żaden sposób ograniczony możliwością zbycia przewłaszczonej nieruchomości, nawet wbrew warunkom umowy przewłaszczenia, co może powodować jedynie jego odpowiedzialność odszkodowawczą wobec powierzającego. Prawa powiernika wynikające z umowy typu powierniczego w stosunku do innych praw o charakterze akcesoryjnym cechuje więc jurydyczna samodzielność. Powyższe argumenty wzmacniają stanowisko, że prawo własności nieruchomości przewłaszczonej na zabezpieczenie nie stanowi prawa związanego z wierzytelnością, którą zabezpiecza w tym sensie, że obrót tych praw może nastąpić tylko łącznie. Prawo to może być przedmiotem odrębnego obrotu niezależnie od losów wierzytelności, którą zabezpiecza, a obrót wierzytelnością nie pociąga automatycznego skutku w odniesieniu do prawa własności przewłaszczonej nieruchomości. Za takim stanowiskiem przemawia także istota umowy przewłaszczenia nieruchomości na zabezpieczenie, jako umowy typu fiducjarnego, u podstaw której leży wzajemne zaufanie wobec siebie stron tej umowy. Należy mieć na względzie, że przewłaszczenie na zabezpieczenie nieruchomości obejmuje zazwyczaj składnik majątku fiducjanta (przewłaszczającego) o istotnej dla niego wartości majątkowej i gospodarczej. Dla przewłaszczającego (fiducjanta, powierzającego) istotnym motywem skłaniającym go do zabezpieczającego przeniesienia własności rzeczy jest osoba przewłaszczonego (fiducjariusza, powiernika) gwarantująca wykonanie zobowiązania powrotnego przeniesienia własności nieruchomości. Dotyczyć to może zarówno znanych fiducjariuszowi przymiotów osobistych powiernika (uczciwości, słowności, renomy itp.), jak również jego sytuacji ekonomicznej, która wyłącza lub minimalizuje ryzyko, że przewłaszczona nieruchomość w niezmienionym stanie prawnym (bez obciążeń) zostanie przeniesiona powrotnie na rzecz przewłaszczającego. W konsekwencji tego rodzaju umowa jest ściśle związana z osobą konkretnego powiernika. Wyłącza to zastosowanie art. 509 § 2 k.c. w odniesieniu do prawa przewłaszczonej nieruchomości w razie przelewu wierzytelności (odpowiednio także w odniesieniu do cessio legis), którą prawo to zabezpiecza.
Powyższe uwagi poczynione zostały w ramach uzasadnienia powołanego powyższej postanowienia S. N. z 21 marca 2013 r., II CSK 396/12. Rozważania S. N. na temat akcesoryjności praw związanych z cesją wierzytelności mają charakter uniwersalny i odnoszą się do ogólnego charakteru umów przewłaszczenia na zabezpieczenie, dotyczą przewłaszczenia na zabezpieczenie zarówno nieruchomości, jak i rzeczy ruchomych. W innym orzeczeniu S. N. - rozpatrując kwestię akcesoryjności przewłaszczenia na zabezpieczenie rzeczy ruchomej - wprost odwołał się do treści tego postanowienia i stwierdził, że na nabywcę scedowanej wierzytelności przechodzą tylko związane z nią prawa o charakterze akcesoryjnym i takiego charakteru nie ma prawo własności przewłaszczonych ruchomości (zob. wyrok S. N. z 15 listopada 2017 r., II CSK 55/17 publ. LEX nr 2426543).
Konkludując, Sąd orzekający w sprawie stwierdza, że organy w sposób nieuprawniony uznały, że przeniesienie wraz z wierzytelnością zabezpieczenia w postaci prawa na zabezpieczenie jest równoznaczne z przeniesieniem prawa własności ruchomości, podczas gdy zbycie wierzytelności nie wiąże się z automatycznym przeniesieniem na nabywcę prawa własności rzeczy przewłaszczonej. Cesja wierzytelności zabezpieczonej nie powoduje automatycznie (z mocy prawa) "przejścia" przewłaszczenia na zabezpieczenie na cesjonariusza, art. 509 § 2 k.c. nie ma tutaj zastosowania (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z 18 lutego 2021 r. [...]).
Organy zaniechały całkowicie weryfikacji w zakresie spełnienia przesłanek skutecznego przeniesienia prawa własności. Organ ograniczył swoje uzasadnienie do wskazania, że skoro kredytobiorca, zawierając umowę przewłaszczenia na zabezpieczenie, przenosi własność rzeczy na bank i ugruntowane orzecznictwo wskazuje, że wówczas zobowiązanym do uiszczania podatku od środków transportu jest bank (jako wierzyciel, którego wierzytelność została zabezpieczona przez przeniesienie prawa własności środka transportowego), to wystarczy samo zbycie wierzytelności, żeby na nabywcę wierzytelności automatycznie wraz z wierzytelnością przeszła własność rzeczy.
Organ winien zatem zweryfikować, czy w przedmiotowej sprawie nie zaszła przesłanka, tj. realizacja, wygaśnięcie zabezpieczenia, zwolnienie przez cedenta lub wierzyciela pierwotnego. Organ bez znajomości umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie przeprowadził analizę założeń typowej umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie. Tymczasem z umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie z 8 marca 2007 r. wynika, że w przypadku wypowiedzenia umowy kredytu bank automatycznie stawał się właścicielem całego pojazdu - w tym też dniu realizowało się zabezpieczenie (pojazd przestał być zabezpieczeniem umowy kredytu, a stawał się własnością banku).
W przedmiotowej sprawie umowa kredytu została wypowiedziana, a zatem G. S.A. stał się właścicielem pojazdu w całości, a zabezpieczenie w postaci prawa na zabezpieczenie tym samym się zrealizowało - na dzień skutecznego wypowiedzenia umowy kredytu bank posiadał niezaspokojoną wierzytelność oraz własność pojazdu. Dlatego też bank zawierając umowę cesji z F. O. z siedzibą w W. (dalej: F. O.) nie mógł skutecznie przenieść na F. O. zabezpieczenia w postaci prawa na zabezpieczenie na pojeździe, mógł jedynie przenieść wierzytelność oraz własność pojazdu. Analogicznie F. O. mogła przenieść na skarżącego jedynie wierzytelność oraz ew. własność pojazdu ponieważ ta wierzytelność na dzień 16 grudnia 2021 r. nie miała już zabezpieczenia w postaci przelewu praw na zabezpieczenie. Nie ulega wątpliwości, że F. O. nie przeniosła na skarżącego własności pojazdu, a z uwagi na fakt, że zabezpieczenie w postaci prawa na zabezpieczenie zostało zrealizowane jeszcze przed cesją wierzytelności, zawartą pomiędzy G. S.A. a F. O., i z uwagi na zapis § 2 pkt 17 umowy z 16 grudnia 2021 r. skarżący w tym dniu nabył wierzytelność niezabezpieczoną. Poddając analizie umowę cesji wierzytelności zawartej pomiędzy G. S.A. a F. O. również można dojść do przekonania, że nie doszło do skutecznego nabycia prawa własność/współwłasności pojazdu przez F. O..
W konsekwencji również F. O. nie mogła przenieść na skarżącego własności/współwłasności ruchomości, do której sama nie posiadała żadnych praw. O powyższym dowodzi załączona do skargi umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie i wypowiedzenie umowy kredytu.
Ponadto, skoro dla skutecznego przeniesienia prawa własności konieczne jest albo wskazanie wprost w umowie, że nabywca nabywa również prawo własności określonych pojazdów (szczegółowo wymienionych w umowie) albo osobna umowa sprzedaży, a w zebranym materiale dowodowym brak takich dokumentów, to nie sposób uznać, że skarżący stał się właścicielem/współwłaścicielem pojazdu na podstawie umowy z 16 grudnia 2021 r. Ponadto wiążące dla organu w przedmiotowej sprawie powinny być informacje zawarte w publicznym rejestrze. Organ zwrócił się z zapytaniem do Wydziału Komunikacji Urzędu Miasta [...] i uzyskał informację o tym, kto jest właścicielem pojazdu. Pomimo tego uznał, że współwłaścicielem pojazdu jest skarżący, który nabył własność od Omegi. Organ nie wskazał dokumentów źródłowych, na których oparł swoją decyzję, ani nie wyjaśnił dlaczego nie były one wystarczające dla Wydziału Komunikacji do dokonania zmiany właściciela w publicznym rejestrze.
Podkreślić należy, że umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie jest tzw. umową nienazwaną, polegającą na przeniesieniu własności rzeczy przez dłużnika na wierzyciela w celu zabezpieczenia jego wierzytelności. Prawo własności ruchomości (w tym przypadku pojazdu) nie jest akcesoryjne w stosunku do wierzytelności, którą zabezpiecza (Komentarz do art. 10 Prawa bankowego w Prawo umów bankowych pod red. M. Steca, W. - K. 2017, wyd. 5, Legalis). Konsekwencją tego jest to, że wraz z wierzytelnością na nabywcę nie przechodzi automatycznie prawo własności ruchomości (wyrok SN z 15 listopada 2017 r., II CSK 55/17, LEX 2426543, wyrok SN z 12 listopada 1997 r., I CKN 321/97, LEX 50520).
Na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2024 r. Sąd, w trybie art. 106 § 3 P.p.s.a., przeprowadził dowód z dokumentów dołączonych do skargi (zawiadomienie o cesji - [...], wypowiedzenie umowy kredytu - [...]). Mając na uwadze, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca zostały uchylone, to w konsekwencji organy, ponownie rozpoznając sprawę, dokonają oceny prawnej wskazanych dokumentów. Przy czym organy winny uwzględnić, że dokumenty te stanowią istotny dowód w sprawie.
W świetle powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł, jak w pkt I sentencji.
O kosztach postępowania Sąd orzekł, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a., jak w p. II sentencji. Na kwotę zasądzonych kosztów postępowania składa się: wpis stosunkowy od skargi w kwocie [...]zł, równowartość opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa procesowego w kwocie [...]zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie [...]zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).