I SA/Ke 445/12

I SA/Ke 445/12 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2012-09-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-08-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Artur Adamiec
Danuta Kuchta /przewodniczący/
Mirosław Surma /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 135, art. 145 par. 145 par. 1 pkt 1c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
art. 18, art. 22
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art.15, art. 127 par. 1, art. 144, art. 132, art. 133, art. 136, art. 65 par.1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 września 2012 r. sprawy ze skargi Ośrodka Pomocy Społecznej w R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie uznania się organu za niewłaściwy do prowadzenia egzekucji administracyjnej i zwrotu tytułu wykonawczego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji; 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości.
Uzasadnienie
1. Postanowienie organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania
1.1. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...]2012 r. nr [...]utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.-K.z dnia [...]2012 r. nr [...] w sprawie uznania się za niewłaściwy organ do prowadzenia egzekucji administracyjnej w sprawie dotyczącej windykacji zaległości wypłaconych świadczeń alimentacyjnych w kwocie [...] zł, wystawionej przez Prezydenta Miasta R. na A. Z. i orzeczenia o zwrocie tytułu do wierzyciela.
1.2. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że stosownie do art. 27 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji (u.p.e.a.) tytuł wykonawczy zawiera m.in. wskazanie imienia
i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu. Użyte w tym przepisie określenie "adresu zobowiązanego" należy interpretować w powiązaniu z art. 22 § 2 tej ustawy, wprowadzającym adres zamieszkania zobowiązanego jako podstawowe kryterium ustalania właściwości miejscowej organu egzekucyjnego. Miejsce zamieszkania winno być rozumiane zgodnie z brzmieniem art. 25 Kodeksu cywilnego, w świetle którego miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której przebywa ona z zamiarem stałego pobytu. Stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego sporządzonego według ustalonego wzoru. Do elementów decydujących o prawidłowości wystawienia tytułu wykonawczego należy m.in. prawidłowo wskazany adres zobowiązanego. Brak takiego adresu uniemożliwia organowi egzekucyjnemu doręczenie tytułu wykonawczego, a w konsekwencji przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. W przypadku, gdy w tytule wykonawczym wierzyciel wskaże nieprawidłowy adres, uzasadniony jest zwrot tego tytułu na podstawie art. 29 § 2 u.p.e.a.
1.3. Organ odwoławczy uznał argument wierzyciela, że dane z systemu komputerowego Egapoltax, według których dłużnik zamieszkuje w R., nie mogły być jedyną przesłanką do zwrotu tytułu wykonawczego. W przypadku, gdy dane posiadane przez organ egzekucyjny w dostępnych rejestrach kolidują z danymi wskazanymi przez wierzyciela w tytułach wykonawczych, to obowiązkiem organu egzekucyjnego jest wyjaśnienie tej kwestii, m.in. poprzez przeprowadzenie dowodu na miejscu, pod adresem wskazanym w tytułach wykonawczych. Zdaniem organu II instancji uchybienie to nie ma jednak wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, bowiem organ egzekucyjny, po otrzymaniu zażalenia dokonał pod wskazanym w tytułach wykonawczych adresem w S. – K. ul. S. dodatkowych ustaleń, z których jednoznacznie wynika, że A. Z. nie jest zameldowany i fizycznie nie przebywa od 3 lat, a także nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego pod tym adresem. Właścicielem mieszkania pod tym adresem jest teściowa zobowiązanego.
W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w K. argumentem nie może być fakt nadania na ww. adres, za pośrednictwem poczty decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...]2011 r. w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego za poszczególne miesiące 2010 r. i 2011 r. Decyzje te bowiem nie zostały doręczone osobiście A. Z.. Ze zwrotnych potwierdzeń odbioru nie wynika także, aby decyzje te zostały doręczone za pokwitowaniem dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu i czy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Brak bowiem stosownych adnotacji na zwrotnym potwierdzeniu odbioru o spełnieniu warunków określonych w art.43 Kpa. Wobec zaś dokonanych na etapie zażalenia ustaleń organu egzekucyjnego, dotyczących prawidłowości wskazanego w tytułach wykonawczych adresu zobowiązanego, bez znaczenia pozostają dotychczas dokonane ustalenia w uprzednio prowadzonych postępowaniach egzekucyjnych, z których i tak nie można było jednoznacznie ustalić miejsca położenia majątku lub źródeł dochodów zobowiązanego.
2. Skarga do Sądu
2.1. Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. wierzyciel złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wnosząc o uchylenie postanowień obu instancji. Zarzucił naruszenie art. 29 ust. 2
w związku z art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a. oraz art. 7, art. 10, art. 15, art. 75 § 1, art. 124 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.
2.2. Uzasadniając skargę wskazano, że zasadnicze czynności proceduralne zostały dokonane przez organ pierwszej instancji dopiero po wpływie zażalenia.
W związku z tym strona nie mogła zakwestionować ich w zażaleniu. Stwierdzenie, że dłużnik nie mieszka w S. K. od 3 lat mija się z ustaleniami
i czynnościami prowadzonymi w ubiegłym roku przeciwko temu dłużnikowi w innym postępowaniu egzekucyjnym nr [...].
2.3. W kwestii doręczenia dłużnikowi decyzji wierzyciela wskazano, że
z załączonej dokumentacji wynika jednoznacznie, iż decyzję odebrała żona. Fakt, że listonosz wydał za potwierdzeniem przesyłkę żonie wskazuje, że podjęła się ona doręczyć ją adresatowi (art. 43 k.p.a.).
2.4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
3.1. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zwanej w dalszej części ustawą p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Dopełnieniem powyższych regulacji jest art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., który określa granice sądowej kontroli wskazując, że sąd wiążą jedynie granice sprawy,
a nie formułowane przez strony zarzuty, wnioski czy też wskazana podstawa prawna.
Poddane kontroli Sądu jest postanowienie organu egzekucyjnego
w przedmiocie uznania się niewłaściwym i zwrotu wierzycielowi tytułu wykonawczego.
Dokonując kontroli tego postanowienia Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
3.2. Naczelną zasadą postępowania administracyjnego, w tym egzekucyjnego, jest wynikająca z art. 15 Kpa zasada dwuinstancyjności. Jej rozwinięciem jest art. 127 § 1 Kpa stanowiący, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. W ujęciu tego artykułu odwołanie z reguły powoduje przeniesienie sprawy do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przez organ stopnia wyższego. Organ odwoławczy zobowiązany jest również do podjęcia wszelkich czynności, niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego.
W postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosownie do art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j. t. Dz. U. z 2005r., nr 229 poz. 1954, dalej powoływana jako u.p.e.a.) mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Te z kolei w postępowaniu zażaleniowym, jak stanowi art.144 Kpa, nakazują odpowiednie zastosowanie przepisów dotyczących odwołań.
3.3. Przenosząc te reguły na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że organ egzekucyjny naruszył, a organ odwoławczy zaakceptował naruszenie przepisów postępowania odwoławczego, godzące w zasadę dwuinstancyjności postępowania.
Organ egzekucyjny przekroczył swe kompetencje, jakie może realizować w postępowaniu zażaleniowym. Otóż po złożeniu zażalenia, które uruchamia postępowanie zażaleniowe, organ pierwszej instancji może jedynie w trybie tzw. autokontroli, uwzględnić zażalenie w całości (art.132 w zw. ze 144 Kpa), a jeśli nie, to przekazać zażalenie wraz z aktami organowi odwoławczemu (art.133 w zw. z art.144 Kpa). Po uruchomieniu postępowania zażaleniowego organ pierwszej instancji traci bowiem swe kompetencje w zakresie prowadzenia postępowania wyjaśniającego. To organ odwoławczy jedynie może przeprowadzić albo zlecić dodatkowe postępowanie wyjaśniające (art.136 w zw. z art.144 Kpa).
W niniejszej sprawie natomiast organ egzekucyjny, po wniesieniu przez wierzyciela zażalenia, zrealizował zasadnicze czynności wyjaśniające dotyczące miejsca zamieszkania zobowiązanego by następnie pozostawić je ocenie organowi odwoławczemu. Tym samym, wierzyciel pozbawiony został możliwości kwestionowania tych ustaleń w administracyjnym toku instancji, a ocena istotnych dla sprawy okoliczności została zrealizowana jedynie przez organ odwoławczy, tj. w jednej instancji.
3.4. W obecnym stanie sprawy, również ze względu na tak istotne naruszenie uprawnień procesowych wierzyciela (pkt 3.3.), nie można w sposób jednoznaczny stwierdzić czy faktycznie doszło do naruszenia art. 22 § 2 u.p.e.a. Organy obu instancji nie przeprowadziły pełnego postępowania wyjaśniającego, z uwzględnieniem m.in. okoliczności podnoszonych przez wierzyciela.
Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 19 Kpa, który na mocy art. 18 u.p.e.a. ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym, organ egzekucyjny jest zobowiązany do przestrzegania z urzędu właściwości miejscowej i rzeczowej w każdym stadium postępowania, co oznacza, że za każdym razem organ ten powinien zbadać czy jest właściwy do prowadzenia egzekucji, a w razie stwierdzenia jej braku powinien postąpić zgodnie z art. 65 § 1 Kpa, to jest przekazać sprawę właściwemu organowi egzekucyjnemu, wstrzymując się od dokonywania dalszych czynności.
Właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego (art. 22 § 2 u.p.e.a.). W pojęciu cywilistycznym, którym posłużył się też w niniejszym postępowaniu organ, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu (art. 25 Kodeksu cywilnego). Zamieszkanie jest więc prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie.
Zatem przy ustalaniu miejsca zamieszkania danej osoby, w sytuacjach budzących wątpliwość, nie można poprzestać tylko na dokumentach rejestrowych, ponieważ sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi jeszcze o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Dane rejestrowe mogą być jedynie pomocne przy ustalania miejsca zamieszkania, ale nie mogą być jedynym miernikiem w tym względzie.
Z tych też względów organ egzekucyjny powinien wyjaśnić kwestię swojej właściwości miejscowej. Przy tym niezbędne jest w każdej nawet najbardziej złożonej sytuacji podjęcie starań w celu ustalenia miejsca zamieszkania danej osoby (por. wyrok NSA z dnia 1 września 2011 r., sygn. akt II FSK 407/10 – dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie poczyniono takie wyjaśnienia, ale w sposób niewystarczający. Nie uwzględniono też okoliczności podnoszonych przez wierzyciela, które nie pozostają zaś bez znaczenia dla prawidłowego ustalenia miejsca zamieszkania zobowiązanego. Jedną z istotnych jest ta, że w 2011 r. prowadzono wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne przyjmując jako miejsce zamieszkania właśnie adres wskazywany w niniejszym postępowaniu przez wierzyciela. Po drugie, wbrew wywodom organu, abstrahując od oceny skuteczności doręczenia w trybie art. 43 Kpa decyzji dotyczącej zwrotu należności, nie bez znaczenia dla ustalenia miejsca zamieszkania zobowiązanego pozostaje fakt, że pod wskazywanym przez wierzyciela adresem zamieszkania zobowiązanego (S. K., ul. S.) korespondencję kwitowała żona adresata. Niewątpliwie więc jest to wskazówka dla organu egzekucyjnego, że skoro osoba ta podjęła się oddać korespondencję małżonkowi (tak należy domniemywać), to posiada ona wiedzę o miejscu pobytu męża, przy czym w pierwszej kolejności należy przyjąć, że listonosz wręczając korespondencję żonie miał podstawy faktyczne aby przyjąć, że adresat przesyłki (tu: zobowiązany) zamieszkuje pod tym adresem.
Organy nie wyjaśniły dostatecznie tych okoliczności, które dla ustaleń determinujących właściwość miejscową, nie pozostają irrelewantne.
3.5. Brak przeprowadzenia wystarczającego postępowania wyjaśniającego, z poszanowaniem zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego implikuje wyeliminowanie zaskarżonego oraz, przy zastosowaniu art.135 ustawy p.p.s.a., poprzedzającego go rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.
Ponownie badając swą właściwość dla realizacji działań egzekucyjnych organy uwzględnią powyższe uwagi, w szczególności przeprowadzą dodatkowe postępowanie wyjaśniające w kwestii miejsca zamieszkania zobowiązanego.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art.135 ustawy p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego. Na podstawie art.152 tej ustawy Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonego aktu.