I SA/Po 838/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2025-03-04
NSApodatkoweWysokawsa
VATkaruzela podatkowaprawo do odliczenianależyta starannośćdobra wiaraoszustwo podatkowewewnątrzwspólnotowa dostawa towarówpostępowanie podatkowekontrola celno-skarbowa

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę spółki na decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego dotyczącą podatku VAT za październik 2017 roku, uznając, że spółka świadomie uczestniczyła w karuzeli podatkowej i nie przysługuje jej prawo do odliczenia podatku naliczonego.

Sprawa dotyczyła skargi spółki T. H. S.A. (obecnie R. H. S.A.) na decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w przedmiocie podatku VAT za październik 2017 roku. Organ podatkowy zakwestionował prawo spółki do odliczenia podatku naliczonego z faktur dokumentujących zakup żarówek, uznając je za element karuzeli podatkowej służącej wyłudzeniu VAT. Spółka twierdziła, że działała w dobrej wierze i nie miała świadomości nieprawidłowości. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organu, że spółka świadomie uczestniczyła w oszukańczym procederze i nie wykazała należytej staranności w weryfikacji kontrahentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznał skargę spółki T. H. S.A. (obecnie R. H. S.A.) na decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego, która utrzymała w mocy decyzję określającą nadwyżkę podatku naliczonego do przeniesienia oraz uchyliła decyzję w części dotyczącej dodatkowego zobowiązania podatkowego, ustalając je w innej wysokości. Sprawa dotyczyła rozliczenia podatku od towarów i usług za październik 2017 roku, gdzie organ podatkowy stwierdził nieprawidłowości w rozliczeniu nabycia i sprzedaży żarówek, uznając faktury za element "karuzeli podatkowej" służącej wyłudzeniu VAT. Spółka miała działać jako "broker", odliczając podatek naliczony z faktur dokumentujących transakcje, które nie odzwierciedlały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Spółka zarzucała organom naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym brak przeprowadzenia wnioskowanych dowodów oraz błędne zastosowanie przepisów dotyczących prawa do odliczenia VAT. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego, a wszczęcie postępowania karnego skarbowego było uzasadnione. Sąd podzielił stanowisko organu, że spółka świadomie uczestniczyła w oszukańczym procederze, nie dochowała należytej staranności w weryfikacji kontrahentów i nie wykazała, że działała w dobrej wierze. W konsekwencji, spółce nie przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego z zakwestionowanych faktur, a deklarowana wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów nie stanowiła czynności opodatkowanej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, spółce nie przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego, jeśli nie wykazała należytej staranności w weryfikacji kontrahentów i okoliczności transakcji, a istniały przesłanki wskazujące na jej świadomy udział w oszukańczym procederze.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że spółka nie wykazała należytej staranności w weryfikacji kontrahentów i okoliczności transakcji, a dowody wskazują na jej świadomy udział w karuzeli podatkowej. Brak dowodów na działanie w dobrej wierze wyklucza prawo do odliczenia VAT.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (22)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

O.p. art. 70 § 1, par. 6 pkt 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 112c § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

u.p.t.u. art. 88 § 3a pkt 4 lit. a

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

u.p.t.u. art. 86 § 1 i 2 pkt 1 lit a)

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 13 § 1 pkt 1a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 127

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 220 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 221a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 180 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 191

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 210 § 1 pkt 6 i par. 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 121 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 122

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 123 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 187 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 193 § 1 i par. 6

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.t.u. art. 5 § 1 pkt 5

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

K.k.s. art. 62 § 2 w zb. z art. 61 § 1 w zw. z art. 6 § 2 w zw. z art. 7 § 1

Ustawa z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 32

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 78

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Świadomy udział spółki w karuzeli podatkowej. Brak należytej staranności w weryfikacji kontrahentów. Uzasadnione wszczęcie postępowania karnego skarbowego. Prawidłowe zastosowanie art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a u.p.t.u.

Odrzucone argumenty

Naruszenie zasady dwuinstancyjności przez rozpatrywanie odwołania przez ten sam organ. Naruszenie przepisów postępowania poprzez nieprzeprowadzenie wnioskowanych dowodów. Błędne zastosowanie prawa materialnego – pozbawienie prawa do odliczenia VAT mimo braku świadomości udziału w przestępstwie. Przedawnienie zobowiązania podatkowego.

Godne uwagi sformułowania

spółka występowała w roli "brokera" jako ostatnie ogniwo krajowego łańcucha dostaw udział spółki w czynnościach mających na celu dokonanie oszustwa podatkowego w podatku od towarów i usług był świadomy nie dochowała należytej staranności w doborze kontrahentów i podjęła świadome ryzyko nie wystąpiły negatywne przesłanki procesowe nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego powierzenie wówczas NUCS uprawnień organu obu instancji w sprawach należących do jego właściwości nie było sprzeczne z wartościami wynikającymi ze wskazanych przez skarżącą przepisów Konstytucji RP kluczowe według organu dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne ustalone zostały w innych postępowaniach ciężar dowodu w zakresie wykazania prawa do odliczenia podatku naliczonego spoczywa na stronie postępowania (podatniku) nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego [...] wystawione faktury w przypadku gdy stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane należyta staranność podatnika podatku VAT w relacjach handlowych (dobra wiara), to stan świadomości podatnika i związana z tym powinność oraz możliwość przewidywania określonych zdarzeń, że uczestniczy w działaniach prowadzących do wyłudzenia nienależnego zwrotu podatku nie miała żadnej wiedzy dotyczącej występowania na wcześniejszym etapie łańcucha dostaw fikcyjnych podmiotów nie można zarzucić podatnikowi, że nieprawidłowo wypełnił deklarację i odliczył podatek w związku z okolicznościami, o których nie miał wiedzy skarżąca świadomie brała udział w oszukańczym procederze

Skład orzekający

Katarzyna Wolna-Kubicka

przewodniczący sprawozdawca

Waldemar Inerowicz

sędzia

Michał Ilski

asesor sądowy

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że brak należytej staranności w weryfikacji kontrahentów i świadomy udział w karuzeli podatkowej wykluczają prawo do odliczenia VAT, nawet jeśli podatnik nie miał pełnej wiedzy o wszystkich ogniwach łańcucha. Interpretacja przepisów dotyczących przedawnienia zobowiązań podatkowych w kontekście wszczęcia postępowania karnego skarbowego. Kwestia dwuinstancyjności postępowania podatkowego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji karuzeli podatkowej związanej z obrotem żarówkami. Ocena dobrej wiary i należytej staranności jest zawsze indywidualna dla każdej sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu karuzeli VAT i wyłudzeń podatkowych, a także pokazuje, jak sądy oceniają odpowiedzialność podatników w takich sytuacjach. Jest to temat o dużym znaczeniu praktycznym dla firm i prawników.

Czy brak wiedzy o wszystkich ogniwach karuzeli VAT chroni przed utratą prawa do odliczenia VAT?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Po 838/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-03-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-11-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Katarzyna Wolna-Kubicka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I FZ 137/24 - Postanowienie NSA z 2024-09-12
Skarżony organ
Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 70 par. 1, par. 6 pkt 1, art. 13 par. 1 pkt 1a, art. 127, art. 220 par. 2, art. 221aart. 180 par. 1, art. 191, art. 210 par. 1 pkt 6 i par. 4, art. 121 par. 1, art. 122, art. 123 par. 1, art. 187 par. 1, art. 193 par. 1 i par. 6
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 361
art. 112c ust. 1 pkt 2, art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a, art. 5 ust. 1 pkt 5
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Asesor sądowy WSA Michał Ilski Protokolant: specjalista Ewa Szydłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2025 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] z dnia 20 września 2023 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2017 roku oddala skargę.
Uzasadnienie
I SA/Po 838/23
Uzasadnienie
Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] decyzją z 20 września 2023 r. znak [...] utrzymał w mocy decyzję tego organu z 10 czerwca 2022 r.znak [...] określającą T. H. S.A w P. nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w podatku od towarów i usług za październik 2017r. oraz uchylil ww. decyzję w części dotyczącej ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego w kwocie [...]zł i w tym zakresie ustalił dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości [...] zł. W momencie wydania decyzji przez organ odwoławczy T. H. S.A działała pod zmienioną nazwą R. H. S.A.
Z akt sprawy wynika, że w okresie objętym postępowaniem przeważającym przedmiotem działalności spółki był handel m.in. oświetleniem. W decyzji z 10 czerwca 2022 r. NUCS stwierdził, że w toku przeprowadzonej kontroli celno-skarbowej oraz postępowania podatkowego, Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] stwierdził nieprawidłowości w rozliczeniu podatku od towarów i usług spółki za październik 2017 roku. Stwierdzono, że spółka w badanym okresie rozliczyła nabycie żarówek [...] od I. T. sp. z o.o. (1 faktura) oraz D. D. sp. z o.o. (3 faktury). W toku postępowania ustalono także, że strona udokumentowała sprzedaż ww. towaru w ramach wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów na rzecz zagranicznej spółki V. E. (3 faktury) oraz zagranicznego podmiotu S. E. B.V. (1 faktura)
Organ uznał, że wystawione na rzecz strony faktury mające dokumentować sprzedaż żarówek [...], w których jako wystawcy występują I. T. sp. z o.o. i D. D. sp. z o.o., stanowią element "karuzeli podatkowej", a zatem nie dokumentują rzeczywiście dokonanych transakcji gospodarczych. Celem takiego postępowania miało być oszustwo podatkowe służące wyłudzeniu podatku VAT. Również wystawione w październiku 2017 roku przez stronę faktury VAT tytułem wewnątrzwspólnotowej dostawy żarówek [...] na rzecz V. E. i S. E. B.V. stanowiły przedmiot "karuzelowych" łańcuchów dostaw, a więc transakcji które nie stanowiły rzeczywistej realizacji działalności gospodarczej i nie dokumentowały faktycznie dokonanych czynności.
Organ pierwszej instancji uznał, że w zidentyfikowanych łańcuchach fakturowych dostaw i nabyć służących do uzyskania przez stronę nienależnych korzyści z tytułu podatku VAT, spółka występowała w roli "brokera" jako ostatnie ogniwo krajowego łańcucha dostaw, następnie towar opuszczał terytorium kraju w ramach wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów. W ten sposób spółka uzyskała korzyść podatkową z tytułu odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur VAT wystawionych przez dostawców, przy jednoczesnym wykazaniu sprzedaży tego towaru z zerową stawką podatku VAT. Celem działania podatnika w opisanych łańcuchach fakturowych dostaw nie było przeprowadzenie rzeczywistych transakcji gospodarczych, a zminimalizowanie obciążeń podatkowych w złożonej deklaracji za październik 2017 r. oraz, że udział spółki w czynnościach mających na celu dokonanie oszustwa podatkowego w podatku od towarów i usług był świadomy.
Spółka nie stosując reguł weryfikacji wiarygodności kontrahentów i dokonując weryfikacji w sposób wyrywkowy i uznaniowy oraz podejmując współpracę z nieznanymi i niesprawdzonymi podmiotami, nie dochowała należytej staranności w doborze kontrahentów i podjęła świadome ryzyko, że kontrahent może okazać się niewiarygodny. Spółka w badanym okresie zawyżyła podatek naliczony do odliczenia wynikający z faktur, w których jako wystawcy występują I. T. sp. z o.o. i D. D. sp. z o.o. o kwotę [...]zł. Dodatkowo, ujawniono że w rejestrze zakupu za październik 2017 roku Spółka ujęła fakturę nr [...] z 16 października 2017 roku wystawioną przez D. sp. z o.o. dokumentującą zakup usług spedycyjnych i transportowych żarówek [...] do [...], w związku z ich transportem w ramach "karuzeli podatkowej". Z uwagi na stwierdzenie, że usługa transportowa nie była wykorzystana przez spółkę do wykonywania czynności opodatkowanych, lecz dla uwiarygodnienia realizacji transakcji w ramach "karuzeli podatkowej" organ pierwszej instancji uznał, że stronie nie przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego w kwocie [...]zł z tej faktury.
W konsekwencji uznano, że spółka zawyżyła podatek naliczony do odliczenia za październik 2017 roku w łącznej kwocie [...]zł.
Jednocześnie, spółka zawyżyła wykazaną w deklaracji VAT-7 za październik 2017 roku wartość wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów w łącznej kwocie [...]zł wynikającą z faktur wystawionych na rzecz V. E. i S. E. B.V.
W konsekwencji ustaleń dokonanych w toku prowadzonego postępowania, organ pierwszej instancji - na podstawie art. 112c ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 361 z późn. zm. – dalej w skrócie: u.p.t.u. - wyliczył wartość dodatkowego zobowiązania podatkowego strony wynikającego z faktur dokumentujących sprzedaż żarówek [...] wystawionych na jej rzecz w badanym okresie przez I. T. sp. z o.o. i D. D. sp. z o.o. oraz faktury wystawionej na rzecz spółki przez D. sp. z o.o. tytułem usługi transportowej żarówek [...] do [...], w wysokości 100% podatku naliczonego wynikającego z tych faktur.
Pismem z 23 czerwca 2022 roku strona złożyła odwołanie od ww. decyzji, zarzucając:
- naruszenie przepisów postępowania: art. 180 § 1, art. 122, art. 123 § 1, art. 187 § 1 i art. 188, art. 194 § 1, art 193 § 1 i 6, art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p. które miało wpływ na wynik sprawy, polegające na nieprzeprowadzeniu wnioskowanego przez spółkę dowodu z przesłuchania świadków, dowodu z dokumentów zabezpieczonych przez Prokuraturę Regionalną w [...] do sprawy o sygn. akt [...] pomimo, że przedmiotem wnioskowanych dowodów były okoliczności mające istotne znaczenie dla sprawy, okoliczności te nie zostały stwierdzone wystarczająco innym dowodem, a organ wywiódł twierdzenia przeciwne do tezy odwołującej bez przeprowadzenia wnioskowanych przez nią dowodów, co skutkowało przedwczesnym wydaniem decyzji. Ponadto zarzuciła poczynienie ustaleń faktycznych poprzez inkorporowanie ustaleń faktycznych z dokumentów wyników kontroli innych postępowań podatkowych
- naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 86 ust 1 i 2 pkt 1 lit a) u.p.t.u. przez ich błędne zastosowanie polegające na pozbawieniu podatnika prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego mimo niewykazania, że podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć, że działa w celu przestępczym oraz rozszerzającym traktowaniu wyjątków od zasady neutralności VAT, tj. uznanie, że z uwagi na domniemanie nieprawidłowości po stronie innych podatników, o których spółka nie wiedziała i nie mogła wiedzieć i których zaistnienia nie mogła podejrzewać (skoro nawet organ podatkowy nie mógł ustalić całego łańcucha dostaw) nie ma prawa do odliczenia podatku naliczonego.
Uwzględniając wskazane zarzuty, odwołująca wniosła: o uchylenie decyzji Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] z 10 czerwca 2022 roku w całości i umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia w przypadku uznania, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części. Jednocześnie, na podstawie art. 229 O.p.odwołująca wniosła o przeprowadzenie szeregu dowodów.
Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organ odwoławczy w pierwszej kolejności dokonał ustaleń w zakresie dotyczącym przedawnienia zabowiązania podatkwego określonego w zaskarżonej decyzji. Wskazał, że pismami z 8 września 2022 r. Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] zawiadomił stronę o zawieszeniu 23 sierpnia 2022 roku biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za październik 2017 rok, na skutek wystąpienia przesłanki określonej w art. 70 § 6 pkt 1 O.p. tj. wszczęcia przez Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] 23 sierpnia 2022 roku pod sygnaturą RKS [...] dochodzenia w sprawie o nierzetelne prowadzenie ksiąg w postaci rejestrów prowadzonych dla celów rozliczania podatku od towarów i usług za okres październik 2017 roku, poprzez wystawianie faktur VAT, które nie odzwierciedlały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych i posługiwanie się takimi dokumentami przez podmiot T. H. S.A. z siedzibą w P., tj. o przestępstwo skarbowe z z art. 62 § 2 w zb. z art. 61 § 1 w zw. z art. 6 § 2 w zw. z art. 7 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. K.k.s. Zawiadomienia zostały odebrane przez stronę i jej pełnomocnika 13 września 2022 r. Spełnione zostały więc przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego strony w podatku od towarów i usług za październik 2017 roku wynikające z przepisu art. 70 § 6 pkt 1 O.p. W ocenie organu w realiach niniejszej sprawy, brak jest również podstaw do uznania, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego nastąpiło z naruszeniem zasady zaufania do organów podatkowych, tj. iż instrumentalnie wykorzystano przepis art. 70 § 6 pkt 1 O.p., poprzez wszczęcie tego postępowania wyłącznie w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego za badany okres. Wszczęcie postępowania karnego było następstwem nieprawidłowości ujawnionych w toku kontroli celno-skarbowej, a następnie postępowania podatkowego prowadzonych wobec odwołującej, w rezultacie których ustalono że księgi podatkowe spółki zawierały nierzetelne zapisy, a spółka odliczała podatek naliczony wynikający z faktur niedokumentujących rzeczywistych zdarzeń gospodarczych pomiędzy ich wystawcą a odbiorcą, a następnie wystawiała takie faktury na rzecz podmiotów unijnych. Wszczęcie postępowania karnego skarbowego w sprawie było więc uzasadnione w aspekcie podejrzenia popełnienia przestępstwa skarbowego przez podatnika, którego dotyczyły przeprowadzone kontrola celno-skarbowa i postępowanie podatkowe. W konsekwencji organ stwierdził, że postępowanie karne skarbowe zostało wszczęte dla realizacji głównego celu postępowania karnego, jakim jest - stosownie do art. 2 § 1 pkt 1 kpk - wykrycie i pociągnięcie do odpowiedzialności sprawcy przestępstwa skarbowego. Organ wszczynając postępowanie karne skarbowe działał na podstawie i w granicach prawa. Ponadto, pismem z 26 kwietnia 2023 roku Drugi Referat Dochodzeniowo-Śledczy [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] ([...]), w odpowiedzi na zapytanie dotyczące prowadzonego postępowania karnego skarbowego, poinformował że zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa skarbowego wpłynęło do ww. komórki organizacyjnej 17 lutego 2022 roku wraz z kopią akt kontroli celno-skarbowej. Zawiadomienie to zostało uzupełnione pismem z 10 czerwca 2022 roku do którego załączono kopię akt kontroli celno-skarbowej i kopię akt postępowania podatkowego. Dane zawarte w zawiadomieniu oraz w jego uzupełnieniu dały podstawę do stwierdzenia uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa skarbowego, co doprowadziło do wszczęcia dochodzenia. Nie wystąpiły negatywne przesłanki procesowe. W okresie między otrzymaniem zawiadomienia a wszczęciem dochodzenia prowadzono wnikliwą analizę otrzymanych materiałów i planowano jakie czynności procesowe należy wykonać po jego wszczęciu. Od momentu wszczęcia dochodzenia wykonano szereg czynności: 26 sierpnia 2022 roku wystąpiono do Z. U. S. z wnioskiem o udzielenie informacji czy T. H. S.A. (obecnie R. H. S.A.) dokonała zgłoszenia osób zatrudnionych do ubezpieczenia emerytalno -rentowego w okresie od 1 września 2017 r. do 30 listopada 2017 r., 16 września 2022 r sporządzono postanowienie o przedstawienie zarzutu M. P. - prezesowi zarządu ww. spółki, 28 września 2022 roku wezwano spółkę do przesłania listy pracowników zatrudnionych w okresie od 1 września 2017 rok do 30 listopada 2017 r. oraz podanie kto w firmie zajmował się księgowością, przesłuchano w charakterze podejrzanego M. P., przesłuchano w charakterze świadków pracowników spółki: D. G., B. J., D. K., M. K. oraz M. S., 17 listopada 2022 r. zwrócono się do A. P. sp. z o.o. o udzielenie informacji czy od września do grudnia 2017 roku Biuro Rachunkowe świadczyło usługi rachunkowo-księgowe na rzecz spółki. Czynności te toczyły się niezależnie od czynności podejmowanych w toku administracyjnego postępowania podatkowego. Rezultatem podejmowanych czynności było m.in. przejście prowadzonego dochodzenia z fazy in rem w fazę ad personam, poprzez postawienie zarzutów prezesowi strony. Na skutek analizy zgromadzonego materiału dowodowego, 20 lutego 2023 roku wydano postanowienie o zawieszeniu dochodzenia. Postępowanie zawieszono na podstawie art. 114a K.k.s. z uwagi na toczące się postępowanie przed organami podatkowymi, co w ocenie organu również nie swiadczy o instrumentalnym wszęciu postepowania karnego skarbowego.
Co do meritum organ ocenił, że zakwestionowane transakcje spółki stanowiły jedno z ogniw typowej, międzynarodowej transakcji karuzelowej, mającej na celu oszustwo podatkowe.
Uwzględniając ustalone w sprawie okoliczności dotyczące wszystkich podmiotów występujących w odtworzonych łańcuchach krajowych dostaw jak również okoliczności związane z zawieranymi pomiędzy tymi podmiotami transakcjami, Naczelnik stwierdził, że przebieg transakcji nie miał celu gospodarczego i w rzeczywistości nie dochodziło do przeniesienia prawa do rozporządzania towarem jak właściciel, a więc do faktycznego przeniesienia ekonomicznego władztwa nad żarówkami [...] wskazanymi w treści faktur.
Zdaniem organu, oceny analizowanych w sprawie transakcji nie może zmienić fakt wystawiania faktur VAT, dokumentów WZ, czy zamówień. Treść wystawianych faktur w powiązaniu z treścią dokumentów im towarzyszących, w odseparowaniu od pozostałego materiału dowodowego, mogłaby wskazywać na dokonywanie rzeczywistych czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem VAT, jednak dokonując w toku postępowania łącznej oceny całości zgromadzonych dowodów, ustalono i uznano za udowodnione, że faktury wystawiane przez poszczególne podmioty we wskazanych w rozstrzygnięciu łańcuchach dostaw nie odzwierciedlają rzeczywistego przebiegu zdarzeń gospodarczych i nie potwierdzają faktycznie wykonanych czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. W konsekwencji organ stwierdził, że dostawcy towaru dla strony - D. D. sp. z o.o. oraz I. T. sp. z o.o. w rzeczywistości nie nabywali w badanym okresie żarówek [...], a tym samym nie były one przedmiotem dalszych dostaw na rzecz odwołującej. Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że żarówki [...] jedynie pozornie zostały nabyte przez stronę od wymienionych wyżej podmiotów krajowych. Fakturowy obrót żarówkami [...] odbywał się w badanym okresie w ściśle określonych grupach podmiotów, które w łańcuchach dostaw występowały w ustalonej kolejności, wynikającej z roli pełnionej w schemacie "karuzelowego" obrotu. Przeprowadzone w sprawie postępowanie ujawniło inne podmioty zaangażowane w oszustwo. W łańcuchach uczestniczyło kilka "buforów", tj. podmiotów symulujących prowadzenie realnej działalności gospodarczej, które ulokowano pomiędzy "znikającymi podatnikami" a odwołującą pełniącą rolę "brokera". Rolę pośrednich buforów pełniły D. D. sp. z o.o., I. T. sp. z o.o.oraz O. sp. z o.o. i B. sp. z o.o. Natomiast rolę znikających podatników wypełniały V. I. sp. z o.o. i M. sp. z o.o. Cechy "znikającego podatnika" posiadała także słowacka spółka K. I. s.r.o., która jak dowiódł zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, wprowadzała towar na teren kraju do magazynu centrum logistycznego i uniemożliwiała weryfikację dokonywanych transakcji z uwagi na unikanie kontaktów z rodzimą administracją podatkową.
Organ dokonał również oceny okoliczności dotyczących podmiotów na rzecz których strona w październiku 2017 roku miała dokonać wewnątrzwspólnotowych dostaw żarówek nabytych wcześniej od D. D. sp. z o.o. i I. T. sp. z o.o. tj. zagranicznej spółki V. E. oraz zagranicznego podmiotu S. E. B.V.
Ustalenia dokonane w toku postępowania wykazały, że podmioty te nie działały w celu gospodarczym i faktycznie nie dokonywały czynności opodatkowanych, lecz przyjmowały i wystawiały faktury VAT z tytułu rzekomych transakcji, wypełniając swoją rolę w stworzonych schematach transakcyjnych. Zidentyfikowano nienaturalnie długi łańcuch dostaw, odmiennie niż ma to miejsce w typowych relacjach gospodarczych, gdzie podmioty dążą do skrócenia łańcucha podmiotów dokonujących obrotu danym towarem. Towar przechodził fakturowo przez wielu pośredników, z których każdy nakładał swoją marżę. Deklarowanym transakcjom towarzyszyło przemieszczanie towaru, towar był jednak istotny wyłącznie jako "nośnik VAT". Jest to towar często występujący przy okazji obrotu dokonywanego w ramach "karuzeli podatkowej", tj. towar trudny do jednoznacznego zidentyfikowania (żarówki [...] o relatywnie dużej wartości i niewielkich gabarytach jednostki. Towary były oferowane w dużych ilościach, a partie towarów z reguły nie były dzielone; w badanych w sprawie transakcjach występował odwrócony łańcuch handlowy od "małych" do "dużych", tj. od "znikających podatników" do podmiotów realizujących zyski, zaś w normalnych realiach biznesowych zakupy dokonuje się od dużych, znanych na rynku firm, hurtowni, oficjalnych dystrybutorów. Opisane w treści decyzji ustalenia odnośnie obiegu towaru wskazują że w przypadku deklarowanych przez stronę transakcji z 24 października 2017 roku (nabycia żarówek od D. D. sp. z o.o. i ich sprzedaż na rzecz V. E.) występował okrężny ruch towaru. Towar był wprowadzony 20 października 2017 roku przez "znikającego podatnika" K. I. s.r.o. z [...] ([...]) i [...] ([...]) do magazynu centrum logistycznego w B., gdzie był tego samego dnia magazynowo zwalniany na rzecz kolejno "znikającego podatnika" - V. I. sp. z o.o. a następnie "bufora" - B. sp. z o.o., po czym fakturowo sprzedany na rzecz kolejnego "bufora" D. D. sp. z o.o. (wydanie zewnętrzne z 20 października 2017 roku). 24 października 2017 roku D. D. sp. z o.o. wystawiła 2 faktury z tytułu sprzedaży towaru na rzecz strony, która tego samego dnia również wystawiła 2 faktury tym razem na rzecz V. E.. W związku z ww. transakcją żarówki trafiły ponownie pod adres [...]. Ponadto, odwołująca z tytułu innej z transakcji realizowanej w badanym okresie (dostawa na rzecz S. E. B.V. na podstawie faktury VAT nr [...] z 11 października 2017 roku) transportowała towar pod drugi z ww. adresów, tj. [...]. Odwołująca, odmiennie niż w typowych relacjach handlowych, nie ponosiła żadnego ryzyka gospodarczego. Już w dniu nabycia (a w jednym przypadku dnia następnego) znajdowała odbiorców na zakupione przez siebie towary. Ilość sprzedanego towaru była identyczna z ilością towaru kupionego. Odwołująca nie ponosiła przy tym również jakiegokolwiek ryzyka finansowego w związku z deklarowanymi dostawami - wydanie towaru odbiorcy odbywało się po uzyskaniu zapłaty. Badane w sprawie transakcje o znacznych wartościach dotyczyły towaru, który nie był standardowym towarem sprzedawanym przez odwołującą. Obrót dotyczył żarówek [...] i sprzedaż tych żarówek była ofertą "pozakatalogową". Pomimo iż żarówki [...] były towarem "pozakatologowym", to w badanym okresie strona wykazała wewnątrzwspólnotową dostawę tego towaru na kwotę [...]zł, co biorąc pod uwagę wartości wykazane w rejestrze sprzedaży za październik 2017 roku stanowi [...]% ogółu wartości wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów spółki za ww. okres. Biorąc natomiast pod uwagę wykazaną w deklaracji VAT-7 za październik 2017 roku łączną wartość dostaw towarów i świadczenia usług poza terytorium kraju, dostaw towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju, wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów oraz eksportu towarów ([...] zł), wewnątrzwspólnotową dostawa żarówek [...] - wynikająca z jedynie 4 faktur VAT wystawionych na rzecz S. E. B.V. i V. E. - stanowi niemal połowę obrotu z wszystkich ww. tytułów ([...]%). żarówki [...] nabywane były przez Spółkę wyłącznie od dwóch podmiotów - D. D. sp. z o.o., I. T. sp. z o.o., w imieniu których działała ta sama osoba - K. Z.. Spółka nie poszukiwała innych dostawców towaru generującego tak wysoki obrot. Jak dowiodły materiały pozyskane w toku postępowania od administracji podatkowych [...] i [...] – spółki te były podmiotami nierzetelnymi, niewypełniającymi swoich zobowiązań podatkowych i unikającymi kontaktu z organami podatkowymi.
Organ wskazał ponadto, ze wobec odwołującej toczyło się również postępowanie podatkowe w zakresie podatku od towarów i usług za okres od sierpnia 2018 roku do stycznia 2019 roku. Decyzją z 10 maja 2022 r. Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] określono odwołującej zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiące od sierpnia 2018 roku do stycznia 2019 roku oraz ustalono dodatkowe zobowiązanie podatkowe na podstawie art. 112c pkt 2 u.p.t.u. za ww. okresy. Organ odwoławczy decyzją z 31 maja 2023r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Decyzje te włączono do akt postępowania. W ocenie organu dodatkowym potwierdzeniem poczynionych ustaleń odnośnie nierzeczywistego charakteru transakcji zawieranych w badanym okresie dotyczących zakupu i sprzedaży żarówek [...], są także ustalenia wynikające z kontroli podatkowych przeprowadzonych wobec I. T. sp. z o.o. oraz D. D. sp. z o.o. Ustalone przez Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w [...] oraz przez Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] okoliczności zawieranych transakcji doprowadziły do konkluzji, iż transakcje zawierane pomiędzy spółkami miały charakter pozorny.
W ocenie organu odwoławczego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza w sposób nie budzący wątpliwości, że faktury wystawione na rzecz odwołującej przez I. T. sp. z o.o. i D. D. sp. z o.o. z tytułu dostaw żarówek [...] nie obrazują rzeczywistych zdarzeń gospodarczych zaistniałych między tymi podmiotami, a transakcje nimi dokumentowane nie pozostawały w związku z działalnością gospodarczą, lecz były elementem oszustwa "karuzelowego", czego strona miała w ustalonych okolicznościach świadomość. Odmowa uwzględnienia w rozliczeniu odwołującej podatku naliczonego wykazanego w fakturach VAT wystawionych na jej rzecz przez kontrahenta znajduje uzasadnione podstawy w oparciu o regulację art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) u.p.t.u. Tym samym, z uwagi na ustalenie, że wykazywane przez stronę transakcje zakupu żarówek [...], a następnie ich wewnątrzwspólnotowej dostawy na rzecz V. E. i S. E. B.V. nie pozostawały w związku z działalnością gospodarczą, lecz były elementem oszustwa "karuzelowego", organ uznał, że choć w sprawie miało miejsce faktyczne przemieszczanie towaru pomiędzy podmiotami uczestniczącymi w nielegalnym procederze, to zakwestionowanie ww. transakcji w zaskarżonej decyzji było zasadne i nie stanowi naruszenia art. 86 ust. 1 i 2 pkt 1 lit. a) u.p.t.u. W ocenie organu z uwagi na brzmienie art. 88 ust. 3 a pkt 4 lit. a) u.p.t.u. zasadnym jest zastosowanie - w odniesieniu do wskazanych faktur - postanowień art. 112c ust. 1 pkt 2 ww. ustawy tj . nałożenie sankcji według stawki podwyższonej, tj. 100%.
Zdaniem organu odwoławczego, zaskarżonym rozstrzygnięciem prawidłowo pozbawiono również stronę prawa do odliczenia podatku naliczonego w kwocie [...]zł wynikającego z faktury VAT nr [...] wystawionej 16 października 2017 roku na rzecz spółki przez D. sp. z o.o. , gdyż nabycie usługi wynikającej z tej faktury nie miało związku z czynnościami opodatkowanymi ale błędnym było ustalenie dodatkowego zobowiązania podatkowego w odniesieniu do podatku naliczonego dotyczącego zakupu tej usługi na podstawie art. 112c ust. 1 pkt 2 u.p.t.u.
W ocenie organu, nieuzasadniony były zarzuty strony odnośnie naruszenia przepisów postepowania.
Nie zgadzając sie z tą decyzją spółka wniosła skargę do tut. Sądu.
W skardze wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie decyzji obu instancji i umorzenie postępowania lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzuciła naruszenie w tej sprawie:
1/ art. 13 § 1 pkt 1a, art. 127, art. 220 § 2, art. 221a Op (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji) i art. 2, art 32 i art. 78 Konstytucji RP poprzez pozbawienie podatnika prawa do wniesienia odwołania o charakterze dewolutywnym i możliwości rozpatrzenia sprawy przez organy dwóch różnych instancji;
2/ art. 180 § 1, art. 191, art. 187 § 1, art. 188 § 1 i art. 193 § 1 i 6 Op poprzez nieuprawnione przyjęcie, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie został zebrany i rozpatrzony w sposób wystarczający dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, podczas gdy organ w sposób arbitralny przyjął, że skoro podmioty uczestniczące na innych poziomach obrotu miały świadomość działania wspólnie i w porozumieniu ze spółką D. D. oraz I. T. w ramach procedury wyłudzenia VAT, to pomimo braku jakiegokolwiek obiektywnego dowodu na świadome działanie podatnika należy przyjąć, że także podatnik miał świadomość, że uczestniczy w przestępstwie podatkowym; w ramach tego zarzutu podniesiono także, że podatnik w przeciwieństwie do pozostałych spółek występujących w łańcuchu dostaw, powstał na wiele lat przed założeniem struktury przestępczej, działał profesjonalnie na rynku oświetlenia i źródeł światła, w tym był bezpośrednim importerem z rynku azjatyckiego, posiadając w tym zakresie status "producenta'', natomiast spółka D. D. wykreowała się na krajowym rynku na jeden z najważniejszych graczy na rynku elektroniki, źródeł światła, i szeregu innych artykułów bezpośrednio importowanych z rynku azjatyckiego, sprzedawanych pod własną marką "D." i brak było obiektywnych przesłanek do tego, aby powziąć chociażby wątpliwość co do legalności obrotu towarami przez tą spółkę, w tym w ramach międzynarodowej dystrybucji;
3/ art. 121 § 1 w zw. z art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 Op poprzez prowadzenie postępowania w sposób instrumentalny oraz niebudzący zaufania do organów podatkowych, czego wyrazem jest oparcie zaskarżonej decyzji na z góry założonym celu, tj. udowodnienia pozorności transakcji i świadomości udziału w procederze wyłudzenia VAT, pomimo że z materiału dowodowego wynika w sposób oczywisty wniosek przeciwny, albowiem podatnik kupował towary na rynkowych zasadach od spółki D. D. oraz I. T. i sprzedawał je na rynkowych zasadach odbiorcy, tj. spółce S. i V. E.. Współpraca z odbiorcą odbywała się na normalnych, typowych dla tego rodzaju transakcji oraz rynkowych warunkach, brak jest jakiegokolwiek dowodu przeciwnego wskazującego na świadomość podatnika co do nielegalnego charakteru współpracy z ww. spółkami, a dokonana ocena dowodów poczyniona jest jedynie w celu "dopasowania" ich do z góry założonej tezy o udziale podatnika w oszustwie podatkowym oraz wskutek przyjęcia koncepcji o zbiorowej odpowiedzialności wszystkich przedsiębiorców biorących udział w karuzeli podatkowej bez względu na ich świadomość w tym względzie;
4/ art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 Op poprzez przedstawienie w sposób sprawozdawczy ustaleń dotyczących podmiotów innych niż skarżąca i odniesienie ich do podatnika, podczas gdy organ nie przedstawił materiału dowodowego, stanowiącego podstawę poczynienia tych ustaleń faktycznych w innych postępowaniach, które przyjął jako własne, a tym samym uniemożliwił skarżącemu poddanie ich krytycznej weryfikacji, w szczególności w konfrontacji z przeprowadzonymi w ramach postępowania dowodami, które odnoszą się bezpośrednio do podatnika, stanu faktycznego z udziałem podatnika;
5/ art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 Op oraz art. 191 Op poprzez uznanie, że faktury wystawione przez skarżącą niedokumentują WDT, lecz zostały wykorzystane do czynności pozornych mających na celu oszustwo podatkowe, podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że podatnik zakupił towar podlegający dalszej odsprzedaży na zasadach obowiązujących w normalnym toku działalności gospodarczej i brak jest dowodów aby skarżąca dysponowała jakimikolwiek informacjami, w wyniku których powinna powziąć chociażby wątpliwość co do rzetelności dokonywanych transakcji przez spółki D. D. i I. T. czy spółki S. i V. E.
6/ art. 180 § 1, art. 122, art. 123 § 1, art. 187 § 1 i art. 188 Op poprzez nieprzeprowadzenie wnioskowanego przez spółkę dowodu z przesłuchania świadków – M. K., M. G., T. V., A. D., M. K. R. M. , A. S., Y. C. A. K. i K. Z. mimo, że przedmiotem wnioskowanych dowodów są okoliczności mające istotne znaczenie dla sprawy, okoliczności te nie zostały stwierdzone wystarczająco innym dowodem, a organ wywiódł twierdzenia przeciwne do tezy skarżącej bez przeprowadzenia wnioskowanych przez nią dowodów, co skutkowało przedwczesnym wydaniem decyzji.
7) art. 122 i art. 187 § 1 O.p. które miało wpływ na wynik sprawy, polegające na wybiorczym przeprowadzeniu postępowania dowodowego, w szczególności poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodów innych, niż dowody z dokumentów przekazanych przez inne organy podatkowe oraz organy ścigania i oddalenie wniosków dowodowych zgłoszonych przez skarżącą w toku postępowania mających wykazać okoliczności nawiązania współpracy z D. , I. T., S. czy V. E., a także nieprzeprowadzenie niezbędnych dowodów dla ustaleń o oszustwie podatkowym, w efekcie nie dysponując elementarnymi danymi, które należałoby posiadać wysuwając takie twierdzenia.
8) naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 86 ust 1 i 2 pkt 1 lit a) u.p.t.u. przez ich błędne zastosowanie polegające na pozbawieniu podatnika prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego mimo niewykazania, że podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć, że działa w celu przestępczym oraz rozszerzającym traktowaniu wyjątków od zasady neutralności VAT, tj. uznanie, że z uwagi na domniemanie nieprawidłowości po stronie innych podatników, o których spółka nie wiedziała i nie mogła wiedzieć i których zaistnienia nie mogła podejrzewać (skoro nawet organ podatkowy nie mógł ustalić całego łańcucha dostaw) nie ma prawa do odliczenia podatku naliczonego,
Ponadto skarżąca wymieniła szereg okoliczności, które w jej ocenie dowodzą błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia odnośnie do świadomości skarżącej w przedmiocie nieuczciwego procederu w obrocie żarówkami [...] pomiędzy podmiotami występującymi w łańcuchu dostaw. W tym zakresie podniosła, że prowadziła handel tylko spółkami D. D. i I. T. , z którymi zawierała transakcje handlowe na wielu płaszczyznach, nie tylko dokonywała zakupu żarówek, lecz także innych produktów. Podała, że spółka D. oferowała skarżącej stworzenie wspólnego katalogu dla produktów linii [...], a także była znanym w branży importerem elektroniki i oświetlenia z rynku azjatyckiego, oferującym szeroką gamę produktów elektronicznych w wielu popularnych i ogólnopolskich marketach. Skarżąca oceniła, że renoma oraz pozytywne opinie o spółce D. D. w kraju nie dawały podstaw do formułowania jakichkolwiek wątpliwości czy podejrzeń co do legalności działalności prowadzonej przez tą spółkę. Podniosła, że tego kontrahenta sprawdzała stosownie do posiadanych możliwości oferowanych przez krajowe prawo, tj. poprzez regularną weryfikację faktu niezalegania z podatkami i składkami ZUS oraz weryfikację statusu podatnika podatku VAT. Każdorazowo weryfikowano także jakość oraz ilość towarów zakupionych od tej spółki. Utrzymywała także osobisty kontakt z prezesem zarządu tej spółki i K. Z., którego przedstawiono jako osobę umocowaną do rozmów o współpracy ze spółką D. D..
Skarżąca wyjaśniła również, że żarówki zakupione od ww. spółki zaoferowała w internecie, a odbiorca (spółka S. i V. E.) sam się zgłosił i przedstawił ofertę. Zaznaczyła przy tym, że relacja biznesowa podatnika z odbiorcą była typowa dla tego rodzaju transakcji międzynarodowych i odbywała się z wykorzystaniem poczty elektronicznej. Skarżąca stale weryfikowała dokumenty firmowe spółki S. oraz V. E. aktywność numeru NIP tych spółek.
W uzasadnieniu skargi wywiedziono natomiast, że w Op ustawodawca nie wprowadził przepisu mocą którego naczelnikowi urzędu celno-skarbowego przysługiwałby prymat organu I instancji i organu wyższego stopnia, właściwego do rozpoznania odwołania od decyzji podatkowej wydanej przez ten organ jako organ I instancji. Oceniono, że środek zaskarżenia kierowany do tego samego organu w celu ponownego rozpoznania sprawy, czyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest odwołaniem, według reguł zawartych w Op, bez względu na jego nazwę i nie spełnia konstytucyjnych gwarancji dwuinstancyjności postępowaniu. Stwierdzono zatem, że art 13 § 1a oraz art. 221a Op naruszają porządek prawny określony w art. 127 i art 220 § 2 Op, jak również pozostają w sprzeczności art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP. Tym samym, zdaniem skarżącej obowiązkiem NUCS była odmowa ich zastosowania w sprawie i przekazanie sprawy według właściwości Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej w P. jako organowi wyższego stopnia właściwemu do rozpoznania sprawy, zaniechanie zaś tych działań powoduje, że zaskarżona decyzja jako dotknięta wadą kwalifikowaną jest nieważna.
Skarżąca podniosła także, że obowiązek wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy przejawia się tym, że organ nie może dowolnie wybierać dowodów, które są podstawą ustaleń faktycznych i pomijać inicjatywy dowodowej strony, w oparciu o wadliwe rozumienie art. 188 Op, gdyż oznaczałoby to, że prowadzi postępowanie pod z góry założoną tezę, co przeczyłoby zasadom rzetelnego postępowania podatkowego określonym w Op. Zasady te zostały naruszone, o czym świadczy odmowa przeprowadzenia dowodów z przesłuchania wskazanych przez spółkę świadków: M. K., M. G., T. V., A. D., M. K. R. M., A. S., Y. C. A. K. i K. Z.. Skarżąca podkreśliła, że zeznania tych świadków pozwoliłyby na ustalenie, że sposób kooperowania ze spółkami S. i D. D. miał typowy dla podatnika charakter i w zakresie cech bazowych (sposób zawierania i realizowania transakcji, sposób dostawy, weryfikacji towaru, gromadzenia dokumentacji, w tym w odniesieniu do certyfikatów zgodności CE, sposób określenia ceny, sposób płatności etc.) nie odbiegał od innych transakcji realizowanych przez podatnika w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Natomiast odmowa przeprowadzenia tych dowodów pozostaje skorelowana z faktem przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organ na niekorzyść skarżącej, jedynie w celu poparcia apriorycznej tezy o świadomym udziale spółki w karuzeli podatkowej. Zdaniem skarżącej opisane powyżej działanie NUCS dowodzi naruszenia w tej sprawie art. 180 § 1, art. 122, art. 123 § 1, art. 187 § 1 i art. 188 Op, a zaskarżona decyzja winna zostać uchylona tak aby umożliwić uzupełnienie materiału dowodowego o wnioskowane przez stronę dowody.
Zdaniem skarżącej organ w sposób dowolny wykluczył, że spółka, będąc wiarygodnym graczem na hurtowym rynku obrotu artykułami oświetleniowymi, została wykorzystana przez uczestników obrotu (D. D. oraz podmioty z nim powiązane osobowo) do uwiarygodnienia ich przestępczego procederu jako tzw. nieświadomy broker. W ocenie skarżącej organ nie dążył do zindywidualizowania odpowiedzialności podatnika, o czym świadczy choćby powoływanie się na ustalenia w odniesieniu do innych podmiotów uczestniczących na wcześniejszych etapach łańcucha dostaw, o których żadnej wiedzy nie miał i mieć nie mógł podatnik, chociaż te okoliczności zdaniem organu moją także obciążać podatnika. Skarżąca wskazała, że decyzja zawiera liczne powtórzenia wniosków, zwłaszcza tych odnoszących się do zjawiska karuzeli, cech karuzeli, świadomego uczestnictwa skarżącej w karuzeli podatkowej, ale brak jest w niej spójnej argumentacji odnoszącej się do okoliczności faktycznych czy dowodów zebranych w sprawie odnoszących się do skarżącej, spornych transakcji czy jej działań, a także brak jest własnej analizy zeznań świadków. Zaznaczyła, że nie miała żadnej wiedzy dotyczącej występowania na wcześniejszym etapie łańcucha dostaw fikcyjnych podmiotów. Nie dysponowała także instrumentami i procedurami przynależnymi organom skarbowym, w tym do pozyskiwania informacji w ramach wymiany międzynarodowej. Uznała, że dołożyła należytej staranności w weryfikacji swoich kontrahentów, wykazywała zainteresowanie towarem na każdym etapie realizowanych transakcji, co pozwala na stwierdzenie, że podjęła wszelkie działania, jakich można od niej w sposób uzasadniony oczekiwać, w celu upewnienia się, że transakcje, w których uczestniczy nie wiążą się z przestępstwem.
Ponadto skarżąca wskazała, że organ nie wyjaśnił w sposób przekonujący, jakie okoliczności winny wzbudzić w osobach zarządzających spółką obawę co do rzetelności kontrahenta, co uzasadniałoby konieczność podjęcia dodatkowych czynności sprawdzających, w tym dotyczących źródła pochodzenia nabywanego towaru, siedziby dostawcy, posiadanego przez niego zaplecza gospodarczego, a zwłaszcza źródeł finansowania działalności kontrahenta. Z akt sprawy wynika, że spółka faktycznie otrzymywała towar zgodnie z zamówieniem, a następnie płaciła za niego dokonując przelewów na rachunek bankowy dostawcy (przy czym brak jest informacji, by pieniądze te w części lub całości wracały w jakiejś formie do spółki). W tych okolicznościach założyła, że z perspektywy podatnika brak było sensu bardziej pogłębionego badania kontrahenta, skoro dostawy były prawidłowo realizowane i spółka nie zgłaszała do nich żadnych uwag.
Końcowo skarżąca podniosła, że organ nie zakwestionował rzeczywistego (fizycznego i prawnego) przeprowadzenia dostaw, tj. materialnego charakteru transakcji. Wskazała, że ocena ich pozorności wywodzona jest w całości z okoliczności, o których spółka wiedzy nie miała i mieć nie mogła (nie wykazano w decyzji tej wiedzy i nawet nie podjęto takiej próby). Tymczasem odliczenie podatku naliczonego dokonywane przez podatnika w deklaracji podatkowej powinno być oceniane na podstawie okoliczności znanych podatnikowi. Uznała zatem, że nie można zarzucić podatnikowi, że nieprawidłowo wypełnił deklarację i odliczył podatek w związku z okolicznościami, o których nie miał wiedzy.
W odpowiedzi na skargę Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego w [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy zwrócić uwagę , że Wojewódzki Sad Administracyjny w Olsztynie rozpoznawał skargę S. R. H. S. A. w upadłości z siedzibą w [...] na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] z dnia 31 maja 2023 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od sierpnia 2018 r. do stycznia 2019 r. w sprawie o syg [...] i wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2024r. oddalił skargę.
(Przywoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: bazy CBOSA, a orzeczenia TSUE na stronie: publ. w bazie )
Zaskarżona decyzja, od której skargę rozpatrywał WSA w Olsztynie w sprawie I SA/Ol 314/23, dotyczyła transakcji zawieranych przez R. H. S.A. (poprzednia nazwa T. H. S.A.) z D. D. sp. z o.o. oraz S. E. B.V. Organ ustalił, że w badanym okresie spółka zawyżyła wartość podatku naliczonego poprzez zaewidencjonowanie w rejestrze zakupów i odliczenie podatku VAT z 21 faktur dokumentujących zakup żarówek [...] wystawionych przez D. D. sp. z o.o. stwierdzających czynności, które nie zostały dokonane oraz zawyżyła wartość wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów poprzez zadeklarowanie obrotu (dostawy żarówek [...] do zagranicznej firmy S. E. B.V., z faktur nieodzwierciedlających faktycznych czynności opodatkowanych. Co prawda w niniejszej sprawie oprócz kontrahentów skarżącej D. D. sp. z o.o. i S. E. B.V występują jeszcze dwa inne podmioty I. T. oraz [...] V. E. ale mechanizm działania skarżącej i jej kontrahentów w obu sprawach są tożsame, zbieżne są także zarzuty sformułowane przez skarżącą w obu skargach dlatego Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela w pełni ocenę dokonaną przez WSA w Olsztynie i przyjmuje ją jako własną.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie niniejszej nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego spółki za sporny okres. Wynikający z art. 70 § 1 O.p. pięcioletni termin przedawnienia zaległości podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za październik 2017r r., upływał 31 grudnia 2022r r., natomiast decyzja organu odwoławczego została wydana 20 września 2023 r. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, co do braku przedawnienia przedmiotowego zobowiązania, z uwagi na wystąpienie przesłanki, o której mowa w art. 70 § 6 pkt 1 O.p., bowiem pismami z 8 września 2022 r. Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] zawiadomił stronę o zawieszeniu 23 sierpnia 2022 roku biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za październik 2017 rok, na skutek wystąpienia przesłanki określonej w art. 70 § 6 pkt 1 O.p. tj. wszczęcia przez Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] 23 sierpnia 2022 roku pod sygnaturą RKS [...] dochodzenia w sprawie o nierzetelne prowadzenie ksiąg w postaci rejestrów prowadzonych dla celów rozliczania podatku od towarów i usług za okres październik 2017 roku, poprzez wystawianie faktur VAT, które nie odzwierciedlały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych i posługiwanie się takimi dokumentami przez podmiot T. H. S.A. z siedzibą w P., tj. o przestępstwo skarbowe z z art. 62 § 2 w zb. z art. 61 § 1 w zw. z art. 6 § 2 w zw. z art. 7 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. K.k.s. Zawiadomienia zostały odebrane przez stronę i jej pełnomocnika 13 września 2022 r. Spełnione zostały więc przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego strony w podatku od towarów i usług za październik 2017 roku wynikające z przepisu art. 70 § 6 pkt 1 O.p. Zatem przed upływem terminu przedawnienia nastąpiło zawieszenie jego biegu, o czym strona skarżąca została prawidłowo powiadomiona. Organ dokonał analizy przebiegu postępowania pod kątem wytycznych wynikających z uchwały NSA w składzie 7 sędziów z 24 maja 2021r. sygn. akt I FPS 1/21 i wskazał na brak negatywnych przesłanek procesowych, a także podejmowane w toku dochodzenia czynności. Wystąpiono do Z. U. S. z wnioskiem o udzielenie informacji czy T. H. S.A. dokonała zgłoszenia osób zatrudnionych do ubezpieczenia emerytalno -rentowego w okresie od 1 września 2017 r. do 30 listopada 2017 r. 16 września 2022r. sporządzono postanowienie o przedstawieniu zarzutów M. P. - prezesowi zarządu ww. spółki. Wezwano spółkę do przesłania listy pracowników zatrudnionych w okresie od 1 września 2017 rok do 30 listopada 2017 r. oraz podanie kto w firmie zajmował się księgowością. Przesłuchano w charakterze podejrzanego M. P., przesłuchano w charakterze świadków pracowników spółki: D. G., B. J., D. K., M. K. oraz M. S.. Zwrócono się do A. P. sp. z o.o. o udzielenie informacji czy od września do grudnia 2017 roku Biuro Rachunkowe świadczyło usługi rachunkowo-księgowe na rzecz spółki. Czynności te toczyły się niezależnie od czynności podejmowanych w toku administracyjnego postępowania podatkowego. Rezultatem podejmowanych czynności było m.in. przejście prowadzonego dochodzenia z fazy in rem w fazę ad personam, poprzez postawienie zarzutów prezesowi strony. Wobec powyższego NUCS uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca instrumentalne wszczęcie postępowania karnego skarbowego. Na skutek analizy zgromadzonego materiału dowodowego, 20 lutego 2023 roku wydano postanowienie o zawieszeniu dochodzenia. Postępowanie zawieszono na podstawie art. 114a K.k.s. z uwagi na toczące się postępowanie przed organami podatkowymi, co w ocenie organu równiez nie swiadczy o instrumentalnym wszęciu postepowania karnego skarbowego. Sąd nie znalazł podstaw aby powyższe stwierdzenia zakwestionować, co oznacza, że w chwili orzekania przedmiotowe zobowiązanie nie uległo przedawnieniu.
W dalszej kolejnosci Sąd za konieczne uznał odniesienie się do zarzutu naruszenia w tej sprawie art. 13 § 1 pkt 1a, art. 127, art. 220 § 2, art. 221a Op (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji) i art. 2, art 32 i art. 78 Konstytucji RP poprzez pozbawienie podatnika prawa do wniesienia odwołania o charakterze dewolutywnym i możliwości rozpatrzenia sprawy przez organy dwóch różnych instancji. Zdaniem Sądu powierzenie wówczas NUCS uprawnień organu obu instancji w sprawach należących do jego właściwości nie było sprzeczne z wartościami wynikającymi ze wskazanych przez skarżącą przepisów Konstytucji RP. Należy przede wszystkim zauważyć, że przepisy Konstytucji RP nie określają modelu postępowania odwoławczego, a także nie gwarantują prawa do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji do innego organu niż ten, który wydał rzeczone rozstrzygnięcie. Wyrażona w art. 78 Konstytucji RP zasada, że "każda ze stron ma prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji", znajduje odzwierciedlenie w przepisach Op stanowiących, że postępowanie podatkowe jest dwuinstancyjne (art. 127 Op). W doktrynie słusznie zauważono, że rozwiązanie przewidziane w art. 221a Op odpowiadało zapatrywaniom Trybunału Konstytucyjnego na sposób rozumienia normy zawartej w art. 78 Konstytucji RP (wyrok TK z 15 grudnia 2008 r., P 57/07, OTK-A 2008, nr 10, poz. 178). Wskazano bowiem, że z dwóch elementów utożsamianych z istotą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego większe znaczenie dla ochrony praw i interesów jednostki ma dwukrotne rozpatrzenie sprawy niż to, czy dokonują tego dwa różne organy (M. Łoboda, D. Strzelec, Odwołanie od decyzji naczelnika urzędu celno-skarbowego a realizacja zasady dwuinstancyjności postępowania, "Przegląd Podatkowy" 2020, nr 7, s. 23). Także w orzecznictwie NSA niejednokrotnie wyrażano stanowisko, że rozpatrywanie przez naczelnika urzędu celno-skarbowego środka zaskarżenia od decyzji wydanej przez niego w pierwszej instancji nie uzasadnia zarzutu naruszenia art. 78 Konstytucji RP i art. 127 Op (zob. wyroki NSA: z 25 kwietnia 2023 r., I FSK 18/21, z 20 kwietnia 2021 r., II FSK 194/21; z 31 sierpnia 2021 r., I FSK 1043/21; z 25 stycznia 2023 r. I FSK 1175/21, z 29 grudnia 2022 r. I FSK 967/22). W niniejszej sprawie strona została pouczona w decyzji pierwszoinstancyjnej o możliwości zaskarżenia wydanej w sprawie decyzji i z prawa takiego skorzystała, o czym świadczy prowadzone przez NUCS postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji. Brak akceptacji skarżącej dla takiego modelu prawnego nie może natomiast skutkować zakwestionowaniem legalności kontrolowanej przez Sąd decyzji.
Zdaniem Sądu nie mają usprawiedliwionych podstaw także pozostałe zarzuty sformułowane w skardze. Zagadnieniem spornym pomiędzy stronami pozostawała przede wszystkim kwestia świadomości skarżącej co do udziału w transakcjach obrotu żarówkami [...] dokonanych w warunkach oszustwa podatkowego mającego na celu zniwelowanie obciążeń podatkowych. Niesporne jest między stronami istnienie towaru stanowiącego przedmiot obrotu. Skarżąca podnosi, że kluczowe według organu dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne ustalone zostały w innych postępowaniach, w których skarżąca nie brała udziału, w związku z czym nie miał możliwości odniesienia się do zebranych w nich dowodów.
Odnosząc się do tego zarzutu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 180 § 1 Op jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem. W świetle natomiast art. 191 Op, tego rodzaju dowody podlegają następnie ocenie przez organ w całokształcie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i dopiero wówczas organ uprawniony jest do stwierdzenia, czy dana okoliczność została udowodniona. Ustalenia w tym zakresie organ winien zawrzeć w uzasadnieniu wydanej w sprawie decyzji, o czym stanowi art. 210 § 4 Op. Zdaniem Sądu, lektura uzasadnień obu wydanych w niniejszej sprawie decyzji pozwala na stwierdzenie, że dokonana ocena dokumentów pochodzących od innych organów jest zgodna z określonymi powyżej zasadami.
W kontekście powyższych spostrzeżeń celowe jest zwrócenie uwagi na wyrok TSUE z 16 października 2019 r. sygn. C-189/18, Glencore. W motywach tego orzeczenia Trybunał odniósł się do problematyki prowadzenia przez organy postępowania podatkowego z wykorzystaniem dowodów z innych postępowań podatkowych. TSUE podkreślił doniosłość prawa do obrony, wskazując na to, że podatnik, wobec którego ma zostać wydana decyzja kwestionująca poprawność jego rozliczenia podatkowego, musi mieć prawo odniesienia się do wszystkich dowodów, które stanowią podstawę orzekania w jego sprawie. Z wyroku tego można wywieść istotną - z punktu widzenia obrony praw podatnika - zasadę, że fakt wydania decyzji wobec kontrahenta nie może stanowić automatycznej podstawy do odpowiedzialności podatnika - strony postępowania głównego. Fakt istnienia decyzji adresowanej do innego podmiotu nie zwalnia organu podatkowego z obowiązku przeprowadzenia swojego, odrębnego postępowania, w którym organ ten zobowiązany jest zgromadzić kompletny materiał dowodowy pozwalający mu na ustalenie stanu faktycznego sprawy. Wydanie decyzji wobec kontrahenta podatnika nie uprawnia więc organu do odstąpienia od dokonania własnych ustaleń. Decyzja taka nie może być traktowana jako bezwzględnie wiążąca organ podatkowy, który jej nie wydał. Przyjęcie takiego założenia czyniłoby zbędnym jakiekolwiek postępowanie podatkowe. Innymi słowy, przyjęcie dowodów z innych postępowań nie zwalnia organów podatkowych z obowiązku dokonania ich samodzielnej oceny (por. wyrok NSA z 10 listopada 2020 r. sygn. akt I FSK 226/18; szerzej na ten temat zob. A. Sarna, Wykorzystanie dowodów z innych postępowań w postępowaniu podatkowym, czyli co wolno organowi podatkowemu. Uwagi na tle wyroku C-189/18, Glencore, "Przegląd Podatkowy" 2019, nr 12, s. 43-49).
Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie NUCS sprostał powyższym obowiązkom. Oprócz dokumentów pozyskanych z innych postępowań, prowadzonych wobec podmiotów biorących udział w łańcuchu dostaw, dokonał bowiem także własnych ustaleń w sprawie, a dokumenty włączone z innych postępowań, poddał ocenie w całokształcie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W opinii Sądu przedstawione na str. 23-56 zaskarżonej decyzji ustalenia dotyczące poszczególnych podmiotów biorących udział w ww. łańcuchu dostaw, a także oceny organu przytoczone w niniejszym uzasadnieniu, pozwalały na stwierdzenie, że zakwestionowane transakcje spółki stanowiły jedno z ogniw typowej, międzynarodowej transakcji karuzelowej, mającej na celu oszustwo podatkowe. W ustalonym łańcuchu dostaw rolę pośrednich buforów pełniły D. D. sp. z o.o., I. T. sp. z o.o. oraz O. sp. z o.o. i B. sp. z o.o. Natomiast rolę znikających podatników wypełniały V. I. sp. z o.o. i M. sp. z o.o. Cechy "znikającego podatnika" posiadała także słowacka spółka K. I. s.r.o.
Sąd za konieczne uznaje także podkreślenie, że choć w świetle art. 187 § 1 Op, to na organie podatkowym spoczywa ciężar dowodzenia istotnych dla sprawy okoliczności, to jednak ciężar dowodu w zakresie wykazania prawa do odliczenia podatku naliczonego spoczywa na stronie postępowania (podatniku). To skarżąca winna zatem zaoferować organowi takie dowody, które pozwoliłyby na uznanie słuszności jego argumentów. Tymczasem w tej sprawie skarżący zdołał jedynie wykazać istnienie towaru wymienionego na spornych fakturach, dokonanie zapłaty oraz wykorzystanie towaru w prowadzonej działalności gospodarczej. Powyższe okoliczności, choć ich wystąpienie nie jest kwestionowane w tej sprawie, są jednak niewystarczające do skorzystania przez skarżącą z opisanego w art. 86 ust. 1 u.p.t.u. prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego ze spornych faktur. Prawo to podlega bowiem ograniczeniu m.in. w związku z treścią art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a u.p.t.u. Zgodnie z tym przepisem, nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego wystawione faktury w przypadku gdy stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane - w części dotyczącej tych czynności. Przepis art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a u.p.t.u. wyłącza zatem zastosowanie art. 86 ust. 1 u.p.t.u. w przypadku, gdy faktura dokumentująca transakcję gospodarczą nie odzwierciedla przebiegu tej transakcji w zakresie przedmiotowym lub podmiotowym (por. wyrok NSA z 4 grudnia 2020 r., I FSK 1129/20). Aby skorzystać z prawa do odliczenia VAT z danej faktury na zasadzie art. 86 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. a u.p.t.u. nie jest bowiem wystarczające ustalenie, że dany towar w ogóle istniał i znalazł się w posiadaniu nabywcy, jeżeli nie zostanie jednocześnie wykazane, że w wyniku czynności udokumentowanej konkretną fakturą - rzeczywiście doszło do nabycia konkretnego towaru od zidentyfikowanego dostawcy, który - w świetle należytej staranności - stwarzał podstawy do tego, aby przezorny przedsiębiorca mógł przyjąć, że działa on legalnie, a dostarczany towar nie pochodzi z niewiadomego źródła (por. wyrok NSA z 28 lipca 2023 r., I FSK 663/19).
Wymaga przy tym zauważenia, że kwestia ustalenia stanu świadomości podatnika co do podmiotu (kontrahenta) i przedmiotu dokonanych transakcji nabrała istotnego znaczenia wskutek wydania przez TSUE wyroku z 21 czerwca 2012 r. w sprawach połączonych C-80/11 (Mahagében) i C-142/11 (Péter Dávid). W wyroku tym TSUE przyjął, że artykuł 167, art. 168 lit. a), art. 178 lit. a), art. 220 pkt 1 i art. 226 Dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. UE. L. z 2006 r. Nr 347, str. 1 ze zm.). należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie praktyce krajowej, w ramach której organ podatkowy odmawia podatnikowi prawa do odliczenia od kwoty należnego podatku od wartości dodanej kwoty tego podatku należnego lub zapłaconego z tytułu świadczonych mu usług z tego powodu, że wystawca faktur dotyczących owych usług lub jeden z jego usługodawców dopuścił się nieprawidłowości, bez udowodnienia przez organ podatkowy, na podstawie obiektywnych przesłanek, że podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć, że transakcja mająca stanowić podstawę prawa do odliczenia, wiązała się z przestępstwem popełnionym przez wystawcę faktury lub inny podmiot działający na wcześniejszym etapie obrotu. Podobne stanowisko odnośnie do prawa odliczenia podatku z tzw. "pustych faktur" zajął TSUE w wyroku z 31 stycznia 2013 r., C-642/11 (Stroj trans EOOD).
Z uwzględnieniem powyższego stanowiska TSUE, w orzecznictwie sądów krajowych prezentowany jest pogląd, który podziela także Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, że należyta staranność podatnika podatku VAT w relacjach handlowych (dobra wiara), to stan świadomości podatnika i związana z tym powinność oraz możliwość przewidywania określonych zdarzeń, że uczestniczy w działaniach prowadzących do wyłudzenia nienależnego zwrotu podatku. Aby działać w "złej wierze" podatnik nie musi mieć świadomości, że swoim działaniem (zaniechaniem) narusza prawo, ale także jeżeli w danych okolicznościach może i powinien taki stan przewidzieć (wina w postaci niedbalstwa). Innymi słowy "w złej wierze" jest ten, kto wie (ma pozytywną wiedzę) o istotnym i rzeczywistym stanie faktycznym, a także ten, kto takiej wiedzy nie posiada wskutek swego niedbalstwa. Przezorny przedsiębiorca powinien zatem, zależnie od okoliczności konkretnej sprawy, zasięgnąć informacji na temat podmiotu, u którego zamierza nabyć towary lub usługi, w celu upewnienia się co do jego wiarygodności. Obowiązek ten aktualizuje się wówczas, gdy istnieją przesłanki, by podejrzewać istnienie nieprawidłowości lub przestępstwa, albowiem zasadniczo kwestia sprawdzenia kontrahenta nie należy do jego obowiązków. Co do zasady bowiem to do organów podatkowych należy dokonywanie niezbędnych kontroli podatników w celu wykrycia nieprawidłowości i naruszeń przepisów w zakresie podatku VAT oraz karanie podatników winnych takich nieprawidłowości lub naruszeń. Podatnik winien natomiast wykazać się należyta dbałością o własne interesy, w tym o zachowanie prawa do odliczenia podatku VAT także w sytuacji ujawnienia popełnienia na wcześniejszych etapie obrotu oszustwa podatkowego. Ocena istnienia dobrej wiary podatnika w danej sprawie wymaga zatem ustalenia, czy istniały obiektywne sygnały związane z odbiegającym od standardowego w danej branży wizerunku kontrahenta i okoliczności transakcji, które mogły i powinny wzbudzać niepokój, obawy i wątpliwości. Konsekwentnie do tych zindywidualizowanych ocen należy ustalić, czy podatnik uchybił standardom starannego działania, czego mógł i powinien był unikać (por. wyroki NSA z: 16 czerwca 2023 r., I FSK 1768/20; 17 stycznia 2019 r., I FSK 436/17; 21 czerwca 2017 r., I FSK 1964/15; 6 marca 2014 r., I FSK 517/13).
W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie NUCS w dostateczny sposób wykazał, że skarżąca świadomie brała udział w oszukańczym procederze, a faktury dotyczące WDT na rzecz spółek S. i V. E. posłużyły jedynie do udokumentowania "karuzelowego" obrotu towarem (czynności zaaranżowanych na potrzeby uzyskania korzyści podatkowej). Wymaga przy tym podkreślenia, że okoliczności te wynikają z całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zaś ocena organu w tym zakresie jest spójna, logiczna i zgodna z doświadczeniem życiowym. Tym samym nie mają usprawiedliwionych podstaw zarzuty naruszenia w tej sprawie: art. 121 § 1, art. 122, art. 123 § 1, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 188, art. 191 i art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 Op. Wobec zaś wystarczającego stwierdzenia tych okoliczności innymi dowodami, NUCS nie miał obowiązku przeprowadzenia wnioskowanego przez spółkę dowodu z przesłuchania świadków M. K., M. G., T. V., A. D., M. K. R. M., A. S., Y. C. A. K. i K. Z. oraz z innych dowodów zawnioskowanych przez stronę
W pierwszej kolejności wymaga zauważenia, że strona każdorazowo dokonywała zakupu żarówek z niesprawdzonego źródła. Zarówno z zeznań prezesa zarządu spółki i pisemnych wyjaśnień strony wynika, że spółki w istocie nie interesowało źródło pochodzenia towaru. Również przesłuchani w sprawie pracownicy spółki nie wiedzieli, skąd pochodziły żarówki będące przedmiotem handlu. W tych okolicznościach słuszne jest założenie organu, że gdyby ta okoliczność była dla spółki ważna, bez wątpienia dążyłaby ona do poznania faktycznego łańcucha dostaw żarówek i zorientowałaby się, że przed spółką D. D. i I. T. są fikcyjne podmioty bez pozycji na rynku, zarządzane przez obcokrajowców, bez zaplecza osobowego i technicznego. Sąd podziela przy tym pogląd organu, że doświadczony przedsiębiorca winien zainteresować się identyfikacją źródła pochodzenia towaru i wiarygodnością dostawców, czego spółka nie uczyniła w ogóle, a co skutkuje określonymi konsekwencjami podatkowymi. Za niewystarczające w tym zakresie należy bowiem uznać oparcie się przez skarżącą na renomie i pozytywnych opiniach o dostawcy (spółce D. D.), czy też formalnej weryfikacji kontrahenta w dostępnych rejestrach przedsiębiorców. W transakcjach karuzelowych występują bowiem także podmioty o uznanej marce, sama zaś weryfikacja zarejestrowania kontrahenta w KRS oraz jako podatnik VAT nie jest wystarczająca dla wykazania tzw. dobrej wiary podatnika. Czynności te pozwalają co najwyżej na potwierdzenie formalnej poprawności działania kontrahentów, ale nie oznaczają jeszcze, że stanowią one dostateczne środki zapobiegawcze w celu upewnienia się, że podatnik nie uczestniczy w transakcjach z nierzetelnymi spółkami.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że o działaniu w dobrej wierze nie może świadczyć poprzestanie na sprawdzeniu kontrahentów w bazach danych i rejestrach w sytuacji, gdy okoliczności dostaw wskazują na istnienie wątpliwości co do ich rzetelności (np. wyrok NSA z 8 czerwca 2022 r., sygn. akt I FSK 747/18). Skoro zatem dla zachowania tzw. "dobrej wiary" nie są wystarczające czynności w zakresie sprawdzenia podmiotu w KRS czy też sprawdzenia statusu podatnika VAT, to należy uznać, że obowiązkiem strony mieszczącym się w granicach należytej staranności była też weryfikacja faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej przez dostawcę. Podatnik powinien zatem dokonać sprawdzenia kontrahenta - czy dysponuje on odpowiednią infrastrukturą, zasobem kadrowym, możliwościami technicznymi, płatniczymi by mieć pewność, że wejdzie w relacje handlowe z wiarygodnym i rzetelnym partnerem gospodarczym.
Tymczasem z zeznań M. P. (prezesa zarządu spółki T. H., poprzedniczki prawnej strony) wynika, że ten nie posiadał konkretnej wiedzy na temat kontrahentów spółki. Nikt z pracowników strony, włącznie z władzami spółki, nie zweryfikował dostatecznie osób występujących w imieniu spółek D. D. i I.T. (w których imieniu działała ta sama osoba- K. Z.) i spółki S. (T. V.) i V. E. tj. ich uprawnienia do działania. Zredukowanie kontaktów handlowych do poczty elektronicznej, brak jakichkolwiek bezpośrednich kontaktów i brak umowy handlowej z zagranicznym podmiotem, stanowiły elementy współpracy, których strona skutecznie nie zakwestionowała, a wywołują one oczywiste wątpliwości co do rzetelności transakcji.
Sąd przychyla się ponadto do stanowiska organu, że elementami podważającymi dobrą wiarę strony w relacjach z kontrahentami są niewątpliwie szybkość i pewność obrotu towarami oraz szybkość i pewność zapłaty za towar. Strona zapłaty za towar dokonywała po otrzymaniu należności od odbiorcy towarów, nie angażując własnych środków finansowych. Powyższe okoliczności ewidentnie dowodzące braku uzasadnienia gospodarczego i finansowego "operacji gospodarczych" i wymuszają logiczny wniosek, że kryją się za tym powody inne niż gospodarcze. O świadomym uczestnictwie spółki w opisywanym procederze świadczy również okoliczność, że strona bezproblemowo znalazła hurtowego odbiorcę praktycznie na całą dostępną ich ilość co dowodzi, że transakcje zarówno po stronie zakupów jak i sprzedaży były "ustawione" przez organizatorów przestępczego procederu i odbywały się według ustalonego planu.
Wszystkie ww. okoliczności traktowane łącznie i we wzajemnym powiązaniu wskazują, że strona wiedziała, że uczestniczy w "karuzeli podatkowej" i realizuje transakcje związane z oszustwem podatkowym. Prawidłowe było zatem pozbawienie spółki na podstawie art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a u.p.t.u. prawa do odliczenia podatku naliczonego z faktur niedokumentujących rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, wystawionych na rzecz spółki w ramach tzw. transakcji karuzelowych. Skoro zaś wewnatrzwspólnotowa dostawa towarów na rzecz spółek S. E. B.V. i V. E. towarów nabytych wcześniej od spółek D. D. i I. T. nie była dokonana w ramach działalności gospodarczej strony, a zatem nie stanowiła dostawy (WDT) w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 5 u.p.t.u. tj. czynności opodatkowanej na gruncie tej ustawy, to wartość WDT została przez stronę zawyżona i nie podlega rozliczeniu i wykazaniu w deklaracji dla podatku VAT. Organ nie naruszył zatem w tej sprawie art. 193 § 1 i § 6 Op.
Końcowo należy wskazać, że Sąd zobowiązany był do przeprowadzenia w tej sprawie kontroli legalności decyzji NUCS, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli w takich granicach Sąd nie stwierdził jednak naruszenia prawa, które w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935) uzasadniałoby uwzględnienie skargi wniesionej w niniejszej sprawie. Niezasadne okazały się także zarzuty podniesione w skardze.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ww. ustawy orzeczono jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI