I SA/Po 722/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2023-12-14
NSAAdministracyjneWysokawsa
nieruchomościlinie energetyczneudostępnienie nieruchomościkonserwacjaremontgospodarka nieruchomościamipostępowanie administracyjneprawo własnościprzedsiębiorstwo przesyłowe

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Wojewody zobowiązującą właścicieli do udostępnienia nieruchomości pod konserwację linii energetycznej z powodu niewystarczającego uzasadnienia i braku analizy dowodów przedstawionych przez skarżących.

Skarżący J. W. i W. S. sprzeciwili się decyzji Wojewody, która utrzymała w mocy decyzję Starosty zobowiązującą ich do udostępnienia części nieruchomości na cele konserwacji i remontu linii elektroenergetycznej. Skarżący podnosili, że prace te stanowią przebudowę, a organy administracji pominęły ich argumenty i dowody, w tym orzeczenia sądów powszechnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną, stwierdzając, że Wojewoda nie wykazał w sposób wystarczający, że sporne urządzenia stanowią własność przedsiębiorstwa przesyłowego ani że wchodzą w skład jego przedsiębiorstwa, a także nie odniósł się do wszystkich dowodów przedstawionych przez skarżących.

Sprawa dotyczyła skargi J. W. i W. S. na decyzję Wojewody, która utrzymała w mocy decyzję Starosty zobowiązującą ich do udostępnienia nieruchomości na cele konserwacji i remontu linii elektroenergetycznej. Skarżący kwestionowali charakter prac, twierdząc, że stanowią one przebudowę, a nie remont, oraz zarzucali organom administracji pominięcie ich argumentów i dowodów. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty, uznając prace za remont i nie znajdując podstaw do uwzględnienia zarzutów skarżących. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd uznał, że Wojewoda nie wykazał w sposób wystarczający, że sporne urządzenia elektroenergetyczne stanowią własność przedsiębiorstwa przesyłowego E. sp. z o.o. ani że wchodzą w skład jego przedsiębiorstwa. Oświadczenie spółki nie zostało uznane za wystarczający dowód, zwłaszcza w kontekście zakwestionowania go przez skarżących i braku złożenia go pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Sąd wskazał również na brak odniesienia się przez Wojewodę do orzeczeń sądów powszechnych oraz innych dokumentów przedstawionych przez skarżących, które miały wykazać brak zasadności twierdzeń spółki o konieczności remontu. Sąd podkreślił, że decyzja wydana na podstawie art. 124b ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi szczególną postać wywłaszczenia i wymaga szczególnie starannego postępowania, z uwzględnieniem wszystkich argumentów właścicieli. Z tych powodów Sąd uchylił decyzję Wojewody i zasądził zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Sąd uznał, że organy administracji nie wykazały w sposób wystarczający, że planowane prace stanowią remont, a także nie odniosły się do argumentów skarżących wskazujących na zmianę parametrów technicznych linii.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że definicja remontu w prawie budowlanym nie może być przenoszona wprost na grunt ustawy o gospodarce nieruchomościami bez uwzględnienia specyfiki sytuacji i obowiązków operatora systemu przesyłowego. Kluczowe jest wykazanie, że prace nie zmieniają parametrów technicznych i użytkowych obiektu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

u.g.n. art. 124b § ust. 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Przepis ten stanowi podstawę do wydania decyzji zobowiązującej właściciela do udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją, remontem lub usuwaniem awarii urządzeń przesyłowych, jeżeli właściciel nie wyraża na to zgody. Zastosowanie przepisu wymaga kumulatywnego spełnienia przesłanki konieczności wykonania wskazanych czynności oraz braku zgody właściciela. Definicja remontu musi być analizowana w kontekście specyfiki regulacji i obowiązków operatora systemu przesyłowego, a nie tylko w oparciu o Prawo budowlane.

PPSA art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji administracyjnej w przypadku naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

PPSA art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

k.p.a. art. 11

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy, aby w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

k.p.a. art. 15

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasada ta nie jest realizowana, gdy organ pomija milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odnosi się do faktów istotnych dla danej sprawy.

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 6

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą. Sąd uznał, że zarzut naruszenia tego przepisu był bezpodstawny, gdyż decyzja z art. 124b ust. 1 u.g.n. nie przesądza o zgodności planowanych prac z przepisami o ochronie środowiska.

P.b. art. 3 § pkt 7a

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Definicja przebudowy obiektu budowlanego.

P.b. art. 3 § pkt 8

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Definicja remontu obiektu budowlanego.

p.e. art. 4 § ust. 1

Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne

Obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa i niezawodności funkcjonowania systemu elektroenergetycznego.

p.e. art. 9c § ust. 2 pkt 1 i 3

Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne

Obowiązki operatora systemu przesyłowego w zakresie bezpieczeństwa i niezawodności.

u.g.n. art. 6 § pkt 2

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Cele publiczne związane z utrzymywaniem zdolności urządzeń, instalacji i sieci do realizacji zaopatrzenia odbiorców w energię.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy administracji nie wykazały w sposób wystarczający, że sporne urządzenia elektroenergetyczne stanowią własność przedsiębiorstwa przesyłowego ani że wchodzą w skład jego przedsiębiorstwa. Oświadczenie przedsiębiorcy przesyłowego nie jest wystarczającym dowodem własności, zwłaszcza gdy zostało zakwestionowane przez właściciela nieruchomości i nie zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Organy administracji nie odniosły się do wszystkich istotnych dowodów i argumentów skarżących, w tym do orzeczeń sądów powszechnych i dokumentów dotyczących braku zasadności twierdzeń o konieczności remontu. Planowane prace mogą stanowić przebudowę, a nie remont, co wymagałoby innych podstaw prawnych.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia art. 156 § 1 pkt 6 k.p.a. (wywołanie czynu zagrożonego karą) okazały się bezpodstawne. Zarzuty dotyczące przewlekłości postępowania administracyjnego nie mogły być uwzględnione w ramach skargi na decyzję merytoryczną.

Godne uwagi sformułowania

Decyzja o zobowiązaniu do udostępniania nieruchomości może być także wydana w celu zapewnienia dojazdu umożliwiającego wykonanie czynności. Zastosowanie normy wysłowionej w przytoczonym przepisie wymaga kumulatywnego spełniania dwóch przesłanek. Warunkiem uznania planowanych robót za remont jest wykazanie, że roboty te odpowiadają definicji remontu wyrażonej w art. 3 pkt 8 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane. Nie można poprzestawać na definicjach P.b. z pominięciem obowiązków operatora systemu przesyłowego, o których mowa w ustawie z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne. Celem art. 124b u.g.n. jest przede wszystkim stworzenie warunków prawnych do utrzymania przewodów i urządzeń przesyłowych niebędących częściami składowymi nieruchomości, za których stan odpowiedzialne są przedsiębiorstwa przesyłowe. W ocenie Sądu oświadczenie E. sp. z o.o. z 20 października 2022 r. nie może samo w sobie stanowić wystarczającego dowodu pozwalającego na uznanie, że sporna linia stanowi własność przedsiębiorstwa przesyłowego. Wydanie decyzji na podstawie wskazanego przepisu nie przesądza w żadnej mierze tego czy planowane przez przedsiębiorcę przesyłowego prace są czy też nie zgodne z regulacjami dotyczącymi ochrony środowiska. Wydając zaskarżoną decyzję Wojewoda nie wywiązał się z obowiązków wynikających z zasady prawdy materialnej, zasady przekonywania oraz zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

Skład orzekający

Katarzyna Nikodem

przewodniczący

Michał Ilski

sprawozdawca

Barbara Rennert

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wykładnia art. 124b ust. 1 u.g.n. w kontekście dowodzenia własności urządzeń przesyłowych, obowiązków organów administracji w zakresie analizy dowodów i argumentów stron, a także rozróżnienia między remontem a przebudową."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z udostępnianiem nieruchomości na cele związane z infrastrukturą przesyłową energii elektrycznej. Wymaga analizy w kontekście konkretnych dowodów przedstawionych w sprawie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy konfliktu między właścicielami nieruchomości a przedsiębiorcą przesyłowym, co jest częstym problemem. Sąd szczegółowo analizuje wymogi dowodowe i proceduralne, co jest cenne dla prawników. Wykładnia przepisów dotyczących udostępniania nieruchomości pod infrastrukturę przesyłową ma szerokie zastosowanie praktyczne.

Właściciel nieruchomości nie musi udostępniać gruntu pod linię energetyczną, jeśli przedsiębiorca nie udowodni jej własności.

Sektor

energetyka

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Po 722/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-12-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-09-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Barbara Rennert
Katarzyna Nikodem /przewodniczący/
Michał Ilski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne
Gospodarka gruntami
Sygn. powiązane
I OSK 555/24 - Wyrok NSA z 2025-12-15
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 344
art. 124b ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 11, art. 15, art. 75 § 2, art. 77 § 1, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Barbara Rennert Asesor sądowy WSA Michał Ilski (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi J. W., W. S. na decyzję Wojewody z dnia 8 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do udostępnienia nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody solidarnie na rzecz skarżących kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Starosta [...] decyzją z 30 czerwca 2023 r., nr [...] (sprostowaną następnie postanowieniem tego organu z 02 sierpnia 2023 r.):
1) zobowiązał J. W. i W. S. (dalej zwanych również skarżącymi) jako współwłaścicieli do udostępnienia E. sp. z o.o. części nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu [...] o pow. 1,4900 ha w celu:
a) wykonania czynności związanych z konserwacją urządzeń przesyłowych nienależących do części składowych gruntu, tj. dwóch odcinków napowietrznej linii elektroenergetycznej nn 0,4 kV, polegających na przycięciu gałęzi drzew i krzewów w zakresie, w jakim zagrażają one funkcjonowaniu ww. linii;
b) wykonania czynności związanych z remontem urządzeń przesyłowych nienależących do części składowych gruntu, tj. dwóch odcinków napowietrznej linii elektroenergetycznej nn 0,4 kV, polegających na wymianie przewodów gołych, zawieszonych na istniejących słupach linii oraz przewodu tymczasowego zamontowanego na skutek awarii w dniu 20 lutego 2022 r. na przewód typu [...], bez zmiany dotychczasowych parametrów technicznych ww. linii;
c) wykonania czynności związanych z remontem urządzeń przesyłowych nienależących do części składowych gruntu, tj. słupowej stacji transformatorowej nr [...], polegających na wymianie uszkodzonej szafki stacyjnej;
2) ustalił czas udostępnienia nieruchomości na 8 dni, przypadający w okresie 6 miesięcy od daty wydania niniejszej decyzji;
3) ustalił obszar udostępnienia o pow. 3.850 m2, którego przebieg przedstawia załącznik nr [...], stanowiący integralną część decyzji;
4) nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.
Starosta wyjaśnił, że złożenie wniosku o wydanie decyzji zobowiązującej skarżących do udostępnienia nieruchomości zostało poprzedzone próbą uzyskania zgody współwłaścicieli nieruchomości na przeprowadzenie robót. Próba ta zakończyła się niepowodzeniem. Omówiono uwagi skarżących podnoszone w toku postępowania administracyjnego. Zaznaczono, że na skutek tych uwag E. sp. z o.o. zmieniła przebieg zajęcia, przy jednoczesnym zachowaniu wskazanej pierwotnie powierzchni zajęcia. Skarżący zakwestionowali również potrzebę wykonania prac na odcinku linii z przewodami jednożyłowymi od bramy do końca działki (2 słupy w kierunku skrzyżowania), które nie były zerwane i objęte prowizoryczną naprawą na skutek wystąpienia siły wyższej oraz nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. W tym zakresie spółka wyjaśniła, że odcinek ten wymaga remontu z uwagi na oddziaływanie wrastających w przewody gałęzi (obciążenia mechaniczne oraz uszkodzenia elektryczne spowodowane zwarciami).
W ocenie organu pierwszej instancji wniosek o wydanie decyzji zobowiązującej skarżących do udostępnienia nieruchomości pochodzi od uprawnionego podmiotu. We wniosku tym podano również, że udostępnienie nieruchomości nastąpi w celu wymiany gołych przewodów dwóch odcinków napowietrznej linii elektroenergetycznej nn 0,4 kV na przewód typu [...]. Planowane jest również wymienienie uszkodzonej szafki stacji transformatorowej nr [...]. W ocenie Starosty w sprawie niewątpliwie ma się do czynienia z remontem urządzeń przesyłowych. Odwołując się do orzecznictwa stwierdzono, że wymiana słupów i lin będzie spełniała definicje remontu, nawet gdy zmianie ulegnie średnica przewodów przesyłających lub nowe słupy zostaną wykonane w innej technologii, z innego materiału i o odmiennej konstrukcji, jeżeli tylko nie ulegną zmianie parametry techniczne. W tym kontekście zaznaczono, że w wyniku planowanych prac, na remontowanych odcinkach linii nn 0,4 kV nie ulegną zmianie parametry techniczne i użytkowe linii, ani ich przebieg w stosunku do stanu istniejącego w dniu złożeniu wniosku. We wniosku wprost wskazano, że prace nie zmieniają dotychczasowych parametrów technicznych linii. Zastosowanie nowych materiałów w postaci przewodu izolowanego typu [...] jest zgodne z aktualnymi standardami technicznymi budowy napowietrznej linii nn 0,4 kV oraz zwiększa stopień bezpieczeństwa przeciwporażeniowego i przeciwpożarowego.
W kontekście przycięcia gałęzi drzew i krzewów w pasie i w pobliżu dwóch odcinków linii nn 0,4 kV wskazano, że omawiana decyzja nie zastępuje wymaganych uzgodnień, pozwoleń lub innych inicjatyw, niezbędnych do realizacji planowanych i objętych nią prac. Niniejsza decyzja stanowi tytuł do dysponowania nieruchomością na potrzeby związane z właściwym utrzymaniem urządzeń przesyłowych.
Wyjaśniono, że wnioskodawca przedstawił niezbędny do wykonania prac obszar o pow. 3.850 m2, który odpowiada powierzchni obszaru robót budowlanych wraz z drogą dojazdową i uwzględnia przebieg zaproponowany przez współwłaścicieli nieruchomości. Wyjaśniono przy tym, że wbrew twierdzeniom współwłaścicieli nieruchomości, obszaru udostępnienia (zajęcia) nieruchomości nie można utożsamiać zarówno z pasem technologicznym (który wprowadza ograniczenia technologiczne i środowiskowe w sytuowaniu obiektów i zagospodarowaniu terenu wynikające z obecności linii), jak i pasem służebności (który stanowi również swoisty obszar oddziaływania, w związku koniecznością zapewnienia prawidłowego funkcjonowania urządzeń oraz bezpieczeństwa osób i mienia). Zaznaczono również, że przedsiębiorca przesyłowy oświadczył, że za wystarczające należy uznać zobowiązanie właściciela do udostępnienia nieruchomości na okres 8 dni.
Skarżący wnieśli odwołanie od wymienionej na wstępie decyzji organu pierwszej instancji. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W dalszej kolejności wniesiono o uchylenie decyzji w całości i umorzenie postępowania. Wniesiono również o wstrzymanie rygoru natychmiastowej wykonalności.
Wojewoda decyzją z 08 sierpnia 2023 r., nr [...] utrzymał w mocy wymienioną na wstępie decyzję organu pierwszej instancji.
Nie podzielono twierdzeń skarżących wskazujących, że planowane przez E. sp. z o.o. prace stanowią przebudowę. Odwołując się do orzecznictwa wskazano, że sama wymiana słupów, przewodów na części linii będzie spełniała definicję remontu. Zaznaczono również, że planowane prace nie zmieniają dotychczasowych parametrów technicznych linii. Trudno też wyobrazić sobie sytuację, w której podmiot odpowiedzialny za stan linii elektroenergetycznych i bezpieczną ich eksploatację, zakłada przewody, w których zastosowano przestarzałe technologie niegwarantujące bezpieczeństwa. Stwierdzono również, że art. 124b ust. 1 u.g.n. nie upoważnia do uzależnienia wydania decyzji o udostępnieniu nieruchomości od spełnienia jakichkolwiek dodatkowych przesłanek lub wymogów w rodzaju obowiązku badania charakteru inwestycji w kontekście jej oddziaływania na środowisko, czy oceny jej realizacji w odniesieniu do przepisów technicznych. W kontekście powołanej przez skarżących decyzji lokalizacyjnej wskazano, że decyzja ta nie zobowiązuje inwestora do realizacji inwestycji. Wyjaśniono również, że obszar mający zostać objęty zajęciem został wyznaczony z uwzględnieniem wskazówek skarżących udzielonych przez nich 15 listopada 2022 r. podczas wizyty w Starostwie Powiatowym [...]
Skarżący wnieśli skargę na omówioną powyżej decyzję Wojewody. Wniesiono o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, a ewentualnie zaś o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto wniesiono o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1) całkowite pominięcie praw i interesów skarżących, w oparciu o przesłanki które nie znajdują potwierdzenia w faktach i przedstawionym materiale dowodowym, z całkowitym pominięciem argumentów, materiałów dowodowych i wniosków podnoszonych przez skarżących oraz obowiązującej sytuacji prawnej nieruchomości wynikającej z prawomocnych wyroków sądowych, obowiązujących decyzji administracyjnych, otrzymanych zapewnień i oświadczeń ze strony przedsiębiorstwa przesyłowego;
2) art. 156 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. – dalej w skrócie: "k.p.a.") poprzez wydanie aktu, który w razie wykonania, tj. uszkodzenia wykonywaniem prac w obrębie korony lub zniszczenia drzewostanu wywołałby czyny zagrożone administracyjną karą pieniężną na mocy art. 88 i art. 89 ustawy o ochronie przyrody. W przypadku gdyby dodatkowo doszło do naruszenia zakazów wycinki w okresie lęgowym chronionych gatunków ptaków (większość gatunków polskich) gniazdujących w koronach drzew i w umieszczonych na nich budkach lęgowych, także czynów zagrożonych karą aresztu albo grzywny zgodnie z art. 131 pkt 14 ustawy o ochronie przyrody, a nadto jeśli zniszczenia w świecie roślinnym lub zwierzęcym byłyby znacznych rozmiarów lub też szkoda w gatunkach chronionych byłaby istotna, doszłoby również do naruszenia art. 181 k.k. zagrożonego karą grzywny, ograniczenia wolności, lub pozbawienia wolności do lat 8;
3) dopuszczenie się w postępowaniu prowadzonym od 05 października 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. niezwykłej, niczym nieuzasadnionej przewlekłości postępowania rażąco naruszającej art. 35 § 3 i art. 36 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi.
Skarżący wnieśli również pisma procesowe z 05 października 2023 r. oraz 07 listopada 2023 r. Wojewoda wniósł zaś pismo procesowe z 18 października 2023 r. W pismach tych rozwinięto dotychczasową argumentację stron.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Rozstrzygnięcie sporu wymaga dokonania kontroli legalności zaskarżonej decyzji. W ocenie organów spełnione zostały wszystkie z przesłanek zobowiązania skarżących do udostępnienia nieruchomości przedsiębiorcy przesyłowemu celem wykonania czynności związanych z konserwacją i remontem przewodów służących dystrybucji energii elektrycznej. Skarżący kwestionują powyższe zapatrywanie wskazując m. in. na całkowite pominięcie ich argumentów oraz dowodów.
Podstawę wydania zapadłych w sprawie decyzji stanowiły postanowienia art. 124b ust. 1 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji zobowiązuje właściciela, użytkownika wieczystego lub osobę, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości do udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także usuwaniem z gruntu tych ciągów, przewodów, urządzeń i obiektów, jeżeli właściciel, użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości nie wyraża na to zgody. Decyzja o zobowiązaniu do udostępniania nieruchomości może być także wydana w celu zapewnienia dojazdu umożliwiającego wykonanie czynności.
Przytoczony przepis przewiduje szczególny wypadek czasowego ograniczenia wykonywania prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego do nieruchomości na podstawie decyzji administracyjnej, stanowiący postać wywłaszczenia. Właściciel, użytkownik wieczysty lub uprawniony z tytułu innych praw rzeczowych ograniczany jest w swoim prawie w ten sposób, że musi znosić korzystanie z nieruchomości przez osoby trzecie w sposób wynikający z komentowanego artykułu i określony w decyzji zezwalającej na korzystanie z nieruchomości.
Zastosowanie normy wysłowionej w przytoczonym przepisie wymaga kumulatywnego spełniania dwóch przesłanek.
Po pierwsze musi zaistnieć konieczność wykonania czynności związanych z konserwacją, remontem oraz usuwaniem awarii wymienionych w przepisie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń nienależących do części składowych nieruchomości.
Po drugie zaś właściciel (użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości) musi nie wyrazić zgody na takie udostępnienie.
Warunkiem uznania planowanych robót za remont jest wykazanie, że roboty te odpowiadają definicji remontu wyrażonej w art. 3 pkt 8 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 682 z późn. zm. – dalej w skrócie: "P.b."). Roboty (czynności) remontowe w rozumieniu art. 124b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 3 pkt 8 P.b., wykonywane w istniejącym obiekcie budowlanym, muszą polegać na odtworzeniu (także z użyciem innych niż pierwotnie wyrobów) stanu pierwotnego (nie stanowiąc bieżącej konserwacji), bez zmiany parametrów użytkowych lub technicznych obiektu (co stanowiłoby przebudowę w rozumieniu art. 3 pkt 7a P.b.), w tym bez zmiany charakterystycznych parametrów, jak np. powierzchnia zabudowy, wysokość, długość, szerokość (gdyż zmiana w tym zakresie prowadzi do rozbudowy lub nadbudowy w rozumieniu art. 3 pkt 6 P.b.; W. Piątek w: red. A. Gliniecki, Prawo budowlane. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, s. 65-66, uw. 13).
Zastrzec jednak należy, że definicji zamieszczonych w P.b. nie można wprost przenosić na grunt art. 124b u.g.n., bez uwzględnienia specyfiki regulacji i sytuacji faktycznej. Nie można również poprzestawać na definicjach P.b. z pominięciem obowiązków operatora systemu przesyłowego, o których mowa w ustawie z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1385 ze zm. – dalej w skrócie: "p.e."). Analizując art. 124b u.g.n. należy sięgać do uregulowań p.e. w zakresie obowiązków operatorów i sposobu realizacji tych obowiązków. Możliwość przewidziana w art. 124b u.g.n. stanowi jedynie narzędzie do ich wypełniania, zgodnie z wymogami art. 4 ust. 1 p.e. Tym samym są to dodatkowe wymagania, nieznajdujące swej podstawy w P.b. Zgodnie z art. 9c ust. 2 pkt 1 i 3 p.e. należy zagwarantować bezpieczeństwo oraz "niezawodność funkcjonowania systemu elektroenergetycznego". Wobec tego przeprowadzenie działań mających na celu remont sieci w sposób gwarantujący niezawodność funkcjonowania systemu elektroenergetycznego może być uznane za remont w rozumieniu art. 124b u.g.n. Celem art. 124b u.g.n. jest przede wszystkim stworzenie warunków prawnych do utrzymania przewodów i urządzeń przesyłowych niebędących częściami składowymi nieruchomości, za których stan odpowiedzialne są przedsiębiorstwa przesyłowe. Ponadto istotą art. 124b u.g.n. jest przyznanie przedsiębiorstwom energetycznym instrumentu pozwalającego na realizację celów publicznych (art. 6 pkt 2 u.g.n.), które nałożone zostały na nie przepisami p.e. i wiążą się z utrzymywaniem zdolności urządzeń, instalacji i sieci do realizacji zaopatrzenia odbiorców w paliwa lub energię.
W realiach niniejszej sprawy istotne znaczenie dla oceny legalności zaskarżonej decyzji mają regulacje k.p.a. To przez pryzmat regulacji tego aktu należy ocenić twierdzenia skarżących wskazujące m. in. na całkowite pominięcie ich argumentów oraz dowodów.
Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W świetle postanowień art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zgodnie z art. 11 powołanego aktu, organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Zgodnie z kolei z art. 107 § 3 powołanego aktu, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Na tle przytoczonego ostatnio przepisu wskazuje się, że uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a. Zasada ta nie jest jednak realizowana, gdy organ nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wskazać również należy, że w świetle postanowień art. 15 k.p.a., postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W orzecznictwie wskazuje się, że zasada ta nie jest realizowana, gdy organ pomija milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy lub twierdzenia uważane przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę [por.: wyrok NSA z 25 marca 2021 r., II OSK 3047/20].
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogą k.p.a.
Przedwcześnie, bez dostatecznego uzasadnienia przyjęto, że sporna linia energetyczna stanowiła własność przedsiębiorstwa przesyłowego a nie część składową nieruchomości skarżących. Dokonując ustaleń w tym zakresie oparto się wyłącznie na oświadczeniu E. sp. z o.o. z 20 października 2022 r. Oświadczenie to zatytułowano jako "oświadczenie właściciela obiektu budowlanego". E. sp. z o.o. oświadczyła w nim, że jest właścicielem urządzeń elektroenergetycznych zlokalizowanych na działce skarżących. Wskazano przy tym, że urządzenia te stanowią składnik przedsiębiorstwa, a tym samym nie są częścią składową nieruchomości.
W kontekście omawianego oświadczenia należy zaznaczyć, że wykazanie prawa własności remontowanych lub konserwowanych urządzeń nie jest przesłanką zastosowania art. 124b ust. 1 u.g.n. Jeśli urządzenia te nie są bezspornie częścią składową nieruchomości to obowiązek utrzymywania ich w należytym stanie obciąża przedsiębiorstwo zawiadujące daną linią przesyłową, a okoliczności związane z prawem własności nie mają istotnego znaczenia. Konieczność wykazywania prawa własności każdego elementu linii w postępowaniu mającym na celu przywrócenie jej funkcjonalności unicestwiłoby cel regulacji art. 124b ust. 1 u.g.n., którym jest umożliwienie zapewnienia sprawnego działania infrastruktury określonej w tym przepisie i niezakłóconego korzystania z linii [por.: wyrok NSA z 19 maja 2021 r., I OSK 2522/18; wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 3801/18]. Dla zastosowania wskazanego przepisu konieczne jest ustalenie, że dany przewód, kabel czy urządzenie wchodzi w skład przedsiębiorstwa, a nie należy do części składowych nieruchomości udostępnianej [tak: wyrok NSA z 12 listopada 2019 r., I OSK 2865/18]. W ocenie Sądu w przypadku wykazania, że dana linia stanowi własność przedsiębiorstwa przesyłowego przyjąć należy, że wchodzi ona w skład prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa przesyłowego. Domniemywać bowiem należy, że majątek spółki prawa handlowego służy prowadzonej przez nią działalności wchodząc tym samym w skład jej przedsiębiorstwa. W przypadku jednak braku możliwości wykazania przez tego rodzaju przedsiębiorstwo prawa własności linii za wystarczające należy uznać wykazanie, że faktycznie stanowi ona część prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa.
W ocenie Sądu oświadczenie E. sp. z o.o. z 20 października 2022 r. nie może samo w sobie stanowić wystarczającego dowodu pozwalającego na uznanie, że sporna linia stanowi własność przedsiębiorstwa przesyłowego. Oświadczenie to samo w sobie nie może również zostać uznane za wystarczające dla przyjęcia, że sporna linia wchodzi w skład przedsiębiorstwa spółki.
Skarżący w piśmie z 05 grudnia 2022 r. wprost zakwestionowali zgodność z prawdą omówionego oświadczenia wskazując, że jest ono gołosłowne. W tego rodzaju sytuacji obowiązkiem organu było rozważenie wartości dowodowej oświadczenia spółki oraz przedstawienie argumentów przemawiających za uznaniem go za wiarygodne. Tymczasem wydając zaskarżoną decyzję nie przedstawiono jakichkolwiek argumentów przemawiających za przyznaniem oświadczeniu spółki mocy dowodowej. W tym zakresie należało dokonać w szczególności oceny wartości dowodowej oświadczenia przez pryzmat postanowień art. 75 § 2 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji, organ administracji publicznej odbiera od strony, na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Przepis art. 83 § 3 stosuje się odpowiednio. W kontekście przytoczonej regulacji zauważyć należało, że oświadczenie z 20 października 2022 r. nie zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. W konsekwencji nie czyni ono zadość wymogom art. 75 § 2 k.p.a. Pominięto przy tym milczeniem argumenty skarżących podnoszące, że oświadczenie spółki nie znajduje oparcia w faktach. Dostrzec w tym zakresie należało również, że dowodzenie kwestii własności winno zasadniczo następować w oparciu o obiektywne dowody takie jak np. dokumenty, a nie jednostronne oświadczenia podmiotu zainteresowanego uzyskaniem pozytywnego dla siebie rozstrzygnięcia.
Należy również mieć na uwadze, że Wojewoda w ogóle nie odniósł się do powołanego przez skarżących wyroku SR w [...] z 22 czerwca 2020 r., [...] oraz wyroku SO w [...] z 29 grudnia 2020 r., [...]. Orzeczenia te zostały powołane przez skarżącą już w jej piśmie z 07 kwietnia 2022 r. oraz przedłożone w toku prowadzonego postępowania wraz z jej pismem z 04 listopada 2022 r.
Z uzasadnienia pierwszego ze wskazanych wyroków wynika, że w toku postępowania z powództwa skarżących o zapłatę pomiędzy skarżącymi a spółką nie było sporu co do tego, że zlokalizowane na spornej nieruchomości urządzenia przesyłowe stanowiły własność spółki. W tym zakresie w uzasadnieniu omawianego orzeczenia wprost stwierdzono, że "Poza przedmiotem sporu było również, że na nieruchomości znajdują się urządzenia przesyłowe należące do pozwanej". Wskazać jednak należy również na wyrok SO w [...] z 29 grudnia 2020 r., [...] Wyrokiem tym oddalono apelację spółki od wskazanego wcześniej wyroku SR w [...]. W uzasadnienia wyroku SO w [...] stwierdzono, że ustalenia poczynione w zawisłej przed Sądem sprawie cywilnej nie mają mocy wiążącej w kolejnych sprawach między tymi samymi stronami.
W konsekwencji uznać należy, że również znajdujące się w aktach sprawy orzeczenia Sądów powszechnych w realiach niniejszego postępowania nie mogą dowodzić, że spółce w istocie przysługiwało prawo własności spornych urządzeń przesyłowych. W konsekwencji uznać należy, że w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek przekonywującego dowodu przemawiającego za uznaniem, że sporne urządzenia przemysłowe w istocie stanowią własność E. sp. z o.o.
W ocenie Sądu w aktach sprawy brak jest również jakiegokolwiek przekonywującego dowodu przemawiającego za uznaniem, że sporne urządzenia przemysłowe wchodzą w skład przedsiębiorstwa skarżącej. W szczególności spółka nie okazała jakiegokolwiek dokumentu księgowego potwierdzające np. to, że sporna linia została wprowadzona do jej ewidencji środków trwałych.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji próżno szukać również jakiegokolwiek odniesienia się przez Wojewodę do przedłożonych przez skarżącą postanowień z 22 kwietnia 2022 r. oraz 28 września 2022 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia dochodzeń. Nie odniesiono się również w żadnej mierze do postanowienia SR w [...] z 15 listopada 2022 r., [...]. Odwołując się do wskazanych dokumentów skarżąca dążyła do wykazania braku zasadności twierdzeń spółki wskazujących na konieczność przeprowadzenia remontu spornej linii energetycznej. W konsekwencji powołując się na wskazane orzeczenia skarżąca dążyła do wykazania okoliczności istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy. W tego rodzaju sytuacji obowiązkiem Wojewody wypływającym zarówno z zasady prawdy materialnej jak i zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego było odniesienie się do tych orzeczeń oraz poddanie ich wnikliwej analizie.
Wydając zaskarżoną decyzję nie odniesiono się również do twierdzeń odwołania ukierunkowanych na wykazanie, że planowana przez przedsiębiorstwo przesyłowe wymiana przewodów na przewody o większym przekroju skutkuje zwiększeniem zdolności przesyłowych, dopuszczalnej mocy obciążenia jak i natężenia pola elektromagnetycznego. Powyższe twierdzenia skarżących zmierzały do wykazania, że wbrew stanowisku organu pierwszej instancji działania planowane przez przedsiębiorstwo przesyłowe mogą skutkować zmianą parametrów technicznych linii energetycznej. Tymczasem Wojewoda nie przedstawił jakichkolwiek argumentów pozwalających na uznanie powyższych twierdzeń skarżących za bezpodstawne.
Ze bezpodstawne należało przy tym uznać zarzuty skargi wskazujące na naruszenie art. 156 § 1 pkt 6 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą. W kontekście przytoczonej regulacji wyjaśnić należy, że decyzja wydana w trybie art. 124b ust. 1 u.g.n. stwarza jedynie dla przedsiębiorstwa tytuł prawny niezbędny dla skorzystania z nieruchomości celem m. in. wykonania czynności związanych z konserwacją, remontem przewodów nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej. Wydanie decyzji na podstawie wskazanego przepisu nie przesądza w żadnej mierze tego czy planowane przez przedsiębiorcę przesyłowego prace są czy też nie zgodne z regulacjami dotyczącymi ochrony środowiska. W konsekwencji warunkiem zastosowania art. 124b ust. 1 u.g.n. nie jest w żadnej mierze zgodność planowanych przedsięwzięć z regulacjami dotyczącymi ochrony środowiska. W orzecznictwie wprost stwierdza się, że rozważany przepis nie formułuje obowiązku badania charakteru inwestycji w kontekście jej oddziaływania na środowisko, czy oceny jej realizacji w odniesieniu do przepisów technicznych [tak: wyrok NSA z 12 października 2016 r., I OSK 2619/15].
Zamierzonego rezultatu nie mogą wywrzeć twierdzenia skargi wskazujące na przewlekłość postępowania administracyjnego. W realiach niniejszej sprawy skarga została bowiem wniesiona na omówioną powyżej decyzję Wojewody z 08 sierpnia 2023 r. Skarżący dążąc do zweryfikowania postępowania administracyjnego pod kątem ewentualnej bezczynności bądź też przewlekłości mogli przed jego zakończeniem wystąpić ze skargą na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Konkludując całokształt powyższych rozważań należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. Wydając tą decyzję Wojewoda nie wywiązał się z obowiązków wynikających z zasady prawdy materialnej, zasady przekonywania oraz zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Nie odniesiono się w kompleksowy sposób do omówionych powyżej argumentów i dowodów skarżących ukierunkowanych na wykazanie braku przesłanek do wydania rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 124b ust. 1 u.g.n. W ocenie Sądu powtórzyć w tym miejscu należy, że rozstrzygnięcie wydawane na podstawie wskazanego przepisu stanowi szczególną postać wywłaszczenia. W tego rodzaju sytuacji obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest przeprowadzenie szczególnie starannego postępowania administracyjnego w tym odniesienie się do wszystkich argumentów właścicieli, których uprawnienia mają zostać ograniczone na skutek zastosowania dyspozycji art. 124b ust. 1 u.g.n. W toku powtórnego postępowania obowiązkiem organu będzie uwzględnienie przedstawionej powyżej wykładni prawa w tym w szczególności odniesienie się do wszystkich, w tym zwłaszcza do wskazanych powyżej argumentów skarżących. Mając na uwadze charakter stwierdzonych uchybień za przedwczesne należy uznać czynienie przez Sąd definitywnych rozważań w przedmiocie prawidłowości zastosowania postanowień art. 124b ust. 1 u.g.n. Prowadzenie przez Sąd rozważań w tym zakresie musi zostać poprzedzone przeprowadzeniem przez Wojewodę postępowania odpowiadającego wszystkim rygorom k.p.a.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) należało orzec, jak w pkt I. sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 200 § 1 powołanego aktu. Na kwotę zasądzonych kosztów postępowania składa się wpis od skargi w kwocie [...]zł.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI