I SA/Po 709/24

I SA/Po 709/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-02-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-11-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Waldemar Inerowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną interpretację
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2805
art. 4a pkt 29, art. 21 ust. 1, art. 22 ust. 1, ust. 4-4d, art. 22c ust. 1, ust. 2, art. 26 ust. 1
Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych
Dz.U. 2025 poz 111
art. 14h, art. 120, art. 121 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 146 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 200, art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska Sędziowie Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) Asesor sądowy WSA Michał Ilski Protokolant: starszy sekretarz sądowy Monika Olejniczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2025 r. ze skargi J. K. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 16 września 2024 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1. uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną; 2. zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę [...]- zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 27 maja 2024 r. J. K. (dalej zwana jako "spółka", "wnioskodawca", lub "skarżąca") wystąpiła do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej o wydanie interpretacji indywidualnej, dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych.
Przedstawiając opis zdarzenia przyszłego spółka podała, że jest osobą prawną z siedzibą w kraju, będącą krajowym rezydentem podatkowym dla celów podatku dochodowego od osób prawnych. Działalność gospodarcza spółki koncentruje się na prowadzeniu sieci dyskontów pod marką "B. ". Jedynym wspólnikiem wnioskodawcy, posiadającym [...] udziałów w spółce jest W. ("W."). W. jest spółką z siedzibą w [...] o formie prawnej odpowiadającej krajowej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Skarżąca i W. wchodzą w skład międzynarodowej grupy kapitałowej działającej pod nazwą J. M. ("Grupa"), której podmiotem dominującym jest J. M. [...] S.A. ("[...]") z siedzibą w [...], posiadający [...] udziałów w W.. J. M. jest spółką notowaną na giełdzie w L. . Grupa prowadzi działalność w sektorze dystrybucji żywności oraz handlu specjalistycznego. Od 1989 r. Grupa jest notowana na giełdzie E. L., zatrudnia ponad 130 tys. pracowników i działa w trzech państwach - [...], [...] i [...]. W 2011 r. Grupa przeprowadziła proces reorganizacji mający na celu uproszczenie jej struktury. W wyniku tego procesu powstały cztery spółki holdingowe odpowiedzialne za różne obszary działalności Grupy, w tym W. zajmująca się m.in. agregacją spółek wchodzących w skład Grupy z terytorium kraju. W. pełni rolę subholdingu w stosunku do działalności gospodarczej Grupy w kraju i dlatego jest [...]% udziałowcem wnioskodawcy. W. posiada udziały w spółce nieprzerwanie od ponad dwóch lat, tak samo jak i J. M. posiada udziały w W. nieprzerwanie od ponad dwóch lat. Spółka planuje wypłacać dywidendę na rzecz W.. Kwota wypłacanej dywidendy będzie przekraczać [...] złotych w roku podatkowym. Zarówno W. jak i J. M. posiadają siedziby w U. E., tj. W. posiada siedzibę w [...], J. M. posiada siedzibę w [...]. W. i J. M. podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów w kraju swoich siedzib, bez względu na miejsce ich osiągania (W. i J. M. nie korzystają ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania). W., jak i J. M. prowadzą działalność gospodarczą w ramach posiadanego przedsiębiorstwa przy wykorzystaniu niezbędnej infrastruktury adekwatnej do rozmiarów prowadzonej działalności. Spółki samodzielnie wykonują swoje podstawowe funkcje gospodarcze przy wykorzystaniu zasobów własnych, w tym obecnych na miejscu osób zarządzających. W momencie wypłaty dywidendy spółka będzie posiadała aktualne certyfikaty rezydencji podatkowej W. oraz J. M., wydane przez [...] i [...] organy podatkowe, potwierdzające że W. posiada siedzibę dla celów podatkowych w [...], natomiast J. M. - [...].
W uzupełnieniu wniosku ujętym w piśmie z 7 sierpnia 2024 r. wnioskodawca wskazał, że rzeczywistym właścicielem - w rozumieniu art. 4a pkt 29 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2805 ze zm.; w skrócie: "u.p.d.o.p.") - dywidendy wypłacanej przez wnioskodawcę jest W.. Jednak, na potrzeby odpowiedzi na pytanie zawarte we wniosku o prawidłowość stosowania koncepcji look-through approach, wnioskodawca wnosi o przyjęcie przez organ, że rzeczywistym właścicielem - w rozumieniu art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p. - dywidendy wypłacanej przez wnioskodawcę jest J. M.. Wnioskodawca jeszcze raz podkreślił, że przedmiotem wniosku nie jest ocena, który z wyżej wskazanych podmiotów jest rzeczywistym właścicielem należności dywidendowych, które wnioskodawca zamierza wypłacać, ani czy wskazane podmioty prowadzą rzeczywistą działalność gospodarczą.
Na tle przedstawionego opisu zdarzenia przyszłego spółka sformułowała następujące pytanie (ostatecznie przeformułowane w piśmie z 7 sierpnia 2024 r.): czy przepisy art. 22 ust. 4-4d u.p.d.o.p. należy interpretować w ten sposób, że dopuszczają one zastosowanie zasady look-through approach, tj. przy wypłacie dywidendy na rzecz bezpośredniego odbiorcy dywidendy (W.), Spółka może zastosować zwolnienie wynikające z art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. kierując się zasadą look-through approach z uwagi na status i spełnienie przez ostatecznego odbiorcę dywidendy (J. M.) warunków zastosowania zwolnienia z art. 22 ust. 4-4d u.p.d.o.p. w stosunku do spółki bezpośrednio otrzymującej dywidendę (W. ) oraz spełnienie przez spółkę bezpośrednio otrzymującą dywidendę (W.) warunków zastosowania zwolnienia z art. 22 ust. 4-4d u.p.d.o.p. w stosunku do spółki wypłacającej dywidendę (spółka)?
Skarżąca przedstawiając własne stanowisko w sprawie (ostatecznie przeformułowane w piśmie z 7 sierpnia 2024 r.) wskazała, że przepisy art. 22 ust. 4-4d u.p.d.o.p. należy interpretować w ten sposób, że dopuszczają one zastosowanie zasady look-through approach, tj. przy wypłacie dywidendy na rzecz bezpośredniego odbiorcy dywidendy (W.), Spółka może zastosować zwolnienie wynikające z art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. kierując się zasadą look-through approach z uwagi na status i spełnienie przez ostatecznego odbiorcę dywidendy (J. M.) warunków zastosowania zwolnienia z art. 22 ust. 4-4d u.p.d.o.p. w stosunku do spółki bezpośrednio otrzymującej dywidendę (W.) oraz spełnienie przez spółkę bezpośrednio otrzymującą dywidendę (W. ) warunków zastosowania zwolnienia z art. 22 ust. 4-4d u.p.d.o.p. w stosunku do spółki wypłacającej dywidendę (spółka).
Uzasadniając stanowisko skarżąca wskazała, że założeniem koncepcji look-through approach jest uzyskanie statusu podmiotu zwolnionego z podatku pobieranego u źródła przez podatnika, na rzecz którego bezpośredni odbiorca dywidendy przekazuje daną płatność. Jest to zatem koncepcja, która pozwala na zastosowanie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania lub zwolnienia na podstawie dyrektyw unijnych, w tym Dyrektywy Rady 2011/96/UE z dnia 30 listopada 2011 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku spółek dominujących i spółek zależnych różnych państw członkowskich (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 345, str. 8 ze zm.; w skrócie: "dyrektywa 96"), państwa siedziby spółki dominującej, a nie jej bezpośredniego odbiorcy. Wskazana koncepcja jest szeroko opisywana w orzecznictwie sądów administracyjnych i stosowana także do zwolnienia dywidendowego. W konsekwencji, zdaniem skarżącej uwzględniając stanowiska sądów administracyjnych oraz TSUE należy uznać, że warunki zwolnienia wynikającego z art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., może spełnić podmiot, który nie jest bezpośrednim odbiorcą dywidendy, lecz jest jej podmiotem dominującym. Oznacza to, że krajowy płatnik może zastosować zwolnienie z obowiązku poboru podatku u źródła od wypłaconej dywidendy wynikające z art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. na rzecz bezpośredniego odbiorcy dywidendy z zastosowaniem koncepcji look-through approach w ten sposób i pod warunkiem, że:
- bezpośredni odbiorca dywidendy z siedzibą w U. E. spełnia wszystkie warunki do zastosowania zwolnienia z art. 22 ust. 4-4d u.p.d.o.p. w stosunku do spółki wypłacającej dywidendę; oraz
- podmiot dominujący z siedzibą w U. E. spełnia wszystkie warunki do zastosowania zwolnienia z art. 22 ust. 4-4d u.p.d.o.p. w stosunku do spółki pośredniczącej.
Oznacza to, że warunek posiadania co najmniej [...] udziałów (akcji) nieprzerwanie przez co najmniej 2 lata, może zostać spełniony, jeżeli podmiot dominujący spełnia te warunki w odniesieniu do spółki bezpośrednio otrzymującej dywidendę, a ta względem spółki wypłacającej dywidendę.
W konsekwencji, jeżeli spółka:
- będzie posiadała stosowne oświadczenia oraz dokumenty, które potwierdzą spełnienie przez W. wszystkich przesłanek z art. 22 ust. 4-4d u.p.d.o.p. w stosunku do spółki;
- uzyska również stosowane oświadczenia oraz dokumenty potwierdzające spełnienie warunków do zastosowania zwolnienia z art. 22 ust. 4-4d u.p.d.o.p. przez J. M. w stosunku do W. (w tym także aktualny certyfikat rezydencji J. M.
- nie zostaną spełnione okoliczności negatywne, o których mowa w art. 22c u.p.d.o.p. wówczas spółka będzie uprawniona do zastosowania - w oparciu o zasadę look-through approach - zwolnienia z obowiązku poboru podatku u źródła wynikającego z art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. przy wypłacie dywidendy bezpośrednio na rachunek W., w sytuacji w której ostatecznym właścicielem (w rozumieniu art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p.) dywidendy będzie J. M. (spełniająca wszystkie warunki do zastosowania zwolnienia z podatku u źródła dywidendy).
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z dnia 16 września 2024 r., nr [...], uznał stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe.
W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, warunkiem zwolnienia od podatku dochodu z tytułu udziału w zyskach osób prawnych jest spełnienie przez uzyskującego dywidendę jednocześnie wszystkich przesłanek, o których mowa w art. 22 ust. 4-4d u.p.d.o.p. Powołano również treść przepisów art. 22c ust. 1 i 2, art. 26 ust. 1, 1c, 1f, 2e, 2g, 7a, 7f, 7g, art. 26b ust. 1 i 3 u.p.d.o.p. Wyjaśniono, że aktualne brzmienie art. 26 ust. 1 u.p.d.o.p. wyraźnie stanowi, że obowiązek płatnika przy wypłacie należności określonych w art. 21 i art. 22 u.p.d.o.p. z zastosowaniem preferencji podatkowych, sprowadza się nie tylko do "uzyskania" od podatnika certyfikatu rezydencji, ale także weryfikacji warunków zwolnienia z opodatkowania wypłacanych należności lub zastosowania preferencyjnej stawki. Podkreślono, że weryfikacja ta musi być dokonana z zachowaniem należytej staranności.
Odnosząc się do przedstawionego we wniosku zdarzenia przyszłego organ stwierdził, że spółka J. M. jest rzeczywistym właścicielem wypłacanej dywidendy, o przyjęcie czego skarżąca wnosiła w uzupełnieniu wniosku, ale nie jest bezpośrednim udziałowcem skarżącej. Zatem nie zostanie spełniony jeden z warunków, który jest konieczny do zwolnienia przychodu z tytułu wypłaty dywidendy. Fakt, że spółka J. M. jest bezpośrednim (tj. [...] udziałowcem spółki W., która to posiada bezpośredni udział [...] w kapitale wnioskodawcy również, nie oznacza, że warunek z art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p. jest spełniony. W przepisie tym jednoznacznie wskazano na warunek bezpośredniego posiadania udziałów w kapitale spółki wypłacającej dywidendę.
Zaznaczono, że powyższe stanowisko potwierdza Ministerstwo Finansów w aktualnym projekcie Objaśnień podatkowych z 25 września 2023 r. dotyczącym poboru podatku u źródła. Z pkt 2.3. powyższego projektu wynika, że stosowanie koncepcji "look-through approach" (czyli ustalania przez organ podatkowy, kto jest rzeczywistym właścicielem należności w sytuacji, gdy podmiot uzyskujący taką należność nie jest jej rzeczywistym właścicielem) nie znajduje uzasadnienia ani w przepisach u.p.d.o.p., ani w przepisach ordynacji podatkowej. Ministerstwo Finansów powołując się na orzecznictwo TSUE oraz NSA stwierdziło, że można i należy uznać, że organy podatkowe nie są - co do zasady - zobowiązane do stosowania tej koncepcji. Organ zauważył, że stanowisko Ministerstwa Finansów w odniesieniu do koncepcji look through approach zmieniło się w porównaniu do poglądów przedstawionych w projekcie Objaśnień podatkowych z 19 czerwca 2019 r. dotyczącym zasad poboru podatku u źródła, z których wynikało, że w niektórych sytuacjach ostateczni odbiorcy należności (m.in. z tytułu dywidendy) mają status rzeczywistego właściciela i w związku z tym to oni, z pominięciem podmiotu pośredniczącego mogą korzystać ze zwolnienia z podatku u źródła.
W skardze z dnia 14 października 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o uchylenie interpretacji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Dyrektora; rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżając interpretację w całości zarzucono naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 22 ust. 4-4d w związku z art. 26 ust. 1 u.p.d.o.p. poprzez ich błędną wykładnię, przeprowadzoną z pominięciem koncepcji look-through approach i w konsekwencji błędne przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki do zastosowania zwolnienia z obowiązku poboru podatku u źródła (w szczególności z uwagi na brak spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 22 ust. 4 pkt 3 u.p.d.o.p. z uwagi na to, że spółka dominująca nie spełnia warunków zastosowania zwolnienia w stosunku do skarżącej) podczas gdy właściwa wykładnia wskazanych przepisów (z zastosowaniem koncepcji look-through approach) powinna doprowadzić do uznania, że warunek bezpośredniego posiadania udziałów przez podmiot otrzymujący dywidendę w podmiocie wypłacającym dywidendę powinien być interpretowany "kaskadowo", tj. w ten sposób, że jeżeli podmiot dominujący spełnia te warunki w odniesieniu do spółki bezpośrednio otrzymującej dywidendę, a ta względem spółki wypłacającej dywidendę - to należy uznać, że wskazany warunek do zastosowania zwolnienia z obowiązku poboru podatku u źródła został spełniony;
2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 120 oraz art. 121 § 1 w związku z art. 14h i 14c § 1 i 2 w związku z art. 2a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm.; aktualnie: Dz. U. 2025 r., poz. 111; w skrócie: "o.p."), tj. naruszenie zasady legalizmu, prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych oraz rozstrzygania wątpliwości na korzyść płatnika polegające na tendencyjnej ocenie stanowiska skarżącej jako nieprawidłowego, niewzięcie pod uwagę wszystkich faktów, które były istotne w kontekście rozważanego zdarzenia przyszłego i zajęcie stanowiska sprzecznego z oceną prawną sformułowaną w orzeczeniach sądów administracyjnych oraz TSUE wydawanych w analogicznych stanach faktycznych i prawnych w zakresie możliwości stosowania koncepcji look-through approach do zwolnienia z obowiązku poboru podatku u źródła od dywidend.
W uzasadnieniu skargi skarżąca umotywowała i rozwinęła poszczególne zarzuty. Zarzucono, że organ nieprawidłowo odmówił skarżącej możliwości zastosowania koncepcji look-through approach (szeroko akceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz przez doktrynę). Zastosowanie bowiem tej koncepcji prowadzi do uznania, że warunek bezpośredniego posiadania udziałów przez podmiot otrzymujący dywidendę w podmiocie wypłacającym dywidendę powinien być interpretowany "kaskadowo", tj. w ten sposób, że jeżeli podmiot dominujący spełnia te warunki w odniesieniu do spółki bezpośrednio otrzymującej dywidendę, a ta względem spółki wypłacającej dywidendę - to należy uznać, że wskazany warunek do zastosowania zwolnienia z obowiązku poboru podatku u źródła został spełniony. Powyższe oznacza, że Dyrektor dokonał nieprawidłowej wykładni przepisów art. 22 ust 4-4d u.p.d.o.p. Skarżąca podkreśliła, że dopiero w przypadku uznania, że podmiot otrzymujący dywidendę nie jest jej rzeczywistym właścicielem w rozumieniu art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p., zastosowanie powinna znaleźć koncepcja look-through approach i "kaskadowa" interpretacja warunków zastosowania zwolnienia dywidendowego. Zdaniem skarżącej, powyższe oznacza, że przesłankę bezpośredniości posiadania udziałów / akcji należy odnosić kolejno do każdego podmiotu w łańcuchu spółek (kaskadowo - na każdym poziomie, tj. każda kolejna spółka otrzymująca względem kolejnej spółki wypłacającej, a nie względem pierwszej spółki wypłacającej). Zarzucono ponadto, że organ powołał się w interpretacji na projekt objaśnień podatkowych dotyczących poboru podatku u źródła z 25 września 2023 r. oraz 19 czerwca 2019 r. Skarżąca zwróciła uwagę, że wskazany dokument jest tylko i wyłącznie projektem, niemającym charakteru wiążącego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej o oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację w sprawie.
W piśmie procesowym z 9 stycznia 2025 r. skarżąca ustosunkowała się do udzielonej przez organ odpowiedzi na skargę, podtrzymując zarzuty i wnioski ze skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty skarżącej okazały się zasadne.
Przedmiotem skargi jest wydana przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej interpretacja indywidualna, w której na tle przedstawionego przez skarżącą stanu faktycznego wyrażono stanowisko, według którego, w sytuacji
w której spółka J. M. jest rzeczywistym właścicielem wypłacanej dywidendy, ale nie jest bezpośrednim udziałowcem skarżącej, to nie może ona skorzystać ze zwolnienia z obowiązku poboru podatku u źródła, o którym mowa w art. 22 ust. 4-4d u.p.d.o.p., z uwagi na braku spełnienia warunku z art. 22 ust. 4 pkt 3 u.p.d.o.p. Zdaniem organu w przepisie tym jednoznacznie wskazano na warunek bezpośredniego posiadania udziałów w kapitale spółki wypłacającej dywidendę.
Według przeciwnego stanowiska skarżącej, spółka J. M. jako rzeczywisty właściciel dywidendy także ma prawo do skorzystania zwolnienia podatkowego dzięki możliwości zastosowania, w okolicznościach faktycznych tej sprawy, koncepcji look-through approach (szeroko akceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz przez doktrynę). Zdaniem skarżącej zastosowanie tej koncepcji prowadzi do uznania, że warunek bezpośredniego posiadania udziałów przez podmiot otrzymujący dywidendę w podmiocie wypłacającym dywidendę powinien być interpretowany "kaskadowo", tj. w ten sposób, że jeżeli podmiot dominujący spełnia te warunki w odniesieniu do spółki bezpośrednio otrzymującej dywidendę, a ta względem spółki wypłacającej dywidendę - to należy uznać, że wskazany warunek do zastosowania zwolnienia z obowiązku poboru podatku u źródła został spełniony. Skarżąca podkreśliła, że dopiero w przypadku uznania, że podmiot otrzymujący dywidendę nie jest jej rzeczywistym właścicielem w rozumieniu art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p., zastosowanie powinna znaleźć koncepcja look-through approach i "kaskadowa" interpretacja warunków zastosowania zwolnienia dywidendowego. Zdaniem skarżącej, powyższe oznacza, że przesłankę bezpośredniości posiadania udziałów/akcji należy odnosić kolejno do każdego podmiotu w łańcuchu spółek (kaskadowo - na każdym poziomie, tj. każda kolejna spółka otrzymująca względem kolejnej spółki wypłacającej, a nie względem pierwszej spółki wypłacającej).
Wobec tak nakreślonej płaszczyzny sporu na wstępie rozważań wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 22 ust. 1 u.p.d.o.p. podatek dochodowy od określonych w art. 7b ust. 1 pkt 1 przychodów z dywidend oraz innych przychodów (dochodów) z tytułu udziału w zyskach osób prawnych mających siedzibę lub zarząd na terytorium kraju ustala się w wysokości 19% uzyskanego przychodu (dochodu).
Wyjątek od powyżej regulacji został wyrażony w postanowieniach art. 22 ust. 4 powołanego aktu. Zgodnie z tym przepisem, zwalnia się od podatku dochodowego przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, o których mowa w art. 7b ust. 1 pkt 1 lit. a, f oraz j, z wyjątkiem dochodów uzyskiwanych przez komplementariusza z tytułu udziału w zyskach spółki, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki:
1) wypłacającym dywidendę oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych jest spółka mająca siedzibę lub zarząd na terytorium kraju;
2) uzyskującym dochody (przychody) z dywidend oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, o których mowa w pkt 1, jest spółka podlegająca w kraju lub w innym niż [...] państwie członkowskim U. E. lub w innym państwie należącym do E. O. G., opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania;
3) spółka, o której mowa w pkt 2, posiada bezpośrednio nie mniej niż [...] udziałów (akcji) w kapitale spółki, o której mowa w pkt 1;
4) spółka, o której mowa w pkt 2, nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania.
Jak stanowi art. 22 ust. 4a rozważanej ustawy, zwolnienie, o którym mowa w ust. 4, ma zastosowanie w przypadku, kiedy spółka uzyskująca dochody (przychody) z dywidend oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych mających siedzibę lub zarząd na terytorium kraju posiada udziały (akcje) w spółce wypłacającej te należności w wysokości, o której mowa w ust. 4 pkt 3, nieprzerwanie przez okres dwóch lat.
Stosownie z kolei do postanowień art. 22 ust. 4b analizowanego aktu, zwolnienie to ma również zastosowanie w przypadku, gdy okres dwóch lat nieprzerwanego posiadania udziałów (akcji), w wysokości określonej w ust. 4 pkt 3, przez spółkę uzyskującą dochody (przychody) z tytułu udziału w zysku osoby prawnej mającej siedzibę lub zarząd na terytorium kraju, upływa po dniu uzyskania tych dochodów (przychodów). W przypadku niedotrzymania warunku posiadania udziałów (akcji), w wysokości określonej w ust. 4 pkt 3, nieprzerwanie przez okres dwóch lat spółka, o której mowa w ust. 4 pkt 2, jest obowiązana do zapłaty podatku, wraz z odsetkami za zwłokę, od dochodów (przychodów) określonych w ust. 1 w wysokości 19% dochodów (przychodów) do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym utraciła prawo do zwolnienia. Odsetki nalicza się od następnego dnia po dniu, w którym po raz pierwszy skorzystała ze zwolnienia.
Stosownie do postanowień art. 22 ust. 4c u.p.d.o.p., przepisy ust. 4-4b stosuje się odpowiednio do:
1) spółdzielni zawiązanych na podstawie rozporządzenia nr 1435/2003/WE z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie statutu Spółdzielni Europejskiej (SCE) (Dz. Urz. WE L 207 z 18.08.2003, z późn. zm.);
2) dochodów (przychodów), o których mowa w ust. 1, wypłacanych przez spółki, o których mowa w ust. 4 pkt 1, spółkom podlegającym w K. S. opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania, przy czym określony w ust. 4 pkt 3 bezpośredni udział procentowy w kapitale spółki, o której mowa w ust. 4 pkt 1, ustala się w wysokości nie mniejszej niż 25%;
3) dochodów wypłacanych (przypisanych) na rzecz położonego na terytorium państwa członkowskiego U. E. lub innego państwa należącego do E. O. G. albo w K. S. zagranicznego zakładu spółki, o której mowa w ust. 4 pkt 2, jeżeli spółka ta spełnia warunki określone w ust. 4-4b.
Zgodnie z kolei z art. 22 ust. 4d u.p.d.o.p. zwolnienie, o którym mowa w ust. 4, stosuje się:
1) jeżeli posiadanie udziałów (akcji), o którym mowa w ust. 4 pkt 3, wynika z tytułu własności;
2) w odniesieniu do dochodów uzyskanych z udziałów (akcji) posiadanych na podstawie tytułu:
a) własności,
b) innego niż własność, pod warunkiem że te dochody (przychody) korzystałyby ze zwolnienia, gdyby posiadanie tych udziałów (akcji) nie zostało przeniesione.
Jak stanowi art. 22c ust. 1 powołanego aktu, przepisów art. 20 ust. 3, art. 21 ust. 3, art. 22 ust. 4, art. 24n ust. 1 oraz art. 24o ust. 1 nie stosuje się, jeżeli skorzystanie ze zwolnienia określonego w tych przepisach było:
1) sprzeczne w danych okolicznościach z przedmiotem lub celem tych przepisów;
2) głównym lub jednym z głównych celów dokonania transakcji lub innej czynności albo wielu transakcji lub innych czynności, a sposób działania był sztuczny.
Zgodnie z kolei z art. 22c ust. 2 analizowanej ustawy, na potrzeby ust. 1 sposób działania nie jest sztuczny, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności należy przyjąć, że podmiot działający rozsądnie i kierujący się zgodnymi z prawem celami zastosowałby ten sposób działania w dominującej mierze z uzasadnionych przyczyn ekonomicznych. Do przyczyn, o których mowa w zdaniu pierwszym, nie zalicza się celu skorzystania ze zwolnienia określonego w przepisach art. 20 ust. 3, art. 21 ust. 3, art. 22 ust. 4, art. 24n ust. 1 oraz art. 24o ust. 1, sprzecznego z przedmiotem lub celem tych przepisów.
Wskazać w tym miejscu należy, że przytoczone regulacje art. 22 ust. 4-4d i art. 22c u.p.d.o.p. stanowią implementację postanowień dyrektywy 96. Jak wynika z preambuły wskazanej dyrektywy jej celem jest zwolnienie dywidend i innych zysków podzielonych wypłacanych przez spółki zależne ich spółkom dominującym z podatku potrącanego u źródła dochodu oraz wyeliminowanie podwójnego opodatkowania takiego dochodu na poziomie spółki dominującej. W preambule dyrektywy Rady (UE) 2015/121 z dnia 27 stycznia 2015 r. zmieniająca dyrektywę 2011/96/UE w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku spółek dominujących i spółek zależnych różnych państw członkowskich (Dz. U. UE. L. z 2015 r. Nr 21, str. 1) podkreślono, że niezbędne jest zapewnienie, aby dyrektywa 2011/96/UE nie była nadużywana przez podatników objętych zakresem jej stosowania.
Zgodnie z art. 5 dyrektywy 96, zyski, które spółka zależna wypłaca swojej spółce dominującej, są zwolnione z podatku potrącanego u źródła dochodu.
Zgodnie przy tym z art. 3 ust. 1 lit. a) omawianej dyrektywy, do celów stosowania niniejszej dyrektywy status spółki dominującej przyznaje się:
(i) co najmniej spółce w państwie członkowskim, która spełnia warunki określone w art. 2 i posiada co najmniej [...] udziału w kapitale spółki w innym państwie członkowskim spełniającej te same warunki;
(ii) na tych samych warunkach, spółce państwa członkowskiego, która posiada co najmniej [...] udziału w kapitale spółki tego samego państwa członkowskiego, który w całości bądź częściowo utrzymywany jest w stałym zakładzie tej pierwszej spółki znajdującym się w innym państwie członkowskim.
Jak stanowi przy tym art. 3 ust. 1 lit. b) dyrektywy 96, do celów jej stosowania: "spółka zależna" oznacza taką spółkę, której kapitał obejmuje udział, o którym mowa w lit. a).
Stosownie z kolei do postanowień art. 3 ust. 2 lit. b) analizowanego aktu, w drodze odstępstwa od ust. 1 państwa członkowskie mają możliwość: niestosowania niniejszej dyrektywy w odniesieniu do spółek państwa członkowskiego, które nie utrzymują nieprzerwanie przez okres co najmniej dwóch lat udziałów kwalifikujących je jako spółki dominujące, lub do tych swoich spółek, w których spółka z innego państwa członkowskiego nie utrzymuje takich udziałów nieprzerwanie przez okres co najmniej dwóch lat.
Wskazać również należy, że w art. 2 lit. a) dyrektywy sformułowano definicję legalną spółki państwa członkowskiego wskazując, że pojęcie to oznacza każdą spółkę, która:
(i) ma jedną z form wymienionych w załączniku I część A;
(ii) zgodnie z prawem podatkowym państwa członkowskiego jest uważana za rezydenta podatkowego w tym państwie członkowskim oraz, zgodnie z warunkami umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartej z państwem trzecim, nie jest uważana za rezydenta podatkowego poza Unią;
(iii) ponadto podlega jednemu z podatków wymienionych w załączniku I część B, bez możliwości wyboru lub zwolnienia, lub podlega jakiemukolwiek innemu podatkowi, który może być zastąpiony przez którykolwiek z tych podatków.
W kontekście obowiązków skarżącej jako płatnika istotne znaczenie mają postanowienia art. 26 ust. 1 u.p.d.o.p. Zgodnie z tym przepisem, osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne będące przedsiębiorcami, które dokonują wypłat należności z tytułów wymienionych w art. 21 ust. 1 oraz art. 22 ust. 1, są obowiązane jako płatnicy pobierać, z zastrzeżeniem ust. 2, 2b, 2d i 2e, w dniu dokonania wypłaty zryczałtowany podatek dochodowy od tych wypłat, z uwzględnieniem odliczeń przewidzianych w art. 22 ust. 1a-1e. Zastosowanie stawki podatku wynikającej z właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania albo niepobranie podatku zgodnie z taką umową jest możliwe pod warunkiem udokumentowania siedziby podatnika dla celów podatkowych uzyskanym od podatnika certyfikatem rezydencji. Przy weryfikacji warunków zastosowania stawki podatku innej niż określona w art. 21 ust. 1 lub art. 22 ust. 1, zwolnienia lub warunków niepobrania podatku, wynikających z przepisów szczególnych lub umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, płatnik jest obowiązany do dochowania należytej staranności. Przy ocenie dochowania należytej staranności uwzględnia się charakter, skalę działalności prowadzonej przez płatnika oraz powiązania w rozumieniu art. 11a ust. 1 pkt 5 płatnika z podatnikiem.
Mając na uwadze treść zarzutów skargi wskazać również należy na definicję rzeczywistego właściciela sformułowaną w art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p. Zgodnie z tym przepisem, ilekroć w ustawie jest mowa o: rzeczywistym właścicielu - oznacza to podmiot, który spełnia łącznie następujące warunki:
a) otrzymuje należność dla własnej korzyści, w tym decyduje samodzielnie o jej przeznaczeniu i ponosi ryzyko ekonomiczne związane z utratą tej należności lub jej części,
b) nie jest pośrednikiem, przedstawicielem, powiernikiem lub innym podmiotem zobowiązanym do przekazania całości lub części należności innemu podmiotowi,
c) prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą w kraju siedziby, jeżeli należności są uzyskiwane w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, przy czym przy ocenie, czy podmiot prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą, uwzględnia się charakter oraz skalę działalności prowadzonej przez ten podmiot w zakresie otrzymanej należności.
Zauważyć w tym miejscu należy, że formułując definicję rzeczywistego właściciela kierowano się znaczeniem tego pojęcia ukształtowanym w doktrynie międzynarodowego prawa podatkowego. Powyższe znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych [druk nr 669, Sejm VIII kadencji, dostępny pod adresem: [...]]. Wprost wskazano tam na celowość wprowadzenia normatywnej definicji rzeczywistego właściciela, odpowiadającej klauzuli "beneficial owner", jako koncepcji międzynarodowego prawa podatkowego. Nowelizując następnie omawianą definicję dążono do uszczegółowienia przesłanek uznania za rzeczywistego właściciela [tak: druk nr 2860, Sejm VIII kadencji, dostępny pod adresem: [...], Sejm IX kadencji, dostępny pod adresem: [...]].
W konsekwencji powyższego za zasadne należy uznać również wyjaśnienie znaczenia pojęcia rzeczywistego właściciela na gruncie Modelu Konwencji OECD. Na gruncie art. 10 Modelu Konwencji OECD wskazuje się, że określenie "osoba uprawniona" – (beneficial ownership) wprowadzono do ust. 2 art. 10 w celu wyjaśnienia znaczenia słów "wypłacone [...] osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę", użytego w ust. 1 art. 10. Powyższe nastąpiło w celu jasnego sprecyzowania, że państwo źródła nie jest zobowiązane do zrezygnowania z prawa do opodatkowania dochodu z dywidend jedynie dlatego, że taki dochód został osiągnięty przez osobę mającą miejsce zamieszkania lub siedzibę w państwie, z którym państwo źródła zawarło konwencję (pkt 12). Termin "osoba uprawniona" – (beneficial owner) nie jest używany w wąskim znaczeniu technicznym (takim jakie ma w prawie powierniczym wielu krajów common law) lecz powinien być rozumiany w kontekście sformułowania "wypłacone [...] osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę" oraz w świetle przedmiotu i celów Konwencji, a mianowicie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania unikaniu płacenia podatków oraz oszustwom podatkowym (pkt 12.1).
Mając powyższe na uwadze oraz niekwestionowany przez organ fakt, że to spółka J. M. ma status rzeczywistego właściciela, a spółka W. jest tylko formalnym odbiorcą dywidendy, Sąd uznał za zasadne stanowisko organu co do wykładni art. 22 ust. 4 pkt 3 u.p.d.o.p. Nie ma bowiem w tej sprawie wątpliwości, że warunek bezpośredniego posiadania udziałów w kapitale spółki wypłacającej dywidendę spełnia tylko spółka W..
W kontekście stanowiska skarżącej istotne natomiast jest zagadnienie, czy spełnienie tego warunku przez spółkę J. M. można uzasadnić przez odwołanie się do koncepcji look-through approach.
Pozytywne stanowisko co do możliwości zastosowania tej koncepcji zajął tut. Sąd w sprawie o sygn. akt I SA/Po 472/24 (wyrok z 29 października 2024 r.; wyrok ten i orzeczenia powołane w dalszej części uzasadnienia dostępne są na stronie internetowej:bazy CBOSA), w której sporną nie była kwestia spełnienia warunków do uznania zwolnienia podatkowego, ale możliwość zastosowania preferencyjnej stawki podatkowej w wysokości 15 % przewidzianej w umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania (UPO).
W uzasadnieniu ww. wyroku tut. Sąd stwierdził m.in., że w doktrynie zauważa się, iż koncepcja look-through approach polega na pominięciu istnienia jakiegoś podmiotu prawnego i przypisaniu zysków osiąganych przez ten podmiot innemu podmiotowi, który "stoi za nim". Dostrzega się, że omawiana koncepcja była traktowana jako rodzaj klauzuli antyabuzywnej, nieraz postrzegana w pewnym powiązaniu z klauzulą beneficial owner jako też swoistej klauzuli antyabuzywnej. W kontekście klauzuli beneficial owner zaznacza się przy tym, że koncepcja look through approach pokazuje swoją lepszą twarz, a wręcz staje się instrumentem ochrony interesów podatnika. Koncepcja look-through oznacza dopełnienie okoliczności pominięcia istnienia określonego podmiotu także z punktu widzenia stosowania innych regulacji prawa podatkowego. W pewnym uproszczeniu można uznać, że łączne zastosowanie koncepcji beneficial owner i koncepcji look-through skutkuje w swoisty sposób pełną transparentnością podmiotu, który faktycznie otrzymuje dywidendę lub inne świadczenie, ale nie będzie uznany za spełniający wymagania niezbędne do otrzymania statusu beneficial owner (podmiotu uprawnionego). Podmiot, który otrzymuje dywidendę, ale nie jest uznawany za beneficial owner, nie tylko więc nie skorzysta z niższej stawki podatkowej, ale nie zostanie obciążony podatkiem w ogóle. Jego miejsce zajmie natomiast podmiot uznany za beneficial owner, a więc najczęściej ten, któremu on z kolei przekaże dywidendę. Konsekwentnie też ocena, jaka stawka znajdzie zastosowanie do dywidendy, będzie odbywała się przez pryzmat statusu podmiotu, który jest uznany za beneficial owner, nieraz na podstawie innej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Koncepcja look-through sprowadza się nie tylko do odmowy korzyści podatkowych, które hipotetycznie byłyby przyznane temu podmiotowi, ale na kompletnym pominięciu faktu jego istnienia. Podatnik nie otrzymuje korzyści, których mógłby się spodziewać z uwagi na ściśle formalne spełnienie warunków do ich uzyskania, ale też jego sytuacja nie ulega pogorszeniu w stosunku tej, w jakiej by się znalazł, gdyby nie podjął działania, które zostało uznane za nieakceptowalne z punktu widzenia interesów fiskalnych państwa źródła [tak: B. Brzeziński, K. Lasiński-Sulecki, W. Morawski, Look-through approach w kontekście klauzuli beneficial owner mającej zastosowanie przy opodatkowaniu dywidend – źródła transformacji niebezpiecznej koncepcji antyabuzywnej w instrument ochrony interesów podatnika i płatnika (w:) Prawo Budżetowe Państwa i Samorządu nr 4(10)/2022].
W konkluzji Sąd orzekający w sprawie I SA/Po 472/24 uznał, że koncepcję look-through approach w połączeniu z koncepcją beneficial owner (tj. osoby uprawnionej) należy postrzegać w kontekście dwóch zasadniczych celów umów w przedmiocie unikania podwójnego opodatkowania. Zastosowanie koncepcji beneficial owner pozwala na zapobieganie unikaniu opodatkowania. Połączenie tej koncepcji z rozwiązaniem look through approach pozwala przy tym na zastosowanie przywileju wynikającego z danej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania w sytuacji, gdy osoba rzeczywiście uprawniona do dywidendy, tzw. beneficial onwer spełnia warunki dla zastosowania obniżonej stawki podatku bądź też niepobrania podatku. W ten sposób realizowana jest zasada proporcjonalności jak i drugi z zasadniczych celów umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w postaci eliminowania międzynarodowego podwójnego opodatkowania.
W ocenie Sądu, w składzie rozstrzygającym niniejszą sprawę, tej oceny nie można odnieść wprost do okoliczności tej sprawy, w której problematyka umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania w ogóle się nie pojawia, a spór dotyczy spełnienia jednej z ustawowych przesłanek zwolnienia podatkowego.
Zdaniem Sądu dla rozstrzygnięcia tej sprawy nie jest istotna kwestia możliwości zastosowania ww. koncepcji, kluczowe jest natomiast stanowisko TSUE zawarte w powołanych przez skarżącą tzw. wyrokach [...] (wyrok z 26 lutego 2019 r., C-116/16, C-117/16). Orzeczenie to zapadło na gruncie dyrektywy Rady z dnia 23 lipca 1990 r. (90/435/EWG), (Dz. U. UE. L. z 1990 r., Nr 225. str. 6 z późn. Zm.), będącej poprzedniczką obecnie obowiązującej dyrektywy 96.
Stanowisko TSUE zawarte w tym wyroku zostało poddane szczegółowej analizie przez tut. Sąd w innej sprawie ze skargi skarżącej, ale opartej na tożsamej podstawie faktycznej (wyrok z 4 lutego 2025 r., I SA/Po 645/24). Sąd w składzie rozstrzygającym niniejszą sprawę w pełni tę ocenę podziela, akceptując także wnioski z niej wynikające.
Przywołanie rozważań poczynionych we wskazanym wyroku TSUE musi jednak zostać poprzedzone zwróceniem uwagi na postanowienia art. 41 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości (Dz. U. UE. L. z 2012 r. Nr 265, str. 1 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem, teksty sporządzone w języku postępowania lub, w stosownym przypadku, w innym języku dopuszczonym na podstawie art. 37 lub 38 niniejszego regulaminu stanowią teksty autentyczne. Norma wyrażona w przytoczonym przepisie oznacza, że orzeczenia TS są autentyczne dopiero po dokonaniu porównania z oryginalnym językiem postępowania, w przeciwieństwie do samego regulaminu oraz aktów ustawodawczych pierwotnego i wtórnego prawa unijnego, które są jednakowo autentyczne we wszystkich językach urzędowych UE [tak: W. Gontarski, Błędnie przetłumaczony wyrok Trybunału Sprawiedliwości w sprawie sędziów zagranicznych jako podstawa prawna wyroku w sprawie krajowego Sądu Najwyższego. Glosa do wyroku TS z dnia 24 czerwca 2019 r., C-619/18, LEX/el. 2019].
Powołany wyżej wyrok TSUE zapadł w następstwie pytań prawnych sądu apelacyjnego regionu wschodniego [...] z uwagi na co językiem postępowania przed TS był język zagraniczny. W autentycznym zagranicznym brzmieniu wskazanego orzeczenia TS wielokrotnie posłużył się pojęciem "retmćssige ejer", które zostało przetłumaczone na język angielski jako "beneficial owner", na język francuski jako "bénéficiaire effectif" oznaczające rzeczywistego właściciela. Tymczasem w krajowym tłumaczeniu omawianego orzeczenia termin "retmćssige ejer" został przetłumaczony jako właściciel. Mając jednak na uwadze postanowienia art. 41 powołanego wcześniej regulaminu należy uznać, że prawidłowo pojęcie "retmćssige ejer" powinno zostać przetłumaczone jako rzeczywisty właściciel.
Mając powyższe na uwadze w ślad za TS należy wyjaśnić, że o ile art. 1 ust. 2 dyrektywy 90/435 (obecnie art. 1 ust. 4 dyrektywy 96) przewiduje, że dyrektywa ta nie wyklucza stosowania przepisów krajowych lub postanowień opartych na umowach mających na celu zapobieganie oszustwom i nadużyciom, o tyle przepisu tego nie można interpretować jako wykluczającego stosowanie ogólnej zasady prawa Unii zakazującej praktyk stanowiących nadużycie (pkt 77). W świetle ogólnej zasady prawa Unii zakazującej praktyk stanowiących nadużycie i konieczności przestrzegania tej zasady w ramach wykonywania prawa Unii brak przepisów krajowych lub postanowień umownych mających na celu zapobieganie nadużyciom nie ma wpływu na obowiązek władz krajowych w zakresie odmówienia możliwości skorzystania z praw przewidzianych w dyrektywie 90/435, gdy powołano się na nie w sposób noszący znamiona oszustwa lub nadużycia (pkt 83).
Wyjaśniono przy tym, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w prawie Unii istnieje ogólna zasada prawa, zgodnie z którą podmioty prawa nie mogą powoływać się na przepisy prawa Unii w sposób noszący znamiona oszustwa lub nadużycia (pkt 70). Podmioty prawa są zobowiązane do przestrzegania tej ogólnej zasady prawa. Stosowania przepisu prawa Unii nie można bowiem rozszerzyć na działania prowadzone w celu korzystania w sposób noszący znamiona oszustwa lub nadużycia z korzyści przewidzianych w prawie Unii (pkt 71). Z zasady tej wynika zatem, że państwo członkowskie musi odmówić możliwości skorzystania z przepisów prawa Unii, jeżeli przepisy te są powoływane nie po to, aby realizować ich cele, lecz aby uzyskać korzyści z prawa Unii, podczas gdy przesłanki uzyskania tej korzyści są spełnione jedynie formalnie (pkt 72). Wyjaśniono ponadto, że odmowa przyznania korzyści na podstawie dyrektywy stanowi jedynie konsekwencję stwierdzenia, że obiektywne przesłanki wymagane w celu uzyskania pożądanej korzyści w odniesieniu do tego prawa są spełnione wyłącznie formalnie (pkt 91). W takich okolicznościach państwa członkowskie muszą zatem odmówić przyznania korzyści wynikającej z dyrektywy 90/435 w myśl ogólnej zasady zakazującej praktyk stanowiących nadużycie, zgodnie z którą prawo Unii nie może obejmować nadużyć podmiotów gospodarczych (pkt 92). Kierując się powyższymi rozważaniami uznano, że brak było potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie Sądu krajowego ukierunkowane na ustalenie czy postanowienie dwustronnej umowy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania odnoszące się do pojęcia 'rzeczywistego właściciela' może stanowić podstawę prawną dla zwalczania oszustw i nadużyć w ramach dyrektywy 90/435 (pkt 93).
Stwierdzono również, że umożliwienie tworzenia struktur finansowych, których jedynym celem jest uzyskanie korzyści podatkowych wynikających z zastosowania dyrektywy 90/435 (obecnie dyrektywa 96), nie jest zgodne z takimi celami, a wręcz przeciwnie - narusza prawidłowe funkcjonowanie rynku wewnętrznego poprzez zakłócenie warunków konkurencji (pkt 79). TS uznał również, że za sztuczną konstrukcję można uznać grupę spółek, która nie została utworzona ze względów odzwierciedlających rzeczywistość ekonomiczną, której struktura jest czysto formalna i której głównym celem lub jednym z głównych celów jest uzyskanie korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem lub celem mającego zastosowanie prawa podatkowego. Wskazano, że jest tak w szczególności w przypadku, gdy dzięki podmiotowi pośredniczącemu wprowadzonemu do struktury grupy pomiędzy spółką wypłacającą dywidendy a spółką z grupy, która jest ich rzeczywistym właścicielem, unika się zapłaty podatku od dywidend (pkt 100).
Przesłankę wskazującą na istnienie konstrukcji mającej na celu nienależne skorzystanie ze zwolnienia przewidzianego w art. 5 dyrektywy 90/435 stanowi zatem okoliczność, że rzeczone dywidendy są wypłacane dalej, w całości lub prawie w całości i w bardzo krótkim czasie po ich otrzymaniu, przez spółkę, która je otrzymała, na rzecz podmiotów niespełniających przesłanek do zastosowania dyrektywy 90/435, ponieważ podmioty te nie mają siedziby w żadnym państwie członkowskim lub ponieważ nie są one utworzone w żadnej z form wymienionych w tej dyrektywie, czy też ponieważ nie podlegają żadnemu z podatków wymienionych w art. 2 lit. c) wspomnianej dyrektywy, lub ponieważ nie są uznawane za "spółkę dominującą" i nie spełniają przesłanek przewidzianych w art. 3 tej dyrektywy (pkt 101). W okolicznościach rozstrzyganej sprawy uznano, że przesłanek do zastosowania dyrektywy 90/435 nie spełniają podmioty mające siedzibę do celów podatkowych poza Unią, takie jak, jak się wydaje, spółki w sprawie C-117/16 lub fundusze kapitałowe w sprawie C-116/16. W owych sprawach gdyby dywidendy zostały wypłacone bezpośrednio przez zagraniczną spółkę będącą dłużnikiem na rzecz podmiotów, które według ministerstwa do spraw podatków były rzeczywistymi właścicielami tych dywidend, K. D. mogłoby pobrać podatek u źródła (pkt 102). Podobnie sztuczny charakter danej konstrukcji może potwierdzać okoliczność, że dana grupa spółek jest skonstruowana w taki sposób, że spółka otrzymująca dywidendy wypłacone przez spółkę będącą dłużnikiem sama musi wypłacić dalej te dywidendy trzeciej spółce niespełniającej przesłanek do zastosowania dyrektywy 90/435, w konsekwencji czego ta pierwsza spółka realizuje jedynie nieznaczny zysk podlegający opodatkowaniu, gdy działa jako spółka pośrednicząca w celu umożliwienia przepływu finansowego ze spółki będącej dłużnikiem do podmiotu, który jest rzeczywistym właścicielem zapłaconych kwot (pkt 103). W tym kontekście nie można także wykluczyć, że – w sytuacji, w której dywidendy zostałyby zwolnione z podatku w przypadku bezpośredniej zapłaty spółce mającej siedzibę w państwie trzecim – cel struktury grupy jest daleki od jakiegokolwiek nadużycia prawa. W takim przypadku nie można zarzucić grupie, iż zdecydowała się na taką strukturę, a nie na bezpośrednią zapłatę dywidend rzeczonej spółce (pkt 110).
W okolicznościach niniejszej sprawy istotne znaczenie ma stwierdzenie przez TS, że gdy rzeczywisty właściciel uiszczonych dywidend ma siedzibę do celów podatkowych w państwie trzecim, odmowa zwolnienia przewidzianego w art. 5 dyrektywy 90/435 w żaden sposób nie jest wynikiem stwierdzenia oszustwa lub nadużycia prawa (pkt 111). TS wyjaśnił, że mechanizmy dyrektywy 90/435, a w szczególności jej art. 5, zostały wobec tego wprowadzone z myślą o sytuacjach, w których – bez ich zastosowania – wykonanie przez państwa członkowskie ich władztwa podatkowego mogłoby prowadzić do tego, że zyski wypłacane przez spółkę zależną na rzecz jej spółki dominującej byłyby podwójnie opodatkowane. Mechanizmy takie nie mogą natomiast mieć zastosowania, jeżeli rzeczywistym właścicielem dywidend jest spółka mająca siedzibę do celów podatkowych poza Unią, ponieważ w takim wypadku zwolnienie z podatku u źródła z tytułu rzeczonych dywidend w państwie członkowskim, z którego je wypłacono, mogłoby prowadzić do tego, że dywidendy te nie byłyby skutecznie opodatkowane w Unii (pkt 113).
Kierując się powyższymi rozważaniami należy dostrzec, że TS połączył pojęcie "rzeczywistego właściciela" z koncepcją zakazu nadużywania prawa [tak: E. Kemmeren (w:) Reimer & Rust, Klaus Vogel on Double Taxation Conventions, 5th edn (2021), s. 843, nb. 54]. Na gruncie omawianego wyroku dostrzega się również, że jednym z warunków zwolnienia jest aby rzeczywisty właściciel dywidendy był rezydentem podatkowym państwa członkowskiego UE [tak: W. Haslehner (w:) Reimer & Rust, Klaus Vogel on Double Taxation Conventions, 5th edn (2021), s. 1006, nb. 167]. Istotne znaczenie ma również ta część rozważań TS, w której przypomniano o obowiązku dokonywania interpretacji prawa krajowego w miarę możliwości zgodnie z treścią i celem dyrektyw oraz o prawie organów do powoływania się wobec jednostek na wykładnię zgodną prawa krajowego (pkt 87).
Mając to na uwadze Sąd doszedł do wniosku, że wykładnia językowa art. 22 ust. 4-4d u.p.d.o.p. nie pozwala na uznanie, że warunkiem zastosowania wyrażonego w nim zwolnienia jest posiadanie przez spółkę uzyskującą dywidendę statusu jej rzeczywistego właściciela. Kierując się jednak postanowieniami art. 22c ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. oraz powołanym wyrokiem TS należy uznać, że mechanizm zwolnienia przewidziany w dyrektywie 96 oraz wdrażających ją przepisach u.p.d.o.p. nie może znaleźć zastosowania, jeżeli rzeczywistym właścicielem dywidend jest spółka mająca siedzibę do celów podatkowych poza Unią. W konsekwencji nie może budzić wątpliwości, że jednym choć nie wyrażonym wprost z warunków zastosowania spornego zwolnienia jest aby rzeczywistym właścicielem wypłacanej dywidendy była spółka będąca rezydentem podatkowym państwa UE.
Podkreślić jednak należy, że warunkiem niezbędnym zastosowania spornego zwolnienia nie jest posiadanie statusu rzeczywistego właściciela niejako już przez spółkę której płatnik wypłaca dywidendę. TS wprost wskazał, że nie można wykluczyć, że – w sytuacji, w której dywidendy zostałyby zwolnione z podatku w przypadku bezpośredniej zapłaty spółce mającej siedzibę w państwie trzecim – cel struktury grupy jest daleki od jakiegokolwiek nadużycia prawa. W takim przypadku nie można zarzucić grupie, iż zdecydowała się na taką strukturę, a nie na bezpośrednią zapłatę dywidend rzeczonej spółce.
W ocenie tutejszego Sądu analogiczne podejście należy zastosować w sytuacji, w której rzeczywistym właścicielem wypłacanych dywidend jest spółką z siedzibą w państwie UE, lecz ich wypłata realizowana jest nie bezpośrednio na rzecz tego podmiotu lecz na rzecz spółki pośredniczącej, spełniającej wysłowione wprost w art. 22 ust. 4 w u.p.d.o.p. warunki zwolnienia. Kierując się powyższą wypowiedzią TS należy uznać, że w sytuacji, w której dywidendy zostałyby zwolnione z podatku w przypadku bezpośredniej zapłaty ich rzeczywistemu właścicielowi będącemu spółką z siedzibą w państwie UE, to okoliczność zaangażowania w proces transferu dywidendy spółki pośredniczącej, spełniającej wprost wysłowione warunki zwolnienia z art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. jest daleka od jakiegokolwiek nadużycia prawa.
Nawiązując do okoliczności faktycznych tej sprawy stwierdzić zatem należy, że spełnienie warunków zwolnienia przez spółkę W. (spółkę pośredniczącą- odbiorcę dywidendy) w sytuacji, w której spółka J. M. (jako rzeczywisty właściciel wypłacanej dywidendy) jest rezydentem podatkowym państwa UE i nie działa w warunkach nadużycia prawa, pozwala na zastosowanie zwolnienia podatkowego przez skarżącą.
W kontekście zadanego przez skarżącą złożonego pytania Sąd doszedł do wniosku, że pozytywne dla skarżącej stanowisko nie wynika z konieczności zastosowania koncepcji look-through approach. W tym zakresie stanowisko organu jest prawidłowe. Nie ma natomiast racji organ interpretacyjny twierdząc, że skarżącej nie będzie przysługiwało zwolnienie na podstawie powołanych wyżej przepisów, z uwagi na nie spełnienie warunku z art. 22 ust. 4 pkt 3 u.p.d.o.p. przez spółkę J. M.. Wystarczy bowiem, że warunek ten spełnia spółka W..
Z uwagi na nieprawidłowe zastosowanie przez organ przepisów prawa materialnego podzielić należało również zarzut naruszenia art. 120 oraz art. 121 § 1 w zw. z art. 14h o.p.
W toku powtórnego postępowania obowiązkiem organu będzie uwzględnienie przedstawionej powyżej wykładni prawa oraz dokonanie przez jej pryzmat powtórnego rozpoznania wniosku skarżącej o wydanie interpretacji.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) należało orzec jak w pkt I. sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanego aktu. Na kwotę zasądzonych kosztów składa się: wpis od skargi w kwocie [...]zł, równowartość opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa procesowego w kwocie [...]zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie [...]zł należne na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).