I SA/PO 670/24

I SA/Po 670/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Barbara Rennert /sprawozdawca/
Izabela Kucznerowicz
Katarzyna Nikodem /przewodniczący/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Podatek od nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 119 pkt 3 ,art. 145 §1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 217 § 2 ,art. 165 § 7 pkt 2 ,8, art. 127 ,art. 233 w zw. z art. 239,art. 187 § 1 w zw. z art. 122 oraz art. 121 § 1,art. 265 § 1 pkt 3 ,art. 267 § 1 pkt 4,art. 269 § 1,art. 271 § 2, art. 68 § 1 i art. 70,art. 21 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2019 poz 1170
art. 4 ust. 7,ust. 1 pkt 3,ust. 5,art. 6 ust. 1,ust. 7 i 11a,ust. 6
Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Barbara Rennert (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 lutego 2025 r. sprawy ze skargi T. B. i B. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów sporządzenia operatu szacunkowego uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
W dniu 20 września 2024 r. T. B. i B. B. wnieśli skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 19 sierpnia 2024 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta [...] z 20 maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania.
Powyższa skarga została wniesiona na tle stanu faktycznego, w którym Prezydent Miasta [...] wskazanym wyżej postanowieniem, powołując się na art. 265, art. 267 § 1 pkt 4, art. 269 § 1 w zw. z art. 216-219 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm.; dalej: "Ordynacja podatkowa") ustalił skarżącym koszty sporządzenia operatu szacunkowego dotyczącego określenia wartości budowli na nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] w kwocie [...]zł, wskazując że są one płatne w terminie 14 dni liczonych od dnia następnego po dniu doręczenia postanowienia. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych na rok 2020 dotyczącej ww. nieruchomości, która wpłynęła do organu 21 stycznia 2020 r. podatnik wskazał wartość budowli (minus [...] zł). Przytaczając brzmienie art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1170 ze zm.; dalej: "u.p.o.l."), organ zaznaczył, że w związku z tym przepisem pismem z 29 stycznia 2020 r. wezwano do złożenia korekty informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych, jednocześnie wyjaśniając, że jeżeli podatnik podaje wartość nieodpowiadającą wartości rynkowej, organ podatkowy powołuje biegłego, który ustali tę wartość. Powołując treść art. 4 ust. 7 u.p.o.l. Prezydent stwierdził, że w związku z niedopełnieniem przez podatnika obowiązku nałożonego w wezwaniu zobligowany był powołać rzeczoznawcę majątkowego do oszacowana wartości budowli położonej na nieruchomości, co uczynił postanowieniem z 10 grudnia 2020 r. Biegła 23 grudnia 2020 r. sporządziła operat szacunkowy, w którym ustaliła wartość budowli na kwotę [...]zł. Organ stwierdził, że nie ma wątpliwości, iż wydatki związane z wydaniem opinii przez biegłego stanowią koszty postępowania podatkowego, a obciążenie nimi podatnika organ podatkowy ustala w drodze postanowienia. Nałożone koszty postępowania są w kwocie [...]zł, co wynika z przesłanej karty pracy dotyczącej sporządzonego operatu. Organ również zaznaczył, że w prowadzonym postępowaniu podatkowym istotnym i zasadnym było dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, tj. operatu szacunkowego, w którym została ustalona wartość budowli. Przyczyniło się to do rozstrzygnięcia polegającego na ustaleniu stanu faktycznego przedmiotu podatku od nieruchomości i podstawy jego opodatkowania. Powołanie biegłego w celu ustalenia wartości budowli było kluczowym elementem postępowania podatkowego i niezbędnym dla potrzeb wydania decyzji ustalających wysokość zobowiązania podatkowego za lata 2016-2023, które zostały utrzymane w mocy przez organ drugiej instancji. Organ wskazał też sposób uiszczenia ustalonych postanowieniem kosztów postępowania. Powyższe postanowienie doręczono skarżącym 31 maja 2024 r.
W zażaleniu na powyższe postanowienie strona wskazała, że Urząd wydał postanowienie o obciążeniu jej niepotrzebnym operatem szacunkowym za wycenę chodnika, zwracając również uwagę na rozbieżność kwoty do zapłaty między kosztorysem a postanowieniem.
W zaskarżonym postanowieniu, utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, Kolegium wskazało, że dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu opinii biegłego rzeczoznawcy w toczącym się postępowaniu podatkowym w sprawie określenia zobowiązania pieniężnego w podatku od nieruchomości okazało się słuszne i konieczne. Z akt postępowania wynika, że strona nie złożyła żądanej zasadnie przez organ korekty informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych, pomimo tego, że podatnik poinformowany został o mogących wystąpić konsekwencjach zaniechana. Podatnik w złożonej informacji wartość budowli określił na minus [...] zł. Ze sporządzonego operatu szacunkowego zaś wynika, że wartość tejże budowli wynosi [...] zł. Skoro wartość graniczna spornej budowli dla zastosowania instytucji obciążenia kosztami postępowania wyniosła [...] zł, to słusznie Prezydent zastosował art. 4 ust.7 u.p.o.l., obciążając tym samym podatnika kosztami ustalenia wartości budowli przez biegłego w kwocie, która wynika z rachunku - karty pracy biegłej, tj. [...] zł.
W skardze na opisane wyżej rozstrzygnięcie strona wskazała, że od wielu lat toczy spór z Prezydentem Miasta [...] o podatek od nieruchomości. Nie wie na jakiej podstawie jest on naliczany, bo nie jest naliczany na podstawie deklaracji i nie jest naliczany na podstawie faktycznego sposobu użytkowania nieruchomości. Do skargi strona załączyła pisma do Prezydenta Miasta [...] z 13 kwietnia 2016 r. i 5 czerwca 2024 r., fragment uzasadnienia decyzji nr [...] oraz "donos na samego siebie".
W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, Kolegium podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Sąd zważył co następuje:
Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.").
Skarga okazała się zasadna.
Istotą zaistniałego między stronami sporu jest zasadność obciążenia strony skarżącej kosztami postępowania w postaci wynagrodzenia przysługującego biegłemu. Jednakże przed przystąpieniem do merytorycznej oceny kontrolowanego postępowania należy przypomnieć, że postępowanie podatkowe (a takim jest również postępowanie w przedmiocie obciążenia podatnika kosztami postępowania podatkowego) – zgodnie z art. 127 Ordynacji podatkowej - jest dwuinstancyjne. Zasada ta oznacza, że organ odwoławczy zobowiązany jest do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy rozstrzygniętej przez organ pierwszej instancji. Postępowanie zażaleniowe kończy się wydaniem jednego z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 233 w zw. z art. 239 Ordynacji podatkowej. Takie postępowanie zażaleniowe Kolegium w kontrolowanej sprawie przeprowadziło wadliwie, a wydane przez nie rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta narusza szereg przepisów postępowania, efektem czego jest naruszenie przez SKO nie tylko powołanych wyżej regulacji, ale również art. 187 § 1 w zw. z art. 122 oraz art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej.
Zgodnie z art. 265 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej do kosztów postępowania zalicza się wynagrodzenie przysługujące m. in. biegłym. W myśl art. 267 § 1 pkt 4 ww. ustawy stronę obciążają koszty przewidziane w odrębnych przepisach. Takimi odrębnymi przepisami są regulacje u.p.o.l., której art. 4 ust. 7 stanowi, że jeżeli podatnik nie określił wartości budowli, o których mowa w ust. 1 pkt 3 oraz w ust. 5, lub podał wartość nieodpowiadającą wartości rynkowej, organ podatkowy powoła biegłego, z zastrzeżeniem ust. 8, który ustali tę wartość. W przypadku, gdy podatnik nie określił wartości budowli, o których mowa w ust. 1 pkt 3 oraz w ust. 5, lub wartość ustalona przez biegłego jest wyższa co najmniej o 33% od wartości określonej przez podatnika, koszty ustalenia wartości przez biegłego ponosi podatnik. Wspomnieć też należy, że wskazany w powyższym przepisie ust. 1 pkt 3 oraz ust. 5 reguluje podstawę opodatkowania budowli lub ich części związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, precyzując sposoby ustalania tej wartości. Stosownie do treści art. 269 § 1 Ordynacki podatkowej organ podatkowy ustala, w drodze postanowienia, wysokość kosztów postępowania, które obowiązana jest ponieść strona, oraz termin i sposób ich uiszczenia. Z akt administracyjnych przedłożonych Sądowi wraz ze skargą wynika jedynie, że sporna nieruchomość znajduje się w użytkowaniu wieczystym na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej T. i B. małżonków B., a biegła za sporządzenie operatu szacunkowego dotyczącego określenia wartości budowli na tej nieruchomości wystawiła w dniu 29 grudnia 2020 r. fakturę na kwotę [...]zł. Tymi dokumentami oraz postanowieniem wydanym przez Prezydenta w przedmiocie kosztów postępowania dysponowało Kolegium i na podstawie tak zebranego materiału dowodowego, mimo ewidentnych w nim braków, wydało zaskarżone rozstrzygnięcie.
Rozdział 23 działu IV Ordynacji podatkowej reguluje koszty postępowania, taki ma też tytuł ("Koszty postępowania"). Wydając zatem postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania na podstawie art. 269 § 1 Ordynacji podatkowej, organ podatkowy zobowiązany jest do wykazania w nim jakiego konkretnie prowadzonego przez ten organ postępowania koszty te dotyczą. Tymczasem z zaskarżonego rozstrzygnięcia nie wynika w jakim postępowaniu podatkowym koszty te powstały, jakiego postępowania one dotyczą. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 271 § 2 Ordynacji podatkowej przepisy art. 68 § 1 i art. 70 stosuje się odpowiednio do kosztów postępowania. Należy podkreślić, że postanowienie ustalające wysokość kosztów postępowania, które obowiązana jest ponieść strona jest orzeczeniem konstytutywnym, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, a zatem zobowiązanie do uiszczenia tych kosztów powstaje z chwilą doręczenia stronie postanowienia ustalającego wysokość tych kosztów. Zatem mając na uwadze odpowiednie stosowanie art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej obowiązek uiszczenia kosztów postępowania nie powstanie, jeżeli postanowienie ustalające wysokość tych kosztów zostanie doręczone stronie po upływie 3 lat od końca roku kalendarzowego, w którym obowiązek ten powstał. Należy też przypomnieć, że podatek od nieruchomości jest podatkiem rocznym, przy czym obowiązek podatkowy powstaje w cyklach miesięcznych (art. 6 ust. 1 u.p.o.l.), płatnym w 4 ratach lub jednorazowo (art. 6 ust. 7 i 11a u.p.o.l.). Zgodnie z art. 6 ust. 6 u.p.o.l. osoby fizyczne są zobowiązane złożyć organowi podatkowemu informację o nieruchomościach i obiektach budowlanych w terminie 14 dni od wystąpienia okoliczności wskazanych w tym przepisie. Natomiast w myśl art. 165 § 7 pkt 2 Ordynacji podatkowej organ podatkowy nie wydaje postanowienia o wszczęciu postępowania w przypadku złożenia informacji przez podatników podatku od nieruchomości, a w myśl § 8 ww. artykułu za datę wszczęcia postępowania przyjmuje się datę złożenia tej informacji.
Biorąc pod uwagę powyższe regulacje, Sąd stwierdza, że przepisy Ordynacji podatkowej wiążą poniesione przez organ podatkowy koszty postępowania z danym postępowaniem podatkowym. Z zaskarżonej decyzji nie wynika z jakim postępowaniem podatkowy, tzn. dotyczącym którego roku podatkowego związane są sporne koszty. Tej okoliczności organ odwoławczy w ogóle nie wziął pod uwagę, gdyż nie przeprowadził w tym zakresie żadnego postępowania dowodowego, ani nie wyjaśnił tej kwestii w zaskarżonym postanowieniu.
Natomiast Sąd, przed rozpoznaniem niniejszej skargi, zwrócił się do organu o przesłanie akt administracyjnych postępowania podatkowego, w ramach którego zostało wydane postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania. Z nadesłanych akt wynika, że w marcu 2019 r. T. B. zawarł umowę najmu, na podstawie której wynajął Ż. spółce z o.o. w P. lokal handlowy położony w K. przy ul. [...] wraz z przynależnościami i częściami składowymi, a B. B. wyraziła zgodę na zawarcie tej umowy. Informacja skarżącego o nieruchomościach i obiektach budowlanych z 30 kwietnia 2019 r. wpłynęła do organu podatkowego 9 maja 2019 r., ale wartość budowli nie została w niej wskazana. We wrześniu 2019 r. pracownicy organu podatkowego przeprowadzili kontrolę ww. nieruchomości, której celem było sprawdzenie m. in. wywiązywania się z obowiązku wynikającego z przepisów u.p.o.l. W wyniku dokonanych podczas kontroli ustaleń, wezwaniem z 24 października 2019 r. skarżący zostali wezwani w terminie 7 dni do korekty Informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych na rok 2019. W dniu 21 stycznia 2020 r. wpłynęła taka Informacja, podpisana przez T. B., ze wskazaniem na niej roku 2020 i zaznaczeniem wartości budowli "minus [...] zł". Prezydent postanowieniem z 10 grudnia 2020 r. nr [...] powołał biegłego – rzeczoznawcę majątkowego w celu określenia wartości rynkowej budowli, wskazując że wycena tej wartości jest konieczna do naliczenia podatku od nieruchomości od budowli. Biegła sporządziła operat szacunkowy 23 grudnia 2020 r. Następnie w aktach znajduje się decyzja organu pierwszej instancji z 24 kwietnia 2024 r. nr [...] w sprawie wymiaru skarżącym podatku od nieruchomości za rok 2024. Postanowienie ustalające koszty postępowania zapadło miesiąc po wydaniu ww. decyzji
Wyszczególnionych wyżej dokumentów, skompletowanych w akta administracyjne, których przez rozpoznaniem skargi zażądał Sąd, nie miał do dyspozycji organ odwoławczy, zatem nie zebrał w sprawie niezbędnego materiału dowodowego, wobec czego nie mógł go rozpatrzyć. Natomiast z udostępnionych Sądowi akt administracyjnych nie wynika, czy podatek od nieruchomości za 2024 r. jest pierwszym zobowiązaniem, które ustalono wobec skarżących. Najprawdopodobniej nie, skoro w postanowieniu ustalającym koszty postępowania organ pierwszej instancji wskazał, że powołanie biegłego było kluczowym i niezbędnym elementem dla potrzeb wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe za lata 2016 – 2023, zatem nawet nie za rok 2024 r., choć tylko tę decyzję do akt administracyjnych załączył organ podatkowy. Natomiast, zgodnie z art. 165 § 8 Ordynacji podatkowej złożenie przez skarżącego Informacji na rok 2020 ze wskazaniem w niej wartości budowli "minus [...] zł" spowodowało wszczęcie postępowania podatkowego za ten rok. Również w 2020 r. organ pierwszej instancji powołał biegłego i w tym samym roku biegła sporządziła operat szacunkowy. Z akt administracyjnych dostępnych Sądowi nie wynika, czy za 2020 r. organ wydał wobec strony decyzję ustalającą podatek od nieruchomości. Te okoliczności powinien niezbędnie ustalić organ odwoławczy, aby zbadać czy w sprawie nie upłynął termin przedawnienia do wydania postanowienia ustalającego wysokość kosztów postępowania obciążających podatnika. Trudno sobie bowiem wyobrazić sytuację, w której organ podatkowy przeprowadza postępowanie dowodowe w 2020 r., aby podatnikom wymierzyć podatek za rok 2024. Dopiero po ustaleniu powyższych okoliczności, w szczególności w postępowaniu podatkowym za jaki rok została po raz pierwszy wykorzystana opinia biegłej, SKO będzie mogło stwierdzić kiedy powstał obowiązek poniesienia kosztów opinii biegłego i wydać stosowne rozstrzygnięcie, czyniąc jednocześnie zadość art. 217 § 2 Ordynacji podatkowej, który obliguje organ podatkowy do uzasadnienia faktycznego i prawnego wydanego postanowienia.
Mając powyższe na uwadze wobec naruszenia powołanych wyżej przepisów postępowania, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.