I SA/Po 67/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2021-05-06
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościcel publicznygospodarka nieruchomościamiprawo administracyjneplanowanie przestrzenneosiedle mieszkaniowe

Podsumowanie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę na decyzję Wojewody, uznając, że cel wywłaszczenia nieruchomości pod budowę osiedla mieszkaniowego został zrealizowany, pomimo zmiany przeznaczenia części działki na pawilon usługowy.

Skarżąca domagała się zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej w 1973 r. pod budowę osiedla mieszkaniowego. Organy administracji obu instancji odmówiły zwrotu, uznając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany poprzez budowę pawilonu usługowego (obecnie Dom Kultury "B"), infrastruktury towarzyszącej oraz terenów zielonych na działce nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu podzielił to stanowisko, podkreślając, że w przypadku wywłaszczeń pod budowę osiedli mieszkaniowych, ścisłe określenie pierwotnego przeznaczenia poszczególnych fragmentów działki nie jest konieczne, a realizacja inwestycji w zmienionej formie, zaspokajającej potrzeby mieszkańców, jest wystarczająca do odmowy zwrotu.

Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot części nieruchomości położonej w Poznaniu, wywłaszczonej w 1973 r. na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, pod budowę osiedla mieszkaniowego "G.". Skarżąca, jako spadkobierczyni pierwotnego właściciela, domagała się zwrotu działki nr [...], argumentując, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany lub został zrealizowany na inny cel, co narusza art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organy administracji obu instancji (Starosta i Wojewoda) odmówiły zwrotu, wskazując, że na działce powstał pawilon usługowy (obecnie Dom Kultury "B"), parkingi, drogi dojazdowe oraz tereny zielone, co stanowi realizację celu wywłaszczenia w ramach budowy osiedla mieszkaniowego. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty. Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zarzucając organom brak precyzyjnego ustalenia celu wywłaszczenia oraz niezrealizowanie go w terminach wskazanych w ustawie. Sąd oddalił skargę, uznając, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i zastosowały prawo materialne. Sąd podkreślił, że w przypadku wywłaszczeń pod budowę osiedli mieszkaniowych, cel wywłaszczenia jest realizowany poprzez zagospodarowanie terenu jako przestrzeni osiedlowej, a niekoniecznie poprzez powstanie konkretnego, pierwotnie zaplanowanego obiektu. Zrealizowanie pawilonu usługowego, infrastruktury towarzyszącej oraz terenów zielonych na działce, która była częścią większej inwestycji osiedlowej, stanowiło wystarczającą realizację celu publicznego, uzasadniającą odmowę zwrotu nieruchomości. Sąd powołał się na orzecznictwo wskazujące, że cel wywłaszczenia nie musi być realizowany w sposób ścisły i precyzyjny, a dopuszczalne są modyfikacje w ramach zaspokajania potrzeb mieszkańców osiedla.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, cel wywłaszczenia został zrealizowany, ponieważ budowa osiedla mieszkaniowego obejmuje zagospodarowanie terenu jako przestrzeni osiedlowej, w tym budowę obiektów usługowych i infrastruktury zaspokajającej potrzeby mieszkańców.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że w przypadku wywłaszczeń pod budowę osiedli mieszkaniowych, cel publiczny jest realizowany poprzez zagospodarowanie terenu jako przestrzeni osiedlowej, a niekoniecznie poprzez powstanie konkretnych, pierwotnie zaplanowanych obiektów. Budowa pawilonu usługowego, infrastruktury towarzyszącej oraz terenów zielonych na działce, która była częścią większej inwestycji osiedlowej, stanowi wystarczającą realizację celu publicznego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

u.g.n. art. 136 § 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 137

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 216 § 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Pomocnicze

u.g.n. art. 136 § 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 136 § 2

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 140

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 art. 15zzs4 § 3

Ustawa z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2

u.z.t.w.n.

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Argumenty

Skuteczne argumenty

Cel wywłaszczenia nieruchomości pod budowę osiedla mieszkaniowego został zrealizowany poprzez zagospodarowanie terenu jako przestrzeni osiedlowej, w tym budowę pawilonu usługowego, infrastruktury towarzyszącej i terenów zielonych. W przypadku wywłaszczeń pod budowę osiedli mieszkaniowych, ścisłe określenie pierwotnego przeznaczenia poszczególnych fragmentów działki nie jest konieczne, a dopuszczalne są modyfikacje w ramach zaspokajania potrzeb mieszkańców. Ocena zbędności nieruchomości w kontekście terminów z art. 137 u.g.n. nie dotyczy wywłaszczeń dokonanych przed wejściem w życie tych przepisów.

Odrzucone argumenty

Cel wywłaszczenia nie został zrealizowany lub został zrealizowany na inny cel. Organy nie ustaliły precyzyjnie, jaka część składowa osiedla mieszkaniowego miała znaleźć się na wywłaszczonej działce. Cel wywłaszczenia nie został zrealizowany w terminach wskazanych w art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n.

Godne uwagi sformułowania

cel wywłaszczenia powinien być identyczny ze sposobem dalszego korzystania z tej nieruchomości osiedla mieszkaniowe, które są traktowane jako pewny, swego rodzaju, mikroorganizm urbanizacyjny, rządzący się szczególnymi zasadami, to jest uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców celu wywłaszczenia dokonanego w dość odległej przeszłości nie można interpretować, w szczególności co do precyzji użytych w decyzji czy innym akcie wywłaszczeniowym sformułowań, według aktualnych standardów.

Skład orzekający

Katarzyna Wolna-Kubicka

przewodniczący

Waldemar Inerowicz

sprawozdawca

Włodzimierz Zygmont

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja celu wywłaszczenia pod budowę osiedli mieszkaniowych, zasady zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, stosowanie przepisów o gospodarce nieruchomościami do wywłaszczeń historycznych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia pod budowę osiedla mieszkaniowego w przeszłości i późniejszego zagospodarowania terenu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i interpretacji celu publicznego, co jest istotne dla właścicieli nieruchomości i praktyków prawa nieruchomości. Pokazuje ewolucję planowania przestrzennego i orzecznictwa.

Czy wywłaszczona ziemia pod osiedle może wrócić do spadkobierców, gdy powstał tam dom kultury?

Sektor

nieruchomości

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

I SA/Po 67/21 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2021-05-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Katarzyna Wolna-Kubicka /przewodniczący/
Waldemar Inerowicz /sprawozdawca/
Włodzimierz Zygmont
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1794/21 - Wyrok NSA z 2022-05-31
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1990
art. 136 ust. 3, art. 137, art. 216 ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 maja 2021 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Wnioskiem z [...] listopada 2018 r. J. S. (dalej jako: "wnioskodawczyni" lub "skarżąca"), spadkobierczyni po A. S., wystąpiła o zwrot nieruchomości położonych w P. w rejonie ul. [...], oznaczonych w ewidencji gruntów jako: obręb Ż., arkusz mapy [...], działki nr [...], [...],[...], [...],[...],[...],[...], [...],[...], [...] i [...] w udziale wynoszącym [...] we współwłasności.
Pismem z [...] marca 2019 r. wnioskodawczyni wycofała wniosek o zwrot działek nr [...], [...], [...] i [...].
Starosta [...] decyzją częściową z [...] listopada 2019 r., nr [...]:
1) odmówił J. S. zwrotu części nieruchomości położonej w P. w rejonie ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb [...] Ż. , arkusz mapy [...], działka nr [...] cz., zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy P. w P. jako własność Miasta [...],
2) umorzył postępowanie o zwrot części nieruchomości położonej w P. w rejonie ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb [...] Ż., arkusz mapy [...], działka nr [...] cz., zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy P. w P. jako własność Miasta [...].
W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w celu uproszczenia postępowania obejmującego działki o różnorodnym stanie faktycznym i prawnym wniosek J. S. rozpoznał w formie decyzji częściowych. Decyzją z [...] listopada 2019 r. zakończył postępowanie w zakresie działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu Ż.. Niniejsza decyzja orzeka w stosunku do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu Ż..
W toku postepowania organ ustalił, że bezumownym użytkownikiem działki nr [...] jest Spółdzielnia Mieszkaniowa "A" w P. (w skrócie: "Spółdzielnia"), która jednocześnie dzierżawi ją dalej na rzecz osób fizycznych. Jednocześnie aktualna ewidencja, a także treść księgi wieczystej wskazują istnienie na ww. działce zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej w zarządzie Spółdzielni (budynki wielorodzinne os. L. nr [...] i [...]). W związku z powyższym organ uznał, że stronami postępowania w stosunku do ww. części nieruchomości, poza wnioskodawczynią i aktualnym właścicielem nieruchomości tj. Miastem [...], jest Spółdzielnia.
Organ ustalił, że Skarb Państwa w dniu [...] marca 1973 r. (akt notarialny, Rep A. [...]. Nr [...]), w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 – w skrócie: "u.z.t.w.n.") nabył od A. S., za zgodą właścicieli nakładów budowlanych J. i T. małżonków W., jego udział wynoszący [...] części nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], położonej w P. przy ul. [...], stanowiącej działkę nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu Ż.. Nieruchomość była oparkaniona, zabudowana budynkami mieszkalnymi i zadrzewiona. Do aktu notarialnego przedłożono - decyzję Prezydium Rady Narodowej m. P. - Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z [...] lipca 1972 r., nr [...], zatwierdzającą pian realizacyjny budowy G. , z zaznaczeniem że nieruchomość z KW nr [...] znajduje się na terenie tej inwestycji.
Na mocy postanowienia Sadu Rejonowego w P. [...] z [...] sierpnia 2007 r., sygn. akt: I Ns [...] spadek po zmarłym w dniu [...] września 2006 r. A. S. nabyła w całości wnioskodawczyni. W związku z tym organ uznał, że wnioskodawczyni jest osobą uprawnioną do ubiegania się o zwrot nieruchomości w udziale [...].
Organ wskazał, że dawnym parcelom nr [...] stanowiącym własność m.in. spadkodawcy wnioskodawczyni, zapisanym w księdze wieczystej KW nr [...], odpowiadają aktualne działki nr [...], [...], [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz. i [...] cz. z arkusza mapy [...] obrębu Ż.. W stosunku do działki nr [...] aktualna ewidencja wskazuje, że uległa ona podziałowi na działki nr [...], [...],[...] i [...]. Organ stwierdzając, że część działki nr [...] znajduje się poza obszarem dawnych parcel nr [...], uznał, że postępowanie administracyjne do tego fragmentu działki nie może być prowadzone i w tym zakresie umorzył postępowanie, jako bezprzedmiotowe.
Organ I instancji ustalił, że w planach zagospodarowania przestrzennego obowiązujących w latach 1973-1983 teren nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot był przeznaczony, zgodnie z uchwałą nr [...] Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] z [...] września 1966 r., pod teren parków i skwerów oraz jako teren mieszkalnictwa rodzinnego o wysokiej intensywności. W planie zagospodarowania przestrzennego miasta [...] z 1975 r., zatwierdzonym przez Wojewodę [...] w dniu [...] sierpnia 1975 r., stanowiącym integralną część planu zagospodarowania przestrzennego województwa [...], zatwierdzonym uchwałą nr [...] [...] w P. z dnia [...] października 1977 r. (Dz. U. nr 14, poz. 110), obowiązującym w latach 1975-1994 r. działka [...] należała do jednostki strukturalnej [...], dla której funkcją podstawową było mieszkalnictwo, natomiast funkcją uzupełniającą nauka. Na rysunku planu działka nr [...] oznaczona była symbolem [...] tj. tereny intensywnego zainwestowania z przewagą funkcji mieszkalnictwa wysokiej intensywności oraz tereny zieleni umiarkowanego i okresowego użytkowania.
Natomiast w planie szczegółowym zagospodarowania przestrzennego [...] Tarasu [...] w P. - Plan perspektywiczny, zatwierdzonym uchwałą nr [...] Prezydium Rady Narodowej miasta [...] z dnia [...] marca 1971 r. działka nr [...] oznaczona była symbolami [...], [...], [...], [...] i [...], przy czym na obszarze obejmującym nieruchomość wywłaszczoną - w przeważającej większości [...] (budownictwo mieszkaniowe o dużej intensywności), a także [...] (parkingi i garaże osiedlowe). Ogólny Plan Zagospodarowania Terenu Inwestycji Osiedla Mieszkaniowego - Jednostki "C" w P. R. , G. , zatwierdzony decyzją z [...] lipca 1972 r., nr [...], Prezydium Rady Narodowej Miasta [...], Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury zakładał, że na terenie działki nr [...] (w części wywłaszczonej nieruchomości) zrealizowany zostanie fragment osiedla mieszkaniowego, a konkretnie pawilon usługowy o numerze [...]. Jego otoczenie stanowią dojścia i dojazdy do niego. Północno - wschodnia część nieruchomości zajęta jest pod fragment okalającej osiedle ulicy z wjazdami dróg osiedlowych, a także linię tramwajową.
Podczas oględzin nieruchomości przeprowadzonych w dniu [...] lipca 2019 r. stwierdzono, że działka nr [...] cz. (w części dawnej nieruchomości) zajęta jest w części środkowej pod budynek usługowy, dwukondygnacyjny z przyziemiem, z wewnętrznym dziedzińcem, tzw. "B". Od strony wschodniej i zachodniej znajdują się parkingi oraz drogi dojazdowe. Działka stanowi fragment osiedla mieszkaniowego "L.", pozostały teren porośnięty jest trawnikiem oraz punktowo drzewami i krzewami z nasadzeń, a także przecięty licznymi chodnikami pieszymi, głównie stanowiącymi dojście do ww. budynku. Powyższy stan zagospodarowania został potwierdzony w dniu [...] sierpnia 2019 r., podczas ponownych oględzin.
Organ ustalił, że Spółdzielnia na działce nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu .Ż., zrealizowała następujące inwestycje:
- zgodnie ze spisem zadań na Osiedlu L. "[...]", zadanie nr [...], pkt 6 i 7, polegające na ukształtowaniu terenu i urządzeniu zieleni jednostki [...] obejmującej m.in. pawilon handlowy nr [...]. Zgodnie z częścią opisową [...] ogólnego planu zagospodarowania terenu inwestycji jednostki mieszkaniowej "C" w ramach rozwiązań komunikacyjnych stworzono system dróg wewnątrzosiedlowych umożliwiających połączenie budynków mieszkalnych z pawilonami handlowymi, terenami zielonymi i sportowymi. Powstały na tym terenie ponadto miejsca postojowe dla samochodów,
- zgodnie z planem realizacyjnym inwestycji mieszkaniowej jednostki "C", zatwierdzonym decyzją Prezydium Rady Narodowej m. P. z dnia [...] lipca 1972 r. na działce nr [...] powstał pawilon usługowy nr [...] - stanowiący obecnie Dom Kultury "B". Zgodnie z zadaniem realizacyjnym nr [...] pkt. 3 oraz częścią opisową do ogólnego planu zagospodarowania terenu inwestycji jednostki mieszkaniowej "C" pawilon nr [...] miał zaspokajać potrzeby mieszkańców w zakresie handlu, kulturalno - oświatowym, usług w zakresie rzemiosła, gastronomii i administracji. W budynku tym aktualnie mieści się [...] lokali użytkowych w tym: [...] przedszkola, [...] punkty krawieckie, szkoła językowa dla dzieci, punkty usługowe: poczta, salon kosmetyczny, punkt fotograficzny, stomatolog, punkt usług stolarskich, biuro rachunkowe i tłumaczeń, punkt pielęgnacji zwierząt, protetyk, gabinet bioenergoterapeutyczny, punkt diagnostyki aparatów słuchowych, [...] sklepy spożywczo-przemysłowe, sklep papierniczo-zabawkarski, sklep odzieżowy, sklep z tkaninami, drogeria, apteka, będące przedmiotami najmu magazyny i pomieszczenia gospodarcze.
Ponadto organ ustalił, że na terenie działki nr [...] są położone fragmenty infrastruktury przesyłowej: gazociąg niskiego ciśnienia [...] [...] [...] oraz fragmenty przyłącza gazowego stalowego [...] [...] niskiego ciśnienia do budynku nr [...] na osiedlu L. oraz przyłącza gazowego stalowego [...] [...] mm niskiego ciśnienia do budynku nr [...] na osiedlu L.; doziemna infrastruktura teletechniczna tj. kanalizacja kablowa 8-otworowa, studnie kablowe, przyłącza do budynku, służące do świadczenia usług i będące własnością O. S.A.; linie kablowe wybudowane w 1975 r., 1980 r. i 2007 r., a także stacja transformatorowa wybudowana w 1979 r.; kanał sanitarny, kanał deszczowy wybudowane w latach 1974-1975, sieć wodociągowa wybudowana w 1974 r., przyłącza wodociągowe, kanalizacji sanitarnej, kanalizacji deszczowej do nieruchomości os. L. [...], wybudowane w 1974 r.; fragment magistralnej sieci cieplnej [...], wraz z jedną komorą cieplną, wybudowanej w 1974 r., przyłącze cieplne [...] przekazane w 1980 r., fragment preizolowanej sieci cieplnej [...] wybudowanej w 2005 r., a także fragment przyłącza elektroenergetycznego [...] wybudowanego w 2001 r.
W celu uzupełnienia materiału dowodowego dotyczącego sposobu zagospodarowania nieruchomości włączono kopię zdjęć lotniczych pochodzących z lat 1989, 1994 i 1997 obejmujących obszar objęty wnioskiem o zwrot.
Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy Starosta [...] stwierdził, że w stosunku do części nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb Ż., arkusz mapy [...], działka nr [...] cz. brak jest przesłanek do jej zwrotu wskazanych w art. 136 i art. 137 ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm. – w skrócie: "u.g.n."). Organ zaznaczył, że decyzja kończy postępowanie względem części nieruchomości, nabytej na podstawie aktu notarialnego z [...] marca 1973 r., rep A. II. Nr [...], z przeznaczeniem pod inwestycje G. w P.. Na podstawie ówcześnie obowiązujących dokumentów planistycznych tj. planów zagospodarowania przestrzennego, w tym szczegółowych, a także planu realizacyjnego, przedłożonego do ww. aktu notarialnego, określono szczegółowe przeznaczenie tego terenu, które stanowiło budownictwo mieszkaniowe o dużej intensywności wraz z zapleczem komunikacyjnym, z lokalizacją w tym miejscu, zgodnie z planem realizacyjnym, pawilonu handlowo - usługowego. W toku postępowania dowiedziono, że wskazany wyżej cel nabycia nieruchomości został na przedmiotowej działce zrealizowany.
Organ podkreślił, że działka nr [...] cz. (w części odpowiadającej nieruchomości wywłaszczonej w 1973 r.) zajęta jest w centralnej części pod Osiedlowy Dom Kultury wraz z funkcją handlowo - usługową "B". Budynek według pozyskanych dokumentów powstał w latach 1977-1980, dodatkowe prace prowadzone były na nim jeszcze w 1982 r. Otoczenie budynku stanowiące jego połączenie komunikacyjne z osiedlem mieszkaniowym oraz sąsiadującą ulicą powstały w ramach zadań inwestycyjnych jednostki mieszkaniowej "[...]" (osiedle L.). Jednocześnie teren został ukształtowany i obsadzony zielenią. Na poszczególne ww. zadania prowadzone w otoczeniu brak jest dokumentów potwierdzających ich realizację, świadczą o tym natomiast aktualny stan zagospodarowania stwierdzony podczas oględzin, a także lotnicze zdjęcia nieruchomości z lat 1989-1997. Zdaniem organu, o realizacji celu nabycia nieruchomości, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego G. , a w tym miejscu pawilonu usługowo-handlowego, dowodzą także znajdujące się na tym terenie liczne fragmenty sieci infrastruktury przesyłowej, gazowej, telekomunikacyjnej, energetycznej, cieplnej oraz wodociągowej, powstałych w latach 70- i 80-tych ubiegłego wieku.
Organ I instancji, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, stwierdził, że w sytuacji gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nieruchomości nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła.
W odwołaniu z [...] listopada 2019 r. wnioskodawczyni wniosła o zmianę powyższej decyzji w zakresie pkt 1 i orzeczenie zwrotu działki nr [...] ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji. Odwołująca się zarzuciła, że organ I instancji w swojej decyzji nie wskazał precyzyjnie jaka część składowa osiedla mieszkaniowego miała się znaleźć na działce nr [...]. Zaznaczyła, że z decyzji z [...] lipca 1972 r. wynika, że plan przewidywał powstanie na działce [...] fragmentu osiedla mieszkaniowego, a konkretnie pawilonu usługowy o nr [...], a także linii tramwajowej. Tymczasem przeprowadzone oględziny nieruchomości wykazały, że na działce [...] nie ma linii tramwajowej. Nie znajduje się na niej także żaden pawilon usługowy, a jedynie budynek domu kultury "B".
Wojewoda decyzją z [...] lipca 2020 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w zakresie objętym zaskarżeniem.
W motywach rozstrzygnięcia organ II instancji w pełni podzielił ustalenia i rozważania organu I instancji. W szczególności organ odwoławczy wskazał, że oceniając realizację celu wywłaszczenia na nieruchomości stanowiącej aktualną działkę nr [...], nie znalazł dowodów wykazujących brak realizacji celu wywłaszczenia jakim była budowa G. , a dokładniej budowa pawilonu usługowego nr [...] oraz infrastruktury towarzyszącej. W związku z tym organ uznał za bezzasadne stanowisko odwołującej się, że cel publiczny na przedmiotowej działce nie został zrealizowany. Organ II instancji wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności:
- decyzji Wojewódzkiego Zarządu Budowy Zabudowy Miast i Osiedli Wiejskich w P. z [...] marca 1977 r., nr [...],
- umowy nr [...] zawartej pomiędzy Spółdzielnią Mieszkaniową Lokatorsko-Własnościową ".A" a [...] Przedsiębiorstwem Budowlanym Nr [...] w P. w przedmiocie wykonania zadania inwestycyjnego nr [...] G. jednostka [...] pawilon handlowo-usługowy nr [...],
- pisma Spółdzielni Mieszkaniowej A w P., w którym wskazano, iż Pawilon usługowy nr [...] (obecnie Dom Kultury "B.") powstał zgodnie z planem realizacyjnym inwestycji mieszkaniowej jednostki "C" (załącznik nr [...]) zatwierdzonym decyzją Prezydium Rady Narodowej miasta [...] Wydziału Budownictwa Urbanistyki i Architektury z [...] lipca 1972 r. (załącznik nr [...]) (...) obecnie Dom Kultury "[...]" jest miejscem oferującym szeroki wachlarz zajęć sportowych, muzycznych, plastycznych, tanecznych, informatycznych i innych dla dzieci, młodzieży, dorosłych i seniorów. Dom Kultury daje również możliwość wynajmu sal na uroczystości rodzinne, zebrania, imprezy, szkolenia, prezentacje i prelekcje. Ponadto mieści się tutaj [...] lokali użytkowych w tym [...] przedszkola, [...] punkty krawieckie, szkoła językowa dla dzieci, kosmetyczka, sklep papierniczo-zabawkowy, poczta, punkt foto, drogeria, apteka, [...] sklepy spożywczo-przemysłowe, stomatolog, punkt usług stolarskich, sklep z odzieżą, sklep z tkaninami, biuro rachunkowe i tłumaczeń, stylizacja i pielęgnacja zwierząt oraz protetyka, gabinet bioenergoterapeutyczny, diagnostyka i sprzedaż aparatów słuchowych, a także magazyny i pomieszczenia gospodarcze (...),
- dokumentacji technicznej,
wynika, że budowa pawilonu usługowo-handlowego nr [...] została zakończona na przełomie lat 1979-1980. Ponadto została wybudowana infrastruktura towarzysząca, co wykazują pozyskane zdjęcia lotnicze. Z wyjaśnień Spółdzielni wprost wynika, że w przedmiotowym pawilonie nadal prowadzona jest działalność usługowo-handlowa.
Organ odwoławczy podkreślił także, że podczas oględzin nieruchomości stwierdzono, że działka nr [...] zajęta jest w części środkowej pod budynek usługowy dwukondygnacyjny z przyziemiem, z wewnętrznym dziedzińcem, tzn. "B". Od strony wschodniej i zachodniej znajdują się parkingi oraz drogi dojazdowe. Działka stanowi fragment osiedla mieszkaniowego "L.", pozostały teren pokryty, trawnikami oraz punktowo drzewami i krzewami z nasadzeń, a także przecięty, licznymi chodnikami pieszymi - głównie stanowiącymi dojście do ww. budynku.
Uwzględniając powyższe Wojewoda uznał, że podniesione w odwołaniu zarzuty dotyczące braku precyzyjnego ustalenia i zbadania celu wywłaszczenia nie znajdują żadnego oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Wbrew twierdzeniom odwołującej się organ I instancji precyzyjnie określił cel wywłaszczenia oraz w sposób należyty ustalił, że doszło do jego realizacji.
W skardze z [...] sierpnia 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o uchylenie powyższej decyzji Wojewody i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
W argumentacji skargi skarżąca zarzuciła, że w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji nie znalazło się ustalenie i precyzyjne wskazanie, jaka część składowa osiedla mieszkaniowego miała się znaleźć na działce skarżącej. W jej przekonaniu, dopiero to było by podstawą do sprawdzenia czy ten cel, dla którego zostało dokonane wywłaszczenie został faktycznie na tej działce zrealizowany. W ocenie skarżącej, cel publiczny, dla którego działka nr [...] została wywłaszczona, nie został zrealizowany. W szczególności skarżąca akcentuje, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy żadnego znaczenia nie mają plany przewidujące inne przeznaczenie lub usytuowanie budynków niż wskazane w decyzji z 1972 r. Zdaniem skarżącej, powoływanie się przez organy na plan zagospodarowania przestrzennego z 1975 r. w sytuacji gdy wywłaszczenie nastąpiło w 1973 r. jest całkowicie bez znaczenia dla sprawy. Skarżąca zwróciła uwagę, że w art. 136 ust 1 i 2 u.g.n. ustawodawca wprowadził zakaz użycia nieruchomości na inny cel niż wskazany w decyzji o wywłaszczeniu. W związku z tym skarżąca stwierdziła, że w razie powzięcia zamiaru użycia nieruchomości na inny cel organy powinny zawiadomić właściciela, który mógł zgodnie z ust. 3 ww. przepisu wystąpić do starosty o zwrot nieruchomości. Ponadto autorka skargi zarzuciła, że cel na który nieruchomość została wywłaszczona nie został zrealizowany w terminach wskazanych w art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu organ stwierdził, że skarga nie zawiera żadnych nowych okoliczności w sprawie, które zaważyłyby na możliwości jej uwzględnienia, lecz stanowi powtórzenie zarzutów podniesionych w odwołaniu, i jest jedynie polemiką z dokonanymi przez organ ustaleniami.
W piśmie procesowym z [...] kwietnia 2021 r. Prezydent Miasta [...] wniósł o oddalenie skargi wskazując, że cel wywłaszczenia – budowa osiedla mieszkaniowego - pawilonu handlowego, został zrealizowany.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I
z 23 marca 2021 r., wydanego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), zmienionej ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875).
W toku przeprowadzonej sądowej kontroli zaskarżonej decyzji, na podstawie kryterium jej zgodności z prawem i w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze, Sąd badał, czy organy prawidłowo zastosowały w sprawie przepisy prawa materialnego, a w szczególności przepisy art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 216 ust. 1 u.g.n., uzasadniające odmowę zwrotu skarżącej części opisanej na wstępie nieruchomości, stanowiącej działkę nr [...] cz. Zdaniem organów na obszarze spornej działki zrealizowany został fragment osiedla mieszkaniowego (m.in. powstał pawilon usługowy nr [...]), który jest częścią infrastruktury osiedla mieszkaniowego niezbędnej do zaspokajania potrzeb życia codziennego mieszkańców i powstały w wyniku realizacji inwestycji (G. Osiedle "C" w P.), jako celu wywłaszczenia.
Kwestionując to stanowisko skarżąca przede wszystkim zarzuciła, że organy obu instancji nie ustaliły i precyzyjnie nie wskazały, jaka część osiedla mieszkaniowego miała znaleźć się na działce skarżącej. Zdaniem skarżącej obowiązkiem organów było precyzyjne ustalenie jakie miało być przeznaczenie spornej działki w 1973 r., a następnie jakie jest jej obecne przeznaczenie. Te ustalenia byłyby podstawą do sprawdzenia, czy cel dla którego zostało dokonane wywłaszczenie został faktycznie zrealizowany na tej działce.
Wobec tak zakreślonej płaszczyzny sporu na wstępie rozważań zaznaczyć należy, że sądowa kontrola zaskarżonej decyzji musi w pierwszej kolejności dotyczyć tych ewentualnych naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na prawidłowe ustalenie podstawy faktycznej rozstrzygnięć organów podatkowych. Jak trafnie wskazano w orzecznictwie, rozważania w przedmiocie zastosowania określonego przepisu prawa materialnego mają uzasadnienie dopiero na tym etapie stosowania prawa, na którym nie ma już żadnych wątpliwości, co do stanu faktycznego. Dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez organ w zaskarżonej decyzji jest prawidłowy albo, że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany w sprawie przepis prawa materialnego (wyrok NSA z dnia 2 lutego 2018 r., I FSK 579/16; wyrok ten i orzeczenia powołane w dalszej części uzasadnienia dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Dokonując oceny wskazanych zarzutów kwalifikowanych jako naruszenia przepisów postępowania, Sąd miał na uwadze wyrażony w piśmiennictwie pogląd, według którego, chodzi tu o pewne wady stosowania przez organy regulacji proceduralnych, które mogą polegać na:
- niedopełnieniu przez organy obowiązków wynikających z tych regulacji,
- uniemożliwieniu stronie skorzystania z zawartych w tych regulacjach uprawnień,
- błędnej wykładni poszczególnych przepisów regulacji proceduralnej stosowanej przez organ (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. prof. R. Hausera i prof. M. Wierzbowskiego, Wyd. C.H. Beck W-wa 2011, s. 529).
Wszystkie wymienione wyżej postaci naruszeń, muszą mieć jednak wspólną cechę istotności, co oznacza, że gdyby organ nie naruszył prawa, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja o innej treści. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wpływanie istotne na wynik sprawy, to prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia, a więc ukształtowanie w nich stosunku administracyjnego, materialnego lub procesowego. Sąd uchylając z tych powodów decyzję lub postanowienie musi wykazać, że gdyby nie było stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne (por. wyrok NSA z 14 lutego 2013 r., sygn. akt I GSK 363/12, wyrok NSA z 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1490/11). Podkreśla się także, że aby jednoznacznie uznać, że tego rodzaju naruszenie wystąpiło, nieodzowne jest wykazanie przez stronę, że wytykane naruszenie taki wpływ mogło mieć.
Mając powyższe na uwadze Sąd zważył, że w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu skonstruowanym stosownie do wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a.
W ocenie Sądu organy zgromadziły obszerny materiał dowodowy i przeprowadziły niezbędne w sprawie czynności dowodowe (w tym oględziny spornej nieruchomości), co pozwala twierdzić, że zebrane dowody pozwalają na ustalenie istotnych w sprawie okoliczności faktycznych (w zasadzie bezspornych) i rozstrzygnięcie sprawy. Zdaniem Sądu organy nie naruszyły art. 77 § 1 k.p.a. Sporne stanowiska w tej sprawie wynikają natomiast z odmiennej oceny tych dowodów, w kontekście ustawowych przesłanek warunkujących zasadność zwrotu uprzednio wywłaszczonej nieruchomości. Zawarte w skardze zarzuty oceniać zatem należy w świetle art. 80 k.p.a.
Skarżąca zarzucając naruszenie przepisów postępowania kwestionuje prawidłowość ustalenia przez organy podatkowe podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Wskazanie istotnych w sprawie ustaleń faktycznych wymaga uprzedniego wyjaśnienia materialnoprawnych podstaw rozstrzygnięcia, które determinują zakres postępowania dowodowego i wyznaczają istotne dla rozstrzygnięcia sprawy fakty, zdarzenia i okoliczności.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowi art. 136 ust. 3
i 137 u.g.n. Rozważania dotyczące podstaw zwrotu rozpocząć należy od wyjaśnienia, że zgodnie z art. 136 ust. 1 i 2 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji
o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia
o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.
W myśl art. 137 u.g.n. (według obecnego brzmienia) nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Jeżeli w przypadku, o którym mowa w art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.
Ponadto zgodnie z art. 216 ust. 1 u.g.n., przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 10, poz. 64 z 1974 r., dalej u.z.t.w.n.).
Na tle powołanych przepisów w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jeżeli nie ma już tego celu publicznego do zaspokojenia, tym samym dla właściciela (Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego) nie ma już uzasadnienia dalsze wykorzystywanie wywłaszczonej nieruchomości. Wywłaszczenie jest uzasadnione dopóty, dopóki trwa cel wywłaszczenia. W wyroku z dnia 24 października 2001 r. wydanym w sprawie o sygn. akt SK 22/01 (OTK 2001, nr 7, poz. 216) Trybunał Konstytucyjny stwierdził m.in., że nakaz dokonywania wywłaszczenia "jedynie na cele publiczne" tworzy nierozerwalny związek pomiędzy określeniem tych celów w decyzji o wywłaszczeniu i faktycznym sposobem użycia wywłaszczonej rzeczy. Wywłaszczenie jest bowiem zgodne z Konstytucją, jeśli jest konieczne (niezbędne) dla realizacji celu publicznego. Cel wywłaszczenia i jego konstytucyjna legitymacja polega na tym, że wywłaszczona nieruchomość powinna zostać oddana dla realizacji określonego przed wywłaszczeniem przedsięwzięcia publicznego. Jak długo wywłaszczone rzeczy (prawa) nie są przekazywane na cel publiczny uzasadniający wywłaszczenie, tak długo nie został osiągnięty cel wywłaszczenia i tak długo działanie organów państwa stanowi ingerencję w prawo własności, która nie ma konstytucyjnej legitymacji.
W judykaturze podkreśla się także, że rozstrzygnięcie sprawy wywołanej wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest uzależnione wyłącznie od zaistnienia lub nie przesłanek z art. 136 i 137 u.g.n. W postępowaniu tym nie bada się legalności aktu, na podstawie którego nastąpiło odjęcie prawa własności, ani też kwestia ta nie jest zagadnieniem wstępnym dla rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu. Jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany na wywłaszczonej nieruchomości i to niezależnie od terminu jego realizacji, to nie ma podstaw do zwrotu nieruchomości, a więc również do stosowania art. 137 ust. 1 u.g.n. Wskazane wyżej regulacje mają zastosowanie tylko wtedy, gdy nie został zrealizowany cel wywłaszczenia. Z przepisów u.g.n. wynika, że podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej obiektywnie stwierdzona zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Podstawą oceny zbędności jest wyłącznie okoliczność faktyczna zrealizowania celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej. Akcentuje się także, że jedną z gwarancji ustawowych, że odjęte prawo własności na rzecz Skarbu Państwa zostanie wykorzystane zgodnie z celem wywłaszczenia, jest instytucja zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel uzasadniający jej wywłaszczenie. Zbędność na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu należy oceniać zatem przez pryzmat sposobu korzystania z wywłaszczonej nieruchomości, bowiem cel decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości powinien być identyczny ze sposobem dalszego korzystania z tej nieruchomości (por. wyrok WSA w Poznaniu z 16 maja 2019 r., IV SA/Po 1133/18, i powołane tam orzecznictwo).
Przed przystąpieniem do analizy przesłanki zastosowania w sprawie art. 136 ust. 3 u.g.n., w pierwszej kolejności podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym, ocena zbędności nieruchomości, dokonywana w kontekście terminów wskazanych w art. 137 u.g.n., nie odnosi się do wywłaszczenia, która miało miejsce przed wejściem w życie ww. przepisu (s. 10 zaskarżonej decyzji; tak też NSA w wyroku z 12 grudnia 2019 r., I OSK 3453/18).
Ustalając, czy istnieją w sprawie przesłanki do zastosowania art. 136 ust. 3 u.g.n. w związku z art. 216 ust. 1 u.g.n., przytoczyć należy istotne w tej kwestii okoliczności faktyczne.
Bezsporny w sprawie jest ustalony przez organy aktualny stan przedmiotowej działki oraz sposób jej zagospodarowania i faktycznego użytkowania. Działka nr [...] cz. zajęta jest w części środkowej pod budynek usługowy, dwukondygnacyjny z przyziemiem, z wewnętrznym dziedzińcem, tzw. "B". Od strony wschodniej i zachodniej znajdują się parkingi oraz drogi dojazdowe. Działka stanowi fragment osiedla mieszkaniowego "L. ", pozostały teren porośnięty jest trawnikiem oraz punktowo drzewami i krzewami z nasadzeń, a także przecięty licznymi chodnikami pieszymi, głównie stanowiącymi dojście do ww. budynku. Szczegółowy opis działek przedstawił organ I instancji na s. [...] decyzji, według stanu na dzień przeprowadzenia ostatnich oględzin nieruchomości w dniu [...] sierpnia 2019 r.
W kontekście okoliczności faktycznych tej sprawy Sąd zwraca uwagę, że celu wywłaszczenia należy poszukiwać w samym akcie wywłaszczenia, a w razie braku wskazania celu w tym akcie, należy odnieść się do innych dokumentów. Punktem wyjścia do dalszych rozważań musi być zatem treść umowy sprzedaży zawartej w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. (akt notarialny z [...] marca 1973 r. (Rep. A.II.nr [...])), której stroną był m.in. A. S. (spadkodawca skarżącej). W § 2 lit a) tej umowy powołano decyzję Prezydium Rady Narodowej m. P., Wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury z [...] lipca 1972 r. (nr [...]), zatwierdzającą plan realizacyjny budowy G. , a stawająca do aktu notarialnego w imieniu Skarbu Państwa – Prezydium Rady Narodowej m. P. oświadczyła, że opisana w tym akcie notarialnym nieruchomość (KW nr [...]) znajduje się na terenie tej inwestycji. W umowie nie określono w inny sposób celu wywłaszczenia (k. [...] akt admin.).
W aktach administracyjnych znajduje się Decyzja Prezydium Rady Narodowej m. P., Wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury z [...] lipca 1972 r. (nr [...]), wydana po rozpatrzeniu wniosku o zatwierdzenie planu realizacyjnego inwestycji G. Osiedle "C", która zatwierdza ten plan z warunkami wyszczególnionymi w załączniku do tej decyzji (k. [...] akt admin.).
Istotny w sprawie jest także tekst miejscowego planu szczegółowego zagospodarowania G. w P. (Plan perspektywiczny) – k. [...]. Na stronie [...] tego dokumentu (k. [...] akt admin.) znajdują się ustalenia dotyczące jednostki "C". W ramach ustaleń ogólnych stwierdzono, że w jednostce "C" podstawową funkcję stanowi mieszkalnictwo o dużej intensywności. W programie szczegółowym wymieniono: szkoły podstawowe, przedszkola, żłobki, ogrody dziecięce, ogrody osiedlowe, sport osiedlowy, stację paliw, warsztat osiedlowy. W tzw. ośrodkach usługowych wymieniono handel, gastronomię, rzemiosło usługowe, biura administracji osiedla, pomieszczenia kulturalne, przychodnie rejonowe, apteki, publiczne WC.
Powyższe ustalenia dla poszczególnych terenów jednostki "C" zestawiono w formie tabeli (s. [...] planu, k. [...] v akt admin.). Obok ww. obiektów wymieniono tam także zieleń podstawową (ogród osiedlowy, ogród dziecięcy i sport osiedlowy), a także parkingi i garaże osiedlowe.
Do tego dokumentu odniósł się organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji ustalając, że działka nr [...] oznaczona była symbolami: [...] (tereny z przeznaczeniem na parking i garaże osiedlowe), [...] (tereny z przeznaczeniem na budownictwo mieszkaniowe o dużej intensywności), [...] (tereny z przeznaczeniem na ośrodek usługowy), [...] (tereny z przeznaczeniem na zieleń podstawową (ogród osiedlowy, ogród dziecięcy, sport osiedlowy), [...] (tereny z przeznaczeniem na zieleń parkową).
Odnosząc się do analizy załącznika graficznego do powołanej wyżej decyzji z dnia [...] lipca 1972 r., organ II instancji stwierdził, że na aktualnej działce nr [...] w ramach inwestycji związanej z budową G. zaplanowano m.in. budowę budynków usługowych w zakresie: oświaty, zdrowia i opieki społecznej, handlu, żywienia, rzemiosła, administracji, garaży; infrastrukturę towarzyszącą (ścieżki, ulice) oraz fragmenty budynków [...] kondygnacyjnych. Na mapie stanowiącej plan nie skonkretyzowano jednak dokładnego przebiegu infrastruktury osiedlowej takiej jak np. zieleń, ławki, alejki. Organ Odwoławczy zauważył, że brak wskazania, w tym planie, dokładnego umiejscowienia dróg, zieleni i niektórych budynków, wynika m.in. ze zwiększonego stopnia ogólności tego planu.
Ponadto organy ustaliły, że budowa pawilonu usługowo-handlowego nr [...] została zakończona na przełomie lat 1979-1980 r., wybudowana została również infrastruktura towarzysząca, co wynika z włączonych w poczet materiału dowodowego zdjęć lotniczych. Pawilon usługowy nr [...], a obecnie Dom Kultury "B" jest miejscem oferującym szeroki wachlarz zajęć sportowych, muzycznych, plastycznych, tanecznych, informatycznych i innych dla dzieci, młodzieży, dorosłych i seniorów. Dom Kultury daje również możliwość wynajmu sal na uroczystości rodzinne, zebrania, imprezy, szkolenia, prezentacje i prelekcje. Ponadto mieści się tutaj [...] lokali użytkowych w tym [...] przedszkola, [...] punkty krawieckie, szkoła językowa dla dzieci, kosmetyczka, sklep papierniczo-zabawkowy, poczta, punkt foto, drogeria, apteka, [...] sklepy spożywczo-przemysłowe, stomatolog, punkt usług stolarskich, sklep z odzieżą, sklep z tkaninami, biuro rachunkowe i tłumaczeń, stylizacja i pielęgnacja zwierząt oraz protetyka, gabinet bioenergoterapeutyczny, diagnostyka i sprzedaż aparatów słuchowych, a także magazyny i pomieszczenia gospodarcze.
W świetle dokonanych ustaleń, w ocenie Sądu za bezzasadny uznać należy zarzut nieprecyzyjnego ustalenia przeznaczenia spornej działki. Organy poczyniły ustalenia, które wynikały ze zgromadzonych dowodów. Nieuzasadnione jest oczekiwanie skarżącej, że w sytuacji, w której w 1973 roku przedmiotowa nieruchomość podlegała innym oznaczeniom geodezyjnym (dawne parcele nr [...]; działka nr [...]) i wobec powołanej wyżej treści umowy z [...] marca 1973 r., możliwe będzie zrekonstruowanie "celu wywłaszczenia" odrębnie do każdej części nieruchomości, stanowiącej obecnie część działki nr [...].
Sąd podziela ustalenia i ocenę organów, że celem wywłaszczenia była realizacja konkretnej inwestycji (G. Osiedle "C"), która miała powstać na obszarze wywłaszczonej nieruchomości.
W kontekście tych ustaleń na szczególne podkreślenie zasługuje wyrażony w orzecznictwie pogląd, według którego, jeżeli celem wywłaszczenia było osiedle mieszkaniowe, to ścisłe ustalanie celu wywłaszczenia, w sensie ustalania konkretnych obiektów lub elementów infrastruktury, jakie miały powstać na nieruchomości wywłaszczonej, nie jest konieczne. Podkreśla się także, że gdy celem wywłaszczenia była budowa tzw. obiektów stanowiących infrastrukturę złożoną, w tym wieloetapową, która jest realizowana przez dłuższy czas, a w związku z tym może podlegać różnym modyfikacjom, budowa tego rodzaju założeń uzasadnia przyjęcie stanowiska, iż poszczególne obiekty, wchodzące w skład takiej złożonej lub wieloletniej infrastruktury technicznej, stanowią jedynie element owej inwestycji. Dotyczy to zwłaszcza osiedli mieszkaniowych, które są traktowane jako pewny, swego rodzaju, mikroorganizm urbanizacyjny, rządzący się szczególnymi zasadami, to jest uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców. Z tego względu nie można - co do zasady - wykluczyć możliwości by na terenie osiedlowym, w miejscu, które pierwotnie było przeznaczone pod konkretny obiekt osiedlowy lub określony użytek, powstał inny obiekt albo inna przestrzeń, spełniająca aktualnie potrzeby mieszkańców osiedla (wyrok NSA z 22 stycznia 2020 r., I OSK 3608/18 i powołane tam orzecznictwo; wyrok WSA w Poznaniu z 17 maja 2018 r., IV SA/Po 29/18).
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela także wyrażone w judykaturze stanowisko, zgodnie z którym, celu wywłaszczenia dokonanego w dość odległej przeszłości nie można interpretować, w szczególności co do precyzji użytych w decyzji czy innym akcie wywłaszczeniowym sformułowań, według aktualnych standardów. W przeszłości cel wywłaszczenia określany był na ogół ogólnikowo. Tak też należy interpretować to pojęcie obecnie. Nie jest koniecznym ustalanie, jakie konkretnie miało być przeznaczenie wywłaszczanego terenu, jeżeli w akcie wywłaszczeniowym wskazywano, że miała być to np. budowa osiedla czy miasta. Dla uznania, że cel wywłaszczenia zrealizowano wystarczy wykazać, iż dany obszar został zagospodarowany jako przestrzeń osiedlowa czy miejska (wyrok WSA w Krakowie z 18 lutego 2020 r., II SA/Kr 1528/19).
W okolicznościach faktycznych tej sprawy cel wywłaszczenia został zrealizowany, skoro na wywłaszczonej nieruchomości znajdują się konkretne obiekty infrastruktury osiedlowej oraz tereny zielone, wymienione w powołanym wyżej planie szczegółowego zagospodarowania G. w P..
Nie mogły zatem znaleźć w sprawie zastosowania przepisy
art. 136 ust. 3 w związku z art. 216 ust. 1 u.g.n.
Z tej przyczyny za nie mające istotnego znaczenia dla wyniku tej sprawy uznać należy szerokie rozważania skarżącej poświęcone problematyce zmiany pierwotnego celu wywłaszczenia nieruchomości i wdrożenia trybu zawiadomienia poprzedniego właściciela nieruchomości o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (s. [...] skargi).
W podsumowaniu przeprowadzonej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że organy administracyjne zgromadziły w sprawie wyczerpujący materiał dowodowy, który należycie oceniły, dokonując (bez istotnego naruszenia przepisów postępowania) prawidłowych ustaleń faktycznych, a w konsekwencji właściwie zastosowały powołane na wstępie przepisy prawa materialnego, dokonując ich prawidłowej wykładni.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę