I SA/Po 600/18

I SA/Po 600/18 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2018-11-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-07-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Dominik Mączyński /przewodniczący/
Monika Świerczak
Waldemar Inerowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 898/22 - Wyrok NSA z 2022-11-22
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1314
art. 27 par. 1 pkt 9, art. 33 par. 1 pkt 4 i 6
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 119 pkt 3, art. 120, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dominik Mączyński Sędziowie Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 08 listopada 2018 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za niezasadny zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w P. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec X. S.A. z siedzibą w P. (dalej jako: "spółka", "zobowiązana" lub "skarżąca") na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r., nr [...], wystawionego przez Prezydenta Miasta [...], obejmującego zaległości w podatku od nieruchomości od osób prawnych za wrzesień 2017 r. w kwocie należności głównej [...] zł. Zawiadomieniem z dnia 23 listopada 2017 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku [...] S.A. Wskazane zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało doręczone spółce w dniu 29 listopada 2017 r.
Pismem z dnia [...] r. zobowiązana wniosła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jako ich podstawę wskazała art. 33 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm. - w skrócie: "u.p.e.a.").
W uzasadnieniu zarzutów spółka stwierdziła, że egzekwowana zaległość podatkowa jest niezasadna, gdyż nieruchomość, której dotyczy egzekwowany obowiązek, jest wyłącznie formalnie własnością spółki. Zobowiązana wskazała, że C. S.A. (a wraz z nią korzystający z nieruchomości jej kontrahenci) kwestionuje ważność zawartej ze spółką w dniu 17 października 2014 r. ugody. W związku z tym zobowiązana uznała, że nie jest faktycznym właścicielem nieruchomości. Ponadto spółka, na podstawie art. 35 § 1 i art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., zażądała zawieszenia postępowania egzekucyjnego, a następnie jego umorzenia.
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], uznał wniesiony przez spółkę zarzut za nieuzasadniony.
W motywach rozstrzygnięcia organ egzekucyjny w pierwszej kolejności wskazał, że Prezydent Miasta [...] postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], uznał zarzuty spółki za niezasadne, albowiem z zapisów księgi wieczystej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] jednoznacznie wynika, że to spółka jest właścicielem nieruchomości. Ponadto wierzyciel wskazał, że spółka w dniu 16 lutego 2017 r. złożyła deklarację, w której zgłosiła do opodatkowania posiadane nieruchomości, skutkiem czego zgodnie z obowiązującymi procedurami organ podatkowy dochodzi należnego mu podatku, wystawiając upomnienie, a następnie tytuł wykonawczy.
Uznając za bezzasadny zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej organ egzekucyjny wskazał, że na mocy aktu notarialnego z dnia [...] października 2014 r., Rep. A nr [...], spółka nabyła własność nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] (KW nr [...]), co znajduje pełne potwierdzenie we wpisie w II Dziale ww. księgi wieczystej. Jednocześnie organ zaznaczył, że wpis ten stanowi podstawę dla organu podatkowego przy ustalaniu zobowiązania podatkowego. Ponadto organ egzekucyjny podkreślił, że zobowiązana w dniu 16 lutego 2017 r. dobrowolnie złożyła deklarację na podatek od nieruchomości za 2017 r. i zgłosiła do opodatkowania posiadane nieruchomości, w tym nieruchomość położoną przy ul. [...].
Uwzględniając powyższe, a także treść art. 2 § 1 u.p.e.a., z której wynika, że podatki, do których stosuje się przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 800 - w skrócie: "O.p.") podlegają egzekucji administracyjnej, organ egzekucyjny stwierdził, że skoro Prezydent Miasta [...] jest wierzycielem należności z tytułu podatku od nieruchomości położonej na terenie jego właściwości - to właściwym trybem jej dochodzenia jest egzekucja administracyjna.
W zażaleniu z dnia [...] r. spółka wniosła o uchylenie powyższego postanowienia i umorzenie postępowania. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 33 § 1 pkt 4 i 6 u.p.e.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn. Dz. U. Z 2018 r., poz. 1445 ze zm. - w skrócie: "u.p.o.l.") z uwagi na fakt, że egzekucja administracyjna jest prowadzona w stosunku do podmiotu, który nie był zobowiązany do rozliczenia podatku od nieruchomości. W uzasadnieniu żaląca się podniosła, że co prawda była właścicielem nieruchomości, jednak nie była jej posiadaczem samoistnym. Z tej okoliczności spółka wywiodła, że w rzeczywistości obowiązek podatkowy z tytułu podatku od nieruchomości ciążył na posiadaczu samoistnym.
Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy w pełni podzielił rozważania i argumentację organu I instancji zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W szczególności organ II instancji podniósł, że należności objęte skierowanym do egzekucji administracyjnej tytułem wykonawczym stanowią podatek od nieruchomości i wynikają ze złożonych przez spółkę deklaracji podatkowych oraz wpisów w księdze wieczystej nieruchomości. Zaznaczając, że przepisy u.p.e.a. stanowią, że dopuszczalna jest egzekucja tego rodzaju należności, organ II instancji uznał zarzut spółki w tym zakresie jest niezasadny.
Odmowa uznania zarzutu złożonego na postawie art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a., zdaniem organu odwoławczego, jest równoznaczna z odmową umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.
Odnosząc się z kolei do zarzutu określonego w art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a. traktującego o błędzie co do osoby zobowiązanego, organ II instancji zauważył, że zarzut ten został podniesiony dopiero na etapie zażalenia, nie był natomiast rozpatrywany ani przez organ egzekucyjny, ani przez organ wierzycielski. Odwołując się do art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - w skrócie: "K.p.a."), organ II instancji podkreślił, że istota dwuinstancyjności polega na dwukrotnym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy przez dwa organy administracyjne różnych stopni, albowiem konieczne jest utrzymanie tożsamości sprawy rozpatrywanej przez organy obu instancji. Z powyższego wywiódł, że rozpatrywanie zarzutu, który nie został zgłoszony w postępowaniu pierwszoinstancyjnym stanowiłoby naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Z tego też względu zarzut błędu co do osoby zobowiązanego, w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, nie mógł zostać rozpatrzony w niniejszym postępowaniu.
W skardze z dnia [...] r. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, spółka, reprezentowana przez doradcę podatkowego, wniosła o uchylenie powyższego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:
1) art. 138 § 2 w zw. z art. 144 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji,
2) art. 33 § 1 pkt 4 i 6, art. 59 § 1 pkt 2, 4 i 7 u.p.e.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.o.l. polegające na ich niezastosowaniu i dokonaniu czynności egzekucyjnej w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone z uwagi na fakt, iż zobowiązanie w podatku od nieruchomości w stosunku do skarżącej nie istniało, zaś postępowanie egzekucyjne jest prowadzone w stosunku do niewłaściwego podmiotu - skarżącej - która w związku z tym, iż nie była posiadaczem samoistnym nieruchomości nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że w toku postępowania wielokrotnie podnosiła, że we wrześniu 2017 r. była właścicielem nieruchomości, ale faktycznym posiadaczem samoistnym był inny podmiot - C. S.A. W związku z tym skarżąca stwierdziła, że skoro faktycznie nieruchomością władał inny podmiot niż właściciel, to organ egzekucyjny powinien uwzględnić jej argumenty i umorzyć postępowanie egzekucyjne. W sprawie doszło bowiem do naruszenia art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.o.l., gdyż nieruchomością władał faktycznie posiadacz samoistny (podmiot inny niż właściciel), który powinien być uznany za podatnika podatku od nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności stanowiska organu egzekucyjnego w kwestii uznania za nieuzasadniony zarzutu egzekucyjnego – niedopuszczalności egzekucji administracyjnej.
Na wstępie należy zaznaczyć, że procedura ustanowiona w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co do zasady nie służy ustaleniu bądź określeniu obowiązków zobowiązanego, a przymusowemu wykonaniu tych obowiązków w drodze egzekucji. Postępowanie egzekucyjne jest szczególnym typem postępowania administracyjnego, mającego własne instytucje procesowe i środki zaskarżenia. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym przepisy K.p.a. mają odpowiednie zastosowanie, co oznacza, że zakres ich stosowania uzależniony jest od konkretnej kwestii powstałej w toku postępowania egzekucyjnego i w sytuacji, która nie jest wprost, bądź odmiennie uregulowana w ustawie egzekucyjnej (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 9 maja 2013 r., I SA/Ol 152/13, wyrok ten oraz orzeczenia powołane w dalszej części uzasadnienia dostępne są na stronie internetowej:orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić też należy, że w postępowaniu tym, przy pewnej ochronie praw zobowiązanego, dominuje jednak interes wierzyciela.
Podstawowym środkiem ochrony zobowiązanego przed niezasadnym bądź niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji są zarzuty, których katalog ma charakter zamknięty i zawarty został w przepisie art. 33 u.p.e.a. Zarzuty zgłaszane są organowi egzekucyjnemu i do tego organu należy ostateczne rozstrzygnięcie o zasadności bądź bezzasadności czy też niedopuszczalności zarzutów. Zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej są sformalizowanym środkiem prawnym, a ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do rozpoznania sprawy i wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Zarzuty te można składać tylko z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 33 u.p.e.a. Obowiązuje przy tym siedmiodniowy termin na zgłoszenie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym (art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem zaskarżenia, który służy zobowiązanemu w fazie wszczęcia tego postępowania. Oznacza to, że nie można podnosić nowych zarzutów na dalszych etapach postępowania. Postępowanie w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym może toczyć się jedynie w ramach nakreślonych przez zgłaszającego te zarzuty w terminie otwartym na ich wniesienie. Na skutek wniesionych zarzutów uruchamiane jest postępowanie przewidziane w art. 34 u.p.e.a. Obowiązkiem zobowiązanego jest wskazanie podstawy zarzutu, a więc faktu lub prawa mieszczącego się w dyspozycji przepisu art. 33 u.p.e.a. Wskazanie podstawy zarzutu wiąże organ egzekucyjny (wyrok NSA z dnia 16 lutego 2016 r., II FSK 3862/13, i powołane tam orzecznictwo).
Wobec przedstawionej wyżej charakterystyki postępowania egzekucyjnego i odrębnego trybu rozpoznawania zarzutów zobowiązanego, szczególnie podkreślić należy, że w ramach tego postępowania co do zasady nie podlegają rozpoznaniu zarzuty, które winny być podniesione w ramach zwykłej procedury odwoławczej, realizowanej poza postępowaniem egzekucyjnym. Postępowanie wywołane zarzutami w trybie art. 33 tej ustawy nie może bowiem prowadzić do podważenia ostatecznych rozstrzygnięć organów podatkowych, wydanych w toku postępowania podatkowego – jako postępowania rozpoznawczego, a więc poza postępowaniem egzekucyjnym, które ma charakter postępowania wykonawczego, zmierzającego do realizacji tytułu wykonawczego.
Odnosząc się do zgłoszonego przez skarżącą, na podstawie art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a., zarzutu niedopuszczalności egzekucji zwrócić należy uwagę, że w judykaturze zgodnie przyjmuje się, że egzekucja administracyjna jest dopuszczalna, gdy łącznie spełnione zostaną podmiotowe i przedmiotowe warunki jej prowadzenia. Do przesłanek podmiotowych zalicza się wszystkie wymogi związane z uczestnikami tego postępowania. Przez pojęcie przesłanek przedmiotowych rozumie się dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej z uwagi na egzekwowany obowiązek, jego charakter prawny. W postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny nie jest uprawniony do merytorycznego badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 in fine u.p.e.a.), a dopuszczalny ustawą zakres badania przez organ egzekucyjny tytułu wykonawczego wskazuje, że badanie to ma charakter formalny. W szczególności organ egzekucyjny nie może uwzględnić z urzędu tego rodzaju okoliczności uzasadniających umorzenie egzekucji, które mogą być zgłoszone jedynie w zarzutach zobowiązanego (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.) lub też wynikać z żądania wierzyciela (art. 59 § 1 pkt 2 lub 9 w związku z § 4 u.p.e.a.; por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2012 r., II FSK 945/11, wyrok NSA z dnia 2 października 2009 r., II FSK 689/08).
Przyczyny niedopuszczalności egzekucji, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. mają charakter formalny. Jako przykłady takich zarzutów wskazuje się w orzecznictwie na dopuszczalność egzekucji sądowej w stosunku do danego obowiązku czy też niemożność jej prowadzenia z uwagi na posiadany przez zobowiązanego immunitet. Niedopuszczalność ta musi wynikać z przepisów prawa, wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji takiego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej bądź prowadzenia egzekucji w stosunku do osoby posiadającej konkretne przymioty (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2011 r., II FSK 461/10).
Wychodząc z powyższych założeń Sąd uznał, że sformułowany przez skarżącą zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca przez postawienie tego zarzutu w istocie zmierza do tego, aby to organ egzekucyjny badał, czy skarżącą obciąża obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości. Zdaniem Sądu tak uzasadniony zarzut jest zbyt daleko idący. Bezsporne w sprawie jest, co wynika także ze stanowiska wierzyciela, że skarżąca jest ujawnionym w księdze wieczystej właścicielem nieruchomości i dobrowolnie złożyła deklarację na podatek od nieruchomości za 2017 r. Nie ma w sprawie wątpliwości kto jest wierzycielem (Prezydent Miasta [...]), nie ma też wątpliwości w kwestii istnienia obowiązku podatkowego i zaległości podatkowej, w związku z istnieniem której wystawiono tytuł wykonawczy. A zatem egzekucja administracyjna jest co do zasady dopuszczalna, a organ egzekucyjny nie ma podstaw, aby na etapie tego postępowania podważać treść tytułu wykonawczego, przez badanie kwestii samoistnego posiadania przedmiotowych nieruchomości przez inny podmiot.
Sąd podziela ponadto stanowisko organu odwoławczego w kwestii braku podstaw prawnych do rozpoznania kolejnego zarzutu (art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), zgłoszonego dopiero na etapie postępowania odwoławczego. Podkreślenia wymaga, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji są powszechnie uznawane za szczególny środek zaskarżania charakterystyczny tylko i wyłącznie dla postępowania egzekucyjnego w administracji. Przede wszystkim należy podkreślić brak dewolutywności tego środka zaskarżenia, który rozpatrywany jest przez organ egzekucyjny prowadzący postępowanie. Te szczególne unormowania powodują, że zarzuty są środkiem prawnym przysługującym w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a nie w jego toku. Po upływie siedmiodniowego terminu zobowiązany może jedynie skorzystać z możliwości obrony przed egzekucją poprzez przedstawienie organowi egzekucyjnemu dowodów stwierdzających m.in. wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku w trybie art. 45 u.p.e.a. Nie stanowią one zatem środka prawnego, który byłby w każdym czasie alternatywny lub konkurencyjny dla innych instytucji możliwych do wdrożenia po upływie terminu z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Uchybienie terminu do wniesienia zarzutów powoduje ich bezskuteczność.
W podsumowaniu sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, albowiem przy jego wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, które mogłyby lub miały istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 w związku z art.119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.