I SA/Po 600/14

I SA/Po 600/14 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2015-02-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2014-07-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Karol Pawlicki
Katarzyna Nikodem
Waldemar Inerowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II GSK 1733/15 - Wyrok NSA z 2016-06-30
II GZ 542/14 - Postanowienie NSA z 2014-09-23
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 749
art. 162,
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
Dz.U. 2012 poz 270
art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c,  art. 200, art. 205 par. 2,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Karol Pawlicki Protokolant: st. sekr. sąd. Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2015 r. sprawy ze skargi [...] spółka jawna (dawniej [...] spółka jawna) na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w [...] na rzecz skarżącej Spółki kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Celnego w P. decyzją z dnia [...], nr [...], wymierzył X. Spółka Jawna A. M., P. M. z siedzibą w X., karę pieniężną w wysokości [...] zł z tytułu urządzenia, bez wymaganego zezwolenia, gry hazardowej, tj. loterii promocyjnej o nazwie "[...]" podczas targów [...], organizowanych w okresie od [...] do [...] 2010 r. na terenie [...].
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w loterii brały udział wyłącznie osoby, które złożyły u strony, w okresie zorganizowania targów, pisemne zamówienie na [...] (fotel do zabiegów [...] z oprzyrządowaniem). Istniał również warunek, że osoba, która wylosowała nagrodę główną ([...] typu [...] o wartości [...] zł), aby ją otrzymać zobowiązana była do wpłacenia w okresie odbywania się targów, zaliczki na zamówiony towar. Stwierdzono, że wartość nagród dodatkowych wyniosła łącznie [...] zł. Ustalono, że w loterii wzięło udział 8 osób. Organ celny stwierdził, że X. Sp. j., jako organizator, urządzała loterię promocyjną "[...]" bez uzyskania zezwolenia Dyrektora Izby Celnej w P., jako organu właściwego ze względu na właściwość miejscową obszaru, na którym urządzono loterię i na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 1 ustawą z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm. - w skrócie: "u.g.h.") podlega karze pieniężnej. Wysokość tej kary wynosi 100% przychodu uzyskanego z urządzanej gry. Ustalono, że uczestnicy loterii, za zamówione [...], dokonali wpłat na łączną kwotę [...] zł. Przyjęto, że kwota ta stanowiła przychód organizatora z urządzanej loterii i stanowiła podstawę do orzeczenia kary.
Powyższa decyzja została skutecznie doręczona Spółce w dniu [...], w trybie art. 150 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm. - w skrócie: "O.p.").
Pismem z dnia [...] A. M. i P. M. - wspólnicy Y. Sp. j. (dawniej X. Spółka Jawna A. M., P. M.), reprezentowani przez pełnomocnika, wystąpili do Dyrektora Izby Celnej w P. z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji. Wraz z wnioskiem złożyli odwołanie.
W argumentacji wniosku wspólnicy Spółki podnieśli, że zbieg wielu, niezależnych od nich przyczyn, wpłynął na nieodebrania przesyłki zawierającej decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...]. Jako powody nieodebrania przesyłki w terminie wskazali: 1) zwolnienie lekarskie związane z zagrożoną ciążą, a następnie urlop wypoczynkowy pracownicy Spółki - J. A., wspólnie z którą A. M. prowadzi obsługę administracyjną działalności gospodarczej Spółki; 2) konieczność sprawowania przez A. M. opieki nad długotrwale chorującym ojcem - S. M., w związku z nasileniem się jego choroby; 3) zaburzenia psychiczne na tle [...] u brata A. M.; 4) nieobecność P. M. w siedzibie Spółki spowodowana była kontaktami z klientami, tj. z dostawcami i odbiorcami. W ocenie wnioskodawców, zaniechanie przez nich odbioru zaskarżonej decyzji spowodowane było siłą wyższą, na którą nie mieli żadnego wpływu. Na potwierdzenie zaistnienia w/w przyczyn, do wniosku dołączyli: umowę o pracę z J. A. oraz kartę informacyjną jej leczenia szpitalnego, wyniki badania oraz konsultacji neurologicznej ojca A. M., a także skierowania jej brata do szpitala psychiatrycznego i karty z izby przyjęć szpitala [...]. Wnioskodawcy wskazali także, że skan decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...], nr [...], został im przesłany pocztą elektroniczną w dniu 14 lutego 2014 r., wobec czego, stwierdzili, że zachowali 7-dniowy termin, o którym mowa w art. 162 § 1 O.p.
Dyrektor Izby Celnej w P. postanowieniem z dnia [...], nr [...], odmówił Y. Sp. j. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...], nr [...].
W motywach rozstrzygnięcia organ celny stwierdził, że Spółka nie spełniła jednej z przesłanek warunkujących uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu, tj. przesłanki braku winy w uchybieniu terminu. Wskazano, że Spółka winna była uprawdopodobnić, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy, a zatem, w realiach badanej sprawy, że dopełnienie czynności procesowej było niemożliwe z powodu przeszkody nagłej i nie do przezwyciężenia. Za taką przeszkodę organ nie uznał zarówno wyjazdów służbowych P. M. do dostawców i odbiorców, nieobecności jego żony z powodu opieki nad długotrwale chorującymi ojcem i bratem, jak i urlopu wypoczynkowego pracownika Spółki. Podniesiono także, że brak winy w uchybieniu terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy przeszkody nie można było usunąć nawet przy dołożeniu wszelkich starań możliwych w danych warunkach. Organ stwierdził, że trudno uznać za racjonalne takie zaplanowanie pracy w działającej firmie, że w biurze nie przebywała przez 14 dni, nawet w ograniczonych godzinach w ciągu dnia, żadna z osób związanych z zarządzaniem Spółką lub prowadzeniem obsługi administracyjnej, czy sekretariatu. W tym kontekście podkreślono, że Spółka nie zapewniła odpowiedniego zastępstwa, ani nie ustanowiła pełnomocnika. Stwierdzono również, że na przesłankę braku winy można się powoływać w przypadku takiej choroby strony, która uniemożliwiała podjęcie działań nie tylko osobiście, ale i z pomocą innych osób. W sprawie natomiast taka sytuacja nie miała miejsca, gdyż Spółka jako przyczynę niezawinionego uchybienia terminu wskazała choroby lub zły stan zdrowia osób, które nie były stroną postępowania, tj. ojca i brata A. M.
W konkluzji organ podniósł, że Spółka we wniosku wskazała na zaniedbania, których można było uniknąć niewielkim wysiłkiem lub kosztem, a to oznacza, że Spółka nie może zasadnie twierdzić, iż nie ponosi winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania.
W skardze z dnia [...] złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Y. Sp. j., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o uchylenie powyższego postanowienia Dyrektora Izby Celnej w P. i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art. 162 § 1 O.p. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w wyniku przyjęcia, że skarżący nie uprawdopodobnili braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania, co skutkowało wydaniem postanowienia o odmowie przywrócenia uchybionego terminu i w konsekwencji postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.
W uzasadnieniu skargi Spółka ponownie podniosła, że brak odbioru przesyłki zawierającej decyzję, którą wymierzono Spółce karę pieniężną za urządzanie loterii bez wymaganego zezwolenia, był spowodowany przez zbieg kilku przyczyn, tj.:
1) zagrożenia ciąży pracownicy prowadzącej obsługę administracyjną Spółki. Zagrożenie ciąży trwało w okresie od [...] do dnia [...], to jest do dnia poronienia,
2) nasilenia się - na przełomie grudnia 2013 r. i stycznia 2014 r. zaawansowanego zespołu [...] 75-letniego ojca A. M. – S. M., zamieszkałego w A., które to nasilenie było wynikiem pogłębiającego się zaniku kory mózgowej,
3) nawrót zaburzeń psychicznych brata A. M. - M. M., na tle [...] na przełomie lat 2013/2014. Zaburzenia psychiczne brata były skutkiem choroby [...], która doprowadziła do jego śmierci w dniu [...].
Jednocześnie Skarżąca podniosła, że P. M. w ramach prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej zajmuje się dostawą sprzętu, jego serwisem, kontaktami z klientami - zarówno z dostawcami jak i odbiorcami - nie mając możliwości, choćby w ograniczonym zakresie, prowadzenia spraw administracyjnych Spółki.
Skarżąca odwołując się do wykładni pojęcia "uprawdopodobnienie", jako środka zastępczego, które nie daje pewności, lecz jedynie wiarygodność twierdzenia o danym fakcie, wyraziła przekonanie, że dostatecznie wykazała, iż nie ze swojej winy nie dokonała czynności.
W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Celnej w P. podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym akcie i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście sformułowanego w skardze zarzutu, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności stanowiska Dyrektora Izby Celnej w P. w kwestii uznania, że skarżąca Spółka nie wykazała braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...]. Konsekwencją tego stanowiska było wydanie postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od w/w decyzji organu I instancji, którą wymierzono Spółce karę pieniężną w wysokości [...] zł z tytułu urządzenia bez wymaganego zezwolenia gry hazardowej, tj. loterii promocyjnej o nazwie "[...]".
W ocenie Sądu, stanowisko organu odwoławczego zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy, jest błędne.
Kwestia przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej w toku postępowania podatkowego została uregulowana w art. 162 O.p., w myśl którego w razie uchybienia terminowi należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1), zaś podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, przy czym jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Wskazana regulacja prawna kreuje cztery przesłanki warunkujące możliwość przywrócenia terminu: uchybienie terminowi, wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu z zachowaniem siedmiodniowego terminu do jego złożenia (od dnia ustania przyczyny jego uchybienia), uprawdopodobnienie przez stronę braku swojej winy w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej oraz dokonanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu czynności, dla której ustanowiony był przywracany termin. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie.
Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie ma więc właściwe rozumienie i prawidłowe zastosowanie w/w przepisu. Podkreślenia wymaga, że instytucja przywrócenia terminu nie jest przedmiotem uznania organów podatkowych. Omawiany przepis stanowi bowiem expressis verbis, że w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, iż uchybienie nastąpiło bez jego winy. Organ zatem w razie wystąpienia pozytywnych przesłanek objętych tym przepisem zobligowany jest do przywrócenia terminu.
W świetle powyższego, stwierdzić należy, że warunkiem przywrócenia terminu, na podstawie art. 162 § 1 O.p., jest jedynie uprawdopodobnienie (a nie udowodnienie) przez stronę braku winy w uchybieniu terminowi. Zarówno w judykaturze, jak i w doktrynie zgodnie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych (por. W. Siedlecki, Zarys postępowania cywilnego, Warszawa 1968, s. 247, wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 97/10, wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2002 r., sygn. akt II SA/Ka 1977/00, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Poza sporem w badanej sprawie jest okoliczność spełnienia przez stronę Skarżącą trzech z wyżej wskazanych przesłanek przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Z analizy akt sprawy wynika bowiem, że w dniu [...] wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu pełnomocnik Skarżącej wniósł odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...], nr [...], a czynności tej dokonał w siódmym dniu od dnia, w którym Spółka dowiedziała się o wydaniu tej decyzji, tj. w dniu, w którym otrzymała pocztą elektroniczną skan tego aktu.
Spór, co już wcześniej wskazano, a jednocześnie bezsprzecznie wynika zarówno z treści skargi, jak i z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, sprowadza się wyłącznie do kwestii, czy w sprawie zaistniały (bądź nie) przesłanki braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania od wskazanej powyżej decyzji.
Podkreślenia wymaga, że przy ocenie, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swej winy, co do zasady należy wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy i ocenić winę strony według obiektywnych mierników jej staranności. Ocena taka powinna jednak każdorazowo uwzględniać całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego, nie może natomiast odwoływać się do uogólnień odnoszonych do oczekiwanego i postulowanego w powszechnym obrocie gospodarczym miernika (wzorca) starannego i uważnego przedsiębiorcy. Nie wszystkie zdarzenia i okoliczności można bowiem kwalifikować, bez uzasadnionych wątpliwości, wyłącznie wedle tego kryterium.
Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniu organu, choroba lub zły stan zdrowia, jako przesłanka uprawdopodabniająca brak winy, nie musi dotyczyć tylko i wyłącznie osoby, na której spoczywał obowiązek dokonania uchybionej czynności, ale może dotyczyć także innych osób (w szczególności najbliższych członków rodziny), nad którymi - obowiązany do dokonania czynności - sprawuje opiekę. W tym kontekście podnieść należy, że Skarżąca nie tylko uprawdopodobniła, ale stosownymi dokumentami (wyniki badania oraz konsultacji neurologicznej S. M. - ojca A. M., skierowanie M. M. - brata A. M., do szpitala psychiatrycznego i karta z izby przyjęć szpitala [...]) udowodniła, że w sprawie ziściły się przyczyny niezależne od wspólnika Spółki - A. M., które uniemożliwiły jej dokonanie wymaganej czynności w terminie. Co prawda choroby dotyczyły osób trzecich, nie będących stronami postępowania, jednakże - uwzględniając realia badanej sprawy - wywarły one na stronę postępowania (wspólnika Skarżącej) bezpośredni skutek w postaci konieczności zapewnienia opieki najbliższym członkom rodziny (ojcu i bratu) i jednocześnie czasowo uniemożliwiły jej prowadzenie spraw Spółki. Zaznaczyć także należy, że w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem i bratem A. M. była zmuszona trwale przybywać poza miejscem zamieszkania i prowadzenia przez Skarżącą działalności gospodarczej. Podkreślenia także wymaga, że w okresie doręczenia przesyłki zawierającej przedmiotową decyzję, jedyny pracownik administracyjny Spółki - J. A., była trwale hospitalizowana z uwagi na zagrożenie ciąży, co Skarżąca bezspornie udowodniła (karta informacyjna leczenia szpitalnego J. A.). Splot opisanych wyżej okoliczności, które wystąpiły jednocześnie w tym samym czasie, w zasadzie uniemożliwił wspólniczce Skarżącej prawidłowe wykonywanie obowiązków związanych z normalnym, bieżącym funkcjonowaniem skarżącej Spółki.
Ponadto wskazać należy, że drugi wspólnik Skarżącej - P. M., w ramach prowadzonej wspólnie z żoną działalności gospodarczej, zajmuje się dostawą sprzętu, jego serwisem, kontaktami z klientami (dostawcami i odbiorcami), i wobec tego, jak twierdzi Skarżąca, nie miał rzeczywistej możliwości, choćby w ograniczonym zakresie, prowadzenia spraw administracyjnych Spółki. Sąd stwierdza, że argumentacja organu zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postępowania, iż profesjonalny przedsiębiorca powinien tak zaplanować pracę w swojej firmie, aby w biurze, choćby w ograniczonych godzinach w ciągu dnia, przebywała jakaś osoba, a w przypadku braku możliwości świadczenia przez nią pracy, aby zapewnić zastępstwo lub ustanowić pełnomocnika, jest - co do zasady - prawidłowa. Jednakże w realiach niniejszej sprawy, przy uwzględnieniu charakteru branży, w której Skarżąca prowadzi działalność, a także opisane wyżej zdarzenia, stwierdzić należy, że w sprawie ziściły się obiektywne, występujące bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw uniemożliwiały dokonanie wspólnikom Spółki czynności w przewidzianym terminie.
Uwzględniając powyższe okoliczności stwierdzić należy, że ocena wystąpienia po stronie Skarżącej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania została dokonana przez organ z naruszeniem art. 162 § 1 O.p.
Zdaniem Sądu, w świetle okoliczności niniejszej sprawy pamiętać także należy, że racjonalny wynik wykładni stosowanej normy prawnej, nie powinien zamykać stronie możliwości dochodzenia swych praw na drodze sądowej, o czym stanowi art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), która formułuje prawo do sądu "jako gwarancję poszanowania praw człowieka". W tym kontekście Sąd zwraca uwagę, że poprzez brak merytorycznego rozpoznania odwołania organ definitywnie pozbawił Spółkę możliwości do (ewentualnego) wniesienia skargi do Sądu na decyzję wymierzającą Spółce karę pieniężną z tytułu urządzenia bez wymaganego zezwolenia gry hazardowej, tj. loterii promocyjnej o nazwie "[...]". Brak możliwości realizacji konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności postępowania podatkowego (art. 78 Konstytucji RP i stosowany odpowiednio art. 128 O.p.) i ponownego merytorycznego zbadania sprawy przez Dyrektora Izby Celnej w P., może natomiast spowodować dla Spółki negatywne skutki, które - przy uwzględnieniu wysokości wymierzonej kary, tj. kwoty [...] zł - mogą przejawiać się nawet w konieczności likwidacji prowadzonej przez Skarżącą działalności, co akcentował wspólnik Skarżącej podczas rozprawy. Tym bardziej, że wymiar kary wynika z zawartego w u.g.h. mechanizmu opartego wyłącznie na technicznej przesłance wysokości - "przychodu z urządzanej gry" (art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h.), bez uwzględnienia jakichkolwiek dyrektyw wymiaru kary i okoliczności towarzyszących zachowaniu (tutaj zorganizowaniu loterii bez wymaganego zezwolenia), które podlega tej karze.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ odwoławczy rozważy jeszcze raz wszystkie elementy stanu faktycznego i prawnego sprawy, z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku.
W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów orzeczono w oparciu o treść art. 200 oraz art. 205 § 2 ww. ustawy.