I SA/Po 477/20

I SA/Po 477/20 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2020-11-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-08-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Katarzyna Nikodem /sprawozdawca/
Katarzyna Wolna-Kubicka /przewodniczący/
Włodzimierz Zygmont
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 3713/21 - Wyrok NSA z 2024-01-23
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151, art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 64 par. 1 i 6
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2020 r. sprawy ze skargi K.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. postanowieniem z [...] listopada 2015 r. wydanym na podstawie art. 64c § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym ustalił K. S. koszty egzekucyjne w wysokości [...] zł powstałe w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...], [...], [...], [...] i [...]
Wskutek rozpatrzenia zażalenia skarżącego Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z [...] stycznia 2016 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z [...] marca 2016 r. ustalił skarżącemu koszty egzekucyjne w wysokości [...] zł.
W zażaleniu na powyższe postanowienie K. S. wskazał, że postanowienie zawiera nieprawidłowe wyliczenie kosztów egzekucyjnych. W szczególności wyraził wątpliwości co do kwoty [...]zł naliczonej w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego w celu wyegzekwowania należności z tytułu podatku od towarów i usług za styczeń 2006 r., wskazując, że zobowiązanie uległo przedawnieniu zanim wszczęto egzekucję.
Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z [...] maja 2016 r. uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji w części dotyczącej tytułu wykonawczego o nr [...] i umorzył postępowanie w sprawie ustalenia kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego oraz utrzymał w mocy postanowienie w pozostałej części, ustalającej (na dzień wydania zaskarżonego postanowienia organu I instancji) koszty egzekucyjne wynikające z tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...] i [...] na kwotę [...]zł (z czego uregulowano [...] zł, pozostało do zapłaty [...] zł).
Wskutek wniesionej skargi zarzucającej w szczególności nieskuteczność doręczeń decyzji i uzupełnionej o wskazanie na wyrok TK z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Po [...], uchylił zaskarżone postanowienie w części utrzymującej w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] marca 2016 r. Sąd wskazał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, z uwagi na fakt, że już po wydaniu zaskarżonego postanowienia, w dniu [...] czerwca 2016 r. zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 31/14, w którym stwierdzono, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, iż w pewnych warunkach następuje zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Zatem brak określenia górnej granicy opłaty za czynności egzekucyjne prowadzi do tego, że stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.
Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wyrokiem z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt II FSK [...] oddalił skargę kasacyjną. Wskazał, że WSA w Poznaniu zasadnie uznał, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) ma również wpływ na ocenę zgodności z prawem wydanego przed jego wejściem z życie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P., skoro jego podstawę prawną stanowiły również przepisy uznane za sprzeczne z Konstytucją. Wskazał ponadto zasadność odniesienia górnej granicy kosztów egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej do górnej granicy opłaty egzekucyjnej za zajęcie nieruchomości. W przypadku zajęcia ruchomości opłata ta powinna wynosić 6% kwoty egzekwowanej należności, ale nie więcej, niż [...] zł (6 x [...]), a opłata manipulacyjna – 1% kwoty egzekwowanej należności, ale nie więcej, niż [...] zł (1 x [...]). Sąd stwierdził, że taki sposób określania maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej wydaje się w pełni realizować wskazania Trybunału Konstytucyjnego w zakresie uwzględnienia racjonalnej zależności pomiędzy rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego a egzekwowanymi kwotami, a także pozwala na oparcie się przez organy egzekucyjne na obiektywnych kryteriach, mających niewątpliwe podstawy prawne w art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a. oraz umożliwia kontrolę zastosowania tych kryteriów zarówno zobowiązanym, jak i sądom administracyjnym.
Mając na uwadze powyższe Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] stycznia 2020 r. uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] marca 2016 r. w części ustalającej koszty egzekucyjne i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. postanowieniem z [...] stycznia 2020 r. ustalił skarżącemu koszty egzekucyjne w wysokości: [...] zł. Wskazał jednocześnie, że skarżący uregulował [...] zł, tym samym koszty pozostałe do zwrotu wynoszą [...] zł.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił, że zostało z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa, a w szczególności niezgodnie z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Wniósł zatem o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, zarzucając, że zawiera ono w ocenie strony nieprawidłowe wyliczenie kosztów egzekucyjnych. Koszty te są wyższe w stosunku do intencji wyroku TK o sygn. akt SK 31/14, powinny być bowiem adekwatne względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] czerwca 2020 r. utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. W uzasadnieniu przytoczył stan faktyczny oraz stosowne przepisy ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., zwanej dalej u.p.e.a.) i wskazał w szczególności, że koszty egzekucyjne, którymi organ egzekucyjny obciąża zobowiązanego mają charakter obiektywny i wynikają wprost z konkretnych przepisów prawa, zarówno co do momentu powstania jak ich wysokości. Koszty egzekucyjne pobierane przez organ egzekucyjny są wprost proporcjonalne do wysokości dochodzonej zaległości i wynikają z iloczynu tej zaległości ze stopą procentową przypadającej opłaty. Koszty ustalone przez organ egzekucyjny według przepisów art. 64 § 1, art. 64a § 1, art. 64b i art. 64c, oraz po uwzględnieniu wskazań zawartych w wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, łącznie wynoszą [...] zł. na dzień wydania zaskarżonego postanowienia. Organ podkreślił, że taki sposób recypowania wyroku TK został zaaprobowany w orzecznictwie NSA, w tym w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną w niniejszej sprawie. Organ jest wobec tego związany przedstawioną oceną prawną. W sprawie nastąpiło znaczne obniżenie naliczonych kosztów egzekucyjnych w porównaniu ze stanem poprzednim, a na szereg pracochłonnych czynności składało się postępowanie zabezpieczające, czynności poborcy skarbowego w terenie polegające na ujęciu ruchomości, zajęciu kilku rachunków bankowych. Skarżący poza wyrokiem TK nie wskazał żadnych argumentów ani propozycji ustalenia innej wysokości kosztów egzekucyjnych niż ustalone przez organ.
W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący, reprezentowany przez doradcę podatkowego, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił rozstrzygnięciu nieuwzględnienie wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Ponadto zaznaczył, że gdyby nie nieprawidłowe zastosowanie zabezpieczeń wobec skarżącego nie byłoby kosztów egzekucyjnych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w niniejszej sprawie zapadł już wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt II FSK [...]. Zgodnie natomiast z treścią art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako p.p.s.a.) orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Przytoczony powyżej przepis należy rozumieć w ten sposób, że jeśli odnośnie istotnych, kluczowych zagadnień prawnych w określonej sprawie sąd administracyjny wypowiedział się już, dokonując ich jednoznacznej kwalifikacji i oceny, to te same zagadnienia nie mogą inaczej ocenione przez sąd w innej sprawie, w tym zwłaszcza ściśle powiązanej ze sprawą pierwotną, chyba że doszło do zmiany stanu prawnego. Odstąpienia od już raz prawomocnie sformułowanej oceny prawnej nie mogą usprawiedliwiać nawet możliwe wady oceny prawnej zawartej w tymże poprzednim wyroku. Związanie prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego może zostać usunięte przez wdrożenie procedury zmiany prawomocnego orzeczenia w trybie nadzwyczajnym – wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego. Aby to uczynić musi zostać spełniona jedna z przesłanek ustawowych wymienionych w art. 270 i n. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Bez uzyskania prawomocnego orzeczenia wydanego w ramach tej nadzwyczajnej procedury związanie wyrokiem sądu i sformułowaną w nim oceną prawną pozostaje aktualne (zob. wyrok NSA z 13 maja 2020 r., sygn. akt II FSK 3204/19 i wyrok WSA w Białymstoku z 02 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 183/20).
W uzasadnieniu wskazanego we wstępie rozważań wyroku NSA zapadłego w niniejszej sprawie Sąd wskazał, że należy określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej przez odniesienie górnej granicy kosztów egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej do górnej granicy opłaty egzekucyjnej za zajęcie nieruchomości. Jest to bowiem jedyna opłata, której maksymalną wysokość określono w art. 64 § 1 u.p.e.a., a ponadto odnosi się ona do najbardziej pracochłonnych czynności egzekucyjnych. Skoro zatem opłata egzekucyjna za zajęcie nieruchomości wynosi 8%, nie więcej jednak, niż [...] zł, 1% tej maksymalnej opłaty odpowiada kwocie [...] zł. Odnosząc tę zasadę do opłat za inne czynności egzekucyjne oraz do opłaty manipulacyjnej można przyjąć, że w przypadku zajęcia ruchomości opłata ta powinna wynosić 6% kwoty egzekwowanej należności, ale nie więcej, niż [...] zł (6 x [...]), a opłata manipulacyjna – 1% kwoty egzekwowanej należności, ale nie więcej, niż [...] zł (1 x [...]). Zdaniem NSA taki sposób określania maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej wydaje się w pełni realizować wskazania Trybunału Konstytucyjnego w zakresie uwzględnienia racjonalnej zależności pomiędzy rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego a egzekwowanymi kwotami, a także pozwala na oparcie się przez organy egzekucyjne na obiektywnych kryteriach, mających niewątpliwe podstawy prawne w art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a. oraz umożliwia kontrolę zastosowania tych kryteriów zarówno zobowiązanym, jak i sądom administracyjnym. Taki sposób recypowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego został już zaaprobowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyrokach: z dnia 20.02.2019 r. (II FSK 2094/18) i z dnia 24.05.2019 r. (II FSK 407/19) i aprobuje go także skład rozpoznający sprawę. Zasady ustalenia opłat egzekucyjnych i manipulacyjnych z uwzględnieniem reguły racjonalnej zależności od pracochłonności czynności oraz wysokości egzekwowanej należności, a także dopuszczalnej maksymalnej wysokości tych opłat mogą zostać ukształtowane w następstwie odniesienia maksymalnej kwoty wymienionych opłat do współczynnika wyprowadzonego z wysokości maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości, według przedstawionej już metodologii. Sąd obowiązał organy do uwzględnienia takiej wykładni przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę organy zrealizowały wytyczne wskazane w wyroku. Określając wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających skarżącego, organy ustaliły je zgodnie z wymogami i przyjęły górną granicę kosztów niższą niż wynikającą z ustawy przed wyrokiem TK z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, co pozwoliło na znaczne obniżenie kosztów egzekucyjnych.
Jak zasadnie wskazał organ, podjęto szereg czynności egzekucyjnych, na które składało się postępowanie zabezpieczające, czynności poborcy skarbowego w terenie polegające na ujęciu ruchomości, zajęciu kilku rachunków bankowych, natomiast skarżący poza wyrokiem TK nie wskazał żadnych argumentów ani propozycji ustalenia innej wysokości kosztów egzekucyjnych niż ustalone przez organ.
Mając na uwadze powyższe, Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako p.p.s.a.), oddalił skargę.