I SA/Po 431/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2023-01-19
NSAnieruchomościŚredniawsa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościcel wywłaszczeniagospodarka nieruchomościamiprawo administracyjnepostępowanie administracyjneWSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę na decyzję odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że cel wywłaszczenia (eksploatacja mas ziemnych pod budowę autostrady) został zrealizowany.

Skarga dotyczyła odmowy zwrotu nieruchomości wywłaszczonej w 1980 r. pod eksploatację mas ziemnych do budowy autostrady. Skarżący twierdził, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a nieruchomość stała się zbędna. Sąd uznał, że cel wywłaszczenia, jakim była eksploatacja żwiru, został zrealizowany, co potwierdzają zgromadzone dokumenty, w tym decyzja o wygaszeniu zarządu nieruchomością. W związku z tym, nieruchomość nie stała się zbędna, a skarga została oddalona.

Sprawa dotyczyła skargi H. O. na decyzję Wojewody utrzymującą w mocy decyzję Starosty o odmowie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej w 1980 r. decyzją Naczelnika Gminy pod eksploatację mas ziemnych do budowy korpusu drogowego autostrady K.-W. Skarżący zarzucał organom błędne ustalenie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a nieruchomość nie stała się zbędna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę, uznając, że cel wywłaszczenia, jakim była eksploatacja żwiru, został zrealizowany. Sąd podkreślił, że cel wywłaszczenia wynika przede wszystkim z treści decyzji wywłaszczeniowej, a w tym przypadku decyzja jasno wskazywała na eksploatację mas ziemnych. Zgromadzone dokumenty, w tym plan sytuacyjny, korespondencja dotycząca lokalizacji wysypiska śmieci na terenie wyrobiska, a także decyzja Starosty o wygaszeniu zarządu nieruchomością, potwierdzały realizację tego celu. Sąd zaznaczył, że późniejsze wykorzystanie nieruchomości czy rozporządzanie nią po zrealizowaniu celu wywłaszczenia nie miało znaczenia dla prawa do zwrotu. Sąd uznał również, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i nie naruszyły przepisów postępowania, a zarzuty dotyczące braku dowodów czy błędnej oceny materiału dowodowego okazały się nieuzasadnione. W związku z tym, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, nieruchomość nie stała się zbędna, a skarga została oddalona na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, nieruchomość nie może zostać zwrócona, jeśli cel wywłaszczenia, jakim była eksploatacja mas ziemnych (żwiru), został zrealizowany.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że cel wywłaszczenia został zrealizowany poprzez eksploatację żwiru, co potwierdzają dokumenty. Późniejsze wykorzystanie nieruchomości nie ma znaczenia dla prawa do zwrotu, jeśli pierwotny cel został osiągnięty.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.g.n. art. 136 § ust. 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Pomocnicze

k.p.a. art. 76 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 81

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 85 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 75 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.g.n. art. 136 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Zakazuje przeznaczania nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu.

u.g.n. art. 140

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Określa warunki zwrotu odszkodowania lub nieruchomości zamiennej.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Nieruchomość stała się zbędna do realizacji celu wywłaszczenia. Organy nie zebrały wyczerpującego materiału dowodowego. Organy nie przeprowadziły dowodu z oględzin nieruchomości. Uzasadnienie decyzji było błędne, niespójne i lakoniczne.

Godne uwagi sformułowania

cel wywłaszczenia należy interpretować bardzo ściśle nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej nieruchomość wywłaszczona pod eksploatację mas ziemnych do budowy korpusu drogowego autostrady K. -W. ukop mas ziemnych zlokalizowany został informacją o terenie nr [...] z dnia 30 czerwca 1976 r. teren przedmiotowego wysypiska został zaznaczony na ww. planie sytuacyjnym Późniejsze wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości czy też rozporządzanie nią, mające miejsce już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nie miały znaczenia dla zwrotu nieruchomości

Skład orzekający

Izabela Kucznerowicz

przewodniczący

Robert Talaga

sprawozdawca

Barbara Rennert

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja celu wywłaszczenia, zwłaszcza gdy dotyczy eksploatacji mas ziemnych, oraz zasady oceny zbędności nieruchomości do zwrotu."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z wywłaszczeniem pod eksploatację mas ziemnych na cele drogowe.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, co jest istotne dla właścicieli gruntów. Choć stan faktyczny jest specyficzny, pokazuje praktyczne problemy interpretacji celu wywłaszczenia.

Czy wyeksploatowana żwirownia może wrócić do właściciela? Sąd rozstrzyga o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Po 431/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-01-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Barbara Rennert
Izabela Kucznerowicz /przewodniczący/
Robert Talaga /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1392/23 - Wyrok NSA z 2025-02-11
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1899
art. 136 ust. 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 76 § 2, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 81, art. 85 § 1, art. 75 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rennert Asesor sądowy WSA Robert Talaga (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi H. O. na decyzję Wojewody z dnia 11 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 16 lipca 1980 r., Nr [...] Naczelnika Gminy [...] wywłaszczył na rzecz Skarbu Państwa - Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych [...] działki nr [...] o pow. 1,20 ha z nieruchomość o pow. 15,00 ha, stanowiącej własność J. O., i nieustalonych spadkobierców w postępowaniu sądowym po F. O.. Cel wywłaszczenia określony został w decyzji jako "eksploatacja mas ziemnych do budowy korpusu drogowego autostrady K. -W. ". Przedmiotowy ukop mas ziemnych zlokalizowany został informacją o terenie nr [...] z dnia 30 czerwca 1976 r. wydaną przez Głównego Architekta Województwa [...] m.in. dla nieruchomości określonych w decyzji wywłaszczeniowej. Dyrekcja Okręgowa Dróg Publicznych przewidziała w swym planie inwestycyjno-gospodarczym na lata 1980-1982 budowę drogi szybkiego ruchu na odcinku W.-K. , dla budowy której niezbędny jest ukop mas ziemnych.
Wnioskiem z 13 maja 2020 r. H. O. wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wskazując m.in., że cel wywłaszczenia, określony jako budowa korpusu drogowego autostrady W. -K. , nie został na wywłaszczonej nieruchomości zrealizowany.
Postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia 13 kwietnia 2021 r., sygn. akt [...] w przedmiocie odtworzenia postanowienia Sądu Rejonowego [...] z 31 stycznia 1984 r., sygn. akt [...] spadek po F. O. zmarłym 27 czerwca 1979 r. nabyli na podstawie ustawy: J. O. (żona) w % części, H. O. (syn) w [...] części, I. T. (córka) w [...] części, S. F. (córka) w [...] części oraz K. O. (córka) w [...] części, z tym, że wchodzący w skład spadku udział w gospodarstwie rolnym o pow. 14,58 ha położonym w [...], dziedziczyli z mocy ustawy J. O. (żona) i H. O. (syn) po połowie. Wnioskodawca oświadczył, że według jego wiedzy działka nr [...], będąca przedmiotem wywłaszczenia, wchodziła w jego skład.
Pismem z dnia 19 listopada 2021 r., znak [...] Wójt Gminy [...] przekazał wyciąg z części tekstowej miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy [...], zatwierdzonego uchwałą nr [...] z dnia 10 grudnia 1981 r. Rady Narodowej Gminy [...] w sprawie zatwierdzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy [...] Wójt Gminy [...] poinformował ponadto, że teren nieruchomości oznaczonej nr geod. [...] w obrębie [...] znajdował się na terenie oznaczonym symbolami: [...] - tereny lasów oraz [...] - tereny urządzeń usuwania i przeróbki nieczystości. Do akt organu I instancji pozyskane zostały również m.in.: plan sytuacyjny z grudnia 1982 r. dla zadania pn. "Autostrada W. - P. odcinek K. - W.. Rekultywacja ukopu B. ", dokumentacja z lat 70. XX wieku dotycząca badań wyrobiska [...], decyzja Starosty [...] z 8 sierpnia 2000 r., znak [...] , w przedmiocie wygaszenia Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych [...] zarządu nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, położonych we wsi [...] obejmujących m.in. działkę nr [...] akt organu I instancji), korespondencja dotycząca budowy wysypiska śmieci na terenie wyrobisk żwirowych, mapa gruntów wsi [...], gm. [...] w skali 1:5000, z zaznaczonym obszarem obecnej działki nr [...]
Decyzją z dnia 24 lutego 2022 r., znak [...], Starosta [...] odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczenia numerem ewidencyjnym [...] o pow. 1,2000 ha, położonej w obrębie [...], gm. [...], przejętej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 16 lipca 1980 r., nr [...]
W uzasadnieniu organ stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki zwrotu przedmiotowej nieruchomości gdyż zrealizowany został cel na jaki dokonano wywłaszczenia.
W odwołaniu H. O. zakwestionował stanowisko organu.
Decyzją z dnia 11 kwietnia 2022 roku, nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy zwrócił uwagę, że celem wywłaszczenia była "eksploatacja mas ziemnych do budowy korpusu drogowego autostrady K. -W. ", a nie budowa drogi, o czym świadczył plan sytuacyjny z grudnia 1982 r. dla zadania pod nazwą "Autostrada W. - P.", z zaznaczoną działką [...], która stanowiła teren ukopu przeznaczonego do rekultywacji "5" oraz korespondencja z okresu od marca 1981 r. do grudnia 1982, dotycząca lokalizacji wysypiska śmieci na wyeksploatowanym żwirowisku, znajdującym się na terenie wsi [...], sąsiadującej z G. . Teren przedmiotowego wysypiska został zaznaczony na ww. planie sytuacyjnym, z którego wynikało, że teren wysypiska znajdował się w przeważającej części w granicach wsi [...]. Plan sytuacyjny, o którym mowa w pkt. 1, ze względu na spójność z przedmiotową korespondencją, zyskuje na wartości dowodowej. Można było zatem na jego podstawie przyjąć, że na terenie działki nr [...] istotnie znajdowało się wyrobisko przeznaczone do rekultywacji, które w wyniku eksploatacji straciło swoją przydatność do pierwotnie założonego celu. Prawomocna decyzja Starosty [...] z 8 sierpnia 2000 r., znak [...], orzekająca o wygaszeniu zarządu Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych [...] na niezabudowane nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa położone we wsiach [...] oraz [...]. Decyzją tą objęta została m.in. działka [...], będąca przedmiotem niniejszego postępowania. Późniejsze wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości czy też rozporządzanie nią, mające miejsce już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nie miały znaczenia dla zwrotu nieruchomości (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 1 września 2016 r., sygn. akt II SA/Po 99/16). Z chwilą zrealizowania celu wywłaszczenia, wykonywanie prawa własności takiej nieruchomości nie było ograniczone jakimikolwiek warunkami, dlatego prawo to poddane było tylko takim ograniczeniom, jakim poddawane jest prawo własności przysługujące każdemu innemu podmiotowi. Nie można mówić o zbędności na cel wywłaszczenia, gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji, a dopiero później jej przeznaczenie zmieniono. Reasumując, organ I instancji prawidłowo określił cel wywłaszczenia, wyrażony wprost w decyzji wywłaszczeniowej i zebrał materiał dowodowy świadczący o tym, że cel wywłaszczenia został zrealizowany.
Pismem z dnia 9 maja 2022 roku H. O. (poprzez swojego pełnomocnika) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Wojewody z dnia 11 kwietnia 2022 r., utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 24 lutego 2022 r., o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczenia numerem ewidencyjnym [...] (obecnie: część działki nr [...], zapisana w księdze wieczystej nr [...] [...]) o pow. 1,2000 ha, położonej w obrębie [...], gm[...] przejętej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 16 lipca 1980 r., nr [...] Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 z późn. zm., dalej: "u.g.n." poprzez:
- błędne przyjęcie, że cel wywłaszczenia, określony w decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 16 lipca 1980 r, nr [...] został zrealizowany, podczas gdy celu wywłaszczenia na przedmiotowej działce nie zrealizowano;
- błędne uznanie, że w stosunku do wywłaszczonej nieruchomości nie została spełniona przesłanka "zbędności nieruchomości", podczas gdy przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna do realizacji celu wywłaszczenia, bowiem celu wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości nie zrealizowano;
2) naruszenie przepisów postępowania, tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.") poprzez brak podjęcia wszelkich czynności, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, brak oceny niniejszego stanu faktycznego na podstawie całokształtu dowodowego, nienależytą i powierzchowną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz poczynienie błędnych ustaleń faktycznych co do celu wywłaszczenia, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 136 ust, 3 u.g.n. i uznania bez dysponowania niezbędnymi dowodami, że na wywłaszczonej nieruchomości cel wywłaszczenia został zrealizowany;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 85 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z oględzin nieruchomości i uznanie, że:
- przeprowadzenie tego dowodu nie wniosłoby niczego nowego do niniejszej sprawy, a na podstawie innych dowodów zdołano ustalić, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, podczas gdy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie ma możliwości jednoznacznego ustalenia, czy faktycznie doszło do realizacji celu wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości, a dowód z oględzin mógłby przyczynić się do wyjaśnienia tej kwestii;
- wywłaszczona nieruchomość jest wyeksploatowana, podczas gdy nie przeprowadzono żadnych dowodów potwierdzających tę tezę, nie przeprowadzono wizji lokalnej nieruchomości i dokonano "zdalnej" oceny, bez przeprowadzenia choćby dokumentacji fotograficznej nieruchomości, że uległa ona wyeksploatowaniu, z racji zaprzestania poboru żwiru znajdującego się na niej, podczas gdy z danej nieruchomości można by w dalszym ciągu korzystać, dokonując eksploatacji złoża żwiru lub w inny bliżej nieokreślony sposób;
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne uzasadnienie zaskarżonej decyzji, tj.;
- niewyjaśnienie wszystkich wątpliwości w przedmiocie ustalenia celu wywłaszczenia;
- wskazanie w treści uzasadnienia, że cel ten został zrealizowany, pomimo braku dowodów pozwalających to stwierdzić;
- zawarcie w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji stanowisk sprzecznych i niespójnych;
- lakoniczne i nieprecyzyjne odniesienie się do zgromadzonych w postępowaniu dowodów oraz zarzutów wskazanych w odwołaniu.
Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji Wojewody z dnia 11 kwietnia 2022 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia 24 lutego 2022 r.; oraz zasądzenie od Wojewody na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty od pełnomocnictwa w kwocie [...]zł.
Zdaniem skarżącej niezrozumiałe jest stwierdzenie Wojewody, że jeżeli nastąpiło wyeksploatowanie nieruchomości, to miało miejsce faktyczne wykorzystanie nieruchomości zgodne z celem wywłaszczenia. Nieruchomość mogła zostać wyeksploatowana z innych powodów, niezwiązanych z realizacją celu wywłaszczenia. Ponadto organ nie udowodnił, że faktycznie nieruchomość była wyeksploatowana. Fakt, iż trwały zarząd na ww. nieruchomości został wygaszony nie ma większego znaczenia przy ocenie, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. Niczym niepoparta pozostaje wątpliwość skarżącego, że Dyrekcja Okręgowa Dróg Publicznych [...] na pewno pozyskiwała kruszywo naturalne w celu budowy drogi K. -W. , bowiem organ I instancji nie znalazł na tą okoliczność dowodów i samodzielnie dopowiedział, że kruszywo pozyskiwane z działki, będącej przedmiotem niniejszego postępowania było na pewno wykorzystane na budowę ww. drogi.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga nie jest uzasadniona.
Zaskarżona decyzja o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, nie narusza bowiem prawa materialnego, ani też w toku postępowania organy administracji nie naruszyły reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem z mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.
W niniejszej sprawie istota sporu koncentruje się na tym, czy istniała możliwość zwrotu nieruchomości wywłaszczonej decyzją Naczelnika Gminy [...] z dnia 16 lipca 1980 roku, nr [...], a objętej wnioskiem H. O. z dnia 13 maja 2020 roku w odniesieniu do powierzchni 1,2 ha będącej obecnie częścią działki o numerze [...].
Odnosząc się do tej kwestii trzeba zacząć od tego, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami z (Dz. U. z 2021 roku, poz. 1899 ze zm.) Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.
Przechodząc natomiast do oceny ziszczenia się materialnoprawnej przesłanki zwrotu nieruchomości, którą stosownie do treści art. 136 ust. 3 u.g.n. jest zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, wskazać należy, że organ administracji zobowiązany jest do ustalenia, czy przesłanka ta zaistniała na dzień złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Punktem wyjścia dla oceny, czy istnieje stan zbędności będzie zatem w pierwszym rzędzie ustalenie celu wywłaszczenia. Następnie konfrontując tak ustalony właściwy cel, na jaki nieruchomość została wywłaszczona ze stanem faktycznym w jakim ona się znajduje będzie dopiero można dokonać rzetelnej oceny w oparciu o wskazane wyżej kryteria, czy nieruchomość stała się dla niego zbędna, a więc czy cel wywłaszczenia nie jest i nie był realizowany, przy czym cel wywłaszczenia należy interpretować bardzo ściśle stosownie do treści art. 136 ust. 1 u.g.n. zakazującego przeznaczania nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu (umowie sprzedaży).
Sąd orzekający w niniejszym składzie podtrzymuje prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że cel wywłaszczenia wynika przede wszystkim z treści decyzji wywłaszczeniowej lub z innych aktów poprzedzających proces wywłaszczenia (np. zezwolenia na nabycie nieruchomości, decyzji lokalizacyjnej, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego). Dopiero w sytuacji, gdy nie da się ustalić celu wywłaszczenia w taki sposób należy sięgnąć do innych zgromadzonych w sprawie dowodów, w szczególności dokumentacji poprzedzającej proces inwestycyjny i tej zgromadzonej w postępowaniu wywłaszczeniowym, planu zagospodarowania przestrzennego i na podstawie całokształtu okoliczności sprawy cel ten zrekonstruować (por. wyrok NSA z dnia 4 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1044/14, CBOSA). Innymi słowy, ocena celu wywłaszczenia musi się opierać w pierwszej kolejności na dokumentach (lub dowodach zmierzających do odtworzenia dokumentów), w oparciu o które dokonano wywłaszczenia. Dokumenty wytworzone po dokonaniu wywłaszczenia mogą być przydatne do określenia celu wywłaszczenia tylko wtedy, jeżeli są ściśle związane z samym wywłaszczeniem, tzn. gdy nie ma wątpliwości, że stanowią uszczegółowienie celu wywłaszczenia wskazanego np. w decyzji o wywłaszczeniu lub decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego.
Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zwraca uwagę, że błędne jest stanowisko skarżącego utożsamiające wyeksploatowanie terenu wyrobiska dawnej żwirowni z brakiem wybudowania na przedmiotowej nieruchomości korpusu drogowego autostrady K. – W. przez to stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że teren spornej nieruchomości zgodnie z decyzją z dnia 16 lipca 1980 roku, nr [...] został wywłaszczony na rzecz Skarbu Państwa – Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych [...] pod eksploatacje mas ziemnych do budowy korpusu drogowego autostrady K. -W. . W tym względzie cel wywłaszczenia w sposób wyraźny wynikał z decyzji wywłaszczeniowej, a więc inne dokumenty jakie zostały zebrane w tym względzie przez organy administracji mogły mieć jedynie charakter subsydiarny, gdyż nie było potrzeby zrekonstruowania w taki szczególny sposób celu na jaki została wywłaszczona nieruchomość. Niemniej jednak wszystkie inne dokumenty zebrane w sprawie potwierdzają jedynie pierwotne określenie celu wywłaszczenia określone w decyzji z dnia 16 lipca 1980 roku. Skoro skarżąca miała możliwość zapoznania się z tym dokumentem nieuzasadniony jest zarzut błędnego ustalenia celu wywłaszczenia. Poczynione przez organy obydwu instancji ustalenia faktyczne, że nabycie nieruchomości nastąpiło pod żwirownię, nie może być uznane za dowolne wobec dochowania wymogów z art. 76 § 2, art. 80 i art. 81 k.p.a. W tym względzie strona skarżąca błędnie intepretuje cel dokonanego wywłaszczenia wskazując na budowę korpusu drogowego autostrady. Na wywłaszczonej nieruchomości nie miała bowiem powstać autostrada, tylko sama wywłaszczona nieruchomość miała być przedmiotem eksploatacji w zakresie kopalin ziemnych – eksploatacja żwiru. W tym względzie należy dostrzec, że z treści skargi wynika, że strona skarżąca ma świadomość takich właśnie działań jakie były podejmowane zgodnie z określonym celem wywłaszczenia przyznając, że na przedmiotowej nieruchomości odbywała się eksploatacja żwiru. Wbrew twierdzeniom skarżącego na wywłaszczonej działce nie mogło być żadnych śladów związanych z budową drogi, gdyż nie była ona przewidziana do realizacji w decyzji wywłaszczeniowej. Nie było też powodów, aby w toku postępowania administracyjnego pozyskiwać dowody na okoliczność przebiegu trasy planowanego korpusu drogowego autostrady K. -W. , a także w jakim okresie trwała budowa drogi, czy na wszystkich z wywłaszczonych działek miała zostać wybudowana droga.
Odnosząc się do ustalonego w sprawie celu wywłaszczenia nieruchomości należy uznać, że ze zgromadzone przez organ dokumenty w sprawie potwierdziły, że na przedmiotowej działce dokonywane były prace związane z eksploatacją kopalin, które doprowadziły do zmiany ukształtowania powierzchni działki. Natomiast z decyzji Starosty [...] z dnia 8 sierpnia 2000 roku, znak [...] wynikało, że wygaszony został zarząd na niezabudowanych nieruchomościach, w tym na działce nr [...], która obecnie jest oznaczona jako [...]. W uzasadnieniu decyzji wyraźnie zaznaczono, że powyższe nieruchomości zostały nabyte przez Skarb Państwa pod ukop mas ziemnych w związku z budową autostrady A2, a ponieważ zostały wyeksploatowane i zakończono ich pobór żwiru, w związku z tym stały się zbędne. Takie rozstrzygniecie organu stało się prawomocne z dniem 01 września 2000 roku i w istocie stało się podstawą przyjęcia, że zrealizowany został cel wywłaszczenia.
Zdaniem Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozostaje wystarczający do przyjęcia zasadność stanowiska zaprezentowanego przez Wojewodę, co do tego, że cały teren dawnej działki nr [...] (obecnie [...]) przed złożeniem wniosków o zwrot nieruchomości został wykorzystany na cel wywłaszczenia polegający na wydobywaniu kruszywa. Nie budzi wątpliwości to, że teren działki był eksploatowany w związku z wydobycie kopalin. Organy administracji same zdecydowały o zakończeniu poboru żwiru z uwagi na wyeksploatowaniu wyrobiska. W tym względzie niezasadny pozostaje zarzut niekompletności materiału dowodowego z uwagi na brak w aktach informacji z dnia 30 czerwca 1976 roku wydanej przez Głównego Architekta Województwa [...] o terenie nr [...] Uwzględnione przez organy administracji mapy wysokościowe pozyskane z Wydziału Geodezji Starostwa Powiatowego [...] na których zostały uwidocznione skarpy poeksploatacji piasku na całej długości byłej działki nr [...] oraz różnice wysokości i niwelacje przedmiotowego terenu, a także szkic pomiarowy z 1987 r., na którym uwidocznione są skarpy oraz zapis "woda" na terenie przedmiotowej działki potwierdziły, że z wywłaszczonej nieruchomości eksploatowano żwir o czym świadczyły różnice w wysokości terenu. W tym względzie organ w sposób wystarczający dla sprawy przyjął, że "ukop mas ziemnych" związanych z wydobyciem żwiru zgodnie z decyzją o wywłaszczeniu spornej działki stanowił o realizacji celu wywłaszczenia. Późniejsze wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości czy też rozporządzanie nią po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nie miały znaczenia dla sprawy zwrotu nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 5 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 1584/13).
W kwestii nieaktualnego oznaczenia spornej działki będącej przedmiotem postępowania zwrotowego i która została przez organ oznaczona pod numerem [...] obręb [...], która jest częścią działki nr [...], położonej w obrębie [...] zapisanej w księdze wieczystej nr [...] [...] należy zwrócić uwagę, że w tym względzie organ odwoławczy wyjaśnił, że z wykazu zmian gruntowych z listopada 2000 r. oraz z kopii mapy ewidencyjnej objęta wywłaszczeniem działka nr [...] wskutek jej scalenia weszła w skład działki [...] o łącznej powierzchni 8,4369 ha, wraz z działkami nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...]. Na mocy decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 27 czerwca 2019 r., znak [...] działka nr [...] o pow. 8,4369 ha, obręb [...], KW nr [...] została podzielona na: działkę nr [...] o pow. 0,0012 ha; działkę nr [...] o pow. 8,4357 ha. W wyniku analizy porównawczej znajdujących się w aktach sprawy map ewidencyjnych, mapy zasadniczej mapy projektu podziału, stanowiącej załącznik do decyzji podziałowej oraz ogólnodostępnych informacji organ odwoławczy potwierdził, że wywłaszczona nieruchomość odpowiada obecnie części działki nr [...] o pow. 8,4357 ha, obręb [...] KW nr [...] W tym względzie nie doszło zatem do sytuacji w której nie można było w sposób prawidłowy ustalić i przyporządkować działki będącej przedmiotem prowadzonego postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
Reasumując, zdaniem Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na ocenę wystąpienia przesłanki "zbędności" wywłaszczonej nieruchomości, czy też jej części na cel wywłaszczenia. Jak wspomniano wyżej zgromadzony w sprawie materiał dowodowy umożliwiał ustalenie celu wywłaszczenia spornej nieruchomości i ocenę przesłanki "zbędności" tej nieruchomości na cel wywłaszczenia.
Zdaniem sądu administracyjnego organy administracji podjęły próbę ustalenia istotnych faktów i pozyskania dokumentów w sprawie. W toku postępowania dochowano gwarancji procesowych strony i nie naruszono przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 85 § 1, art. 75 § 1 k.p.a. Organy zasadnie stwierdziły, że na przedmiotowej nieruchomości zrealizowano cel wywłaszczenia. Zdaniem sądu administracyjnego, taki stan rzeczy potwierdza pogląd, że wywłaszczona nieruchomość została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. W świetle przedstawionych dokumentów na terenie wywłaszczonej nieruchomości prowadzone były działania niezbędne do eksploatacji żwiru. W tym względzie wystarczające pozostawało, że z samej decyzji o wygaszeniu trwałego zarządu z dnia 8 sierpnia 2000 roku wynika, że "ukop mas ziemnych prowadzony był w związku z budową autostrady A2, które zostały wyeksploatowane.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił jako nieuzasadnioną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI