I SA/Po 381/24

I SA/Po 381/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-09-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Katarzyna Nikodem
Michał Ilski /sprawozdawca/
Waldemar Inerowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 157a
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Asesor sądowy WSA Michał Ilski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 września 2024 r. sprawy ze skargi N. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 4 kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia czynności zabezpieczających oddala skargę.
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] prowadził postępowanie zabezpieczające wobec N. sp. z o.o. (dalej zwanej również skarżącą)
Zawiadomieniami z 24, 25 oraz 27 lipca 2023 r. dokonano zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego na rzecz skarżącej przez [...] S.A. Dodatkowo zawiadomieniami z 04 sierpnia 2023 r. dokonano zajęć zabezpieczających innych wierzytelności pieniężnych w E. Sp. z o.o., P. Sp. z o.o., Sądzie Okręgowym w Ś., E. S.A., Państwowym Gospodarstwie Wodnym Wody [...], Prokuraturze Okręgowej w Ś., M. Sp. z o.o., Sądzie Rejonowym w W., K. R. U. S. w [...], Sądzie Rejonowym w D. i w E. O. Sp. z o.o.
Na skutek realizacji zajęć zabezpieczających zabezpieczono środki w kwocie odpowiadającej przybliżonej kwocie zabezpieczonych zobowiązań podatkowych. W konsekwencji skierowano do dłużników zajętych wierzytelności pisma aby nie przekazywano dalszych środków pieniężnych. Zaznaczono przy tym, że wskazanych pism nie należy traktować jako uchylania czynności zabezpieczającej.
W piśmie z 29 grudnia 2023 r. skarżąca wniosła o uchylenie zajęcia egzekucyjnego rachunku bankowego prowadzonego przez [...] S.A. Podniesiono, że dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest bezcelowe albowiem całość kwot objętych decyzjami została zabezpieczona, a same decyzje wykonane. Zaznaczono przy tym, że organ zwrócił nadwyżkę wyegzekwowanych kwot, zawiadomił kontrahentów skarżącej pismami o fakcie wykonania decyzji oraz wezwał do zaprzestania dalszego przekazywania należności. Nie dokonano jednak uchylenia zajęcia rachunku bankowego. Wniosek skarżącej zakwalifikowano jako wniosek o uchylenie czynności zabezpieczających w trybie art. 157a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm. – dalej w skrócie: "u.p.e.a.").
Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z 31 stycznia 2024 r., nr [...] odmówił uchylenia dokonanych czynności zabezpieczających.
Wyjaśniono, że zabezpieczenie w pełnej wysokości przybliżonych kwot zobowiązań podatkowych określonych w decyzjach zabezpieczających nie ma wpływu na zakończenie postępowania zabezpieczającego, a w konsekwencji uchylenie czynności zabezpieczających. Zaznaczono przy tym, że do chwili obecnej nie wydano decyzji określającej wysokość zobowiązań podatkowych. Wyjaśniono również, że zajęcie zabezpieczające musi trwać aby następnie przekształciło się w zajecie egzekucyjne. Zabezpieczenie przybliżonych kwot zobowiązań podatkowych określonych w decyzjach zabezpieczających nie stanowi podstawy do uchylenie czynności zabezpieczających.
Skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie Naczelnika. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i wyrażenie zgody na uchylenie wskazanych we wniosku czynności zabezpieczających.
Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z 4 kwietnia 2024 r., nr [...] utrzymał zaskarżone postanowienie Naczelnika w mocy.
Wyjaśniono, że w wyniku realizacji zajęć zabezpieczających przez [...] S.A. zostały zabezpieczone środki pieniężne w łącznej kwocie [...]zł. Uchylenie zajęcia rachunku bankowego nie jest możliwe, gdyż udaremniłoby skutki zabezpieczenia. Postępowanie zabezpieczające trwa nadal, a decyzje zabezpieczające na podstawie których dokonano zabezpieczenia nie wygasły. Zabezpieczenie przybliżonych kwot zobowiązań podatkowych określonych w decyzjach zabezpieczających (w pełnej wysokości) nie ma wpływu na zakończenie postępowania zabezpieczającego i nie stanowi podstawy do uchylenia czynności zabezpieczających. Z dniem wystawienia tytułu wykonawczego, pod warunkiem, że nastąpiło ono nie później niż przed upływem 2 miesięcy od dnia doręczenia ostatecznej decyzji lub innego orzeczenia podlegającego wykonaniu w sprawie, w której dokonano zabezpieczenia, zajęcie zabezpieczające przekształca się w zajęcie egzekucyjne. Zatem, musi trwać zajęcie zabezpieczające aby następnie przekształciło się ono w zajęcie egzekucyjne. Przepisy u.p.e.a. nie wskazują, że zabezpieczenie w pełnej wysokości przybliżonych kwot należności zobowiązań podatkowych określonych w decyzji zabezpieczającej powoduje uchylenie czynności zabezpieczających.
Wyjaśniono również, że wydając postanowienie Naczelnik nie miał wątpliwości co do jednoznaczności przepisów prawa, kierował się przy tym zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.
Skarżąca wniosła skargę na omówione powyżej postanowienie Dyrektora. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wcześniejszego postanowienia organu egzekucyjnego. Ponadto wniesiono o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. – dalej w skrócie: "k.p.a.") i w zw. z art. 18 u.p.e.a. na skutek niezasadnego utrzymania w mocy postanowienia organu egzekucyjnego wydanego w warunkach naruszenia art. 157a zdanie pierwsze u.p.e.a. z powodu niezasadnej odmowy uchylenia czynności zabezpieczających objętych wnioskiem skarżącej, co nastąpiło przy motywach świadczących o naruszeniu art. 6, art. 7a i art. 7b, art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 166b u.p.e.a. oraz art. 11 i art. 12 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 236 – dalej w skrócie: "p.p."), albowiem niekorzystne dla skarżącej rozstrzygnięcie godzi w zasadę zaufania, zasadę proporcjonalności oraz zasadę in dubio pro reo.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się bezzasadna.
Rozstrzygniecie sporu wymagało dokonania kontroli legalności zaskarżonego postanowienia. W ocenie organów brak było podstaw do uchylenia zajęć zabezpieczających rachunku bankowego skarżącej prowadzonego przez [...] S.A. Skarżąca kontestuje powyższe zapatrywanie podnosząc m. in., że uchylenie zajęcia rachunku bankowego nie jest jednoznaczne ze zwrotem pozyskanych z niego środków. W konsekwencji uchylenie zajęcia nie miałoby żadnego negatywnego wpływu na kwoty już pozyskane z rachunku. Skarżąca zaznacza przy tym, że nie jest jej intencją zwrot pozyskanych już z rachunku środków.
Rację w sporze należało przyznać organom administracji publicznej.
Podstawę prawną wydania kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowił m. in. art. 157a u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem, organ egzekucyjny może w każdym czasie uchylić lub zmienić sposób lub zakres zabezpieczenia. Na postanowienie w sprawie zmiany lub uchylenia zabezpieczenia służy zażalenie.
Posłużenie się w przytoczonym przepisie słowem "może" oznacza, że rozstrzygnięcie w przedmiocie uchylenia bądź zmiany sposobu lub zakresu zabezpieczenia ma charakter uznaniowy. Ustawodawca nie sprecyzował wprost przesłanek, którymi należy kierować się podejmując rozstrzygnięcie w powyższym zakresie. Z uwagi na brak wyraźnie wskazanych kryteriów, od których uzależnione jest podjęcie postanowienia o uchyleniu lub zmianie zabezpieczenia, należy przyjąć, że przesłanki wydania postanowienia na podstawie art. 157a u.p.e.a. wyznaczane są przez zasady ogólne ustawy egzekucyjnej, k.p.a. oraz cele postępowania zabezpieczającego. Zastrzec przy tym należy, że aby działanie organu administracji publicznej pozostawało w ramach uznania administracyjnego, a nie stało się działaniem dowolnym, konieczne jest, po pierwsze, dokładne i wnikliwe rozpatrzenie stanu faktycznego, analiza całego materiału dowodowego, podnoszonych przez stronę zarzutów i argumentów oraz podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie jej żądań. Po drugie, rozstrzygnięcie, zwłaszcza rozstrzygnięcie negatywne, powinno być przekonywająco i jasno uzasadnione, zarówno jeśli chodzi o rzetelne ustalenie faktów, jak i odnośnie do przepisów prawa, tak by wszystkie okoliczności sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie było ich logiczną konsekwencją [tak: wyrok WSA w Lublinie z 7 kwietnia 2021 r., I SA/Lu 34/21].
W piśmiennictwie zaznacza się, że art. 157a u.p.e.a. ma zastosowanie w sytuacji, gdy wysokość zabezpieczonej należności pieniężnej uległa zmniejszeniu. Uchylenie lub zmiana sposobu zabezpieczenia służą również zapobieżeniu prowadzeniu postępowania zabezpieczającego w sposób uciążliwy dla zobowiązanego, tj. zastosowaniu środków zabezpieczenia, w sytuacji gdy wartość zabezpieczonego mienia znacząco przewyższa kwotę zabezpieczenia [tak: M. Faryna [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, W. 2015, art. 157(a) u.p.e.a.].
W ocenie Sądu wydając zaskarżone postanowienie trafnie i przekonująco wykazano brak podstaw do uwzględnienia wniosku o uchylenie zajęć zabezpieczających wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej prowadzonego przez [...] S.A.
Jak wynika z powyższych rozważań podejmując rozstrzygnięcie w trybie art. 157a u.p.e.a. należy kierować się m. in. celami postępowania zabezpieczonego. Postępowanie to ma na celu ochronę przyszłych interesów wierzyciela [tak: wyrok NSA z 14 lutego 2013 r., II FSK 1148/11]. W konsekwencji za niedopuszczalne należy uznać stosowanie przewidzianej w art. 157a u.p.e.a. możliwości uchylenia lub zmiany sposobu lub zakresu zabezpieczenia w sposób godzący w ochronę przyszłych interesów wierzyciela. Korzystanie z uznania przewidzianego na mocy wskazanego przepisu nie może skutkować pogorszeniem perspektyw co do skuteczności ewentualnego postępowania egzekucyjnego.
Zgodzić należało się z Dyrektorem, że w realiach niniejszej sprawy uchylenie kwestionowanych zajęć wierzytelności z rachunku bankowego udaremniłoby cel postępowania zabezpieczającego.
Skarżąca opiera się na założeniu, że uchylenie zajęcia rachunku bankowego w żaden sposób nie godziłoby w dokonane już zajęcie znajdujących się na nim środków, które zostały przekazane na rachunek organu egzekucyjnego.
Założenie to należało jednak uznać za błędne.
Brzmienie art. 157a u.p.e.a. nie precyzuje na czym polega uchylenie zabezpieczenia. W tego rodzaju sytuacji należy dokonać wykładni użytego w tym przepisie słowa "uchylić". Słowo to na gruncie reguł języka powszechnego oznacza tyle co unieważnić [tak: W. Słownik Języka [...], dostępny pod adresem: [...], por. również Słownik Języka [...] PWN, dostępny pod adresem: [...]]. Wbrew zatem zapatrywaniom skarżącej uchylenie kwestionowanego zajęcia rachunku bankowego musiałoby oznaczać zniwelowanie wszystkich skutków, które nastąpiły na skutek jego przedsięwzięcia. Uchylenie kwestionowanego środka zabezpieczającego musiałoby oznaczać m. in. dokonanie zwrotu na ten rachunek środków, które w wyniku zastosowania środka zabezpieczenia zostały przekazane na rachunek depozytowy organu egzekucyjnego. W tym kontekście nie sposób tracić z pola widzenia, że na skutek zajęcia rachunku skarżącej zabezpieczono środki pieniężne w łącznej kwocie [...]zł. Zwrot tych środków na rachunek skarżącej pogorszyłby perspektywy co skuteczności ewentualnego postępowania egzekucyjnego. Skarżąca wnosząc o uchylenie kwestionowanego środka zabezpieczającego nie wskazała przy tym jakiegokolwiek innego mienia, którego zajęcie gwarantowałoby skuteczność ewentualnego przyszłego postępowania egzekucyjnego przy jednoczesnym zwrocie na rachunek bankowy skarżącej zajętych z niego środków. Dostrzec również należy, że z pisma z 4 października 2023 r. ([...] akt adm.) wynika, że [...] S.A. została poinformowana o zabezpieczeniu całości należności objętych zajęciem z 27 lipca 2023 r. z uwagi na co poproszono o jego nierealizowanie. Udzielając odpowiedzi na zapytanie wskazanego Banku z 09 stycznia 2014 r. ([...] akt adm.) organ egzekucyjny 19 stycznia 2024 r. ([...] akt adm.) dobitnie poinformował, że w związku z zabezpieczeniem całości należności wynikających z zajęcia nie wymaga się blokowania kwot znajdujących się na rachunku zobowiązanej. Z kolei z pisma z 10 października 2023 r. ([...] akt adm.) wynika, że polecono dokonanie zwrotu na rachunek skarżącej kwot zajętych ponad całość kwot objętych decyzją w przedmiocie zabezpieczenia.
Wydając zaskarżone postanowienie trafnie stwierdzono również, że aby doszło do przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zajecie egzekucyjne niezbędne jest funkcjonowanie pierwszego ze wskazanych zajęć. Z konieczności logicznej ewentualny brak zajęcia zabezpieczającego jest okolicznością uniemożliwiającą jego następcze przekształcenie w jakiekolwiek zajęcie egzekucyjne.
Konkludując należy stwierdzić, że wbrew zapatrywaniom skarżącej zaskarżone postanowienie jak i poprzedzające je rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji odpowiadają prawu. Rozstrzygnięcia te stanowią wynik trafnego zastosowania przepisów u.p.e.a. Wbrew zapatrywaniom skarżącej organy nie naruszyły również zasad ogólnych wyrażonych w powołanych w petitum skargi przepisach k.p.a. Z uwagi na prawidłowe zastosowanie regulacji u.p.e.a. brak jest również podstaw do uznania rozstrzygnięć organów za godzące m. in. w zasady przyjaznej interpretacji przepisów, pogłębiania zaufania, proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania wyrażone w art. 11 i art. 12 p.p.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935) należało orzec, jak w sentencji.