I SA/PO 377/21

I SA/Po 377/21 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2021-09-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-04-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Barbara Rennert /przewodniczący/
Katarzyna Wolna-Kubicka
Waldemar Inerowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III FSK 785/22 - Wyrok NSA z 2024-02-28
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 850
art. 149 ust. 1-3 i 6, art. 150 ust. 1 i 3, art. 283 ust. 1, art. 305
Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 119 pkt 3, art. 120, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rennert Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Wolna – Kubicka Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 września 2021 r. sprawy ze skargi [...] Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty opłaty egzekucyjnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Wnioskiem z [...] marca 2020 r. M. K. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym [...] w [...] (dalej jako: "komornik" lub "skarżący") wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] o zwrot nadpłaconej kwoty opłaty egzekucyjnej za okres: - od stycznia 2019 r. do grudnia 2019 r. w łącznej wysokości [...] zł i od stycznia 2020 r. do lutego 2020 r. w łącznej wysokości [...] zł. Wraz z wnioskiem komornik złożył korekty formularzy OEG-1 za ww. okresy (łącznie [...] korekt).
W argumentacji wniosku komornik wskazał, że korekty informacji OEG-1 sporządził w związku z nieprawidłowym ujęciem w opłacie egzekucyjnej opłat stosunkowych, ustalonych na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1309 ze zm. – w skrócie: "u.k.s.e.").
Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] decyzją z [...] listopada 2020 r., nr [...], odmówił stwierdzenia nadpłaty opłaty egzekucyjnej od stycznia 2019 r. do grudnia 2019 r. w łącznej kwocie [...]zł oraz od stycznia 2020 r. do lutego 2020 r. w łącznej kwocie [...]zł.
W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że do 31 grudnia 2018 r. regulacje prawne dotyczące wykonywania zawodu komornika zawarte były w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1309 ze zm. – w skrócie: "u.k.s.e."). Natomiast od 1 stycznia 2019 r. weszła w życie ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 850 ze zm. – w skrócie: "u.k.s."). Przepisy obecnie obowiązującej u.k.s. wprowadziły istotne zmiany w zasadach wynagradzania komorników sądowych. Z tytułu wykonywanych czynności, komornik pobiera opłaty na podstawie przepisów u.k.s. oraz na podstawie ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 210 ze zm. – w skrócie: "u.k.k.").
Zdaniem organu, założenie racjonalności ustawodawcy nakazuje przyjąć, że skoro we wcześniejszej u.k.k. ustawodawca odwoływał się jeszcze do przepisów u.k.s.e., a w późniejszej ustawie – u.k.s. postanowił o utracie mocy u.k.s.e., to wolą ustawodawcy było wyeliminowanie w pełnym zakresie z porządku prawnego z dniem 1 stycznia 2019 r. u.k.s.e. W związku z tym organ przyjął, że zamiarem ustawodawcy było doprowadzenie do takiego stanu, aby orzekanie o opłatach egzekucyjnych od 1 stycznia 2019 r. również w zakresie postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie u.k.k. odbywało się w oparciu o przepisy nowej u.k.s.
Organ I instancji wskazał, że w świetle art. 149 ust. 1 i 2 u.k.s. od dnia 1 stycznia 2019 r. opłata egzekucyjna stała się niepodatkową należnością budżetową i po potrąceniu wynagrodzenia prowizyjnego komornika, stanowi dochód budżetu państwa. Zaznaczył przy tym, że zgodnie z art. 283 u.k.s. przepisów art. 149 – art. 151 tej ustawy nie stosuje się do opłat egzekucyjnych prawomocnie ustalonych przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 2019 r. W związku z tym organ uznał, że opłaty egzekucyjne uzyskane od dnia 1 stycznia 2019 r., niezależnie od daty wszczęcia postępowania, w którym je uzyskano, stanowią niepodatkową należność budżetu państwa.
Uwzględniając powyższe, a także wyjaśnienia komornika, że w pierwotnie złożonych informacjach OEG-1 wykazał opłaty egzekucyjne pomijając prawomocnie ustalone przed 1 stycznia 2019 r., organ I instancji stwierdził, że w pierwotnie złożonych informacjach komornik prawidłowo wskazał kwotę opłaty uzyskanej oraz kwotę opłaty podlegającą przekazaniu uwzględniając wszystkie pobrane lub ściągnięte opłaty egzekucyjne, które były prawomocnie ustalone od 1 stycznia 2019 r. W związku z tym organ stwierdził, że nadpłata, o której zwrot wnioskuje komornik, nie powstała.
W odwołaniu z [...] listopada 2020 r. komornik wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i rozstrzygnięcie zgodnie z wnioskiem.
W uzasadnieniu odwołania komornik stwierdził, że do postępowań wszczętych i nie zakończonych przed 1 stycznia 2019 r. do nadal stosuje się opłaty egzekucyjne zgodnie z u.k.s.e., ale za wyjątkami wskazanymi w art. 29 i art. 30 u.k.s. Komornik zarzucił, że organ I instancji w sposób nieuprawniony uważa, że art. 52 ust. 1 u.k.k. jest normą pustą i pomija treść normy z ust. 2.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej decyzją z [...] lutego 2021 r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że wszystkie opłaty uzyskiwane przez komornika sądowego po dniu wejścia w życie u.k.s., o ile postanowienie ustalające je uprawomocniło się po dniu 1 stycznia 2019 r., zmieniły swój status, stanowiąc niepodatkową należność budżetu państwa i jako takie są jedyną podstawą określenia wynagrodzenia prowizyjnego komornika, zgodnie z art. 150 u.k.s.
W zakresie art. 52 ust. 1 u.k.k. organ II instancji wskazał, że przepis ten zawiera regułę intertemporalną odnoszącą się do zakresu stosowania wprowadzanych przepisów. Zaznaczył przy tym, że w odniesieniu do zagadnień związanych z problematyką szeroko rozumianego poboru kosztów przepis art. 52 ust. 1 u.k.k. należy wykładać ściśle. Zdaniem organu odwoławczego, przepis art. 52 ust. 1 u.k.k. odnosi się do postępowań wszczętych i niezakończonych jedynie w zakresie, w którym pokrywa się on z przedmiotem regulacji objętym u.k.k. Jest to zastrzeżenie istotne, albowiem u.k.k. określa wysokość kosztów komorniczych i zasady ich ponoszenia oraz tryb postępowania w sprawach dotyczących tych kosztów (art. 1), ale już nie zasady wynagradzania komorników sądowych. Nie odnosi się ona również do istotnej kwestii, jaką jest istota samej opłaty egzekucyjnej - problematyka ta została uregulowana w art. 149 ust. 1 u.k.s. Z powyższego organ wywiódł, że w postępowaniach wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie u.k.s. przepisy dotychczasowe stosuje się jedynie w zakresie określania wysokości opłat egzekucyjnych i wydatków, zasad ich ponoszenia oraz trybu postępowania dotyczącego tych kosztów. Nie odnosi się to jednak do zasad ustalania wynagrodzenia komornika za prowadzenie tych spraw oraz określenia czym w istocie jest opłata egzekucyjna. W tym zakresie zastosowanie mają z dniem 1 stycznia 2019 r. przepisy art. 149 - art. 150 u.k.s., z wyjątkiem przewidzianym w art. 283 tej ustawy.
W skardze z [...] marca 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w całości i rozstrzygnięcie zgodnie z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty.
W uzasadnieniu skargi skarżący powielił argumentację uprzednio podniesioną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W szczególności stwierdził, że u.k.s.e. ma nadal zastosowanie do postępowań wszczętych i nie zakończonych przed dniem 1 stycznia 2019 r.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - w skrócie: "p.p.s.a").
W toku sądowej kontroli zaskarżonej decyzji, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście zarzutów sformułowanych przez skarżącego, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności stanowiska organów podatkowych w zakresie wykładni przepisów art. 52 ust. 1 u.k.k. oraz art. 283 i art. 305 u.k.s., a w dalszej kolejności ocena zasadności odmowy stwierdzenia nadpłaty z tytułu uiszczonych przez skarżącego opłat egzekucyjnych.
Zdaniem organów podatkowych obu instancji do opłat egzekucyjnych pobranych w sprawach wszczętych i niezakończonych przed 1 stycznia 2019 r., w których opłaty te nie zostały prawomocnie ustalone, zastosowanie znajdują nowe przepisy, a więc u.k.s., zgodnie z którymi opłaty, po potrąceniu wynagrodzenia prowizyjnego komornika, stanowią daninę publiczną będącą dochodem budżetu państwa, zatem nie ma podstaw do stwierdzenia nadpłaty.
Według przeciwnego stanowiska skarżącego, opłaty egzekucyjne w sprawach wszczętych przed 1 stycznia 2019 r. winny być pobierane na podstawie dotychczasowych przepisów u.k.s.e. i w rezultacie powinny stanowić dochód skarżącego. W związku z tym skarżący domagał się stwierdzenia nadpłaty uiszczonych nieprawidłowo, jego zdaniem, opłat egzekucyjnych za okres od stycznia 2019 r. do grudnia 2019 r. w łącznej wysokości [...] zł i od stycznia 2020 r. do lutego 2020 r. w łącznej wysokości [...] zł.
Zdaniem Sądu, zaskarżone decyzje są zgodne z prawem.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że przed 1 stycznia 2019 r. całokształt zagadnień ustrojowych dotyczących komorników sądowych, funkcjonowania systemu finansowania egzekucji sądowej oraz szczegółowych zasad poboru opłat egzekucyjnych regulowała u.k.s.e. Z dniem 1 stycznia 2019 r. powyższe zagadnienia zostały rozdzielone i uregulowane dwiema nowymi ustawami, tj. u.k.s. i u.k.k.
Na gruncie u.k.s.e., a więc przed wejściem w życie u.k.s. i u.k.k., opłata egzekucyjna stanowiła przychód należny komornikowi. Zgodnie natomiast z nową regulacją, w myśl art. 149 ust. 1 u.k.s., opłata egzekucyjna stanowi niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym pobieraną za czynności, o których mowa w art. 3 ust. 3 pkt 1-2a, na zasadach określonych w u.k.k. Stosownie do art. 149 ust. 2 u.k.s. uzyskane opłaty egzekucyjne, po potrąceniu wynagrodzenia prowizyjnego komornika, stanowią dochód budżetu państwa i podlegają przekazaniu na rachunek, o którym mowa w art. 196 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 305), urzędu skarbowego właściwego ze względu na siedzibę kancelarii, w terminie do 5 dnia miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym zostały uzyskane. Zgodnie z art. 149 ust. 3 u.k.s. przez uzyskane opłaty egzekucyjne rozumie się opłaty faktycznie pobrane lub ściągnięte na podstawie przepisów u.k.k. Z kolei art. 149 ust. 6 u.k.s. stanowi, że w przypadku uprawomocnienia się orzeczenia sądu skutkującego koniecznością zwrotu całości lub części uzyskanej opłaty egzekucyjnej, proporcjonalna część przekazanej opłaty egzekucyjnej stanowi nadpłatę w rozumieniu o.p.
Stosowanie do art. 150 ust. 1 i 3 u.k.s., komornikowi za pełnioną służbę przysługuje wynagrodzenie prowizyjne, proporcjonalne do wysokości uzyskanych opłat egzekucyjnych, które potrąca bezpośrednio z uzyskanych opłat egzekucyjnych. Wysokość tego wynagrodzenia określa art. 150 ust. 2 u.k.s.
W myśl art. 283 ust. 1 u.k.s. przepisów art. 149-151 nie stosuje się do opłat egzekucyjnych prawomocnie ustalonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.
Natomiast przepis art. 52 ust. 1 i 2 u.k.k. stanowi, że do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Do postępowań, o których mowa w ust. 1, przepisy art. 29 i art. 30 stosuje się od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
Zaznaczenia wymaga, na co trafnie zwróciły uwagę organy, że art. 52 u.k.k. zawiera regulację intertemporalną odnoszącą się do zakresu stosowania wprowadzanych przepisów. W ust. 1 tego przepisu, ustawodawca przyjął ogólną regułę, zgodnie z którą do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.
Powyższe podyktowane jest tym, że przepisy dotyczące kosztów komorniczych, w szczególności dotyczących opłat, stosowane są w sposób ciągły w danym postępowaniu. Wynika to z faktu, że w miarę postępów egzekucji opłaty egzekucyjne są sukcesywnie ściągane. Wprowadzenie zmian do będących już w toku postępowań mogłoby być źródłem trudności interpretacyjnych i przysporzyć znacznych komplikacji przy ostatecznym rozliczaniu kosztów egzekucji.
Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, że w odniesieniu do zagadnień związanych z problematyką szeroko rozumianego poboru kosztów komorniczych przepis art. 52 ust. 1 u.k.k. należy wykładać ściśle. W tym kontekście należy podkreślić, że w przeciwieństwie do wcześniejszego stanu prawnego, w którym u.k.s.e. regulowała całokształt zagadnień ustrojowych dotyczących komorników sądowych, funkcjonowania systemu finansowania egzekucji sądowej, jak i szczegółowych zasad poboru opłat egzekucyjnych, od 1 stycznia 2019 r. zagadnienia te zostały podzielone między u.k.s. i u.k.k. Dlatego też należy mieć na względzie, że przepis art. 52 ust. 1 u.k.k. odnosi się do postępowań wszczętych i niezakończonych jedynie w zakresie, w którym pokrywa się on z przedmiotem regulacji objętym u.k.k. Jest to zastrzeżenie istotne, albowiem u.k.k. określa wysokość kosztów komorniczych i zasady ich ponoszenia oraz tryb postępowania w sprawach dotyczących tych kosztów (art. 1 u.k.k.), ale już nie zasady wynagradzania komorników sądowych. Nie odnosi się ona również do istotnej kwestii, jaką jest istota samej opłaty egzekucyjnej - problematyka ta została uregulowana w art. 149 ust. 1 u.k.s. W konsekwencji prowadzi to do uznania, że w postępowaniach wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie ustawy przepisy dotychczasowe stosuje się jedynie w zakresie określania wysokości opłat egzekucyjnych i wydatków, zasad ich ponoszenia oraz trybu postępowania dotyczącego tych kosztów. Nie odnosi się to jednak do zasad ustalania wynagrodzenia komornika za prowadzenie tych spraw oraz określenia, czym w istocie jest opłata egzekucyjna. W tym zakresie zastosowanie mają z dniem 1 stycznia 2019 r. przepisy art. 149-150 u.k.s., z wyjątkiem przewidzianym w art. 283 u.k.s. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 23 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Po 277/21 – wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym wyroku dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z kolei na mocy art. 305 u.k.s. moc utraciła dotychczasowa u.k.s.e., co oznacza, że z dniem 1 stycznia 2019 r. ustawa ta została usunięta z obrotu prawnego.
Mając na względzie powyższe Sąd stwierdza, że organy dokonały prawidłowej wykładni spornych przepisów, przyjmując na podstawie art. 149 u.k.s., że opłaty egzekucyjne od dnia 1 stycznia 2019 r. stały się niepodatkową należnością budżetową, która po potrąceniu wynagrodzenia prowizyjnego komornika, stanowi dochód budżetu państwa i podlega wpłacie na rachunek bankowy właściwego urzędu skarbowego. Ponadto ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, by w sprawie zachodził przypadek, o którym mowa w art. 283 ust. 1 u.k.s., tj. by opłaty egzekucyjne zostały prawomocnie ustalone przed dniem 1 stycznia 2019 r., co wyłączałoby zastosowanie art. 149 u.k.s. Jednocześnie za błędne należy uznać stanowisko skarżącego, że opłaty w sprawach wszczętych przed 1 stycznia 2019 r., ale ustalone prawomocnym postanowieniem komornika po tym dniu, nie stanowią opłat w rozumieniu u.k.s. i nie są należnością budżetową, a w całości stanowią przychód komornika według dawnej u.k.s.e.
W konsekwencji powyższych rozważań Sąd stwierdza, że organy zasadnie odmówiły skarżącemu stwierdzenia nadpłaty. Trafnie bowiem uznały, że złożone przez skarżącego korekty informacji OEG-1 za miesiące od stycznia 2019 r. do grudnia 2019 r. oraz od stycznia 2020 r. do lutego 2020 r. nie wywołują skutków prawych w zakresie powstania nadpłaty w łącznej wysokości [...] zł wynikającej z nadpłaconych opłat egzekucyjnych stanowiących niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym, pobieraną za czynności, o których mowa w art. 3 ust. 3 pkt 1 i 2 u.k.k.
W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji organ rozważył wszystkie argumenty podnoszone przez stronę w odwołaniu, uwzględniając cały zebrany w sprawie materiał dowodowy, z uwzględnieniem obowiązującego stanu prawnego. Należy zauważyć, że organ II instancji, odmiennie niż organ I instancji, nie uznał, że norma prawna zawarta w art. 52 ust. 1 u.k.k. jest normą pustą. Organ odwoławczy stwierdził natomiast, że przepis art. 52 ust. 1 u.k.k. należy interpretować ściśle, a także, że przepis ten odnosi się do postępowań wszczętych i niezakończonych jedynie w zakresie, w którym pokrywa się on z przedmiotem regulacji objętym u.k.k. Jest to zastrzeżenie istotne, albowiem u.k.k. określa wysokość kosztów komorniczych i zasady ich ponoszenia oraz tryb postępowania w sprawach dotyczących tych kosztów (art. 1), ale już nie zasady wynagradzania komorników sądowych. Argumentację tę Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela.
Na marginesie Sąd wskazuje, że tożsamy pogląd prawny został wyrażony także w innych wyrokach tutejszego Sądu, m.in. w wyrokach z 17 grudnia 2020 r. o sygn. I SA/Po 436/20, z 17 lutego 2021 r. o sygn. akt I SA/Po 715/20 i z 23 czerwca 2021 r. o sygn. akt I SA/Po 277/21.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.