I SA/Po 349/24

I SA/Po 349/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-10-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Katarzyna Nikodem /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Wolna-Kubicka
Waldemar Inerowicz
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 13 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Dnia 08 października 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Wolna – Kubicka Sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 08 października 2024 roku sprawy ze skargi Z. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 18 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod zajęcia wierzytelności przeznaczonych na wynagrodzenia I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 18 grudnia 2023 r., nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej kwotę [...]- zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 18 marca 2024 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia
Z. J., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z 18 grudnia 2023 r. nr [...]
w przedmiocie odmowy zwolnienia spod zajęcia wierzytelności przeznaczonych na wynagrodzenia.
Zaskarżone postanowienie Naczelnika zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Pismem z 16 listopada 2023 r. Z. Sp. z o.o. wniosła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o zwolnienie środków pieniężnych na wynagrodzenia. W treści wniosku spółka podała, że zajęte środki, o których zwolnienie spółka się zwraca, niezbędne są na wynagrodzenia, ekwiwalent za niewykorzystany urlop (stosownie do załączonych do wniosku list płac) oraz na pokrycie należnych zaliczek na PIT, a także składek na ubezpieczenie społeczne (zgodnie z załączonym zestawieniem). Uzasadniając wniosek, spółka powołała się na art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z ze zm.; w skrócie: "u.p.e.a.").
Postanowieniem z 18 grudnia 2023 r. ([...]) Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] odmówił spółce zwolnienia spod zajęcia ww. wierzytelności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ egzekucyjny wskazał, że w chwili obecnej zajęcie zabezpieczające na rachunku bankowym pozostaje jedynym skutecznym środkiem zabezpieczającym. Spółka nie wskazała innego alternatywnego i skutecznego sposobu zabezpieczenia. Organ egzekucyjny wskazał, że wypłata wynagrodzenia jest ważnym interesem, jednak "ważny interes" spółki musi pozostać w korelacji z interesem wierzyciela. Uzyskane do tej pory środki tylko w niewielkim stopniu zabezpieczają wierzyciela.
Spółka złożyła zażalenie na ww. postanowienie. W uzasadnieniu zarzuciła naruszenie art. 13 § 1 w zw. z art. 81 § 4 i § 5 u.p.e.a. poprzez nieuzasadnioną odmowę zwolnienia spod zajęcia zabezpieczającego środków pieniężnych przeznaczonych na bieżące wynagrodzenia za pracę w miesiącach: wrzesień, październik, listopad 2023 r. (oraz na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie społeczne, należne od tych wynagrodzeń).
Utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji przywołanym na wstępie postanowieniem z 18 marca 2024 r., DIAS w uzasadnieniu wskazał, że 1 sierpnia 2023 r. na podstawie zarządzeń zabezpieczeń wystawionych przez Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w [...] o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], Naczelnik wszczął wobec spółki postępowanie zabezpieczające, dokonując zajęcia zabezpieczającego wierzytelności
z rachunku bankowego w banku. Zajęcie zabezpieczające nie zostało zaskarżone przez spółkę.
Organ 1 sierpnia 2023 r. dokonał zajęcia zabezpieczającego wierzytelności u kontrahentów spółki oraz zajęcia zabezpieczającego następujących ruchomości należących do spółki, tj.: [...] samochód osobowy kombi [...], ciągnik rolniczy kołowy bombardier [...] [...], K. [...] naczepa ciężarowa platforma-kurtyny boczne [...].
W wyniku zastosowanych sposobów zabezpieczenia na rachunek depozytowy organu egzekucyjnego wpłynęła łącznie kwota [...]zł (stan na 06.11.2023 r.)
DIAS wskazał, że zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a. do zwolnienia składników majątkowych niezbędne jest równoczesne wystąpienie dwóch przesłanek: złożenia wniosku przez zobowiązanego oraz wystąpienie ważnego interesu zobowiązanego w zwolnieniu. Organy muszą mieć na uwadze nie tylko interes zobowiązanego, ale także interes społeczny. DIAS ustosunkowując się do zarzutów zażalenia wyjaśnił, że spółka wnioskowała do banku [...] S.A. o dokonanie wypłat na bieżące wynagrodzenia zgodnie z zapisem art. 81 § 4 u.p.e.a., jednakże bank odmówił wypłaty środków. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika jednoznacznie, że dyspozycja wypłaty z rachunku bankowego na wynagrodzenia za pracę za miesiąc sierpień złożona w listopadzie 2023 r. została przez bank odrzucona z uwagi na błędy i braki w dokumentacji leżące po stronie spółki. W miesiącu styczniu 2024 r. przyjęta została do obsługi akumulacji za miesiąc wrzesień 2023 r.
Organ zaznaczył, że spółka nie zaskarżyła zajęcia zabezpieczającego, a postanowienie z art. 13 § 1 u.p.e.a. nie rozstrzyga w zakresie skargi na czynność egzekucyjną.
Na postanowienie DIAS spółka wniosła skargę do WSA w Poznaniu, w której zarzuciła naruszenie art. 13 § 1 w zw. z art. 81 § 4 i § 5 u.p.e.a. polegające na:
- nieuzasadnionej odmowie zwolnienia spod zajęcia zabezpieczającego środków pieniężnych przeznaczonych na bieżące wynagrodzenia za pracę w miesiącach: wrzesień, październik, listopad 2023 r. (oraz na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie społeczne, należne od tych wynagrodzeń), mimo zaistnienia przesłanek do zastosowania ww. zwolnienia, w szczególności
w sytuacji nieuprawnionego zajęcia przez Naczelnika i utrzymywaniu powstałego
w ten sposób bezprawnego stanu zajęcia kwot przeznaczonych na bieżące wynagrodzenia za pracę;
- nieuprawnionym uznaniu, że spółka nie ma podstaw prawnych do żądania zwolnienia środków z rachunku depozytowego organu egzekucyjnego;
- nieuprawnionym uznaniu, że środki ustawowo wolne od zajęcia zabezpieczającego nie podlegają zwolnieniu w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a., czyli spółka nie ma podstawy prawnej (i takiej podstawy prawnej nie stanowi art. 13 § 1 u.p.e.a.) do żądania zwolnienia spod zajęcia zabezpieczającego środków przeznaczonych na wynagrodzenia za pracę zgromadzonych pierwotnie na rachunku bankowym
i w sposób nieuprawniony przekazanych na rachunek depozytowy organu egzekucyjnego;
- naruszeniu granic uznania administracyjnego i dowolnym orzeczeniu w sprawie zwolnienia spod zajęcia zabezpieczającego środków pieniężnych przeznaczonych na bieżące wynagrodzenia za pracę.
Spółka wniosła o:
1) uchylenie postanowienia DIAS oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]
2) zasądzenie od DIAS na rzecz spółki zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi jej autor rozwinął i umotywował podniesione w niej zarzuty.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Korzystając z uprawnienia, które przyznaje sądowi administracyjnemu art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; w skrócie: "p.p.s.a."), dopuszczający możliwość rozpoznania w postępowaniu uproszczonym skargi, której przedmiotem jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym
i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, Sąd procedował w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Dokonując tak rozumianej kontroli sądowej, Sąd stwierdził naruszenie prawa, które skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zarówno zaskarżonego postanowienia jak i postanowienia go poprzedzającego.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do zasadności odmowy przez organ zwolnienia spod zajęcia zabezpieczającego środków pieniężnych przeznaczonych na bieżące wynagrodzenia za pracę w miesiącach: wrzesień, październik, listopad 2023 r. (oraz na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie społeczne, należne od tych wynagrodzeń).
Zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego
i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić na czas oznaczony lub nieoznaczony z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Oznacza to, że zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w przypadku łącznego zaistnienia dwóch przesłanek: zobowiązany musi złożyć wniosek i za zwolnieniem musi przemawiać ważny interes zobowiązanego. Zatem regulacja zawarta w art. 13 § 1 u.p.e.a. stanowi dodatkowy środek ochrony na wypadek, gdyby zaistniały nadzwyczajne okoliczności,
a przewidziane w u.p.e.a. gwarancje w postaci przepisów przewidujących wyłączenia
i ograniczenia egzekucji z poszczególnych składników majątkowych zobowiązanego, okazały się niewystarczające w danej sytuacji. Należy także podkreślić, że nawet
w sytuacji gdyby zostały spełnione wszystkie przesłanki z art. 13 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny miałby prawo odmówić przedmiotowego zwolnienia, albowiem decyzja
o zwolnieniu z egzekucji określonego składnika majątkowego ma charakter "fakultatywny", co oznacza, że organ egzekucyjny orzeka w ramach uznania administracyjnego, które przejawia się m.in. w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia jego wniosku.
Postanowienia o charakterze uznaniowym podlegają ograniczonej kontroli sądu administracyjnego. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu
o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy, ocenie Sądu podlegała przede wszystkim kwestia, czy została dostatecznie rozważona przez organy egzekucyjne okoliczność zaistnienia przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego".
Wypełnienie przesłanki ważnego interesu zobowiązanego nie zobowiązuje organu egzekucji do zastosowania zwolnienia, to jednak nakłada obowiązek przeprowadzenia szczególnie wnikliwego postępowania i uzasadnienia odmowy, aby rozstrzygnięcie nie naruszało zasady zaufania do organów. Użyte w tym przepisie określenie "może" oznacza, że organ samodzielnie dokonuje wyboru alternatywnego rozwiązania, jednak nie świadczy o tym, że dysponuje on w tym zakresie zupełną dowolnością. Sąd nie jest władny kwestionować samego uznania administracyjnego, jednakże jest obowiązany do zbadania prawidłowości postępowania organów w przedmiocie zastosowania tej instytucji, prawidłowości dokonanego ustalenia i oceny istnienia przesłanki, a także prawidłowości uzasadnienia odmowy (por. wyrok WSA z 29.06.2016 r., I SA/Lu 1422/15, CBOSA).
Sąd w pełni podziela te poglądy, wskazuje jednocześnie, że w omawianym zakresie granice obowiązków organu wyznaczają normy prawne zawarte w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego: art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80
i art. 107 § 3.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie zasady wyrażone w tych uregulowaniach zostały przez organ II instancji naruszone.
Spółka podnosiła, że występuje ważny interes podatnika, ponieważ zwolnione środki mają być przeznaczone na wypłaty wynagrodzeń, ekwiwalenty za urlop, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki społeczne.
Organ I instancji wprost przyznał, że wypłata wynagrodzeń zatrudnionych pracowników stanowi ważny interes zobowiązanej spółki, jednak ważny interes spółki, musi pozostać w korelacji z interesem wierzyciela, wskazując, że uzyskane do tej pory środki, tylko w niewielkim stopniu zabezpieczają wierzyciela. Naczelnik wskazał także, że w chwili obecnej zajęcie zabezpieczające na rachunku bankowym pozostaje jedynym skutecznym środkiem zabezpieczającym, a spółka nie wskazała innego alternatywnego i skutecznego sposobu zabezpieczenia. To stanowisko został podzielone przez organ II instancji. Organ II instancji w żaden sposób nie odniósł się do interesu zobowiązanej spółki, ograniczając się właściwie do stwierdzenia, że skarżąca nie wskazała składników majątkowych umożliwiających skuteczne zabezpieczenie.
Organy obu instancji skupiły się przesłance, która nie została wskazane w art. 13 § 1 u.p.e.a., tzn. interesu wierzyciela. Z treści art. 13 § 1 u.p.e.a. nie wynika, że możliwość ubiegania się o zwolnienie składnika majątkowego jest zarezerwowana jedynie dla dłużników posiadających inny majątek pozwalający na uregulowanie zaległości. W art. 13 § 1 u.p.e.a. ustawodawca nakazał uwzględnić wyłącznie ważny interes zobowiązanego, co oznacza, że zwolnienie z zabezpieczenia może nastąpić bez względu na interes wierzyciela. Priorytetem jest tu ważny interes zobowiązanego i nie musi on być relatywizowany z niczyim innym interesem. Skuteczność egzekucji jest oczywiście zasadą postępowania egzekucyjnego, jednak nie może być postrzegana jako nadrzędna wartość, ponieważ wówczas wszystkie instytucje zawarte w u.p.e.a. mające na celu ochronę zobowiązanego nie miałyby szans na zastosowanie.
Podobne stanowisko zostało wyrażone w wyrokach: (por. wyroki NSA
z 21.02.2023 r.: III FSK 1927/21, III FSK 1926/21, III FSK 1970/21, III FSK 2310/21,
III FSK 2321/21, III FSK 2890/21, III FSK 1925/21, CBOSA).
W ocenie Sądu, kwestia ważnego interesu zobowiązanej spółki nie została zbadana przez organ odwoławczy w sposób prawidłowy i wyczerpujący. Jak wyżej zostało wskazane w tego typu sprawach, w których rozstrzygnięcia oparte są na instytucji uznania administracyjnego, uzasadnienie negatywnego dla zainteresowanej rozstrzygnięcia wymaga szczególnej staranności, a przede wszystkim rzetelnej weryfikacji przedstawionych przez nią okoliczności. W sytuacji zatem, gdy w niniejszej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie spod zabezpieczenia celem pokrycia bieżących wynagrodzeń za pracę w miesiącach: wrzesień, październik, listopad 2023 r. (oraz na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie społeczne, należne od tych wynagrodzeń), brak odniesienia się przez organ odwoławczy do kwestii czy zachodzi w tym przypadku ważny interes zobowiązanej i ograniczenie się w zasadzie głównie do stwierdzenia, że skarżąca nie wskazała składników majątkowych umożliwiających skuteczne zabezpieczenie, wykracza poza granice uznania administracyjnego w rozumieniu art. 13 § 1 u.p.e.a. Jest to bowiem argument, któremu nadano prymat, bez uprzedniego zbadania sprawy pod kątem "ważnego interesu zobowiązanego".
Sąd wskazuje także, że organ I instancji w postanowieniu z 18 grudnia 2023 r. nie wskazał prawidłowo adresata, do którego ww. postanowienie zostało skierowane. Kancelaria Radcy Prawnego nie jest adresatem postanowienia. Należy też podkreślić, że ani w sentencji postanowienia ani w żadnym miejscu uzasadnienia nie wskazano, że postanowienie dotyczy Z. sp. z o.o.
Ponownie rozpoznając sprawę organ I uwzględni ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku, skupiając się przy rozpatrywaniu wniosku na przesłance ważnego interesu zobowiązanego.
Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz
art. 135 w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach postępowania (pkt II sentencji wyroku) orzekł na podstawie art. 200
i art. 205 § 2 i 4 p.p.s.a., uwzględniając poniesiony przez skarżącą spółkę koszt wpisu od skargi ([...] zł) oraz wynagrodzenie należne pełnomocnikowi zawodowemu ustalone według stawek minimalnych zależnych od wartości przedmiotu sprawy
([...] zł), zgodnie z § 15 ust. 1 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.), a także koszt opłaty skarbowej od złożonego do akt pełnomocnictwa ([...] zł) – łącznie [...] zł.